Türkiye'nin Kıyı Tipleri ve Kıyı Özellikleri

Dağların kıyıya dik uzanması sonucu oluşan, çok girintili-çıkıntılı kıyı tipine ne ad verilir?

A) Karadeniz Tipi Kıyı   B) Ege Tipi (Enine) Kıyı   C) Dalmaçya Tipi Kıyı   D) Falezli Kıyı   E) Delta Kıyısı

Çözüm: Kıyıya dik (enine) uzanan dağların oluşturduğu girintili kıyıya Ege Tipi (Ria) Kıyı denir. Doğru cevap: B.

Kuzey Anadolu Dağları'nın Karadeniz kıyısına paralel uzanmasının kıyı çizgisi üzerindeki temel sonucu nedir?

A) Çok girintili bir kıyı oluşması   B) Düz, az girintili bir kıyı oluşması   C) Kıyının tamamen yok olması   D) Çok sayıda ada oluşması   E) Kıyının sürekli değişmesi

Çözüm: Kıyıya paralel (boyuna) uzanan dağlar, kıyı çizgisini düzleştirir. Doğru cevap: B.

Ege kıyılarındaki körfezlerin oluşumunda hangi iç kuvvet hareketi belirleyici olmuştur?

A) Orojenik kıvrılma   B) Epirojenik çökme   C) Volkanizma   D) Deprem (tek başına)   E) Buzul aşındırması

Çözüm: Ege'nin epirojenik olarak çökmesi, enine vadilerin sular altında kalarak körfez oluşturmasını sağlamıştır. Doğru cevap: B.

Dalga aşındırmasının şiddetli olduğu, dik ve kayalık kıyı yamaçlarına ne ad verilir?

A) Delta   B) Falez   C) Graben   D) Kaldera   E) Plato

Çözüm: Dalga aşındırmasıyla oluşan dik kıyı yamaçlarına falez denir. Doğru cevap: B.

Karadeniz kıyısında doğal liman sayısının az olmasının temel nedeni nedir?

A) Kıyının çok girintili olması   B) Kıyının düz ve az girintili olması   C) Nüfusun az olması   D) İklimin çok soğuk olması   E) Denizin çok derin olması

Çözüm: Düz kıyı çizgisi, korunaklı doğal körfezlerin azlığına yol açar. Doğru cevap: B.

Ege Tipi kıyıda adaların büyük kısmının jeolojik kökeni nedir?

A) Tamamen volkanik konilerdir   B) Deniz suları altında kalmayan eski horst dağlarının zirveleridir   C) Mercan resifleridir   D) Yapay adalardır   E) Buzul birikintileridir

Çözüm: Ege adalarının çoğu, su basmayan horst dağlarının yüksek kesimleridir. Doğru cevap: B.

Çukurova (Adana-Mersin) çevresinde kıyı çizgisinin düzleşmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Toroslar'ın kıyıya çok yakın olması   B) Toroslar'ın kıyıdan uzaklaşması ve akarsuların geniş delta ovaları oluşturması   C) Kıyının falezli olması   D) Epirojenik yükselme   E) Volkanizma

Çözüm: Bu bölgede dağlar kıyıdan uzaklaşır ve akarsuların (Seyhan-Ceyhan) delta biriktirmesi kıyıyı düzleştirir. Doğru cevap: B.

Kıyıya paralel uzanan sıra adaların ve kanalların oluştuğu kıyı tipine ne ad verilir?

A) Ege Tipi   B) Karadeniz Tipi   C) Dalmaçya Tipi   D) Falezli Tip   E) Delta Tipi

Çözüm: Kıyıya paralel sıra adaların oluştuğu tip Dalmaçya Tipi Kıyı'dır. Doğru cevap: C.

Aşağıdakilerden hangisi kıyı tipini belirleyen temel faktörlerden biri DEĞİLDİR?

A) Dağların kıyıya göre uzanış yönü   B) Epirojenik hareketler   C) Dalga aşındırması/biriktirmesi   D) Nüfus yoğunluğu   E) Akarsu biriktirmesi

Çözüm: Nüfus yoğunluğu, kıyı çizgisinin fiziki oluşumunu belirleyen bir faktör değildir. Doğru cevap: D.

Batı Akdeniz kıyısı (Fethiye-Antalya arası) hangi kıyı tipine benzer özellik gösterir?

A) Karadeniz Tipi   B) Ege Tipi (girintili-çıkıntılı)   C) Sadece delta kıyısı   D) Sadece falezsiz düz kıyı   E) Dalmaçya Tipi'nin tam aynısı

Çözüm: Bu kesim, Ege kıyısına benzer biçimde girintili-çıkıntılı (ria tipi) özellik gösterir. Doğru cevap: B.

Aşağıdakilerden hangisi Ege Tipi kıyının OLASI bir SONUCU DEĞİLDİR?

A) Çok sayıda doğal liman bulunması   B) Kıyı turizminin (koy-plaj turizmi) gelişmesi   C) Çok sayıda ada bulunması   D) Kıyı çizgisinin tamamen düz olması   E) Denizcilik faaliyetlerinin tarih boyunca gelişmiş olması

Çözüm: Kıyı çizgisinin düz olması Karadeniz Tipi'nin özelliğidir, Ege Tipi'nin değil; soru "değildir" dediği için bu doğru cevaptır. Doğru cevap: D.

Bir bölgede kıyıya paralel uzanan kesintisiz bir dağ sırası ve az sayıda koy-körfez gözlemleniyorsa, bu kıyı en olası biçimde hangi tiptir ve doğal liman durumu nasıldır?

A) Ege Tipi, çok liman   B) Karadeniz Tipi, az doğal liman   C) Dalmaçya Tipi, çok ada   D) Delta Tipi, çok verimli toprak   E) Falezli Tip, sadece turizm potansiyeli

Çözüm: Kıyıya paralel kesintisiz dağ + az koy-körfez, Karadeniz Tipi kıyının ve onun az doğal liman sonucunun tanımıdır. Doğru cevap: B.

Ege kıyısındaki graben ovaları (Gediz, Büyük Menderes gibi) ile bu bölgedeki körfezler (İzmir Körfezi gibi) arasındaki jeolojik ilişki nedir?

A) Hiçbir ilişkileri yoktur   B) Körfezler, bu graben (çöküntü) vadilerinin deniz tarafındaki kısımlarının sular altında kalmasıyla oluşmuştur   C) Körfezler volkanik kökenlidir   D) Grabenler körfezlerden sonra oluşmuştur   E) İkisi de aynı anda, birbirinden bağımsız oluşmuştur

Çözüm: Körfezler, graben vadilerinin deniz tarafındaki kesiminin su altında kalmasıyla oluşan devamıdır. Doğru cevap: B.

Karadeniz kıyısındaki liman kentlerinin (Trabzon, Samsun gibi) genellikle yapay dalgakıranlarla desteklenmiş olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bölgede nüfus olmaması   B) Kıyının düz olması nedeniyle doğal korunaklı limanların azlığı   C) Bölgenin çok sıcak olması   D) Bölgede hiç akarsu olmaması   E) Bölgenin volkanik olması

Çözüm: Düz kıyı, doğal korunaklı liman eksikliğine yol açtığı için yapay destek gerekir. Doğru cevap: B.

Aşağıdakilerden hangisi "Akdeniz kıyısı baştan sona aynı özelliktedir" ifadesinin YANLIŞ olduğunu gösteren bir örnektir?

A) Batı Akdeniz'in girintili, Çukurova'nın düz/delta kıyısı olması   B) Akdeniz'in hiç kıyısı olmaması   C) Akdeniz'in sadece Ege ile aynı olması   D) Akdeniz kıyısının hiç turizme uygun olmaması   E) Akdeniz'in hiç falez içermemesi

Çözüm: Batı ve Çukurova kesimlerinin farklı kıyı özellikleri göstermesi, "baştan sona aynı" ifadesinin yanlışlığını kanıtlar. Doğru cevap: A.

Kıyı turizmi (koy-plaj turizmi) açısından değerlendirildiğinde, Ege ve Batı Akdeniz kıyılarının Karadeniz kıyısına göre avantajı nereden gelir?

A) Daha soğuk olmalarından   B) Girintili-çıkıntılı yapıları sayesinde çok sayıda korunaklı koy ve plaj sunmalarından   C) Daha az güneş almalarından   D) Daha az nüfuslu olmalarından   E) Daha fazla kar yağışı almalarından

Çözüm: Girintili kıyı yapısı, çok sayıda korunaklı koy-plaj imkânı sunarak turizme elverişli hâle gelir. Doğru cevap: B.

Bir bölgede hem falezli hem düz kesimlerin bir arada bulunduğu, karma bir kıyı yapısı en çok hangi kıyımız için tanımlanır?

A) Sadece Ege kıyısı   B) Marmara kıyıları   C) Sadece Karadeniz kıyısı   D) Sadece Çukurova kıyısı   E) Hiçbiri

Çözüm: Marmara kıyıları, hem düz/az girintili hem falezli hem de daha girintili kesimlerin bir arada bulunduğu karma bir yapı gösterir. Doğru cevap: B.

Aşağıdakilerden hangisi kıyı tipiyle ekonomik faaliyet ilişkisine doğru bir örnektir?

A) Ege'de düz kıyı nedeniyle liman kurulamaz   B) Karadeniz'de çok sayıda doğal liman bulunduğu için deniz ticareti çok kolay gelişmiştir   C) Ege'nin girintili yapısı tarih boyunca liman kentlerinin kurulmasını kolaylaştırmıştır   D) Kıyı tipiyle ekonomik faaliyetler arasında hiçbir ilişki yoktur   E) Karadeniz'de doğal liman sayısı Ege'den fazladır

Çözüm: Ege'nin girintili-çıkıntılı yapısı, tarih boyunca çok sayıda liman kentinin kurulmasını kolaylaştırmıştır. Doğru cevap: C.

Enine (antesedan) vadilerin Karadeniz kıyısında yer yer küçük koylar oluşturması ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Bu, Karadeniz kıyısının "tamamen girintisiz" olduğu iddiasını doğrular   B) Bu, "Karadeniz kıyısında hiçbir girinti yoktur" genellemesinin aşırı olduğunu gösteren küçük bir istisnadır   C) Bu durumun kıyı tipiyle hiçbir ilgisi yoktur   D) Bu, Karadeniz kıyısını Ege Tipi'ne dönüştürür   E) Bu durum sadece volkanik alanlarda görülür

Çözüm: Küçük ölçekli girintiler bulunsa da genel kıyı biçimi hâlâ düz kabul edilir; bu, "hiç girinti yoktur" gibi mutlak ifadelerin abartılı olduğunu gösteren bir istisnadır. Doğru cevap: B.

Falezli kıyıların Karadeniz'de Ege'ye göre daha yaygın görülmesinin bir nedeni olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir?

A) Karadeniz'de dağların denize daha dik/sarp indiği kesimlerin fazla olması ve dalga aşındırmasının doğrudan kayalara etki etmesi   B) Karadeniz'de hiç dağ olmaması   C) Ege'de hiç dalga olmaması   D) Karadeniz'in tamamen düz olması   E) Bu durumun jeolojiyle ilgisi yoktur

Çözüm: Kıyıya paralel, denize sarp inen dağ yamaçları, dalga aşındırmasının doğrudan kayalara etki etmesiyle falez oluşumuna elverişli zemin hazırlar. Doğru cevap: A.

Bir öğrenci "Kıyı tipini SADECE dağların uzanış yönü belirler, başka hiçbir etken yoktur" demektedir. Bu ifadedeki eksiklik nedir?

A) İfade tamamen doğrudur   B) Dağ uzanışı en belirleyici faktör olsa da, epirojenik hareketler ve dalga/akarsu gibi dış kuvvetlerin aşındırma-biriktirmesi de kıyı biçimine katkı sağlar   C) Dağ uzanışının kıyı tipiyle hiçbir ilgisi yoktur   D) Kıyı tipini sadece nüfus belirler   E) Kıyı tipi hiçbir zaman değişmez

Çözüm: Dağ uzanışı en önemli ama TEK etken değildir; epirojenez ve dış kuvvetler de rol oynar. Doğru cevap: B.

Ege Tipi kıyı ile Dalmaçya Tipi kıyı arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ege Tipi'nde dağlar kıyıya dik (enine), Dalmaçya Tipi'nde ise kıyıya paralel (boyuna) uzanır; ikisi de su basmasıyla ilişkilidir ama sonuç yapıları (körfez-yarımada / sıra ada) farklıdır   B) İkisi tamamen aynıdır   C) Dalmaçya Tipi'nde hiç ada yoktur   D) Ege Tipi'nde hiç körfez yoktur   E) İkisi de volkanik kökenlidir

Çözüm: Ege Tipi enine dağların su basmasıyla körfez-yarımada, Dalmaçya Tipi ise boyuna (paralel) dağların kısmen su basmasıyla kıyıya paralel sıra adalar oluşturur. Doğru cevap: A.

Bir bölgede geniş bir delta ovasının varlığı, o bölgenin kıyı tipi hakkında en olası biçimde ne düşündürür?

A) Kıyı kesinlikle çok girintili ve çıkıntılıdır   B) Akarsu biriktirmesinin baskın olduğu, kıyı çizgisinin bu kesimde düzleşmiş/ilerlemiş olduğu bir alandır   C) Bölgede hiç akarsu yoktur   D) Kıyı tamamen falezlidir   E) Bölge volkaniktir

Çözüm: Delta ovaları akarsu biriktirmesinin ürünüdür ve genellikle kıyı çizgisinin ilerlemesine/düzleşmesine yol açar. Doğru cevap: B.

Aşağıdakilerden hangisi "bütün Ege adaları volkanik kökenlidir" ifadesinin YANLIŞ olduğunu gösterir?

A) Ege adalarının çoğunun, su basmayan eski horst dağlarının zirveleri olması   B) Ege'de hiç ada bulunmaması   C) Ege'nin tamamen düz olması   D) Ege'de hiç dağ bulunmaması   E) Ege'de hiç volkan bulunmaması

Çözüm: Ege adalarının büyük kısmı volkanik değil, batmamış horst dağı zirveleridir; bu, ifadenin yanlışlığını gösterir. Doğru cevap: A.

Kıyı tipi ile o bölgedeki yerleşme dokusu arasındaki ilişki değerlendirildiğinde, Ege Tipi kıyıda yerleşmelerin genellikle nerede yoğunlaştığı beklenir?

A) Sadece yüksek dağ zirvelerinde   B) Korunaklı koy ve körfezlerin çevresinde   C) Sadece iç kesim platolarında   D) Yerleşme hiç olmaz   E) Sadece volkanik alanlarda

Çözüm: Korunaklı koy-körfezler, tarih boyunca liman kentlerinin ve yerleşmelerin kurulduğu elverişli alanlardır. Doğru cevap: B.

Bir haritada, kıyıya dik uzanan sıradağlar arasında denizin içeri sokulduğu uzun, dar körfezler gösterilmektedir. Bu görüntü en olası biçimde hangi kıyı tipine aittir?

A) Karadeniz Tipi   B) Ege Tipi (Ria)   C) Delta Tipi (tek başına)   D) Dalmaçya Tipi   E) Falezsiz düz kıyı

Çözüm: Kıyıya dik dağlar arasında uzanan dar-uzun körfezler, Ege Tipi (Ria) kıyının tipik görüntüsüdür. Doğru cevap: B.

Aşağıdakilerden hangisi kıyı tipi ile balıkçılık faaliyeti arasındaki ilişkiye EN uygun açıklamadır?

A) Kıyı tipi balıkçılığı hiç etkilemez   B) Girintili-çıkıntılı, korunaklı koylara sahip kıyılar, tekne barınağı ve kıyı balıkçılığı için genellikle daha elverişli koşullar sunar   C) Sadece düz kıyılarda balıkçılık yapılabilir   D) Balıkçılık sadece iç kesimlerde yapılır   E) Kıyı tipiyle balıkçılığın ilgisi sadece iklimle sınırlıdır

Çözüm: Korunaklı koylar, küçük tekneler için barınak sağladığından kıyı balıkçılığına elverişli bir zemin sunar. Doğru cevap: B.

Bir bölgede "kıyı çizgisinin ilerlediği" (karanın denize doğru genişlediği) gözlemlendiğinde, bu durumun en olası açıklaması nedir?

A) Epirojenik yükselme veya akarsu/dalga biriktirmesinin baskın olması   B) Sadece deprem   C) Sadece rüzgâr aşındırması   D) Sadece orojenez   E) Kıyı çizgisi hiçbir zaman değişmez

Çözüm: Kara tarafının genişlemesi (ilerleme), epirojenik yükselme ya da biriktirme (delta gibi) süreçleriyle açıklanır. Doğru cevap: A.

Aşağıdakilerden hangisi "Marmara kıyıları tek bir tipte sınıflandırılabilir" ifadesinin sorunlu olduğunu gösterir?

A) Marmara kıyılarında hem düz/az girintili hem falezli hem daha girintili kesimlerin bir arada bulunması   B) Marmara'nın hiç kıyısı olmaması   C) Marmara'nın tamamen Ege gibi olması   D) Marmara'nın tamamen Karadeniz gibi olması   E) Marmara'da hiç ada olmaması

Çözüm: Marmara kıyılarının karma yapısı, tek bir kıyı tipine indirgenemeyeceğini gösterir. Doğru cevap: A.

Bir sınav sorusunda "Ege Tipi kıyı sadece estetik/turistik değer taşır, ekonomik hiçbir katkısı yoktur" ifadesi verilse, bu ifadenin eksikliği nasıl gösterilebilir?

A) İfade tamamen doğrudur   B) Ege Tipi kıyının sağladığı doğal limanlar tarih boyunca denizcilik, ticaret ve balıkçılık faaliyetlerinin gelişmesine doğrudan katkı sağlamıştır; bu güçlü bir ekonomik boyuttur   C) Ege kıyısının hiçbir ekonomik değeri olamaz   D) Ege kıyısı sadece tarımla ilgilidir   E) Bu konu ölçülemez

Çözüm: Doğal limanlar; denizcilik, ticaret ve balıkçılık gibi somut ekonomik faaliyetlerin gelişmesini sağladığı için "sadece estetik" ifadesi eksiktir. Doğru cevap: B.