Osmanlı Kültür ve Uygarlığı 1

1. Osmanlı toplumunda halkın çoğunluğu hangi ekonomik faaliyet ile uğraşırdı?

• A) Denizcilik
• B) Tarım ✓
• C) Ticaret
• D) Sanayi

Osmanlı toplumunda halkın %80-90'ı tarımla uğraşırdı. Buğday, arpa, mısır, pirinç gibi tahıllar yetiştirilir, hayvancılık yapılırdı. Tarım, Osmanlı ekonomisinin temelini oluştururdu. Tımar sistemi ile toprak işletilir, ürün vergisi (öşür) alınırdı.

2. Osmanlı eğitim sistemi hangi kurum tarafından düzenlenmiştir?

• A) Enderun
• B) Divan-ı Hümayun
• C) Lonca
• D) Medrese ✓

Osmanlı eğitim sistemi, Medreseler tarafından düzenlenmiştir. İlk, orta ve yüksek seviyede eğitim verilir, İslami ilimler (nakli) ve pozitif bilimler (akli) öğretilirdi. Medreseler, Osmanlı aydın sınıfını (ulema) yetiştirirdi.

3. Osmanlı Devleti'nde Mimar Sinan'ın '_ustalık eserim_' dediği eser hangisidir?

• A) Selimiye Camii ✓
• B) Mihrimah Sultan Camii
• C) Süleymaniye Camii
• D) Şehzade Camii

Selimiye Camii (1575), Mimar Sinan'ın 'ustalık eserim' dediği eseridir. Edirne'de II. Selim adına inşa edilmiş, kubbesi ve mimari dehasıyla Osmanlı mimarisinin zirvesi kabul edilir. (Şehzade 'çıraklık', Süleymaniye 'kalfalık' eseridir.)

4. Osmanlı'da _esnaf teşkilatına_ ne ad verilirdi?

• A) Divan
• B) Fütüvvet
• C) Vakıf
• D) Lonca ✓

Lonca, Osmanlı'da esnaf teşkilatıdır. Ahilik geleneğinin devamıdır (en önemli farkı loncanın gayrimüslimleri de kapsamasıdır). Her meslek grubu kendi loncasını kurar, usta-kalfa-çırak ilişkisini, kalite kontrolünü (ihtisap) ve fiyat belirlemeyi (narh) düzenlerdi.

5. Osmanlı'da halkın dini ve sosyal ihtiyaçlarını karşılayan _hayır kurumlarına_ ne ad verilirdi?

• A) Vakıf ✓
• B) Medrese
• C) Tımar
• D) Lonca

Vakıf, Osmanlı'da halkın dini ve sosyal ihtiyaçlarını karşılayan kurumlardır. Camiler, medreseler, hastaneler (Darüşşifa), kütüphaneler, imaretler (aşevleri) bu sistemle kurulurdu. Vakıflar, sosyal dayanışmayı sağlar, eğitim, sağlık, yardımlaşma hizmetleri verirdi. Bu sistem, Osmanlı toplumunun sosyal güvenlik ağını oluştururdu.

6. Osmanlı Devleti'nde ilk resmî devlet matbaası (Matbaa-i Âmire) hangi padişah döneminde açılmıştır?

• A) II. Mahmut
• B) Sultan Abdülmecid
• C) III. Ahmet
• D) III. Selim ✓

Osmanlı Devleti'nde ilk resmî devlet matbaası olan Matbaa-i Âmire, Nizam-ı Cedit reformları kapsamında III. Selim döneminde (1795) kurulmuştur. Adayların sıklıkla karıştırdığı III. Ahmet dönemindeki (Lale Devri) İbrahim Müteferrika matbaası ise devlet matbaası değil, ilk Türk matbaası olmakla birlikte şahsi (özel) bir girişimdi.

7. Osmanlı toplumunda gayrimüslim toplulukların kendi dinî ve sosyal işlerini düzenlemesine ne ad verilirdi?

• A) Millet Sistemi ✓
• B) Lonca
• C) Ahilik
• D) İltizam

• Tanım: Millet Sistemi, Osmanlı toplumunun ırk esasına göre değil, din ve mezhep esasına göre teşkilatlanmasıdır. • Uygulama: Fatih Sultan Mehmet döneminde kurumsallaşan bu yapı sayesinde gayrimüslimler (Rum, Ermeni, Yahudi), kendi dini hukuklarını uygulama, liderlerini seçme ve eğitim gibi iç işlerinde özerk hareket etme hakkına sahip olmuşlardır.

8. Osmanlı Devleti'nde hem naklî (dinî) ilimlerin hem de aklî (pozitif) bilimlerin okutulduğu, eğitim ve bilim sisteminin temelini oluşturan kurum aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Enderun
• B) Darülfünun
• C) Medrese ✓
• D) Darülaceze

Osmanlı Devleti'nde temel eğitim ve bilim kurumu medreselerdir. Klasik dönemde medreselerde tefsir, hadis, fıkıh gibi dinî ilimlerin yanı sıra matematik, astronomi ve tıp gibi pozitif bilimler de okutulmuştur. Seçeneklerdeki Enderun saray okuludur, Darülfünun 19. yüzyılda kurulan modern üniversitedir, Darülaceze ise yoksullar ve düşkünler evidir.

9. Osmanlı Devleti'nde bürokrasi, edebiyat ve resmi yazışmalarda kullanılan; Arapça ve Farsça etkisindeki dil hangisidir?

• A) Türkçe
• B) Arapça
• C) Osmanlıca ✓
• D) Farsça

Kast edilen dil Osmanlı Türkçesi (Osmanlıca)'dir. • Osmanlıca; temeli Türkçe olan, ancak Arapça ve Farsça kelimelerle zenginleşmiş bir 'imparatorluk dili'dir. • Arap alfabesiyle yazılır. • Devletin resmi kayıtlarında ve divan edebiyatında bu dil kullanılmıştır. (Not: Kanun-i Esasi'de resmi dil 'Türkçe' geçer, ancak soruda dilin karakteristik yapısı sorulduğu için cevap Osmanlıca'dır.)

10. Osmanlı Devleti'nde '_Kapıkulu Askerleri_' hangi sınıfa dahildir?

• A) Merkezi ordu ✓
• B) Tımarlı sipahiler
• C) Saray görevlileri
• D) Denizci sınıfı

Kapıkulu askerleri, Osmanlı'nın merkezi (Hassa) ordusunu oluştururdu. Yeniçeriler, Cebeciler, Topçular, Humbaracılar gibi sınıflardan oluşurdu. Devşirme sistemi ile yetiştirilir, 3 ayda bir 'Ulufe' maaşı alırlardı. Bu ordu, padişahın doğrudan emrindeydi.

11. Osmanlı Devleti'nde mesleki eğitim vererek usta, kalfa ve çırak ilişkisini düzenleyen, gayrimüslimlerin de üye olabildiği esnaf teşkilatı hangisidir?

• A) Lonca ✓
• B) Esnaf Sandığı
• C) Ahilik
• D) Fütüvvet

Doğru cevap Lonca'dır. • Ahilik: Selçuklu ve Osmanlı'nın kuruluşunda etkilidir, sadece Müslümanlar üye olabilir. • Lonca: Osmanlı'nın klasik esnaf teşkilatıdır. Ahilikten farkı, gayrimüslimlerin de üye olabilmesidir.

12. Osmanlı Devleti'nde Müslüman halktan alınan _ürün vergisine_ ne ad verilirdi?

• A) Öşür ✓
• B) Çiftbozan
• C) Avarız
• D) Cizye

Öşür (Aşar), Osmanlı'da Müslüman çiftçilerden alınan şer'i bir tarım (ürün) vergisidir. Genellikle ürünün 1/10'u oranında alınırdı. Bu vergi, Tımar sisteminin temel gelir kaynaklarından biriydi. Diğer Seçenekler: - Çiftbozan: Toprağını mazeretsiz terk eden veya 3 yıl üst üste ekmeyen köylüden alınan ceza vergisidir. - Avarız: Savaş, afet veya kriz gibi olağanüstü durumlarda halktan toplanan acil durum vergisidir. - Cizye: Gayrimüslim erkeklerden, askerlik yapmamaları ve can/mal güvenliklerinin sağlanması karşılığında alınan baş vergisidir.

13. Osmanlı'da sosyal dayanışmanın sağlanması amacıyla kurulan en önemli kurum hangisidir?

• A) Ahilik
• B) Tekke
• C) Vakıf ✓
• D) Medrese

Vakıflar, Osmanlı'da sosyal dayanışmanın sağlanmasında önemli rol oynardı. Camiler, medreseler, hastaneler (Darüşşifa), kütüphaneler, imaretler (aşevleri) bu sistemle kurulurdu. Vakıflar, eğitim, sağlık, yardımlaşma hizmetleri verirdi. Bu sistem, Osmanlı toplumunun sosyal güvenlik ağını oluştururdu.

14. Osmanlı'da _ilk altın para_ (Sultani) hangi padişah döneminde basılmıştır?

• A) Fatih Sultan Mehmet ✓
• B) II. Mahmut
• C) Yavuz Sultan Selim
• D) Kanuni Sultan Süleyman

Osmanlı'da ilk altın para (Sultani veya Sikke-i Hasene), Fatih Sultan Mehmet döneminde (1477) basılmıştır. Bu para, Osmanlı ekonomisinin güçlenmesini ve imparatorluğun egemenliğini simgelemiştir.

15. Osmanlı'da _reaya_ sınıfı kimlerden oluşmaktaydı?

• A) Tüccarlar
• B) Halk ✓
• C) Askerler
• D) Ulema

Reaya, Osmanlı toplumunda 'yönetilenler' sınıfını ifade eden genel bir terimdir. 'Askeri' (yöneten) sınıfın dışında kalan, vergi vermekle yükümlü olan Müslüman ve gayrimüslim tüm halkı (çiftçi, esnaf, tüccar) kapsardı.

16. Osmanlı'da kadınların eğitim alması için açılan ilk resmi _öğretmen okulu_ hangisidir?

• A) Medrese
• B) Enderun
• C) Darüşşafaka
• D) Darülmuallimat ✓

Darülmuallimat (1870), Tanzimat Dönemi'nde kadın öğretmen yetiştirmek amacıyla açılan ilk resmi kurumdur. Bu kurum, Osmanlı'da kadın eğitiminin modernleşmesinin başlangıcıdır.

17. Osmanlı'da _ilk modern nüfus sayımı_ (1831) hangi padişah döneminde yapılmıştır?

• A) II. Mahmut ✓
• B) IV. Murad
• C) I. Abdülhamid
• D) III. Selim

Osmanlı'da ilk modern nüfus sayımı (1831), II. Mahmut döneminde yapılmıştır. Bu sayımın temel amacı, vergi mükelleflerini ve askere alınacak (Müslüman) nüfusu tespit etmekti.

18. Osmanlı'da devlet adamlarını yetiştirmek için kurulan _saray okulunun_ adı nedir?

• A) Medrese
• B) Darüşşafaka
• C) Enderun ✓
• D) Nizamiye

Enderun Mektebi, Topkapı Sarayı içinde bulunan ve devşirme sistemiyle alınan çocukları devlet adamı (Veziriazam, Paşa vb.) olarak yetiştiren elit bir okuldu. Enderun, Osmanlı yönetim sisteminin temelini oluştururdu.

19. Osmanlı'da halktan alınan _cizye_ vergisi kimlerden alınırdı?

• A) Müslümanlardan
• B) Tüccarlardan
• C) Esnaftan
• D) Gayrimüslimlerden ✓

Cizye, Osmanlı'da gayrimüslimlerden (zımmî) alınan şer'i bir baş vergisidir. Bu vergi, gayrimüslimlerin askerlik hizmetinden muaf olmaları ve devletin koruması altında yaşamaları karşılığında sadece sağlıklı, yetişkin erkeklerden nakit olarak alınırdı.

20. Osmanlı'da halkın dini ve hukuki işlerinden sorumlu olan sınıf hangisidir?

• A) Umera
• B) İlmiye ✓
• C) Reaya
• D) Seyfiye

İlmiye sınıfı, Osmanlı'da 'ilim' ile uğraşan, medrese eğitimi almış sınıfı ifade eder. Adalet (Kadı, Kazasker), eğitim (Müderris) ve din (Müftü, Şeyhülislam) işlerinden sorumluydu.

21. Osmanlı Devleti'nde idari yetkiye sahip olan, vergi vermeyen ve 'Yönetenler' olarak adlandırılan sınıf hangisidir?

• A) Millet
• B) Askeri ✓
• C) Reaya
• D) Tımar

• Askeri (Yönetenler): Padişah beratı ile yetki alan, vergi vermeyen devlet görevlileridir (Seyfiye, İlmiye, Kalemiye). • Reaya (Yönetilenler): Üretim yapan ve devlete vergi veren halktır (Çiftçi, esnaf, köylü). • İpucu: Soruda 'Yöneten' sorulduğu için cevap Askeri'dir.

22. Osmanlı yönetici sınıfı içinde _kılıç ehli_ olarak bilinen, idari ve askeri yöneticilerden (Veziriazam, Paşalar, Tımarlı Sipahi) oluşan grup hangisidir?

• A) Kalemiye
• B) Reaya
• C) Seyfiye ✓
• D) İlmiye

Seyfiye sınıfı, 'seyf' (kılıç) kelimesinden gelir ve Osmanlı'nın askeri-idari kanadını oluştururdu. Veziriazam, vezirler, beylerbeyleri, sancakbeyleri ve Tımarlı Sipahiler bu sınıfın üyeleriydi.

23. Osmanlı yönetici sınıfı içinde _kalem ehli_ olarak bilinen, sivil bürokrasiden (Nişancı, Defterdar, Reis'ül Küttab) oluşan grup hangisidir?

• A) Ulema
• B) Kalemiye ✓
• C) Seyfiye
• D) İlmiye

Kalemiye sınıfı, 'kalem' kelimesinden gelir ve devletin sivil bürokrasisini (yazışma, maliye, diplomasi) yürütürdü. Defterdar (maliye), Nişancı (yazışma, tapu) ve Reis'ül Küttab (dış işleri) bu sınıfın en önemli üyeleriydi.

24. Divan-ı Hümayun'da, Fatih'ten sonra padişahın mutlak vekili olarak toplantılara başkanlık eden görevli kimdir?

• A) Şeyhülislam
• B) Padişah
• C) Kazasker
• D) Veziriazam ✓

Fatih Sultan Mehmet'e kadar Divan'a Padişah başkanlık ederdi. Fatih, merkezi otoriteyi güçlendirmek için Divan başkanlığını Veziriazama devretmiş, kendisi toplantıları 'Kasr-ı Adl' denilen bir pencereden izlemeye başlamıştır.

25. Divan-ı Hümayun'da alınan kararların dini hukuka (Şeriat) uygun olup olmadığı konusunda _fetva veren_ en yüksek din görevlisi kimdir?

• A) Şeyhülislam ✓
• B) Nişancı
• C) Veziriazam
• D) Kazasker

Şeyhülislam, İlmiye sınıfının başı ve en yüksek din otoritesiydi. Divan'ın doğal üyesi değildi ancak alınan kararların (özellikle savaş, antlaşma vb.) İslam'a uygunluğu için onun fetvasına (görüşüne) başvurulurdu.