TARIH - kurtulus savasi (Bölüm 1)

1. Mustafa Kemal, Anadolu'ya geçerek Kurtuluş Savaşı'nı örgütlemek amacıyla 19 Mayıs 1919'da hangi şehre ayak basmıştır?

• A) Erzurum
• B) Sivas
• C) Trabzon
• D) Samsun ✓
• E) Ankara

Mustafa Kemal, 9. Ordu Müfettişi sıfatıyla 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkmıştır. Bu tarih, Kurtuluş Savaşı'nın simgesel başlangıcı olarak kabul edilmekte ve Atatürk'ün doğum günüyle birleştirilerek 19 Mayıs Atatürk'ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı olarak kutlanmaktadır.

2. Kurtuluş Savaşı sürecinde toplanan ve 'Ya istiklal ya ölüm' kararlılığının temelini oluşturan Misak-ı Millî hangi kongrede kabul edilmiştir?

• A) Alaşehir Kongresi
• B) Son Osmanlı Mebusan Meclisi ✓
• C) Erzurum Kongresi
• D) Sivas Kongresi
• E) Balıkesir Kongresi

Misak-ı Millî (Millî Yemin), son Osmanlı Mebusan Meclisi tarafından 28 Ocak 1920'de kabul edilmiştir. Bu belge, Türk milletinin vazgeçilmez kabul ettiği sınırları ve ilkeleri ortaya koymuştur. Erzurum ve Sivas kongreleri Misak-ı Millî'nin ruhunu hazırlamış olsa da belgenin resmî kabulü Mebusan Meclisi'nde gerçekleşmiştir.

3. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılış tarihi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) 28 Ocak 1920
• B) 10 Ağustos 1920
• C) 23 Nisan 1920 ✓
• D) 16 Mart 1920
• E) 19 Mayıs 1919

TBMM, 23 Nisan 1920'de Ankara'da açılmıştır. İstanbul'un İtilaf Devletleri tarafından 16 Mart 1920'de resmen işgal edilmesi ve Mebusan Meclisi'nin dağıtılması üzerine Mustafa Kemal, millî iradeyi temsil edecek yeni bir meclisin Ankara'da toplanmasını sağlamıştır. 23 Nisan bu nedenle Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı olarak kutlanmaktadır.

4. Kurtuluş Savaşı'nda Yunan kuvvetlerinin Anadolu içlerine doğru ilerleyişi aşağıdaki muharebelerden hangisiyle kesin olarak durdurulmuştur?

• A) Sakarya Meydan Muharebesi ✓
• B) Kütahya-Eskişehir Muharebeleri
• C) I. İnönü Muharebesi
• D) Büyük Taarruz
• E) II. İnönü Muharebesi

Yunan kuvvetlerinin ilerleme gücü, Mustafa Kemal'in başkomutanlığında yürütülen Sakarya Meydan Muharebesi'nde (23 Ağustos – 13 Eylül 1921) kesin olarak kırılmıştır. Bu zaferinin ardından TBMM, Mustafa Kemal'e 'Gazilik' unvanı ve 'Mareşallik' rütbesi vermiştir. Yunan ordusu bir daha taarruz edememiştir.

5. Kurtuluş Savaşı döneminde Doğu Cephesi'nde Ermenilerle yapılan savaş sonucunda imzalanan antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Brest-Litovsk Antlaşması
• B) Mudanya Ateşkes Antlaşması
• C) Kars Antlaşması
• D) Ankara Antlaşması
• E) Gümrü Antlaşması ✓

Doğu Cephesi'nde Kâzım Karabekir komutasındaki Türk kuvvetleri Ermeni ordusunu yenmiş; 3 Aralık 1920'de Gümrü Antlaşması imzalanmıştır. Bu antlaşma, TBMM'nin yabancı bir devletle imzaladığı ilk uluslararası antlaşma olma özelliğini taşımaktadır. Kars Antlaşması ise 1921'de Kafkas devletleriyle imzalanmıştır.

6. Kurtuluş Savaşı'nı fiilen sona erdiren ve Yunanlıların Anadolu'dan çıkarılmasını sağlayan harekât aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Çanakkale Harekâtı
• B) II. İnönü Muharebesi
• C) Kütahya-Eskişehir Muharebeleri
• D) Sakarya Meydan Muharebesi
• E) Büyük Taarruz ✓

26 Ağustos 1922'de başlayan Büyük Taarruz, 30 Ağustos'taki Başkomutan Meydan Muharebesi'yle Yunan ordusunu imha etmiş; 9 Eylül 1922'de İzmir'in kurtuluşuyla Anadolu'daki Yunan varlığı sona ermiştir. Bu başarının ardından 11 Ekim 1922'de Mudanya Ateşkesi imzalanmıştır.

7. TBMM'nin Kurtuluş Savaşı döneminde çıkardığı ve ihanet suçlarını yargılamak için kurulan mahkemeler aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İstiklal Mahkemeleri ✓
• B) Örfi İdare Mahkemeleri
• C) Divan-ı Harp
• D) Şer'iye Mahkemeleri
• E) Nizamiye Mahkemeleri

TBMM, 18 Eylül 1920'de çıkardığı bir kanunla İstiklal Mahkemelerini kurmuştur. Bu mahkemeler; asker kaçaklığı, ihanet, ayaklanma gibi suçları yargılamak amacıyla oluşturulmuş olağanüstü yargı organlarıdır. Cephe gerisindeki düzeni ve millî birliği sağlamada önemli rol oynamışlardır.

8. Aşağıdakilerden hangisi Erzurum Kongresi'nin (Temmuz-Ağustos 1919) aldığı kararlar arasında yer almaz?

• A) Manda ve himaye kabul edilemez.
• B) Saltanat ve hilafet makamı korunacaktır.
• C) Millî sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz.
• D) TBMM derhal açılacak ve hükümet Ankara'ya taşınacaktır. ✓
• E) Kuvay-ı Milliye'yi etkin, millî iradeyi hâkim kılmak esastır.

TBMM'nin açılması ve hükümetin Ankara'ya taşınması kararı Erzurum Kongresi'nde alınmamıştır; bu gelişme daha sonraki süreçte, özellikle İstanbul'un işgalinin ardından (Mart 1920) fiilen gerçekleşmiştir. Erzurum Kongresi'nde millî sınırların bütünlüğü, manda ve himayenin reddi, Kuvay-ı Milliye'nin desteklenmesi ve saltanat-hilafet makamının korunması gibi kararlar alınmıştır.

9. Mustafa Kemal, Anadolu'ya geçerek Kurtuluş Savaşı'nı örgütlemek amacıyla 19 Mayıs 1919'da hangi şehre çıkmıştır?

• A) Trabzon
• B) Samsun ✓
• C) Ankara
• D) Erzurum
• E) Sivas

Mustafa Kemal, 9. Ordu Müfettişi sıfatıyla 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkmıştır. Bu tarih, Kurtuluş Savaşı'nın başlangıcı olarak kabul edilmekte ve aynı zamanda Atatürk'ün doğum günü olarak da kutlanmaktadır.

10. Kurtuluş Savaşı sürecinde toplanan ve 'Yurt bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir; hükümet görevini yapamamaktadır, millet haklarını bizzat savunacaktır' kararlarını alan kongre aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Erzurum Kongresi
• B) Sivas Kongresi ✓
• C) Alaşehir Kongresi
• D) Balıkesir Kongresi
• E) Paris Kongresi

Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919), tüm yurdu temsil eden ilk kongre niteliğindedir. Bu kongrede Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti kurulmuş, Heyet-i Temsiliye oluşturulmuş ve kurtuluş mücadelesinin millî bir nitelik taşıdığı tescil edilmiştir.

11. Türkiye Büyük Millet Meclisi hangi tarihte ve nerede açılmıştır?

• A) 11 Eylül 1919, Sivas
• B) 10 Ağustos 1920, Sevr
• C) 19 Mayıs 1919, Samsun
• D) 28 Ocak 1920, İstanbul
• E) 23 Nisan 1920, Ankara ✓

Türkiye Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920'de Ankara'da açılmıştır. Bu tarih, günümüzde Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı olarak kutlanmaktadır. Meclisin açılmasıyla birlikte TBMM Hükümeti kurulmuş ve millî hâkimiyet ilkesi uygulamaya geçirilmiştir.

12. Kurtuluş Savaşı'nda Doğu Cephesi'nde Ermenilere karşı kazanılan zaferle imzalanan ve Doğu sınırını belirleyen antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Moskova Antlaşması
• B) Lozan Antlaşması
• C) Mudanya Ateşkesi
• D) Kars Antlaşması
• E) Gümrü Antlaşması ✓

Doğu Cephesi'nde Kâzım Karabekir komutasındaki Türk kuvvetleri Ermenileri yenerek 3 Aralık 1920'de Gümrü (Alexandropol) Antlaşması'nı imzalamıştır. Bu antlaşma, TBMM Hükümeti'nin imzaladığı ilk uluslararası antlaşma niteliğini taşımaktadır.

13. Kurtuluş Savaşı döneminde çıkarılan ve TBMM'ye karşı ayaklananların idam dahil çeşitli cezalara çarptırılabileceğini hükme bağlayan kanun aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Takrir-i Sükun Kanunu
• B) Hıyanet-i Vataniye Kanunu ✓
• C) Teşkilat-ı Esasiye Kanunu
• D) Meclis-i Mebusan Nizamnamesi
• E) İstiklal Mahkemeleri Kanunu

29 Nisan 1920'de çıkarılan Hıyanet-i Vataniye Kanunu, TBMM'ye karşı çıkan, padişah kuvvetlerine katılan veya düşmanla iş birliği yapanlara idam dahil ağır cezalar öngörmekteydi. Bu kanun sayesinde iç isyanlarla mücadele hukuki zemine oturtulmuştur.

14. I. İnönü Muharebesi'nin kazanılmasının ardından İtilaf Devletleri'nin Londra Konferansı'na TBMM temsilcilerini de davet etmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Osmanlı hükümetinin konferansa katılmayı reddetmesi
• B) Yunanlıların konferansı boykot etmesi
• C) İngiltere'nin Türklerle ittifak kurmak istemesi
• D) TBMM'nin fiilen siyasi ve askeri güç olarak tanınmaya başlanması ✓
• E) Fransızların TBMM'yi resmen tanıması

I. İnönü Muharebesi (6-10 Ocak 1921) Türklerin galibiyetiyle sonuçlanmış; bu zafer, TBMM'nin salt bir isyan hareketi değil, gerçek bir siyasi ve askeri güç olduğunu İtilaf Devletleri'ne kanıtlamıştır. Bu nedenle Londra Konferansı'na hem İstanbul hem de Ankara hükümeti temsilcileri davet edilmiştir.

15. Sakarya Meydan Muharebesi'nden (Ağustos-Eylül 1921) önce TBMM, Mustafa Kemal'e hangi ünvanı vermiştir?

• A) Paşa
• B) Gazi
• C) Başkomutan ✓
• D) Müşir
• E) Mareşal

TBMM, Sakarya Muharebesi öncesinde 5 Ağustos 1921'de Mustafa Kemal'e Başkomutanlık yetkisini vermiştir. Muharebeden sonra ise hem 'Gazi' unvanını hem de 'Mareşal' rütbesini kazanmıştır. Başkomutanlık yetkisi başlangıçta üç aylık olup sonradan uzatılmıştır.

16. Kurtuluş Savaşı'nda Güney Cephesi'nde Fransızlarla imzalanan ve Fransa'nın Anadolu'daki işgalden çekilmesini sağlayan antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Mudanya Ateşkesi
• B) Ankara Antlaşması (Fransız-Türk) ✓
• C) Kars Antlaşması
• D) Lozan Antlaşması
• E) Sevr Antlaşması

20 Ekim 1921'de imzalanan Ankara Antlaşması (Fransız-Türk Antlaşması veya Franklin-Bouillon Antlaşması), Fransa'nın Güney Anadolu'dan çekilmesini sağlamıştır. Bu antlaşma, Avrupa devletlerinden birinin TBMM Hükümeti'ni fiilen tanıması bakımından büyük önem taşımaktadır.

17. Büyük Taarruz hangi tarihte başlatılmıştır?

• A) 19 Mayıs 1919
• B) 26 Ağustos 1922 ✓
• C) 9 Eylül 1922
• D) 11 Eylül 1921
• E) 23 Nisan 1920

Büyük Taarruz 26 Ağustos 1922'de Afyonkarahisar-Dumlupınar bölgesinde başlatılmıştır. Taarruzun ardından Yunan ordusu büyük bir yenilgiye uğramış ve Türk kuvvetleri 9 Eylül 1922'de İzmir'e girmiştir. 30 Ağustos 1922'deki Başkomutanlık Meydan Muharebesi ise taarruzun belirleyici dönüm noktasını oluşturmuştur.

18. Kurtuluş Savaşı döneminde TBMM'nin ilk anayasası sayılan ve 'egemenlik kayıtsız şartsız milletindir' ilkesini benimseyen temel belge aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Sivas Kongresi Beyannamesi
• B) Amasya Genelgesi
• C) Teşkilat-ı Esasiye Kanunu ✓
• D) Hıyanet-i Vataniye Kanunu
• E) Misak-ı Millî

20 Ocak 1921'de kabul edilen Teşkilat-ı Esasiye Kanunu (1921 Anayasası), 'Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir' ilkesini ilk kez anayasal güvenceye kavuşturmuştur. Bu anayasa, TBMM döneminin ilk ve en kısa anayasası olma özelliğini taşımaktadır.

19. Aşağıdakilerden hangisi Misak-ı Millî'nin temel ilkelerinden biri değildir?

• A) Boğazların uluslararası statüsünün belirlenmesi
• B) Mütareke sınırları içindeki toprakların bölünmezliği
• C) Azınlıklara karşılıklılık esasına göre haklar tanınması
• D) Kapitülasyonların kaldırılması
• E) İstanbul'un Yunanistan'a devredilmesi ✓

Misak-ı Millî (28 Ocak 1920), Osmanlı Mebusan Meclisi tarafından kabul edilen ve millî sınırları, bağımsızlığı ile egemenliği güvence altına alan belgedir. İstanbul'un Yunanistan'a devredilmesi bu belgede yer almamakta, aksine İstanbul'un Türklerde kalması gerektiği savunulmaktadır.

20. Kurtuluş Savaşı'nda Kuvay-ı Milliye birliklerinin düzenli orduya katılmasını zorunlu kılan en önemli gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Mondros Mütarekesi'nin imzalanması
• B) İstanbul'un işgal edilmesi
• C) Yunanlıların İzmir'e çıkması
• D) Sevr Antlaşması'nın imzalanması
• E) I. ve II. İnönü muharebelerinde yaşanan güçlükler ve düzensiz birliklerin zafiyetleri ✓

Kuvay-ı Milliye birlikleri başlangıçta etkili olsa da düzensiz yapıları nedeniyle halktan şikâyetler almış ve büyük harekâtlarda yetersiz kalmıştır. I. ve II. İnönü muharebelerinde düzenli orduya olan ihtiyaç net biçimde ortaya çıkmıştır. Bu nedenle Kuvay-ı Milliye birlikleri düzenli orduya dahil edilmiştir.

21. Mudanya Ateşkes Antlaşması hangi tarihte imzalanmış ve Doğu Trakya hangi tarihte Türklere bırakılmıştır?

• A) 24 Temmuz 1923 – Lozan ile birlikte
• B) 9 Eylül 1922 – derhal
• C) 30 Ekim 1918 – 7 gün içinde
• D) 26 Ağustos 1922 – 30 gün içinde
• E) 11 Ekim 1922 – 15 gün içinde ✓

Mudanya Ateşkes Antlaşması 11 Ekim 1922'de imzalanmıştır. Bu antlaşmayla Yunanistan, Doğu Trakya'yı ve Edirne'yi 15 gün içinde Türklere bırakmayı kabul etmiştir. Antlaşma, Büyük Taarruz'un ardından gerçekleştirilen diplomatik bir zafer niteliğindedir.

22. Lozan Antlaşması hangi tarihte imzalanmış ve hangi devletle yapılmıştır?

• A) 16 Mart 1921 – Sovyetler Birliği ile
• B) 24 Temmuz 1923 – İtilaf Devletleri ile ✓
• C) 20 Ekim 1921 – Fransa ile
• D) 10 Ağustos 1920 – Almanya ile
• E) 3 Aralık 1920 – Ermenistan ile

Lozan Antlaşması, 24 Temmuz 1923'te İngiltere, Fransa, İtalya, Japonya, Yunanistan, Romanya ve Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı başta olmak üzere İtilaf Devletleri ile imzalanmıştır. Bu antlaşma, Türkiye'nin uluslararası arenada bağımsızlığının hukuken tanınmasını simgeler ve Sevr'i geçersiz kılmaktadır.

23. Kurtuluş Savaşı'nda Doğu Cephesi Komutanı olarak Ermenilere karşı başarıyla savaşan ve bu cephedeki zaferin mimarı kabul edilen komutan kimdir?

• A) Fevzi Çakmak
• B) Kâzım Karabekir ✓
• C) İsmet İnönü
• D) Refet Bele
• E) Ali Fuat Cebesoy

Kâzım Karabekir Paşa, Doğu Cephesi Komutanı olarak Ermenilere karşı yürütülen harekâtı yönetmiş ve büyük bir zafer kazanmıştır. Bu zafer sonucunda 3 Aralık 1920'de Gümrü Antlaşması imzalanmıştır. Karabekir, aynı zamanda Erzurum Kongresi'nin toplanmasına önemli katkılar sağlamıştır.

24. Mustafa Kemal, Anadolu'ya geçerek Kurtuluş Savaşı'nı örgütlemek amacıyla Samsun'a hangi tarihte çıkmıştır?

• A) 10 Ağustos 1920
• B) 29 Ekim 1923
• C) 30 Ağustos 1922
• D) 23 Nisan 1920
• E) 19 Mayıs 1919 ✓

Mustafa Kemal, İngilizlerin baskısına rağmen 9. Ordu Müfettişi sıfatıyla 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkmış ve Kurtuluş Savaşı'nın fiilî başlangıcını oluşturmuştur. Bu tarih aynı zamanda Atatürk'ün Gençlik ve Spor Bayramı olarak da kutlanmaktadır.

25. Tüm Anadolu'yu temsil eden ve ulusal egemenlik ilkesini benimseyen ilk kongre aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Alaşehir Kongresi
• B) Sivas Kongresi ✓
• C) Balıkesir Kongresi
• D) Pozantı Kongresi
• E) Erzurum Kongresi

Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919), tüm Anadolu'dan delegelerin katıldığı ve ulusal birliği sağlayan ilk ulusal kongre niteliğindedir. Bu kongrede Heyet-i Temsiliye oluşturulmuş, tüm cemiyetler 'Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti' çatısı altında birleştirilmiştir.