Sözcükte Anlam 1
Sözcükte Anlam 1
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde mecaz anlamda kullanılan bir sözcük vardır?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde mecaz anlamda kullanılan bir sözcük vardır?
- A) Kalemim masanın üzerinde duruyor.
- B) Güneş tüm şehri aydınlatıyordu.
- C) Kitap okumayı çok seviyorum.
- D) Bu olay başına iş açabilir. ✓
Doğru cevap D seçeneğidir. • İş açmak: Bu deyimdeki 'açmak' fiili gerçek anlamının dışında, 'yol açmak, sebep olmak' anlamında kullanılarak mecazlaşmıştır. 'Başına iş açmak' sıkıntıya neden olmak demektir.
2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde terim anlamında kullanılan bir sözcük vardır?
- A) Cümledeki özne ve yüklem uyumsuz. ✓
- B) Kitabın giriş bölümünü dikkatle okudum.
- C) Futbol sahasına yeni bir çim ekildi.
- D) Bu yıl matematiğe çok çalışmam gerekiyor.
Doğru cevap A seçeneğidir. • Terim Anlam: Bir bilim, sanat, meslek veya spor dalıyla ilgili özel kavramları karşılayan sözcüklerdir. • Özne ve Yüklem: Bu kelimeler dil bilgisi alanına ait özel kavramlar olduğu için terim anlamlıdır.
3. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde aynı sözcük hem gerçek hem de mecaz anlamda kullanılmıştır?
- A) Adamın kalbi hem taş gibi hem de doktor kontrolünde sağlam çıktı. ✓
- B) Bugün hava çok sıcak.
- C) Bu kitap benim için çok değerli bir armağan.
- D) Hastanın durumu ağır, bir an önce müdahale edilmeli.
Doğru cevap A seçeneğidir. • Kalbi taş gibi: Burada 'kalp' duygusal katılık (merhametsizlik) anlamında mecaz olarak kullanılmıştır. • Doktor kontrolünde: Burada 'kalp' organ anlamında (gerçek) kullanılmıştır.
4. Hangisi deyim anlamında bir sözcük içerir?
- A) Bahçede çalışırken çok yorulmuş.
- B) Bir taşla iki kuş vurmak istiyor. ✓
- C) Bu evi çok sevmişler.
- D) Bu konuda onun fikrini almak istiyorum.
Doğru cevap B seçeneğidir. • Bir taşla iki kuş vurmak: Bu ifade kalıplaşmış bir deyimdir. Tek bir eylemle birden fazla amaca ulaşmayı ifade eder, gerçek anlamda kuş avlamak değildir.
5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde somut anlamda bir sözcük kullanılmıştır?
- A) Bilgilerini paylaşmak istemiyor.
- B) Evin önündeki taşları kaldırdılar. ✓
- C) Bu olay beni çok üzdü.
- D) Hayat, zorluklarla dolu bir yolculuktur.
Doğru cevap B seçeneğidir. • Somut Anlam: Beş duyu organımızdan en az biriyle algılayabildiğimiz varlıkları karşılayan sözcüklerdir. • Taş: Görülebilen ve dokunulabilen bir varlık olduğu için somut anlamlıdır.
6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zıt anlamlı iki sözcük bir arada kullanılmıştır?
- A) Yol boyunca sessizce yürüdü.
- B) Bu kitap çok ilginç ve yararlı.
- C) Onunla uzun uzun konuştuk.
- D) İyi günler, kötü günler gördük. ✓
Doğru cevap D seçeneğidir. • İyi - Kötü: Bu iki sözcük birbirinin karşıtı olan anlamları ifade ettiği için zıt (karşıt) anlamlıdır ve aynı cümlede kullanılmıştır.
7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soyut anlamda bir sözcük vardır?
- A) Kalem kutusunu masanın üzerine bıraktı.
- B) Onun sevgisi beni çok etkiledi. ✓
- C) Kapıyı yavaşça kapatabilirsin.
- D) Bu dağın etekleri yemyeşil.
Doğru cevap B seçeneğidir. • Soyut Anlam: Beş duyu organımızla algılayamadığımız, ancak akıl ve hislerimizle varlığını bildiğimiz kavramlardır. • Sevgi: Görülemez, dokunulamaz, sadece hissedilebilir olduğu için soyut anlamlıdır.
8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde abartma anlamı içeren bir ifade vardır?
- A) Bugün çok fazla iş yaptım.
- B) Bu çocuğun sesi gök gürültüsü gibi çıkıyor. ✓
- C) Gözünden bir damla yaş aktı.
- D) Bu sıcağa daha fazla dayanamam.
Doğru cevap B seçeneğidir. • Gök gürültüsü gibi: Çocuğun sesinin yüksekliğini anlatmak için 'gök gürültüsü' benzetmesi yapılarak bir durum olduğundan çok daha fazla gösterilmiş (abartma/mübalağa) yapılmıştır.
9. Hangisinde mecaz anlamda kullanılan bir sözcük yoktur?
- A) Dağın zirvesine doğru tırmanıyorlardı. ✓
- B) Bu işin altından kalkamazsın.
- C) Kapılar yüzüne kapanmıştı.
- D) Sözleriyle onu kırdı.
Doğru cevap A seçeneğidir. • Tırmanmak: Bu cümlede sözcük, 'yukarı doğru çıkmak' olan gerçek anlamında kullanılmıştır. • Diğer seçenekler: 'Altından kalkmak' (başarmak), 'kapıların kapanması' (imkanların bitmesi), 'kırmak' (üzmek) mecaz anlamlıdır.
10. Hangisinde öznel bir ifade yer alır?
- A) Bu film bence çok güzel. ✓
- B) Bu kitap 250 sayfadan oluşuyor.
- C) Hava sıcaklığı 30 dereceymiş.
- D) Oyun saat 8'de başlayacak.
Doğru cevap A seçeneğidir. • Öznel Yargı: Kişiden kişiye değişebilen, kanıtlanamayan, kişisel görüş içeren yargılardır. • 'Bence çok güzel' ifadesi kişisel bir beğeni içerdiği için özneldir. Diğerleri nesnel (kanıtlanabilir) yargılardır.
11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kelime gerçek anlamında kullanılmıştır?
- A) Kalemi yere düşürdü. ✓
- B) Bu iş onun için çocuk oyuncağı.
- C) Ona kırgın olduğunu hissettim.
- D) Bu açıklama çok ağır oldu.
Doğru cevap A seçeneğidir. • Düşürdü: Cümlede 'yerçekimi etkisiyle aşağı inmek' olan ilk ve asıl anlamında kullanılmıştır. • Diğerleri: 'Çocuk oyuncağı' (kolay), 'kırgın' (üzgün), 'ağır' (kırıcı/zor) mecaz anlamdadır.
12. Hangisinde yan anlamda bir kelime kullanılmıştır?
- A) Derenin suyu oldukça berrak.
- B) Bu kalem çok pahalı.
- C) Çekmecenin gözü kilitli kalmış. ✓
- D) Köyün en yaşlısı oydu.
Doğru cevap C seçeneğidir. • Yan Anlam: Sözcüğün temel anlamından tamamen kopmadan, şekil veya işlev benzerliğiyle kazandığı yeni anlamdır. • Çekmecenin gözü: 'Göz' normalde organdır; burada benzerlik ilgisiyle çekmece bölmesi için kullanılmıştır.
13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde deyim anlamında bir ifade bulunmamaktadır?
- A) Bu işin altından kalkabileceğini sanmıyorum.
- B) Bu sorunu kökten çözmek lazım.
- C) Onunla aramızdaki buzları erittik.
- D) Kitabı bitirince bana getir. ✓
Doğru cevap D seçeneğidir. • Bu cümlede tüm sözcükler gerçek anlamındadır ve herhangi bir kalıplaşmış söz grubu (deyim) yoktur. • Diğerleri: 'Altından kalkmak', 'kökten çözmek', 'buzları eritmek' deyimdir.
14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde çok anlamlı bir kelime kullanılmıştır?
- A) Bu kelimenin anlamı nedir?
- B) Hemen masayı temizle.
- C) Bugün hava çok güzel.
- D) Bu işte onun parmağı var. ✓
Doğru cevap D seçeneğidir. • Parmak: Sözcük burada 'organ' anlamında değil, 'ilgisi, etkisi, müdahalesi' anlamında kullanılarak çok anlamlılık özelliği göstermiştir.
15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eş sesli (sesteş) bir sözcük kullanılmıştır?
- A) Bu kadar kör bir inat görülmemiştir.
- B) Eski bir evde tek başına oturuyor.
- C) Derenin kenarında sıcak bir çay içtik. ✓
- D) Kör bir bıçakla iş yapmaya çalışıyor.
Bir sözcüğün yan veya mecaz anlamı (çok anlamlılık), o sözcüğü sesteş (eş sesli) yapmaz! 'Kör' kelimesinin 'keskin olmayan bıçak' anlamında kullanılması benzetmeye dayalı YAN ANLAM'dır (sesteş değildir). 💡 ÖSYM Püf Noktası: Sesteşlik için kelimelerin yazılışları aynı, ancak anlamlarının birbiriyle HİÇBİR İLGİSİ olmaması gerekir (Çay: 1. İçecek, 2. Akarsu). Bu yüzden 'çay' tam bir sesteş kelimedir.
16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yansıma kökenli bir sözcük kullanılmıştır?
- A) Gökyüzü bu gece pırıl pırıl parlıyor.
- B) Eski kapı büyük bir gürültüyle kapandı. ✓
- C) Kuşlar neşe içinde ötüşüyordu.
- D) Yıldızlar ışıl ışıl göz kamaştırıyor.
Yansıma sözcükler doğadaki seslerin taklit edilmesiyle oluşur ve mutlaka işitsel (duyulabilir) olmalıdır. ✅ 'Gürültü': 'gür-' (gürül gürül) yansıma kökünden türemiş → Doğru cevap ❌ 'Pırıl pırıl' ve 'ışıl ışıl': Görme duyusuna hitap eder, ses taklidi değildir → Yansıma sayılmaz ❌ 'Ötmek': Kuşların sesini anlatan bir fiil olsa da 'öt-' hecesi gerçek bir ses taklidi değildir. Karşılaştırın: 'vıy-vıy', 'cıv-cıv' (ses taklidinden gelir), ancak 'öt-' böyle bir kökten gelmez → Yansıma sayılmaz ⚠️ Sınav İpucu: Bir sözcüğün yansıma sayılabilmesi için ses taklidi olan bir kökten türemesi şarttır. Sese atıfta bulunmak yetmez; o sesin bizzat taklidi olması gerekir.
17. Aşağıdaki ifadelerden hangisi mecaz anlam içerir?
- A) Bu kadar ince bir hesap beklemiyordum. ✓
- B) Bu yol çok uzun.
- C) Beni dinlemek istemediğini anladım.
- D) Onun düşüncelerini anlamak zor.
Doğru cevap A seçeneğidir. • İnce hesap: 'İnce' sözcüğü burada fiziksel incelik değil, 'ayrıntılı, detaylı, kurnazca' anlamında mecaz olarak kullanılmıştır.
18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde mecaz anlamda kullanılmış bir kelime vardır?
- A) Bu sokak çok karanlık.
- B) Evin çatısında kuş yuvası var.
- C) Bugün işler yolunda gitmiyor. ✓
- D) Bu çayın şekeri az olmuş.
C seçeneğindeki 'yolunda' kelimesi fiziksel bir ulaşım şeridi (gerçek anlam) olarak değil, kelimenin temel anlamından tamamen uzaklaşarak 'düzen, işleyiş, gidişat' anlamında (mecaz anlam) kullanılmıştır. Diğer seçeneklerdeki tüm sözcükler akla gelen ilk (gerçek) anlamlarıyla kullanılmıştır.
19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde örnekleme yapılmıştır?
- A) Bu işin nasıl yapılacağını biliyor musun?
- B) Bazı meyveler; elma, armut gibi, faydalıdır. ✓
- C) Bugün hava çok sıcak.
- D) Bu konuyu detaylıca ele almalıyız.
Doğru cevap B seçeneğidir. • Örnekleme: Düşünceyi somutlaştırmak için konuyla ilgili örnekler verilmesidir. 'Meyveler' genel kavramına 'elma, armut' örnekleri verilmiştir.
20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde neden-sonuç ilişkisi vardır?
- A) Çok çalıştığı için sınıfını geçti. ✓
- B) Bu çiçekler çok güzel kokuyor.
- C) Bugün hava çok güzel.
- D) Kitaplar masanın üstünde.
Doğru cevap A seçeneğidir. • Neden: Çok çalışması. • Sonuç: Sınıfını geçmesi. • Yargı bir gerekçeye (sebebe) bağlanmıştır.
21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'kırmak' sözcüğü mecaz anlamda kullanılmıştır?
- A) Ağacın dalını fark etmeden kırmış.
- B) Arkadaşının kalbini kırdığını fark etti. ✓
- C) Pazardan aldığı yumurtaları kırmış.
- D) Testi çözmek için kalemin ucunu kırdı.
Doğru cevap B seçeneğidir. • Kalbini kırmak: Somut bir nesneyi parçalamak değil, 'üzmek, incitmek' anlamında mecazi bir kullanımdır.
22. 'Uçmak' sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'çok sevinmek' anlamında kullanılmıştır?
- A) Kuşlar gökyüzünde özgürce uçuyordu.
- B) Haberi alınca mutluluktan uçuyordu. ✓
- C) Uçurtmanın ipi koptu, hızla uçtu.
- D) Uçak birazdan havalanıp uçacak.
Doğru cevap B seçeneğidir. • Mutluluktan uçmak: Aşırı sevinç duyma durumunu anlatan mecazi bir ifadedir.
23. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde terim anlamlı bir sözcük kullanılmıştır?
- A) Yemeğin tuzu biraz fazla olmuş.
- B) Müzik dersinde 'nota'ları öğrendik. ✓
- C) Hava bugün çok güzel ve güneşli.
- D) Masayı taşımak için yardım istedi.
Doğru cevap B seçeneğidir. • Nota: Müzik alanına özgü bir kavram olduğu için terim anlamlıdır.
24. 'Savaş' sözcüğünün zıt anlamlısı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kavga
- B) Mücadele
- C) Barış ✓
- D) Ateşkes
Doğru cevap C seçeneğidir. • Savaş (çatışma) kelimesinin tam karşıtı Barış (uzlaşı, sükunet) kelimesidir.
25. 'Cevap' sözcüğünün eş anlamlısı (anlamdaşı) aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Soru
- B) Yanıt ✓
- C) Mesaj
- D) İleti
Doğru cevap B seçeneğidir. • Cevap ve Yanıt sözcükleri aynı anlama gelir ve birbirinin yerine kullanılabilir.