Noktalama İşaretleri
(Nokta, Virgül, Noktalı Virgül, İki Nokta, Üç Nokta, Soru/Ünlem, Tırnak, Kesme, Parantez, Kısa/Uzun Çizgi)
1. Konunun Mantığı
Noktalama işaretleri, cümlenin YAPISINI ve TONUNU belirleyen görsel işaretlerdir. KPSS bu konuyu genelde "hangi cümlede noktalama yanlıştır/doğrudur" formatında sorar. Ses bilgisi gibi bu konu da netlik içerir; kuralları bilen adaylar bu sorularda yüksek başarı sağlar. ÖSYM burada seni, her işaretin HANGİ İŞLEVLE kullanıldığını (ayırma, bağlama, vurgulama, alıntılama) ayırt etme becerinle sınar.
Virgülün sıralama/ara söz işlevleri, kesme işaretinin özel isim-kısaltma kullanımı ve iki nokta ile kısa çizginin konuşma/açıklama işlevleri en sık sorulan alt başlıklardır.
2. Sıfırdan Tam Konu Anlatımı
A) Nokta (.)
- Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur.
- Kısaltmalardan sonra konur: "Dr., Prof., vb., vs." (bazı kısaltmalarda nokta kullanılmaz: TBMM, TDK gibi büyük harfli kısaltmalar).
- Sayılardan sonra sıra bildirmek için konur: "3. sırada" (3. = üçüncü).
- Tarihlerin yazılışında gün, ay, yıl arasına konur: "29.10.1923".
B) Virgül (,)
- Eş görevli sözcük/söz öbeklerini sıralarken aralarına konur: "Kalem, defter, silgi masada duruyordu."
- Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur: "Yağmur yağıyordu, rüzgâr esiyordu."
- Cümle içindeki ara sözleri/açıklamaları ayırmak için konur: "Ali, yani en yakın arkadaşım, bugün gelmedi."
- Bağlaç olarak kullanılmayan "ve, ile, veya" gibi bağlaçlardan önce virgül konmaz. AMA sıralı cümlelerde bu bağlaçlardan önce de virgül konabilir eğer cümleler uzun ve karmaşıksa.
- Hitap sözlerinden sonra konur: "Sevgili öğrenciler, bugün önemli bir konu işleyeceğiz."
- Kendisinden sonraki cümleye bağlı olarak "ancak, yalnız, fakat, çünkü, oysa" gibi bağlaçlardan ÖNCE konur (bazı durumlarda).
C) Noktalı Virgül (;)
- Birbiriyle anlamca ilişkili ama bağlaçla bağlanmamış cümleleri ayırmak için konur: "Sabah erken kalktı; işe gitti; akşam yorgun döndü."
- İçinde virgül bulunan sıralamaları birbirinden ayırmak için konur: "Toplantıya Ankara'dan Ahmet, Mehmet; İstanbul'dan Ayşe, Fatma katıldı."
D) İki Nokta (:)
- Kendisinden sonra örnek/açıklama/liste verilecek cümlelerin sonuna konur: "Şu şehirleri gezdik: İstanbul, İzmir, Ankara."
- Alıntılanan sözden önce konur: "Atatürk şöyle demiştir: 'Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.'"
E) Üç Nokta (...)
- Tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur: "Eğer o gün orada olsaydım..."
- Kaba sayılan/söylenmek istenmeyen sözlerin yerine konur.
- Alıntılarda atlanan bölümleri göstermek için konur (köşeli parantezle de kullanılabilir: [...]).
F) Soru İşareti (?) ve Ünlem (!)
Soru işareti, gerçek soru bildiren cümlelerin sonuna konur — "Acaba, sanki, mi" gibi sözcükler cümlede soru anlamı katmıyorsa (yani cümle aslında bir aktarım/betimlemeyse) soru işareti konmaz: "Bana ne yapacağını sordu." (soru işareti YOK, çünkü bu bir aktarımdır, doğrudan soru değildir). Ünlem, sevinç, kızgınlık, şaşkınlık gibi duygu bildiren cümlelerin ve seslenme sözlerinin sonuna konur: "Ne güzel bir manzara!"
G) Tırnak İşareti (" ")
Başkasından alıntılanan sözler tırnak içinde gösterilir: Atatürk, "Ne mutlu Türküm diyene!" demiştir. Ayrıca özel olarak vurgulanmak istenen sözcükler de tırnak içine alınabilir.
H) Kesme İşareti (')
- Özel isimlere gelen çekim eklerini ayırmak için konur: "İstanbul'a, Ahmet'in, Türkiye'de".
- Kısaltmalara gelen ekleri ayırmak için konur: "TBMM'de, TDK'nin".
- Sayılara gelen ekleri ayırmak için konur: "2023'te, 15'inci".
Özel isim, zamanla CİNS İSİM (tür adı) hâline gelmişse kesme işareti KULLANILMAZ: "İzmir'de" (özel isim, kesme var) ama "japon gülü" (özel isimden türeyip tür adı olmuş, kesme yok, hatta küçük harfle başlar).
I) Parantez ( )
Cümlenin akışını bozmayan ama açıklayıcı bilgi veren ifadeler parantez içine alınır: "Atatürk (1881-1938) Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusudur."
J) Kısa Çizgi (-) ve Uzun Çizgi (—)
Kısa çizgi: Satır sonunda kelime bölündüğünde, eklerin gösteriminde ("-ki, -de"), ara sözleri belirtmek için kullanılır. Uzun çizgi (konuşma çizgisi): Karşılıklı konuşmalarda her konuşmacının sözünün başına konur.
3. İleri Düzey Ayrıntılar
- Virgülün "ve" bağlacından önce kullanımı tartışmalıdır: Genel kural "ve"den önce virgül konmaz, ama cümle çok uzunsa ve okuma kolaylığı için gerekiyorsa istisnaen konabilir.
- Soru eki "mı/mi/mu/mü" her zaman soru işareti gerektirmez: "Geldin mi bilmiyorum." cümlesinde "mi" doğrudan soru sormaz, bir yan cümlenin parçasıdır; soru işareti gerekmez.
- Ünlem işareti bazen bütün cümlenin değil, sadece seslenme sözünün sonuna konabilir: "Ahmet! Buraya gel." (burada seslenmeden sonra nokta değil ünlem konur, cümle ayrı devam eder).
4. Ezber Teknikleri
İki nokta, kendisinden SONRA bir liste/örnek/açıklama/alıntı geleceğini müjdeler. Cümlenin "şunları" ya da "şöyle" gibi bir kelimeyle bitip bitmediğine bak — genelde iki nokta buralarda kullanılır.
Özel isim + ek görüyorsan kesme koy. Ama sözcük artık ÖZEL İSİM anlamı taşımıyor, TÜR ADI olmuşsa (hindistan cevizi gibi) kesme KOYMA.
5. Karşılaştırma Tabloları
| İşaret | Temel İşlev | Örnek |
|---|---|---|
| Virgül (,) | Sıralama, ara söz ayırma | Kalem, defter, silgi aldım. |
| Noktalı virgül (;) | Bağlaçsız ilişkili cümleleri ayırma | Erken kalktı; işe gitti. |
| İki nokta (:) | Açıklama/liste/alıntı öncesi | Şunları aldım: elma, armut. |
| Üç nokta (...) | Tamamlanmamış cümle, atlama | Keşke o gün... |
| Kesme (') | Özel isim/kısaltma/sayı + ek | İstanbul'a, TBMM'de, 2023'te |
6. Sınıflandırma Şeması
Noktalama işareti seçme sırası:
1) Cümle tamamlanmış mı? → Nokta/soru/ünlem koy →
2) Cümle içinde eş görevli öge sıralaması mı var? → Virgül koy →
3) Bağlaçsız ama ilişkili iki cümle mi? → Noktalı virgül koy →
4) Sonrasında liste/açıklama/alıntı mı gelecek? → İki nokta koy →
5) Özel isim/kısaltma/sayıya ek mi geliyor? → Kesme işareti koy (cins isimse KOYMA).
7. En Çok Karıştırılan Noktalar
"Ne yapacağını bilmiyorum." ya da "Kimin geldiğini sordu." gibi cümlelerde soru sözcüğü/eki (ne, kim) var ama cümle DOĞRUDAN bir soru sormaz, bir aktarımdır; soru işareti KONMAZ.
"Hindistan cevizi, İngiliz anahtarı, Japon gülü" gibi özel isimden türeyip tür adı hâline gelen sözcüklerde kesme işareti kullanılmaz, hatta genelde küçük harfle başlar (kalıcı örnekler hariç).
Virgül ile noktalı virgülü karıştırma: virgül eş görevli/basit ögeleri ayırırken, noktalı virgül bağlaçsız ama TAM CÜMLE olan, birbiriyle anlamca ilişkili yargıları ayırır.
Kısaltmalardan sonra her zaman nokta konmaz: TBMM, TDK, AB gibi büyük harflerle yapılan kısaltmalarda nokta kullanılmaz; ama "Dr., Prof., vb." gibi küçük harf içeren kısaltmalarda nokta kullanılır.
8. ÖSYM Analizi
KPSS'de noktalama sorularının en klasik formatı "aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalama yanlışlığı vardır/yoktur" şeklindedir. Virgülün ara söz kullanımı, kesme işaretinin cins isim istisnası ve iki nokta-üç nokta ayrımı en sık test edilen noktalardır.
9. Soru Çözüm Stratejileri
Her noktalama işaretini görünce kendine sor: "Bu işaret burada NEYİ ayırıyor/bağlıyor/vurguluyor?" İşlevini net biçimde tanımlayamıyorsan, o işaretin yanlış kullanılmış olma ihtimali yüksektir.
10. Çözümlü Örnek Sorular (30 Soru)
🟢 Kolay Düzey (1-10)
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül doğru kullanılmıştır?
A) Elma armut ve çilek aldım. B) Elma, armut ve çilek aldım. C) Elma, armut, ve çilek aldım. D) Elma armut, ve çilek, aldım. E) Elma, armut çilek aldım.
Çözüm: Sıralanan ögeler arasına virgül konur, "ve"den önce virgül konmaz: "Elma, armut ve çilek aldım." Doğru cevap: B.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru işareti gereksiz yere kullanılmıştır?
A) Nereye gidiyorsun? B) Bana nereye gittiğini sordu? C) Kaç yaşındasın? D) Bu doğru mu? E) Ne zaman geleceksin?
Çözüm: B'de "sordu" fiiliyle biten cümle bir AKTARIMDIR, doğrudan soru sormaz; soru işareti gereksizdir, nokta konmalıdır. Doğru cevap: B.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işareti doğru kullanılmıştır?
A) İstanbul'a gideceğiz. B) Hindistan'cevizi çok lezzetliydi. C) Ahmet'bey geldi. D) Kitab'ı okudum. E) Masa'yı temizledim.
Çözüm: "İstanbul" özel isimdir, kendisine gelen "-a" eki kesme işaretiyle ayrılır. Diğerleri (Hindistan cevizi cins isim, "kitap" ve "masa" da özel isim değil) yanlış kullanımlardır. Doğru cevap: A.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde iki nokta doğru kullanılmıştır?
A) Şu şehirleri gezdik: İstanbul, İzmir, Ankara. B) Şu şehirleri: gezdik İstanbul. C) Şu: şehirleri gezdik. D) Şu şehirleri gezdik İstanbul: İzmir, Ankara. E) Şu şehirleri gezdik, İstanbul: İzmir.
Çözüm: Bir listeden önce iki nokta konur: "Şu şehirleri gezdik: İstanbul, İzmir, Ankara." Doğru cevap: A.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlem işareti doğru kullanılmıştır?
A) Ne güzel bir manzara! B) Ne güzel bir manzara. C) Ne güzel bir manzara? D) Ne, güzel bir manzara! E) Ne güzel! bir manzara.
Çözüm: Coşku/hayranlık bildiren cümlenin sonuna ünlem konur: "Ne güzel bir manzara!" Doğru cevap: A.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tırnak işareti doğru kullanılmıştır?
A) Atatürk, "Ne mutlu Türküm diyene!" demiştir. B) Atatürk, Ne mutlu Türküm diyene! demiştir. C) "Atatürk, Ne mutlu Türküm diyene! demiştir." D) Atatürk "Ne mutlu Türküm diyene!" demiştir diye. E) Atatürk demiştir "Ne mutlu Türküm diyene!"
Çözüm: Doğrudan alıntılanan söz tırnak içine alınır: Atatürk, "Ne mutlu Türküm diyene!" demiştir. Doğru cevap: A.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalı virgül doğru kullanılmıştır?
A) Sabah erken kalktı; işe gitti. B) Sabah erken; kalktı işe gitti. C) Sabah; erken kalktı işe gitti. D) Sabah erken kalktı işe; gitti. E) Sabah erken kalktı, işe; gitti.
Çözüm: Bağlaçsız, birbiriyle ilişkili iki tam cümle noktalı virgülle ayrılır: "Sabah erken kalktı; işe gitti." Doğru cevap: A.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde üç nokta doğru kullanılmıştır?
A) Eğer o gün orada olsaydım... B) Eğer... o gün orada olsaydım. C) Eğer o... gün orada olsaydım. D) Eğer o gün... orada olsaydım. E) Eğer o gün orada... olsaydım.
Çözüm: Üç nokta, tamamlanmamış bir cümlenin SONUNA konur: "Eğer o gün orada olsaydım..." Doğru cevap: A.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde parantez doğru kullanılmıştır?
A) Atatürk (1881-1938) Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusudur. B) (Atatürk) 1881-1938 Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusudur. C) Atatürk 1881-1938 (Türkiye Cumhuriyeti'nin) kurucusudur. D) Atatürk 1881 (-1938 Türkiye) Cumhuriyeti'nin kurucusudur. E) Atatürk 1881-1938 Türkiye Cumhuriyeti'nin (kurucusudur).
Çözüm: Açıklayıcı ek bilgi (doğum-ölüm tarihleri) parantez içine alınır: "Atatürk (1881-1938) Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusudur." Doğru cevap: A.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hitap sözünden sonra virgül doğru kullanılmıştır?
A) Sevgili öğrenciler, bugün önemli bir konu işleyeceğiz. B) Sevgili öğrenciler bugün, önemli bir konu işleyeceğiz. C) Sevgili, öğrenciler bugün önemli bir konu işleyeceğiz. D) Sevgili öğrenciler bugün önemli, bir konu işleyeceğiz. E) Sevgili öğrenciler bugün önemli bir, konu işleyeceğiz.
Çözüm: Hitap sözünden sonra virgül konur: "Sevgili öğrenciler, bugün önemli bir konu işleyeceğiz." Doğru cevap: A.
🟡 Orta Düzey (11-20)
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ara söz doğru biçimde virgülle ayrılmıştır?
A) Ali, yani en yakın arkadaşım, bugün gelmedi. B) Ali yani, en yakın arkadaşım bugün, gelmedi. C) Ali yani en yakın, arkadaşım bugün gelmedi. D) Ali, yani en yakın arkadaşım bugün gelmedi. E) Ali yani en yakın arkadaşım, bugün gelmedi.
Çözüm: Ara söz iki yandan virgülle ayrılır: "Ali, yani en yakın arkadaşım, bugün gelmedi." Doğru cevap: A.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işareti YANLIŞ kullanılmıştır?
A) 2023'te önemli değişiklikler oldu. B) 15'inci sırada yer aldı. C) TBMM'de görüşmeler sürüyor. D) Hindistan cevizi'ni çok severim. E) Ahmet'in kitabını aldım.
Çözüm: "Hindistan cevizi" özel isimden türeyip cins isim (tür adı) hâline gelmiştir; kesme işareti kullanılmamalıdır: "Hindistan cevizini". Doğru cevap: D.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru işareti kullanımı doğrudur?
A) Kimin geldiğini merak ediyorum. B) Nereye gittiğini bilmiyorum. C) Sence bu doğru mu? D) Ne yapacağını sordu. E) Kaç kişi geldiğini bilmiyorum.
Çözüm: C, doğrudan bir soru sorduğu için soru işareti almalıdır: "Sence bu doğru mu?" Diğerleri aktarım cümleleridir, soru işareti gerektirmez. Doğru cevap: C.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül YANLIŞ kullanılmıştır?
A) Kalemi, defteri ve silgiyi aldım. B) Yorgundu, ama çalışmaya devam etti. C) Ali, geldi. D) Sevgili dostlarım, hoş geldiniz. E) Kitabı okudu, notlarını çıkardı.
Çözüm: C'de "Ali" öznesi ile "geldi" yüklemi arasına anlamsız bir virgül konmuştur; bu, tek yargılı basit bir cümlede gereksiz bir kullanımdır. Doğru cevap: C.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harfle başlayan bir kısaltmadan sonra nokta doğru biçimde KULLANILMAMIŞTIR (yani doğru bir örnektir)?
A) TBMM. bugün toplandı. B) TBMM bugün toplandı. C) TDK. yeni bir sözlük yayımladı. D) AB. üyelik sürecini değerlendirdi. E) BM. bir karar aldı.
Çözüm: Büyük harflerle yapılan kısaltmalardan (TBMM, TDK, AB, BM) sonra nokta KULLANILMAZ; sadece B'de doğru biçimde nokta konmamıştır. Doğru cevap: B.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde iki nokta ile üç nokta kullanımı doğru biçimde ayırt edilmiştir?
A) Şunları aldım: elma, armut, çilek. Ama param yetmedi... B) Şunları aldım... elma, armut, çilek: Ama param yetmedi. C) Şunları: aldım elma, armut, çilek... D) Şunları aldım, elma: armut, çilek... E) Şunları... aldım: elma armut çilek.
Çözüm: A'da iki nokta liste öncesi, üç nokta ise tamamlanmamış/devam eden bir düşünceyi doğru biçimde göstermektedir. Doğru cevap: A.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalı virgül YERİNE virgül kullanılması daha doğru olurdu?
A) Sabah erken kalktı; işe gitti; akşam yorgun döndü. B) Kalem; defter; silgi masada duruyordu. C) Yağmur yağıyordu; rüzgâr esiyordu. D) Okula gitti; ders çalıştı. E) Kitap okudu; müzik dinledi.
Çözüm: B'de sıralanan ögeler (kalem, defter, silgi) TEK bir cümlenin eş görevli ögeleridir, tam bağımsız cümleler değildir; bu yüzden noktalı virgül değil virgül kullanılmalıdır. Doğru cevap: B.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işareti kullanımı YANLIŞTIR?
A) 1923'te Cumhuriyet ilan edildi. B) Türkiye'nin başkenti Ankara'dır. C) Kitab'ı masaya bıraktım. D) Ahmet'in kalemi kayboldu. E) İzmir'e tatile gideceğiz.
Çözüm: "Kitap" özel isim değildir, cins isimdir; "-ı" eki kesme işareti olmadan bitişik yazılmalıdır: "Kitabı masaya bıraktım." Doğru cevap: C.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde uzun çizgi (konuşma çizgisi) doğru kullanılmıştır?
A) — Bugün nasılsın? — İyiyim, teşekkür ederim. B) Bugün — nasılsın — iyiyim. C) Bugün nasılsın — iyiyim teşekkür — ederim. D) — Bugün nasılsın iyiyim teşekkür ederim — E) Bugün nasılsın? İyiyim — teşekkür ederim.
Çözüm: Karşılıklı konuşmalarda her konuşmacının sözünün başına uzun çizgi konur. Doğru cevap: A.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlem işareti sadece seslenme sözünden sonra, cümlenin geri kalanı ayrı biçimde devam ederek doğru kullanılmıştır?
A) Ahmet! Buraya gel. B) Ahmet buraya gel! C) Ahmet, buraya! gel. D) Ahmet buraya, gel! E) Ahmet! buraya, gel.
Çözüm: Seslenme sözünden hemen sonra ünlem konabilir, cümlenin geri kalanı ayrı bir cümle olarak devam eder: "Ahmet! Buraya gel." Doğru cevap: A.
🔴 Zor Düzey (21-30)
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde HEM virgül HEM iki nokta HEM de tırnak işareti bir arada, doğru biçimde kullanılmıştır?
A) Öğretmen, sınıfa şunu söyledi: "Yarın sınav var." B) Öğretmen sınıfa: şunu söyledi "Yarın sınav var," C) Öğretmen, sınıfa şunu: söyledi "Yarın sınav var." D) Öğretmen sınıfa şunu söyledi, "Yarın sınav var": E) Öğretmen: sınıfa, şunu söyledi "Yarın sınav var."
Çözüm: Ara sözden sonra virgül, alıntıdan önce iki nokta, alıntının kendisi tırnak içinde doğru biçimde A'da kullanılmıştır. Doğru cevap: A.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde parantez içindeki bilgi, cümlenin ANA yargısını bozmadan doğru biçimde eklenmiştir?
A) Atatürk (1881-1938), Samsun'a 19 Mayıs 1919'da çıkmıştır. B) Atatürk 1881-1938, (Samsun'a) 19 Mayıs 1919'da çıkmıştır. C) Atatürk, Samsun'a (1881-1938) 19 Mayıs 1919'da çıkmıştır. D) Atatürk, Samsun'a 19 Mayıs (1919'da) 1881-1938 çıkmıştır. E) (Atatürk 1881-1938) Samsun'a 19 Mayıs 1919'da çıkmıştır.
Çözüm: Parantez, cümlenin ana yargısını (Samsun'a çıkış) bozmadan ek bilgi (doğum-ölüm yılları) vermelidir; A'da doğru yerde ve doğru biçimde kullanılmıştır. Doğru cevap: A.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "mi" soru eki YANLIŞ biçimde soru işaretiyle kullanılmıştır?
A) Geldin mi? B) Bu doğru mu? C) Geldin mi bilmiyorum? D) Onu gördün mü? E) Bu senin mi?
Çözüm: C'de "mi" doğrudan soru sormaz, "bilmiyorum" ile biten bir aktarım/belirsizlik cümlesidir; soru işareti KONMAMALIDIR, nokta konmalıdır. Doğru cevap: C.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalı virgülün "içinde virgül olan sıralamaları ayırma" işlevi doğru kullanılmıştır?
A) Toplantıya Ankara'dan Ahmet, Mehmet; İstanbul'dan Ayşe, Fatma katıldı. B) Toplantıya; Ankara'dan Ahmet, Mehmet, İstanbul'dan; Ayşe, Fatma katıldı. C) Toplantıya Ankara'dan; Ahmet Mehmet İstanbul'dan; Ayşe Fatma katıldı. D) Toplantıya Ankara'dan Ahmet Mehmet; İstanbul'dan; Ayşe Fatma katıldı. E) Toplantıya; Ankara'dan; Ahmet; Mehmet; İstanbul'dan; Ayşe; Fatma; katıldı.
Çözüm: A'da iki farklı şehir grubu (kendi içinde virgülle ayrılan isim listeleri) noktalı virgülle birbirinden ayrılmıştır; bu, noktalı virgülün klasik bir kullanımıdır. Doğru cevap: A.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işareti kullanılmaması gerektiği hâlde kullanılmıştır?
A) 2023'te önemli gelişmeler yaşandı. B) Kırkıncı'sırada yer aldı. C) Ahmet'in evine gittik. D) TBMM'nin açılışı önemlidir. E) İzmir'den geldik.
Çözüm: "Kırkıncı" bir sayı sıfatı olarak yazıyla yazılmıştır; rakamla yazılmamış sayı sözcüklerine kesme işareti gerekmez, bu yüzden "kırkıncı sırada" biçiminde AYRI ve kesme işaretsiz yazılmalıdır. B'de yanlışlıkla hem bitişik hem kesme işaretli yazılmıştır. Doğru cevap: B.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birden fazla noktalama işareti bir arada, doğru biçimde kullanılmıştır?
A) "Ne yapıyorsun?" diye sordu; ben de "Hiçbir şey." dedim. B) "Ne yapıyorsun" diye sordu ben de "Hiçbir şey" dedim. C) Ne yapıyorsun? diye sordu; ben de Hiçbir şey. dedim. D) "Ne yapıyorsun?" diye sordu ben de: "Hiçbir şey." dedim. E) "Ne yapıyorsun" diye sordu; ben de Hiçbir şey dedim.
Çözüm: A'da her iki alıntı da doğru biçimde tırnak içine alınmış, aralarındaki bağlaçsız ilişki noktalı virgülle ayrılmıştır. Doğru cevap: A.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ancak, fakat" gibi bir bağlaçtan önce virgül kullanımı YERİNDEDİR?
A) Çok çalıştı, ancak beklediği sonucu alamadı. B) Çok çalıştı ancak, beklediği sonucu alamadı. C) Çok, çalıştı ancak beklediği sonucu alamadı. D) Çok çalıştı ancak beklediği, sonucu alamadı. E) Çok çalıştı ancak beklediği sonucu, alamadı.
Çözüm: Zıtlık bildiren "ancak" bağlacından önce virgül konması yaygın ve doğru bir kullanımdır: "Çok çalıştı, ancak beklediği sonucu alamadı." Doğru cevap: A.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde köşeli parantez ([...]) kullanımı için en uygun açıklama yapılmıştır?
A) Cümlenin tamamen yeniden yazılması için kullanılır. B) Bir alıntıda atlanan/eksik bırakılan kısmı göstermek için kullanılır. C) Sadece matematiksel ifadelerde kullanılır. D) Hiçbir işlevi yoktur. E) Sadece diyaloglarda kullanılır.
Çözüm: Köşeli parantez, alıntılarda atlanan bölümleri göstermek için kullanılır. Doğru cevap: B.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tarih yazımı noktalama açısından doğrudur?
A) 29.10.1923 tarihinde Cumhuriyet ilan edildi. B) 29/10/1923, tarihinde Cumhuriyet ilan edildi. C) 29.10.1923. tarihinde Cumhuriyet ilan edildi. D) 29,10,1923 tarihinde Cumhuriyet ilan edildi. E) 29:10:1923 tarihinde Cumhuriyet ilan edildi.
Çözüm: Tarihlerde gün, ay, yıl arasına nokta konur: "29.10.1923". Doğru cevap: A.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül kullanılarak anlam belirsizliği GİDERİLMİŞTİR?
A) Öğrencilere, iyi davranan öğretmenler takdir edildi. (Sadece belirli öğrencilere iyi davranan öğretmenler takdir edildi anlamı) B) Öğrencilere iyi davranan, öğretmenler takdir edildi. (Öğrencilere iyi davranan kişiler öğretmenlerdir, hepsi takdir edildi anlamı) C) Öğrencilere iyi davranan öğretmenler, takdir edildi. D) Öğrencilere iyi davranan öğretmenler takdir, edildi. E) Hepsi aynı anlamı taşır, virgülün anlam değiştirici etkisi yoktur.
Çözüm: Virgülün yeri değiştikçe cümlenin anlamı da değişebilir; A ve B seçenekleri farklı anlamlar taşır, bu da virgülün anlam belirleyici işlevini gösterir; A, "sadece bazı öğrencilere iyi davranan öğretmenler" anlamını netleştirdiği için soru kökündeki "belirsizliği giderme" işlevini en açık gösteren örnektir. Doğru cevap: A.
11. Mini Deneme (20 Soru)
- Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nokta doğru kullanılmıştır?
A) Dr Ahmet geldi B) Dr. Ahmet geldi. C) Dr, Ahmet geldi D) Dr; Ahmet geldi. E) Dr: Ahmet geldi. - Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül gereksiz kullanılmıştır?
A) Kalem, defter aldım. B) Ali, geldi. C) Yorgundu, ama devam etti. D) Sevgili dostum, hoş geldin. E) Kitap, dergi okudum. - Hangi cümlede noktalı virgül doğru kullanılmıştır?
A) Kalem; defter; silgi aldım. B) Erken kalktı; işe gitti. C) Kırmızı; mavi; yeşil renkler. D) Elma; armut; çilek. E) Bir; iki; üç saydı. - İki nokta hangi cümlede doğru kullanılmıştır?
A) Şunu söyledi: "Yarın geliyorum." B) Şunu: söyledi yarın geliyorum. C) Şunu söyledi yarın: geliyorum. D) Şunu söyledi yarın geliyorum: E) Şunu: söyledi: yarın geliyorum. - Hangi cümlede kesme işareti yanlış kullanılmıştır?
A) Ahmet'in kitabı B) İzmir'e gideceğiz C) Kalem'i aldım D) 2023'te E) TBMM'de - Aşağıdakilerden hangisinde soru işareti gereksizdir?
A) Ne zaman geleceksin? B) Nereye gittiğini biliyor musun? C) Kimin geldiğini bilmiyorum? D) Bu doğru mu? E) Kaç yaşındasın? - Ünlem işareti hangi cümlede doğru kullanılmıştır?
A) Ne kadar güzel! B) Ne kadar güzel. C) Ne kadar güzel? D) Ne, kadar güzel! E) Ne kadar! güzel. - Tırnak işareti hangi cümlede doğru kullanılmıştır?
A) "Yarın geliyorum" dedi. B) Yarın "geliyorum" dedi. C) Yarın geliyorum "dedi." D) "Yarın" geliyorum dedi. E) Yarın geliyorum dedi "." - Parantez hangi cümlede doğru kullanılmıştır?
A) (Atatürk) 1881-1938 önemli bir liderdir. B) Atatürk (1881-1938) önemli bir liderdir. C) Atatürk 1881 (-1938) önemli bir liderdir. D) Atatürk 1881-1938 (önemli) bir liderdir. E) Atatürk 1881-1938 önemli bir (liderdir). - Üç nokta hangi cümlede doğru kullanılmıştır?
A) Keşke o gün orada olsaydım... B) Keşke... o gün orada olsaydım. C) Keşke o... gün orada olsaydım. D) Keşke o gün... orada olsaydım. E) Keşke o gün orada... olsaydım. - Aşağıdakilerden hangisinde kesme işareti kullanılmamalıdır?
A) Ankara'ya B) hindistancevizi'ne C) Mehmet'in D) 2024'te E) TDK'nin - Hitap sözünden sonra hangi noktalama işareti kullanılır?
A) Nokta B) Virgül C) Noktalı virgül D) İki nokta E) Ünlem her zaman - Uzun çizgi (konuşma çizgisi) nerede kullanılır?
A) Kısaltmalarda B) Karşılıklı konuşmalarda, her konuşmacının sözü başında C) Sayılarda D) Özel isimlerde E) Tarihlerde - Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ara söz doğru virgüllenmiştir?
A) Ali, en yakın arkadaşım, geldi. B) Ali en yakın, arkadaşım geldi. C) Ali, en yakın arkadaşım geldi. D) Ali en yakın arkadaşım, geldi. E) Ali en yakın arkadaşım geldi,. - Aşağıdakilerden hangisinde büyük harfli kısaltmadan sonra doğru biçimde nokta KULLANILMAMIŞTIR?
A) TBMM. B) TBMM C) TBMM.. D) T.B.M.M E) TBMM., - Sayılara gelen ekler nasıl ayrılır?
A) Virgülle B) Kesme işaretiyle C) Noktayla D) İki noktayla E) Tire ile - Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nokta sıra bildirmek için kullanılmıştır?
A) 3. sırada oturuyordu. B) Üç kalemi aldı. C) 3 kalem aldı. D) Üçüncü kalemi aldı. E) Kalemi üç kez kullandı. - Aşağıdakilerden hangisi noktalı virgülün bir işlevi DEĞİLDİR?
A) Bağlaçsız ilişkili cümleleri ayırmak B) İçinde virgül olan sıralamaları ayırmak C) Cümle sonuna konmak (nokta gibi) D) Anlamca ilişkili yargıları ayırmak E) Bağlaçsız cümleler arasında kullanılmak - Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru eki olduğu hâlde soru işareti KULLANILMAMALIDIR?
A) Geldin mi? B) Nereye gittiğini bilmiyorum. C) Kaç yaşındasın? D) Bu doğru mu? E) Ne zaman geleceksin? - Aşağıdakilerden hangisi kesme işaretinin doğru kullanıldığı bir örnektir?
A) Kalem'i aldım. B) Kitab'ı okudum. C) Ahmet'in evi. D) Masa'yı sildim. E) Defter'i verdim.
12. Cevap Anahtarı ve Ayrıntılı Açıklamalar
1. B — Kısaltmadan sonra ve cümle sonunda nokta konur: "Dr. Ahmet geldi."
2. B — "Ali, geldi." basit bir cümlede özne-yüklem arasına gereksiz virgül konmuştur.
3. B — "Erken kalktı; işe gitti." bağlaçsız, ilişkili iki tam cümleyi doğru biçimde ayırır.
4. A — Alıntıdan önce iki nokta doğru biçimde kullanılmıştır.
5. C — "Kalem" özel isim değildir, kesme işareti gerekmez: "Kalemi aldım."
6. C — "Kimin geldiğini bilmiyorum." bir aktarım/belirsizlik cümlesidir, soru işareti gerekmez.
7. A — Hayranlık bildiren cümlenin sonuna ünlem konur: "Ne kadar güzel!"
8. A — Doğrudan alıntı tırnak içine alınır: '"Yarın geliyorum" dedi.'
9. B — Açıklayıcı ek bilgi (tarihler) parantez içine, isimden hemen sonra alınır.
10. A — Üç nokta tamamlanmamış cümlenin SONUNA konur.
11. B — "Hindistancevizi" cins isim (tür adı) olduğu için kesme işareti kullanılmamalıdır.
12. B — Hitap sözünden sonra virgül konur.
13. B — Uzun çizgi, karşılıklı konuşmalarda her konuşmacının sözünün başına konur.
14. A — Ara söz her iki yandan virgülle ayrılır: "Ali, en yakın arkadaşım, geldi."
15. B — Büyük harfli kısaltmalardan sonra nokta konmaz; doğru kullanım "TBMM" biçimindedir (noktasız).
16. B — Sayılara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır: "2023'te".
17. A — "3." sıra bildiren bir nokta kullanımıdır (üçüncü anlamında).
18. C — Noktalı virgül cümle SONUNA konmaz, cümle İÇİNDE iki yargıyı ayırır; bu, noktalı virgülün bir işlevi değildir.
19. B — "Nereye gittiğini bilmiyorum." aktarım cümlesidir, soru işareti gerekmez.
20. C — "Ahmet" özel isimdir, "-in" eki doğru biçimde kesme işaretiyle ayrılmıştır: "Ahmet'in evi."
13. Ultra Özet
NOKTALAMA İŞARETLERİ — TEK SAYFA ÖZET
1. Virgül: sıralama, ara söz, hitap sonrası; "ve"den önce genelde konmaz.
2. Noktalı virgül: bağlaçsız ilişkili TAM cümleleri ya da içinde virgül olan sıralamaları ayırır.
3. İki nokta: liste/açıklama/alıntıdan ÖNCE. Üç nokta: tamamlanmamış cümle SONUNDA.
4. Soru işareti: sadece DOĞRUDAN soru sorulan cümlelerde; aktarım cümlelerinde ("sordu, bilmiyorum" ile bitenlerde) kullanılmaz.
5. Kesme işareti: özel isim/kısaltma/sayı + ek. Cins isim olmuş (hindistan cevizi gibi) sözcüklerde KULLANILMAZ.
6. Büyük harfli kısaltmalardan (TBMM, TDK, AB) sonra nokta konmaz; küçük harf içeren kısaltmalardan (Dr., Prof.) sonra konur.
7. Uzun çizgi: karşılıklı konuşmada konuşmacı değişiminde. Parantez: cümlenin ana yargısını bozmayan ek açıklama.
14. Son Gün Tekrarı
• Soru işareti sadece GERÇEK soruda; "sordu, bilmiyorum" ile biten aktarımlarda YOK.
• Kesme işareti özel isim/kısaltma/sayıda VAR; cins isimde (hindistan cevizi) YOK.
• Büyük harfli kısaltmalarda (TBMM, TDK) nokta YOK.
• İki nokta listeden ÖNCE, üç nokta yarım cümlenin SONUNDA.
• Noktalı virgül = bağlaçsız TAM cümleler arası ya da virgüllü grupları ayırma.
• Ara söz = iki yandan virgül.