TARIH - ataturk i lke ve i nkilaplari (Bölüm 2)

1. Türk Medeni Kanunu'nun (1926) İsviçre Medeni Kanunu'ndan iktibas edilmesinde rol oynayan etkenler değerlendirildiğinde, aşağıdaki açıklamalardan hangisi tarihsel gerçeklikle en az örtüşmektedir?

• A) İsviçre Medeni Kanunu'nun kadın-erkek eşitliği, miras ve aile hukuku gibi alanlarda ilerici düzenlemeler içermesi
• B) Medeni Kanun'un yalnızca kentli nüfusu değil, tüm Türk vatandaşlarını birleştiren evrensel ve laik bir hukuk çerçevesi oluşturma amacı taşıması
• C) Osmanlı hukukundaki çok eşlilik ve tek taraflı boşanma gibi uygulamaların laikleşme hedefiyle bağdaşmaması
• D) Avrupa hukuk sistemlerinin modernleşme projesine meşruiyet kazandırma ve Türkiye'yi uluslararası hukuk sistemine entegre etme işlevi görmesi
• E) Türk hukukçularının İsviçre hukukunu daha iyi bildikleri için Fransız Medeni Kanunu yerine bunu tercih etmeleri ✓

İsviçre Medeni Kanunu'nun tercih edilmesinde belirleyici etken, Türk hukukçularının Fransız hukukuna daha aşina olmasından değil, İsviçre kanununun daha yeni, daha sistemli ve çeşitli toplumsal koşullara uyarlanabilir (özellikle kırsal ve şehirsel nüfusu bir arada düzenleyen) yapısından kaynaklanıyordu. Ayrıca İsviçre kanununun Almanca aslı, dönemin hukuk çevrelerinde Fransız kanununa kıyasla daha teknik bulunmaktaydı. Bunun yanı sıra tarihsel kanıtlar, seçim sürecinde esas belirleyicinin pratik uygulanabilirlik ve laiklik içeriği olduğunu göstermektedir. C şıkkında ileri sürülen 'daha iyi bilme' gerekçesi tarihsel kaynaklarda yer bulmamaktadır.

2. 1934 yılında Türkiye'de kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkının tanınması, pek çok Batı Avrupa ülkesinden önce gerçekleşmiştir. Ancak bu gelişmeyi 'demokratikleşme' ile değil, 'inkılapçı modernleşme' bağlamında değerlendiren tarihçiler hangi gerekçeye dayanmaktadır?

• A) Oy hakkının kadınlara verilmesinin eş zamanlı olarak erkeklere de yeni kısıtlamalar getirilmesiyle dengelenmiş olmasına
• B) Yalnızca İstanbul ve Ankara'daki kadınlara oy hakkı tanınmış olmasına, kırsal kesimde uygulamanın daha sonraya bırakılmasına
• C) Kadın seçme hakkının anayasal güvence altına alınmamasına ve yürütme kararnamesiyle hayata geçirilmesine
• D) Kadın milletvekillerinin ilk dönemde bağımsız adaylar olarak değil, partinin yönlendirmesiyle belirlenmesine
• E) Bu hakkın toplumsal baskı ve feminist hareket sonucunda değil, yukarıdan aşağıya devlet eliyle verilmesine ve gerçek çok partili rekabetten yoksun bir siyasi ortamda anlam kazanmasına ✓

Kemalist modernleşme çoğunlukla 'tepeden inmeci' ya da 'devlet güdümlü' bir model olarak nitelendirilir. Kadın hakları bu çerçevede toplumsal baskı, sivil toplum örgütlenmesi veya feminist hareketlerin kazanımı olarak değil, modernlik projesinin bir parçası olarak devlet tarafından verilmiştir. Üstelik hakkın kullanıldığı siyasi ortam tek parti rejimiyle şekilleniyordu; bu nedenle biçimsel hak ile gerçek siyasi katılım arasındaki mesafe, söz konusu adımı 'demokratikleşme' yerine 'inkılapçı modernleşme' kavramıyla açıklamayı gerektirmektedir. D ve E şıkları olgusal açıdan yanlıştır.

3. Atatürk'ün 'Tarih Tezi' ve 'Güneş Dil Teorisi' gibi projeleri, tarih yazımı ve dilbilim açısından eleştirilere konu olmuştur. Buna karşın bu projelerin, inkılapların genel hedefleri içindeki işlevi değerlendirildiğinde, aşağıdaki yorumlardan hangisi en kapsamlı ve analitik açıklamayı sunmaktadır?

• A) Her iki proje de yalnızca Orta Asya Türk kökenini vurgulamak amacıyla üretilmiş, Batı medeniyetiyle kurulan ilişkiyi arka plana itmiştir.
• B) Bu projeler, Batı uygarlığını model alan bir modernleşme programını toplumsal hafızada meşrulaştırmak için geriye dönük bir kimlik inşası işlevi görmüştür; Türklerin tarihini ve dilini uygarlığın kaynağına bağlayarak özgüven yaratmayı hedeflemiştir. ✓
• C) Bu projeler, bilimsel açıdan geçersiz olduklarından zamanla terk edilmiş ve Türk aydın hayatında kalıcı bir etki bırakmamıştır.
• D) Bu projeler, esas itibarıyla Kürt ve Ermeni kimlik taleplerini bastırmanın ideolojik aracı olarak tasarlanmıştır ve başka bir işlevleri bulunmamaktadır.
• E) Tarih Tezi ve Güneş Dil Teorisi, dönemin uluslararası akademik çevrelerinde geniş kabul görmüş ve Türkiye'nin Batılı kurumlarla bütünleşmesini hızlandırmıştır.

Türk Tarih Tezi ve Güneş Dil Teorisi, bilimsel geçerliliklerinden bağımsız olarak güçlü bir ideolojik-psikolojik işlev üstlenmiştir. Osmanlı geçmişiyle ve İslam eksenli kimlikle köklü bir kopuş yaşanan bir süreçte, yeni Türk kimliğinin meşruiyetini hem Batı uygarlığına entegrasyon hem de özgün bir köken anlatısı üzerinden inşa etmesi gerekiyordu. Türklerin uygarlık tarihinin kurucu unsuru olduğu savı, toplumsal özgüven ve kimlik boşluğunu doldurmaya yönelikti. A şıkkı kısmen doğru olsa da 'kalıcı etki bırakmamıştır' iddiası tarihsel açıdan hatalıdır; bu projeler Türk tarih yazımını onlarca yıl etkilemiştir. E şıkkı indirgemeci bir yorumdur.

4. Aşağıdaki inkılap-tarih eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

• A) Tekke ve zaviyelerin kapatılması — 30 Kasım 1925
• B) Anayasa'dan 'devletin dini İslam'dır' ibaresinin çıkarılması — 1928 ve laikliğin anayasaya girmesi — 1934 ✓
• C) Uluslararası takvim ve saatin kabulü — 1925
• D) Soyadı Kanunu'nun kabulü — 1934
• E) Medreselerin kapatılarak Tevhid-i Tedrisat Kanunu'nun çıkarılması — 1924

'Devletin dini İslam'dır' ibaresi 1928'de anayasadan çıkarılmıştır; bu doğrudur. Ancak laiklik ilkesi anayasaya 1937'de girmiştir, 1934'te değil. 1934'te gerçekleşen önemli inkılap, kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkının tanınmasıdır. Bu nedenle E şıkkındaki '1934' tarihi yanlıştır; doğru yıl 1937'dir. Diğer şıklar kronolojik açıdan doğrudur: Tekke ve zaviyelerin kapatılması 30 Kasım 1925, Soyadı Kanunu 1934, Tevhid-i Tedrisat 3 Mart 1924, takvim değişikliği ise 1925'tir.

5. Türkiye Cumhuriyeti'nin ilanı hangi tarihte gerçekleşmiştir?

• A) 29 Ekim 1923 ✓
• B) 1 Kasım 1922
• C) 23 Nisan 1920
• D) 24 Temmuz 1923
• E) 3 Mart 1924

Türkiye Cumhuriyeti, 29 Ekim 1923 tarihinde ilan edilmiştir. Bu tarihte yapılan Anayasa değişikliğiyle 'Türkiye Devletinin hükümet şekli Cumhuriyettir' maddesi kabul edilmiş ve Mustafa Kemal ilk cumhurbaşkanı seçilmiştir.

6. Aşağıdakilerden hangisi 3 Mart 1924'te gerçekleştirilen inkılaplar arasında yer almaz?

• A) Şer'iye mahkemelerinin kaldırılması
• B) Şeyhülislamlığın kaldırılması
• C) Tevhid-i Tedrisat Kanunu'nun kabul edilmesi
• D) Halifeliğin kaldırılması
• E) Saltanatın kaldırılması ✓

Saltanatın kaldırılması 1 Kasım 1922'de gerçekleştirilmiştir. 3 Mart 1924'te ise halifeliğin kaldırılması, şer'iye mahkemelerinin ve şeyhülislamlığın kaldırılması ile Tevhid-i Tedrisat Kanunu'nun kabul edilmesi aynı günde gerçekleştirilen inkılaplardır.

7. Tevhid-i Tedrisat Kanunu'nun temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Yabancı okulları kapatmak
• B) Eğitimi devlet tekeline alarak öğretimi birleştirmek ✓
• C) Karma eğitime geçişi sağlamak
• D) Medrese eğitimini ıslah etmek
• E) Yükseköğretimi yaygınlaştırmak

3 Mart 1924'te kabul edilen Tevhid-i Tedrisat (Öğretim Birliği) Kanunu ile tüm eğitim kurumları Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlanmıştır. Böylece medreseler, azınlık ve yabancı okullar dahil tüm okullar devlet denetimine alınarak eğitimde ikili yapıya son verilmiştir.

8. Türk Medeni Kanunu hangi ülkenin medeni kanunundan örnek alınarak hazırlanmıştır?

• A) Belçika
• B) İsviçre ✓
• C) İtalya
• D) Almanya
• E) Fransa

1926 yılında yürürlüğe giren Türk Medeni Kanunu, İsviçre Medeni Kanunu esas alınarak hazırlanmıştır. Bu kanunla birlikte çok eşlilik yasaklanmış, kadınlara boşanma ve miras hakları tanınmış, resmi nikâh zorunlu hale getirilmiştir.

9. Aşağıdakilerden hangisi Atatürk'ün belirlediği altı temel ilkeden (Altı Ok) biri değildir?

• A) Liberalizm ✓
• B) Cumhuriyetçilik
• C) Laiklik
• D) Devletçilik
• E) Milliyetçilik

Atatürk'ün altı temel ilkesi (Altı Ok) şunlardır: Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik, Halkçılık, Devletçilik, Laiklik ve İnkılapçılık (Devrimcilik). Liberalizm bu ilkeler arasında yer almaz. Bu altı ilke 1937'de Anayasa'ya girmiştir.

10. Latin alfabesine geçiş hangi yılda gerçekleştirilmiştir?

• A) 1928 ✓
• B) 1924
• C) 1932
• D) 1926
• E) 1930

Harf İnkılabı 1 Kasım 1928 tarihinde gerçekleştirilmiş ve Arap alfabesinin yerini Latin temelli Türk alfabesi almıştır. Bu inkılap; okuma-yazma oranını artırmak, batıyla entegrasyonu kolaylaştırmak ve milli kimliği pekiştirmek amacıyla yapılmıştır.

11. Türkiye'de kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı hangi yılda tanınmıştır?

• A) 1938
• B) 1934 ✓
• C) 1930
• D) 1946
• E) 1932

Türk kadınları, 1930'da belediye seçimlerinde oy kullanma hakkını kazanmış; 1934'te ise Anayasa değişikliğiyle milletvekili seçme ve seçilme hakkına kavuşmuştur. Türkiye bu hakları pek çok Avrupa ülkesinden önce kadınlarına tanımıştır.

12. Aşağıdakilerden hangisi Cumhuriyet döneminde kurulan ilk muhalefet partisidir?

• A) Milli Kalkınma Partisi
• B) Demokrat Parti
• C) Halk Fırkası
• D) Serbest Cumhuriyet Fırkası
• E) Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ✓

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, Kasım 1924'te Kâzım Karabekir, Ali Fuat Cebesoy ve Rauf Orbay gibi isimler tarafından kurulmuş; Cumhuriyet döneminin ilk muhalefet partisi olmuştur. Parti, Şeyh Said İsyanı'nın ardından 1925'te kapatılmıştır.

13. Aşağıdakilerden hangisi Atatürk ilkelerinden 'Halkçılık' ile doğrudan ilişkilidir?

• A) Kanun önünde eşitlik ve sınıf ayrımının reddi ✓
• B) Devletin ekonomik hayata müdahalesi
• C) Siyasi iktidarın kaynağının milletin kendisi olması
• D) Ulusal birlik ve beraberliğin esas alınması
• E) Din işleriyle devlet işlerinin birbirinden ayrılması

Halkçılık ilkesi; kanun önünde eşitliği, sınıf ve zümre ayrımcılığının reddini, devletin tüm halk için çalışmasını ve halkın kendi kaderine sahip çıkmasını öngörür. Devlet yönetiminde ayrıcalıklı sınıflara yer olmadığını ve egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunu vurgular.

14. Türkiye'de tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması hangi yılda gerçekleştirilmiştir?

• A) 1932
• B) 1925 ✓
• C) 1924
• D) 1923
• E) 1928

Tekke, zaviye ve türbeler 30 Kasım 1925 tarihinde çıkarılan kanunla kapatılmıştır. Aynı kanunla tarikat ve zaviyelerin faaliyetleri de yasaklanmıştır. Bu düzenleme, laikleşme sürecinin önemli adımlarından birini oluşturmaktadır.

15. Miladi takvime geçiş hangi yılda gerçekleştirilmiştir?

• A) 1928
• B) 1926
• C) 1930
• D) 1923
• E) 1925 ✓

Türkiye, 26 Aralık 1925 tarihinde çıkarılan kanunla 1 Ocak 1926'dan itibaren miladi takvimi (Gregoryen takvim) resmen benimsemiştir. Böylece Rumi takvim ve Hicri takvim yerine miladi takvim kullanılmaya başlanmıştır.

16. Atatürk'ün 'İnkılapçılık' ilkesiyle doğrudan bağdaşan tanım aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Milli sınırlar içinde tam bağımsızlık
• B) Ekonominin devlet eliyle yürütülmesi
• C) Hukuk önünde herkesin eşit olması
• D) Dini kurumların devlet denetiminde tutulması
• E) Yapılan inkılapların kalıcı hale getirilmesi ve çağdaşlaşmanın sürekliliği ✓

İnkılapçılık (Devrimcilik) ilkesi; gerçekleştirilen inkılapların korunmasını, çağdaş uygarlık düzeyini yakalama çabasının sürekli kılınmasını ve Türk milletini geri götürebilecek uygulamalara karşı durulmasını ifade eder. Geçmişte kalmak yerine ilerlemeyi ve yeniliği benimsemeyi esas alır.

17. Halifeliğin kaldırıldığı tarih aşağıdakilerden hangisidir?

• A) 3 Mart 1924 ✓
• B) 29 Ekim 1923
• C) 1 Kasım 1922
• D) 17 Şubat 1925
• E) 5 Şubat 1937

Halifelik, 3 Mart 1924'te TBMM'de çıkarılan kanunla kaldırılmıştır. Aynı gün Şer'iye Mahkemeleri ve Şeyhülislamlık da lağvedilmiş; bu gelişmeler laikleşme sürecinin önemli adımları sayılmaktadır.

18. Türk kadınına milletvekili seçilme hakkının tanındığı yıl aşağıdakilerden hangisidir?

• A) 1930
• B) 1934 ✓
• C) 1923
• D) 1932
• E) 1938

Türk kadınlarına belediye seçimlerinde oy kullanma hakkı 1930'da, muhtarlık seçimlerine katılma hakkı 1933'te verilmiştir. Milletvekili seçme ve seçilme hakkı ise 5 Aralık 1934'te tanınmış; bu sayede Türk kadını pek çok Batılı ülkeden önce bu hakka kavuşmuştur.

19. Aşağıdakilerden hangisi Medeni Kanun'un kabulüyle sağlanan değişikliklerden biri değildir?

• A) Kadına seçme-seçilme hakkı tanınması ✓
• B) Kadına miras hakkı tanınması
• C) Çok eşliliğin yasaklanması
• D) Resmi nikahın zorunlu hale getirilmesi
• E) Boşanma hakkının her iki eşe de verilmesi

1926 yılında kabul edilen Türk Medeni Kanunu; çok eşliliği yasaklamış, kadına miras ve boşanma hakkı tanımış, resmi nikahı zorunlu kılmıştır. Seçme-seçilme hakkı ise ayrı bir yasal düzenlemeyle 1930-1934 yılları arasında verilmiştir.

20. Saltanatın kaldırıldığı tarih aşağıdakilerden hangisidir?

• A) 3 Mart 1924
• B) 29 Ekim 1923
• C) 1 Kasım 1922 ✓
• D) 20 Ocak 1921
• E) 23 Nisan 1920

Osmanlı Saltanatı, 1 Kasım 1922'de TBMM kararıyla kaldırılmıştır. Son Osmanlı padişahı Mehmed VI (Vahdettin) ülkeyi terk etmek zorunda kalmıştır. Böylece siyasi egemenlik tamamen TBMM'ye geçmiştir.

21. Tekalif-i Milliye Emirleri aşağıdaki gelişmelerden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

• A) Harf İnkılabı
• B) Eğitim reformu
• C) Kurtuluş Savaşı lojistik ihtiyaçlarının karşılanması ✓
• D) Toprak reformu
• E) Sanayi planlaması

Tekalif-i Milliye Emirleri, Kurtuluş Savaşı sırasında ordunun ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla Mustafa Kemal tarafından 7-8 Ağustos 1921'de çıkarılmıştır. Halktan silah, araç, gereç ve erzak toplanarak cepheye ulaştırılmıştır.

22. Atatürk ilkelerinden 'Halkçılık' ile en doğrudan bağdaşan uygulama aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Din ile devlet işlerinin birbirinden ayrılması
• B) Ulusal birlik ve beraberliğin güçlendirilmesi
• C) Devlet eliyle sanayi tesisleri kurulması
• D) Kanun önünde eşitlik ve sınıf ayrımının reddi ✓
• E) Ulusal ekonominin geliştirilmesi

Halkçılık ilkesi; sınıf ayrımını reddeder, kanun önünde eşitliği benimser ve egemenliğin millete ait olduğunu savunur. Devlet eliyle sanayi kurulması Devletçilik, din-devlet ayrımı Laiklik, ulusal birlik Milliyetçilik ilkeleriyle ilişkilidir.

23. Aşağıdaki antlaşmalardan hangisi Kurtuluş Savaşı'nın siyasi zaferini simgeler?

• A) Mudanya Mütarekesi
• B) Lozan Antlaşması ✓
• C) Sevr Antlaşması
• D) Mondros Mütarekesi
• E) Ankara Antlaşması

24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Antlaşması, Türkiye'nin bağımsızlığını ve yeni sınırlarını uluslararası alanda tanıyan antlaşmadır. Sevr'i fiilen geçersiz kılmış; Türk ulusunun Kurtuluş Savaşı'nın hem askeri hem de siyasi zaferini tescil etmiştir.

24. Aşağıdakilerden hangisi Atatürk'ün 'İnkılapçılık' ilkesinin temel amacını en doğru biçimde ifade eder?

• A) Dini kurumları yeniden düzenlemek
• B) Osmanlı kurumlarını modernize ederek sürdürmek
• C) Yapılan inkılapları korumak ve çağdaş medeniyete ulaşmayı sürekli kılmak ✓
• D) Ekonomik bağımsızlığı ön plana almak
• E) Batı ülkelerini siyasi model olarak benimsemek

İnkılapçılık (Devrimcilik) ilkesi; yapılan devrimlerin korunmasını, durağanlığın reddedilmesini ve Türkiye'nin çağdaş medeniyetler seviyesine ulaşma sürecinin kesintisiz devam etmesini öngörür. Osmanlı kurumlarını korumak değil, köklü bir dönüşümü kalıcı kılmak esastır.

25. Mustafa Kemal'e 'Atatürk' soyadını veren kanun hangi yılda çıkarılmıştır?

• A) 1934 ✓
• B) 1935
• C) 1933
• D) 1932
• E) 1936

Soyadı Kanunu 21 Haziran 1934'te yürürlüğe girmiştir. TBMM, 24 Kasım 1934'te Mustafa Kemal'e 'Atatürk' soyadını vermiş; başkasının bu soyadını kullanması ise yasal güvence altına alınmıştır.