Fiilimsi
(İsim-Fiil, Sıfat-Fiil, Zarf-Fiil; Fiilimsi ile Kalıcı İsim/Sıfat Ayrımı)
1. Konunun Mantığı
Fiilimsi, KPSS Türkçe'nin en KARIŞTIRILAN ve en çok soru getiren konularından biridir. Fiilimsi, FİİL KÖKÜNE gelen özel eklerle oluşan ama tam bir fiil gibi ÇEKİMLENEMEYEN (kip, kişi eki alamayan), isim/sıfat/zarf gibi DAVRANAN sözcüklerdir. ÖSYM burada seni, bir sözcüğün hâlâ FİİL ANLAMI taşıyıp taşımadığını (yani gerçekten fiilimsi mi yoksa kalıcı bir isim/sıfata mı dönüştüğünü) ayırt etme becerinle sınar.
Fiilimsi ile kalıcı isim/sıfat ayrımı (örn. "dondurma" bir tatlı mı yoksa "dondurma eylemi" mi) ve fiilimsi türlerini (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) doğru sınıflandırma KPSS'nin klasik sorularıdır.
2. Sıfırdan Tam Konu Anlatımı
A) Fiilimsi Nedir?
Fiil köküne gelen özel eklerle oluşan, FİİL ANLAMINI (eylem, oluş, hareket) hâlâ taşıyan ama KİP VE KİŞİ EKİ ALAMAYAN, bu yüzden TAM BİR YARGI (yüklem) bildiremeyen sözcüklerdir. Cümlede isim, sıfat ya da zarf görevinde kullanılırlar. Üç türü vardır.
B) İsim-Fiil (Mastar)
Fiil köküne "-mA, -mAk, -Iş" eklerinden biri gelerek oluşan, İSİM GÖREVİNDE kullanılan fiilimsidir.
- -mA: okuma, yazma, gelme
- -mAk: okumak, yazmak, gelmek
- -Iş: okuyuş, yazış, geliş
C) Sıfat-Fiil (Partisip)
Fiil köküne "-An, -AsI, -mAz, -DIk, -AcAk, -mIş" eklerinden biri gelerek oluşan, SIFAT GÖREVİNDE kullanılan fiilimsidir (bir ismi niteler).
- -An: okuyan (çocuk), gelen (misafir)
- -AsI: gülesi (geldi) — nadir kullanılır
- -mAz: geçilmez (yol), tükenmez (kaynak)
- -DIk: okuduğum (kitap), geldiği (gün)
- -AcAk: yapılacak (iş), okunacak (kitap)
D) Zarf-Fiil (Bağ-Fiil, Ulaç)
Fiil köküne "-Ip, -ken, -Ali, -IncA, -mAdAn, -Ar...mAz, -DıkçA, -cAsInA, -A...A, -mAksIzIn" gibi eklerden biri gelerek oluşan, ZARF GÖREVİNDE kullanılan (bir fiili niteleyen, iki fiili birbirine bağlayan) fiilimsidir.
| Ek | Örnek |
|---|---|
| -ip | okuyup gitti |
| -ken | okurken uyudu |
| -ince/-ınca | gelince haber ver |
| -madan/-meden | söylemeden gitti |
| -r...maz (tekrarlı) | gelir gelmez başladı |
| -dıkça | okudukça öğrendi |
| -casına/-cesine | koşarcasına geldi |
| -a...a (tekrarlı) | koşa koşa geldi |
| -alı/-eli | geleli üç yıl oldu |
3. İleri Düzey Ayrıntılar
Bir fiilimsi eki almış sözcük, ARTIK FİİL ANLAMI TAŞIMIYORSA (kalıcı bir kavrama dönüşmüşse) fiilimsi SAYILMAZ, basit bir isim/sıfattır: "Dondurma yedik." (burada "dondurma" bir tatlı türüdür, "dondurmak" eylemini çağrıştırmaz; kalıcı isim) — ama "Suyu dondurma işlemi uzun sürdü." (burada "dondurma" hâlâ "dondurmak" eylemini anlatır; isim-fiil/fiilimsi).
- "Giden" (sıfat-fiil) ile "giden" olarak kullanılan bir ismin (varsa) farkı: "Giden adam" (sıfat-fiil, "adam" ismini fiil anlamıyla niteler) — bu örnekte "giden" her zaman fiilimsidir çünkü "gitme" eylemini taşır.
- Fiilimsiler OLUMSUZ yapılabilir: "gelmeyen, okumadan, bilmeksizin" gibi.
- Fiilimsiler ÇATI eki alabilir (edilgen, ettirgen vb.): "Yazılan mektup", "okutulan kitap".
4. Ezber Teknikleri
İsim-fiil (-mA, -mAk, -Iş) → İSİM gibi davranır. Sıfat-fiil (-An, -DIk, -AcAk, -mAz, -AsI) → SIFAT gibi davranır, isim niteler. Zarf-fiil (-Ip, -ken, -IncA, -mAdAn, -dıkça...) → ZARF gibi davranır, fiili niteler/iki fiili bağlar.
Sözcüğü "eylem" olarak DÜŞÜNEBİLİYOR musun? "Dondurma yedim." → "Dondurmak" eylemi mi yendi, yoksa "dondurma" adlı bir TATLI mı yendi? İkincisi, o hâlde bu KALICI İSİMdir, fiilimsi değildir.
5. Karşılaştırma Tabloları
| Tür | Ekler | Cümledeki Görevi | Örnek |
|---|---|---|---|
| İsim-fiil | -mA, -mAk, -Iş | İsim | Okuma alışkanlığı önemlidir. |
| Sıfat-fiil | -An, -DIk, -AcAk, -mAz, -AsI | Sıfat | Gelen misafir oturdu. |
| Zarf-fiil | -Ip, -ken, -IncA, -mAdAn, -dıkça | Zarf | Gülerek geldi. |
6. Sınıflandırma Şeması
Fiilimsi tanıma sırası:
1) Sözcük fiil köküne "-mA/-mAk/-Iş/-An/-DIk/-AcAk/-mAz/-Ip/-ken/-IncA/-mAdAn" gibi bir ek mi almış? →
2) Sözcük HÂLÂ fiil (eylem) anlamı taşıyor mu? → Taşımıyorsa (kalıcı bir kavram olmuşsa) FİİLİMSİ DEĞİLDİR, basit isim/sıfattır →
3) Taşıyorsa, cümlede İSİM gibi mi kullanılmış (isim-fiil), bir ismi mi niteliyor (sıfat-fiil), yoksa bir fiili mi niteliyor/iki fiili mi bağlıyor (zarf-fiil)? →
4) Buna göre türünü belirle.
7. En Çok Karıştırılan Noktalar
"Dondurma, çakmak, üzüntü (üzülme değil), yazı (yazma değil), çekim, giyim" gibi sözcükler tarihsel olarak fiilimsi ekiyle türemiş olsa da GÜNÜMÜZDE artık kalıcı isimlerdir, fiil anlamı taşımazlar. "Dondurma yedim." cümlesinde "dondurma" fiilimsi DEĞİLDİR.
"Çalışkan öğrenci" cümlesindeki "çalışkan" bir sıfattır (fiilimsi değildir, "-kan" bir yapım eki, kalıcı bir niteleme sıfatı türetir), ama "çalışan öğrenci" cümlesindeki "çalışan" bir sıfat-fiildir (hâlâ "çalışmak" eylemini taşır).
"-DIk" eki hem sıfat-fiil (okuduğum kitap) hem de bazen isim-fiil gibi kullanılabilir ("okuduğumu bildi" — burada "okuduğum" bir nesne/isim görevindedir); bağlama göre değerlendirilmelidir.
Fiilimsiler cümlede TEK BAŞLARINA yüklem OLAMAZLAR (kip/kişi eki almadıkları için); ama bazı SOYUT/eksiltili yapılarda ("Gitmek mi kalmak mı?" gibi) bağımsız gibi görünseler de yine tam bir yargı bildirmezler.
8. ÖSYM Analizi
KPSS'de bu konudan en sık gelen soru tipi "hangi cümlede fiilimsi yoktur (kalıcı isim/sıfat vardır)" ya da "altı çizili fiilimsinin türü nedir (isim-fiil/sıfat-fiil/zarf-fiil)" şeklindedir. ÖSYM özellikle kalıcılaşmış isim/sıfatları (dondurma, çakmak, üzüntü gibi) tuzak olarak kullanmayı sever.
9. Soru Çözüm Stratejileri
Şüpheli sözcüğü "İşte tam olarak BUNU YAPMA eylemi..." kalıbına yerleştir. Anlamlı oluyorsa (eylem hâlâ hissediliyorsa) FİİLİMSİDİR. "İşte tam olarak bu dondurmayı yeme eylemi" değil "işte bu dondurma (tatlı)" diyorsan, kalıcı isimdir.
10. Çözümlü Örnek Sorular (30 Soru)
🟢 Kolay Düzey (1-10)
"Okuma alışkanlığı çok önemlidir." cümlesindeki "okuma" sözcüğü hangi fiilimsi türüdür?
A) İsim-fiil B) Sıfat-fiil C) Zarf-fiil D) Fiilimsi değildir E) Fiil çekimi
Çözüm: "Okuma" burada bir isim gibi kullanılmış ("okumak" eylemi bir kavram olarak); isim-fiildir. Doğru cevap: A.
"Gelen misafir oturdu." cümlesindeki "gelen" sözcüğü hangi fiilimsi türüdür?
A) İsim-fiil B) Sıfat-fiil C) Zarf-fiil D) Fiilimsi değildir E) Fiil çekimi
Çözüm: "Gelen" "misafir" ismini niteler; sıfat-fiildir. Doğru cevap: B.
"Gülerek geldi." cümlesindeki "gülerek" sözcüğü hangi fiilimsi türüdür?
A) İsim-fiil B) Sıfat-fiil C) Zarf-fiil D) Fiilimsi değildir E) Fiil çekimi
Çözüm: "Gülerek" "geldi" fiilini nasıl gerçekleştiğini bildirerek niteler; zarf-fiildir. Doğru cevap: C.
"Dondurma yedik." cümlesindeki "dondurma" sözcüğü için ne söylenebilir?
A) İsim-fiildir, "dondurmak" eylemini taşır. B) Kalıcı bir isimdir, fiilimsi değildir (bir tatlı türü). C) Sıfat-fiildir. D) Zarf-fiildir. E) Fiil çekimidir.
Çözüm: Burada "dondurma" bir tatlı türünü ifade eder, "dondurmak" eylemini çağrıştırmaz; kalıcı bir isimdir. Doğru cevap: B.
"Okuduğum kitap çok etkileyiciydi." cümlesindeki "okuduğum" sözcüğü hangi fiilimsi türüdür?
A) İsim-fiil B) Sıfat-fiil C) Zarf-fiil D) Fiilimsi değildir E) Fiil çekimi
Çözüm: "Okuduğum" "kitap" ismini niteler; sıfat-fiildir. Doğru cevap: B.
"Eve gelince haber ver." cümlesindeki "gelince" sözcüğü hangi fiilimsi türüdür?
A) İsim-fiil B) Sıfat-fiil C) Zarf-fiil D) Fiilimsi değildir E) Fiil çekimi
Çözüm: "Gelince" bir zaman ilişkisi kurarak "haber ver" fiilini niteler; zarf-fiildir. Doğru cevap: C.
"Yazmak bazen zor bir eylemdir." cümlesindeki "yazmak" hangi fiilimsi türüdür?
A) İsim-fiil B) Sıfat-fiil C) Zarf-fiil D) Fiilimsi değildir E) Fiil çekimi
Çözüm: "Yazmak" burada bir isim gibi kullanılmış (cümlenin öznesi); isim-fiildir. Doğru cevap: A.
"Yapılacak işler listelendi." cümlesindeki "yapılacak" hangi fiilimsi türüdür?
A) İsim-fiil B) Sıfat-fiil C) Zarf-fiil D) Fiilimsi değildir E) Fiil çekimi
Çözüm: "Yapılacak" "işler" ismini niteler; sıfat-fiildir. Doğru cevap: B.
"Söylemeden gitti." cümlesindeki "söylemeden" hangi fiilimsi türüdür?
A) İsim-fiil B) Sıfat-fiil C) Zarf-fiil D) Fiilimsi değildir E) Fiil çekimi
Çözüm: "Söylemeden" "gitti" fiilini nasıl gerçekleştiğini bildirerek niteler; olumsuz bir zarf-fiildir. Doğru cevap: C.
"Çakmak masanın üzerindeydi." cümlesindeki "çakmak" sözcüğü için ne söylenebilir?
A) İsim-fiildir. B) Kalıcı bir isimdir, fiilimsi değildir (bir alet adı). C) Sıfat-fiildir. D) Zarf-fiildir. E) Fiil çekimidir.
Çözüm: Burada "çakmak" bir alet adıdır, "çakmak" (fiil, vurmak) eylemini çağrıştırmaz; kalıcı isimdir. Doğru cevap: B.
🟡 Orta Düzey (11-20)
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiilimsi YOKTUR (sözcük kalıcı bir isim/sıfattır)?
A) Üzüntüsü geçmedi. (üzülme eyleminden kalıcı isme dönüşmüş) B) Koşarak geldi. C) Okuyan öğrenci başarılı oldu. D) Gitmeden önce ara. E) Yazdığım mektup kayboldu.
Çözüm: "Üzüntü" kalıcı bir isim hâline gelmiştir, günlük kullanımda "üzülme eylemi" olarak hissedilmez, doğrudan bir duygu durumunu (kalıcı kavram) ifade eder; fiilimsi sayılmaz. Diğerleri gerçek fiilimsi örnekleridir. Doğru cevap: A.
"Gelir gelmez işe başladı." cümlesindeki "gelir gelmez" ifadesi hangi fiilimsi türüdür?
A) İsim-fiil B) Sıfat-fiil C) Zarf-fiil (tekrarlı yapı, "-r...maz") D) Fiilimsi değildir E) Fiil çekimi
Çözüm: "Gelir gelmez" tekrarlı bir zarf-fiil yapısıdır, "işe başladı" fiilinin ZAMANINI bildirir. Doğru cevap: C.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-An" eki almış sözcük, sıfat-fiil DEĞİL kalıcı bir isim hâline gelmiştir?
A) Koşan çocuk düştü. B) Uyuyan öğrenci uyandırıldı. C) Dayanıklı bir "dayanan" (örnek uydurma, aslında "dayanıklı" ayrı bir sözcük) D) Gülen yüzler her yerdeydi. E) Bakan (Bakanlık görevlisi) toplantıya katıldı.
Çözüm: E'de "bakan" artık "bakmak" eylemini değil, resmî bir GÖREV UNVANINI (nazır) ifade eder; kalıcı bir isim hâline gelmiştir. Doğru cevap: E.
"Konuşurcasına baktı." cümlesindeki "konuşurcasına" hangi fiilimsi türüdür?
A) İsim-fiil B) Sıfat-fiil C) Zarf-fiil D) Fiilimsi değildir E) Fiil çekimi
Çözüm: "-casına" eki, "baktı" fiilinin NASIL gerçekleştiğini benzetme yoluyla bildirir; zarf-fiildir. Doğru cevap: C.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir isim-fiil, cümlenin ÖZNESİ görevindedir?
A) Yüzmek sağlık için faydalıdır. B) Yüzen çocuk gülümsedi. C) Yüzerek geçti. D) Yüzdüğü havuz temizdi. E) Yüzmeden önce ısındı.
Çözüm: A'da "yüzmek" cümlenin öznesi konumundaki bir isim-fiildir. Doğru cevap: A.
"Yazı çok güzeldi." cümlesindeki "yazı" sözcüğü için ne söylenebilir?
A) İsim-fiildir, "yazmak" eylemini taşır. B) Kalıcı bir isimdir (el yazısı/metin anlamında), fiilimsi değildir. C) Sıfat-fiildir. D) Zarf-fiildir. E) Fiil çekimidir.
Çözüm: "Yazı" burada "yazma eylemi" değil, ortaya çıkan SOMUT ÜRÜNÜ (el yazısı, metin) ifade eder; kalıcı isimdir. Doğru cevap: B.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde aynı cümlede hem isim-fiil hem sıfat-fiil bir arada bulunur?
A) Okumayı seven öğrenciler daha başarılı olur. (okumayı: isim-fiil, seven: sıfat-fiil) B) Koşarak geldi. C) Gelince haber verdi. D) Yazmadan önce düşündü. E) Görür görmez tanıdı.
Çözüm: A'da "okumayı" bir isim-fiil (nesne görevinde), "seven" ise "öğrenciler" ismini niteleyen bir sıfat-fiildir; ikisi bir arada bulunur. Doğru cevap: A.
"Geleli üç yıl oldu." cümlesindeki "geleli" hangi fiilimsi türüdür?
A) İsim-fiil B) Sıfat-fiil C) Zarf-fiil D) Fiilimsi değildir E) Fiil çekimi
Çözüm: "-Ali" eki zaman başlangıcı bildiren bir zarf-fiil ekidir. Doğru cevap: C.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "geçmez/tükenmez" gibi bir "-mAz" eki taşıyan sözcük sıfat-fiil olarak kullanılmıştır?
A) Geçilmez bir yoldan geçti. (geçilmez: sıfat-fiil, "yol" ismini niteler) B) Anlaşılmaz konuşuyordu. C) Bilmez göründü. D) Görülmez oldu. E) Değişmez kuralları vardı. (bu da aslında sıfat-fiildir, "kurallar"ı niteler)
Çözüm: A'da "geçilmez" doğrudan "yol" ismini niteleyerek sıfat-fiil görevindedir. (E de aslında doğru bir örnektir ama soru en net örneği sorduğunda A önceliklidir.) Doğru cevap: A.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir zarf-fiil, İKİ AYRI FİİLİ birbirine bağlama işlevi görmektedir?
A) Kitabı okuyup masaya bıraktı. (okuyup: bağlama işlevi, "bıraktı" ile bağlanır) B) Okuma alışkanlığı önemlidir. C) Okuyan öğrenci başarılı olur. D) Okunacak kitap listesi hazırlandı. E) Okuduğum kitap güzeldi.
Çözüm: A'da "okuyup" zarf-fiili, "okudu" ve "bıraktı" eylemlerini birbirine bağlayarak art arda gerçekleşen iki eylemi ifade eder. Doğru cevap: A.
🔴 Zor Düzey (21-30)
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-DIk" eki almış sözcük, sıfat-fiil değil İSİM-FİİL gibi (bir nesneyi temsil eder biçimde) kullanılmıştır?
A) Okuduğum kitap güzeldi. (okuduğum + kitap: sıfat-fiil) B) Onun geldiğini bildim. (geldiğini: bir NESNE/olgu olarak isim gibi kullanılmış) C) Gördüğüm manzara etkileyiciydi. D) Yediğim yemek lezzetliydi. E) Bildiğim konu buydu.
Çözüm: B'de "geldiğini" bir isim ismi gibi (bilme fiilinin NESNESİ olarak) kullanılmıştır, bir ismi doğrudan nitelemez; bu, "-DIk" ekinin isim-fiile yakın bir kullanımıdır. Doğru cevap: B.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "giyim, çekim, ölçüm" gibi bir sözcük, fiilimsi DEĞİL kalıcı bir isim olarak kullanılmıştır?
A) Giyim kuşamına dikkat ederdi. (giyinme eylemi değil, kıyafet kavramı) B) Giyerek çıktı. C) Giyen kişi rahatladı. D) Giydiği kıyafet güzeldi. E) Giymeden önce baktı.
Çözüm: A'da "giyim" artık "giyinme eylemi"nden çok, "kıyafet, kılık" anlamında kalıcı bir kavrama dönüşmüştür. Doğru cevap: A.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde aynı cümlede HEM isim-fiil HEM zarf-fiil bir arada bulunur?
A) Yazmayı severek yapıyordu. (yazmayı: isim-fiil, severek: zarf-fiil) B) Okuyan öğrenci başarılı olur. C) Gelen misafir oturdu. D) Yapılacak işler listelendi. E) Görülmez oldu.
Çözüm: A'da "yazmayı" isim-fiil (nesne), "severek" zarf-fiildir (nasıl yaptığını bildirir); ikisi bir arada bulunur. Doğru cevap: A.
"Koşa koşa geldi." cümlesindeki "koşa koşa" ifadesi hangi fiilimsi türüdür?
A) İsim-fiil B) Sıfat-fiil C) Zarf-fiil (tekrarlı, "-A...A" yapısı) D) Fiilimsi değildir E) Fiil çekimi
Çözüm: "Koşa koşa" tekrarlı bir zarf-fiil yapısıdır, "geldi" fiilinin nasıl gerçekleştiğini bildirir. Doğru cevap: C.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "üzüntü" değil "üzülme" sözcüğü kullanılmış olsaydı, bu sözcük fiilimsi (isim-fiil) SAYILIRDI?
A) Üzülmesi çok sürmedi. (üzülme eylemi hâlâ hissediliyor; isim-fiil) B) Üzüntüsü geçmedi. C) Büyük bir üzüntü yaşadı. D) Üzüntüden yataklara düştü. E) Üzüntüsünü belli etmedi.
Çözüm: A'da "üzülmesi" hâlâ "üzülmek" eylemini taşır, kalıcı bir kavrama dönüşmemiştir; isim-fiildir. Diğerlerinde "üzüntü" kalıcı bir duygu-durum ismidir. Doğru cevap: A.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir sıfat-fiil, cümlede aslında bir İSİM görevinde (isimleşmiş sıfat-fiil olarak) kullanılmıştır?
A) Yaralı hastaneye kaldırıldı. (yaralı: aslında "yaralanan kişi" anlamında isimleşmiş) B) Yaralı çocuk ağladı. C) Gelen misafir oturdu. D) Okuyan öğrenci başarılı oldu. E) Yapılacak işler listelendi.
Çözüm: A'da "yaralı" bir ismi nitelemeden, TEK BAŞINA "yaralanan kişi" anlamında bir isim gibi kullanılmıştır; isimleşmiş sıfat-fiil örneğidir. Doğru cevap: A.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir zarf-fiil OLUMSUZ biçimde kullanılmıştır?
A) Bilmeksizin konuştu. B) Koşarak geldi. C) Gelince haber verdi. D) Okuyup gitti. E) Görür görmez tanıdı.
Çözüm: "Bilmeksizin" "-mAksIzIn" ekiyle kurulan olumsuz bir zarf-fiildir. Doğru cevap: A.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "yeter, yetmez" gibi bir söz, fiilimsi olarak DEĞİL, kalıcı bir sıfat/zarf olarak kullanılmıştır?
A) Bu kadarı yeter! (kalıcı, sabit bir kullanım; ünlem/söz kalıbı) B) Yetişen öğrenci ödüllendirildi. C) Koşarak yetişti. D) Yetiştiği okulu anlattı. E) Yetişmeden önce aradı.
Çözüm: A'da "yeter" kalıplaşmış bir söz/ünlem kullanımıdır, artık "yetmek" eylemini doğrudan bir fiilimsi işleviyle taşımaz; sabit bir ifadedir. Doğru cevap: A.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir isim-fiil, cümlede TAMLAYAN görevinde (bir isim tamlamasının parçası olarak) kullanılmıştır?
A) Yüzmenin faydaları saymakla bitmez. (yüzmenin: isim-fiil + tamlayan eki) B) Yüzen çocuk gülümsedi. C) Yüzerek geçti. D) Yüzdüğü havuz temizdi. E) Yüzmeden önce ısındı.
Çözüm: A'da "yüzmenin" isim-fiile tamlayan eki ("-in") gelerek "faydaları" ile bir isim tamlaması kurmuştur. Doğru cevap: A.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde HEM sıfat-fiil HEM zarf-fiil bir arada bulunur?
A) Koşarak gelen çocuk düştü. (koşarak: zarf-fiil, gelen: sıfat-fiil) B) Okuma alışkanlığı önemlidir. C) Yazmayı severdi. D) Gelince haber verdi. E) Okuyup gitti.
Çözüm: A'da "koşarak" (zarf-fiil, "gelen" fiilini nasıl niteler) ve "gelen" (sıfat-fiil, "çocuk" ismini niteler) bir arada bulunur. Doğru cevap: A.
11. Mini Deneme (20 Soru)
- "Yüzmek sağlıklıdır." cümlesindeki "yüzmek" hangi fiilimsi türüdür?
A) İsim-fiil B) Sıfat-fiil C) Zarf-fiil D) Fiilimsi değil E) Fiil çekimi - "Koşan çocuk düştü." cümlesindeki "koşan" hangi fiilimsi türüdür?
A) İsim-fiil B) Sıfat-fiil C) Zarf-fiil D) Fiilimsi değil E) Fiil çekimi - "Koşarak geldi." cümlesindeki "koşarak" hangi fiilimsi türüdür?
A) İsim-fiil B) Sıfat-fiil C) Zarf-fiil D) Fiilimsi değil E) Fiil çekimi - "Üzüntüsü büyüktü." cümlesindeki "üzüntü" için ne söylenebilir?
A) İsim-fiildir. B) Kalıcı isimdir, fiilimsi değildir. C) Sıfat-fiildir. D) Zarf-fiildir. E) Fiil çekimidir. - "Yediğim yemek lezzetliydi." cümlesindeki "yediğim" hangi fiilimsi türüdür?
A) İsim-fiil B) Sıfat-fiil C) Zarf-fiil D) Fiilimsi değil E) Fiil çekimi - "Görür görmez tanıdı." cümlesindeki "görür görmez" hangi fiilimsi türüdür?
A) İsim-fiil B) Sıfat-fiil C) Zarf-fiil D) Fiilimsi değil E) Fiil çekimi - "Çekim çok güzeldi." cümlesindeki "çekim" (fotoğraf çekimi anlamında değil de somut bir görüntü/kayıt anlamında) için ne söylenebilir?
A) İsim-fiildir. B) Kalıcı isim olabilir, bağlama göre değişir. C) Sıfat-fiildir. D) Zarf-fiildir. E) Fiil çekimidir. - "Yazılacak mektup hazırlandı." cümlesindeki "yazılacak" hangi fiilimsi türüdür?
A) İsim-fiil B) Sıfat-fiil C) Zarf-fiil D) Fiilimsi değil E) Fiil çekimi - "Bakmadan konuştu." cümlesindeki "bakmadan" hangi fiilimsi türüdür?
A) İsim-fiil B) Sıfat-fiil C) Zarf-fiil D) Fiilimsi değil E) Fiil çekimi - "Dayanılmaz bir sıcaktı." cümlesindeki "dayanılmaz" hangi fiilimsi türüdür?
A) İsim-fiil B) Sıfat-fiil C) Zarf-fiil D) Fiilimsi değil E) Fiil çekimi - Aşağıdakilerden hangisi kalıcı bir isim olmuş, fiilimsi SAYILMAZ?
A) Yazma alışkanlığı B) Dondurma (tatlı) C) Koşan çocuk D) Gelen misafir E) Okuyan öğrenci - "Öğrendikçe merakı arttı." cümlesindeki "öğrendikçe" hangi fiilimsi türüdür?
A) İsim-fiil B) Sıfat-fiil C) Zarf-fiil D) Fiilimsi değil E) Fiil çekimi - Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem isim-fiil hem sıfat-fiil bir arada bulunur?
A) Yüzmeyi seven çocuklar mutluydu. B) Koşarak geldi. C) Gelince haber verdi. D) Bakmadan geçti. E) Görür görmez tanıdı. - "Yapamayacağını söyledi." cümlesindeki "yapamayacağını" için ne söylenebilir?
A) Sıfat-fiildir. B) Bir nesne/isim gibi kullanılan -acak ekli yapıdır. C) Zarf-fiildir. D) Fiil çekimidir. E) Fiilimsi değildir. - "Ağlaya ağlaya anlattı." cümlesindeki "ağlaya ağlaya" hangi fiilimsi türüdür?
A) İsim-fiil B) Sıfat-fiil C) Zarf-fiil D) Fiilimsi değil E) Fiil çekimi - "Giyim kuşam önemlidir." cümlesindeki "giyim" için ne söylenebilir?
A) İsim-fiildir, giyinme eylemini taşır. B) Kalıcı bir isimdir (kıyafet anlamında), fiilimsi sayılmaz. C) Sıfat-fiildir. D) Zarf-fiildir. E) Fiil çekimidir. - "Anlaşılmaz bir tavırla baktı." cümlesindeki "anlaşılmaz" hangi fiilimsi türüdür?
A) İsim-fiil B) Sıfat-fiil C) Zarf-fiil D) Fiilimsi değil E) Fiil çekimi - "Eve varır varmaz uyudu." cümlesindeki "varır varmaz" hangi fiilimsi türüdür?
A) İsim-fiil B) Sıfat-fiil C) Zarf-fiil D) Fiilimsi değil E) Fiil çekimi - "Bildiğini sandı." cümlesindeki "bildiğini" için ne söylenebilir?
A) Sıfat-fiildir, bir isim niteler. B) İsim gibi kullanılmış, "-DIk" eki bir nesne oluşturmuş. C) Zarf-fiildir. D) Fiil çekimidir. E) Fiilimsi değildir. - "Ölçüm çok hassastı." cümlesindeki "ölçüm" için ne söylenebilir (somut bir sonuç/veri anlamında kullanılmışsa)?
A) İsim-fiildir. B) Kalıcı bir isim olarak kabul edilebilir. C) Sıfat-fiildir. D) Zarf-fiildir. E) Fiil çekimidir.
12. Cevap Anahtarı ve Ayrıntılı Açıklamalar
1. A — "Yüzmek" cümlenin öznesi, isim-fiildir.
2. B — "Koşan" "çocuk" ismini niteler; sıfat-fiil.
3. C — "Koşarak" "geldi" fiilini niteler; zarf-fiil.
4. B — "Üzüntü" kalıcı bir duygu-durum ismidir, fiilimsi sayılmaz.
5. B — "Yediğim" "yemek" ismini niteler; sıfat-fiil.
6. C — "Görür görmez" tekrarlı zarf-fiil yapısıdır.
7. B — Bağlama göre "çekim" somut bir görüntü/kaydı ifade ediyorsa kalıcı isim olarak değerlendirilebilir.
8. B — "Yazılacak" "mektup" ismini niteler; sıfat-fiil.
9. C — "Bakmadan" "konuştu" fiilini niteleyen olumsuz bir zarf-fiildir.
10. B — "Dayanılmaz" "sıcak" ismini niteler; sıfat-fiil.
11. B — "Dondurma" (tatlı) kalıcı bir isimdir, fiilimsi sayılmaz.
12. C — "Öğrendikçe" "merakı arttı" fiilini niteleyen bir zarf-fiildir.
13. A — "Yüzmeyi" isim-fiil (nesne), "seven" sıfat-fiildir ("çocuklar" ismini niteler); ikisi bir arada.
14. B — "Yapamayacağını" bir nesne/isim gibi kullanılan "-acak" ekli bir yapıdır.
15. C — "Ağlaya ağlaya" tekrarlı zarf-fiil yapısıdır.
16. B — "Giyim" burada kıyafet/kılık anlamında kalıcı bir isimdir.
17. B — "Anlaşılmaz" "tavır" ismini niteler; sıfat-fiil.
18. C — "Varır varmaz" tekrarlı zarf-fiil yapısıdır.
19. B — "Bildiğini" bir isim/nesne gibi kullanılmış, "-DIk" eki burada isim-fiile yakın bir işlev görür.
20. B — Somut bir sonuç/veri anlamında kullanıldığında "ölçüm" kalıcı bir isim olarak değerlendirilebilir.
13. Ultra Özet
FİİLİMSİ — TEK SAYFA ÖZET
1. İsim-fiil (-mA, -mAk, -Iş): fiil köküne gelir, İSİM gibi davranır (özne, nesne, tamlayan olabilir).
2. Sıfat-fiil (-An, -DIk, -AcAk, -mAz, -AsI): fiil köküne gelir, bir İSMİ niteler.
3. Zarf-fiil (-Ip, -ken, -IncA, -mAdAn, -dıkça, -casına, -A...A, -r...maz, -Ali): fiil köküne gelir, bir FİİLİ niteler ya da iki fiili bağlar.
4. Kalıcılaşma testi: Sözcük HÂLÂ fiil (eylem) anlamı taşıyor mu? Taşımıyorsa (dondurma, çakmak, üzüntü, giyim gibi) FİİLİMSİ DEĞİLDİR, kalıcı isim/sıfattır.
5. Fiilimsiler kip/kişi eki ALAMAZ, tek başlarına yüklem OLAMAZ.
14. Son Gün Tekrarı
• İsim-fiil (-mA, -mAk, -Iş) = İSİM gibi davranır.
• Sıfat-fiil (-An, -DIk, -AcAk, -mAz) = bir İSMİ niteler.
• Zarf-fiil (-Ip, -ken, -IncA, -mAdAn, -dıkça) = bir FİİLİ niteler/bağlar.
• "Dondurma, çakmak, üzüntü, yazı, giyim, çekim, bakan (nazır)" gibi kalıcılaşmış sözcükler artık fiil anlamı taşımaz — fiilimsi DEĞİLDİR.
• Test: "İşte tam olarak bu ___ eylemi" kalıbına yerleştir; anlamlıysa fiilimsi, değilse kalıcı isim/sıfat.