TARIH - osmanli kurulus yukselme (Bölüm 2)

1. Osmanlı tarihinde 'Fetret Devri' olarak adlandırılan dönem hangi yıllar arasını kapsamaktadır?

• A) 1389-1402
• B) 1444-1451
• C) 1421-1444
• D) 1413-1421
• E) 1402-1413 ✓

Fetret Devri, Ankara Savaşı'nın (1402) ardından başlayıp I. Mehmet'in (Çelebi Mehmet) devleti yeniden birleştirdiği 1413 yılına kadar süren taht kavgaları dönemini kapsamaktadır. Bu süreçte Yıldırım Bayezid'in oğulları arasında saltanat mücadelesi yaşanmıştır.

2. Osmanlı Devleti'ni Fetret Devri'nden çıkararak yeniden toparlanmasını sağlayan hükümdar kimdir?

• A) II. Mehmet
• B) I. Bayezid
• C) I. Murat
• D) II. Murat
• E) I. Mehmet (Çelebi Mehmet) ✓

I. Mehmet (Çelebi Mehmet), kardeşleriyle yaşanan taht mücadelesini kazanarak 1413'te Osmanlı Devleti'ni yeniden birleştirmiştir. Bu nedenle tarihlerde 'ikinci kurucu' olarak da anılmaktadır.

3. İstanbul'un fethini gerçekleştiren Osmanlı padişahı kimdir?

• A) I. Mehmet
• B) Kanuni Sultan Süleyman
• C) II. Murat
• D) Yavuz Sultan Selim
• E) II. Mehmet (Fatih) ✓

İstanbul, 29 Mayıs 1453 tarihinde II. Mehmet (Fatih Sultan Mehmet) tarafından fethedilmiştir. Bu tarih, geleneksel olarak Orta Çağ'ın sonu ve Yeni Çağ'ın başlangıcı kabul edilmektedir. Fatih bu fetihle birlikte 'Fatih' unvanını almıştır.

4. Osmanlı Devleti'nde toprak karşılığında askerlik yapılan sisteme ne ad verilir?

• A) Mukataa
• B) İltizam
• C) Malikane
• D) Emanet
• E) Tımar ✓

Tımar sistemi, devlet gelirlerinin belirli miktarlarının hizmet karşılığında askeri sınıfa (sipahi) bırakılması esasına dayanır. Tımar sahibi sipahiler, tahsis edilen gelir karşılığında savaşa at ve silahıyla katılmak zorundaydı. Bu sistem Osmanlı askeri ve ekonomik yapısının temelini oluşturuyordu.

5. Kanuni Sultan Süleyman döneminde gerçekleştirilen ve Osmanlı'nın Orta Avrupa'daki en büyük zaferlerinden biri olarak kabul edilen savaş aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Mercidabık Savaşı
• B) Niğbolu Savaşı
• C) Çaldıran Savaşı
• D) Mohaç Savaşı ✓
• E) Varna Savaşı

Mohaç Savaşı, 1526 yılında Kanuni Sultan Süleyman'ın Macaristan'a karşı kazandığı büyük bir zaferdir. Bu savaşla Macaristan Osmanlı himayesine girmiş, Orta Avrupa'ya açılan kapılar ardına kadar açılmıştır. Macar Kralı II. Layoş bu savaşta hayatını kaybetmiştir.

6. Osmanlı Devleti'nin kuruluş sürecinde Anadolu'daki siyasi ortamı değerlendiren bir tarihçi, 'Osmanlı'nın kısa sürede güçlenmesinde coğrafi konumun belirleyici rol oynadığını' ileri sürmektedir. Bu iddiayı destekleyen en güçlü argüman aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Moğol baskısından uzakta kalması, diğer beyliklerin desteğini kazanmasına zemin hazırlamıştır.
• B) Anadolu'nun en verimli tarım toprakları üzerinde kurulmuş olması ekonomik üstünlük sağlamıştır.
• C) Ege kıyılarına yakın olması, deniz ticaretini erken dönemden itibaren geliştirmiştir.
• D) Bizans sınırında yer alması, sürekli gaza fırsatı ve Bizans'tan kaçan nüfusun katılımını sağlamıştır. ✓
• E) Osmanlı beyliğinin iç bölgelerde kurulmuş olması, merkezi otoriteyi güçlendirmiştir.

Osmanlı beyliği, Bizans sınırında uc bölgede kurulmuştu. Bu konum; sürekli akın ve ganimet imkânı, Orta Asya'dan gelen Türkmen gazilerin bölgeye çekilmesi ve Bizans'tan kaçan Hristiyan nüfusun katılımıyla sürekli bir nüfus ve güç artışı sağlamıştır. Diğer şıklarda öne sürülen coğrafi avantajlar tarihsel gerçeklerle örtüşmemektedir; örneğin Söğüt çevresi özellikle verimli ya da denize yakın bir bölge değildi.

7. Orhan Bey döneminde gerçekleştirilen aşağıdaki uygulamalardan hangisi, Osmanlı Devleti'nin bir aşiret yapısından düzenli bir devlet yapısına geçiş sürecinin en belirgin göstergesidir?

• A) Bizans ile ittifak kurularak ortak askerî harekâtlar düzenlenmesi
• B) Divan-ı Hümayun'un kurularak devlet işlerinin düzenli görüşülmeye başlanması
• C) Karamanoğulları ile akrabalık ilişkisi kurularak Anadolu birliğinin sağlanması
• D) Kapıkulu ocaklarının temeli sayılan yaya ve müsellem kuvvetlerinin oluşturulması ✓
• E) İlk Osmanlı medresesinin Bursa'da açılarak ulema sınıfının oluşturulması

Orhan Bey döneminde kurulan yaya ve müsellem kuvvetleri, aşiret savaşçılarına dayanan düzensiz ordu geleneğinden kopuşu simgeler; maaşlı, düzenli ve sürekli bir ordu anlayışının ilk adımıdır. Divan-ı Hümayun I. Murat döneminde kurulmuştur. Medrese Orhan Bey döneminde açılmış olsa da devlet yapısındaki dönüşümü simgeleyen esas gelişme askerî örgütlenmedir. Karamanoğulları ile ilişkiler ise ittifak değil çoğunlukla rekabet biçiminde seyretmiştir.

8. I. Murat döneminde uygulanan devşirme sistemiyle ilgili aşağıdaki yorumlardan hangisi yanlıştır?

• A) Yeniçeri Ocağı, devşirme sisteminin askerî alandaki en somut ürünüdür.
• B) Devşirmeler padişaha doğrudan bağlı olduğundan, onların yükselmesi merkezi otoriteyi güçlendirmiştir.
• C) Devşirmeler, Müslüman olmayan tebaanın çocuklarından seçilmiştir.
• D) Devşirmeler, kökenleri nedeniyle hiçbir zaman üst düzey yönetici olamadıklarından sistem zamanla işlevsizleşmiştir. ✓
• E) Sistem, Türk aristokrasisinin siyasi nüfuzunu dengelemeye yönelik bir işlev üstlenmiştir.

E şıkkı yanlıştır çünkü devşirmeler yalnızca askerlik yapmakla kalmamış; vezir, veziriazam ve beylerbeyi gibi en üst düzey yönetici mevkilerine kadar yükselebilmişlerdir. Nitekim Osmanlı tarihinin pek çok ünlü sadrazamı devşirme kökenlidir. Sistemin temel amacı ise Türk/Müslüman beylerinin nüfuzunu kırmak ve padişaha tamamen bağlı bir bürokrasi ve ordu oluşturmaktı.

9. Osmanlı'nın Balkanlar'daki fetih politikasını inceleyen bir araştırmacı, 'İskan politikası bu fetihlerin kalıcı olmasında en az askerî başarı kadar etkili olmuştur.' demektedir. Bu görüşü destekleyen uygulama aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Balkan halklarının İslam'a geçmesi karşılığında vergi muafiyeti tanınması
• B) Anadolu'dan Türkmen aşiretlerinin Balkanlar'a zorla ya da teşvik edilerek yerleştirilmesi ✓
• C) Fethedilen bölgelerde yerel Hristiyan yöneticilere tımar verilmesi
• D) Balkan kiliselerinin camiye dönüştürülerek İslamlaştırma politikasının uygulanması
• E) Fethedilememiş kalelerin etrafına sur inşa edilerek abluka altına alınması

Osmanlı, Balkanlar'ı fethedip güvence altına almak için Anadolu'dan Türkmen aşiretlerini bu bölgelere yerleştirmiştir (sürgün sistemi). Bu uygulama hem bölgeyi demografik olarak dönüştürmüş hem de askerî açıdan savunmasız bölgelere güvenilir nüfus yerleştirmiştir. A şıkkındaki uygulama da tarihsel olarak vardır ancak kalıcılığı sağlayan asıl etken iskan politikasıdır. B şıkkı ise fetihlerin kalıcılığıyla değil din politikasıyla ilgilidir.

10. Ankara Savaşı'nın (1402) Osmanlı Devleti üzerindeki sonuçları değerlendirildiğinde, aşağıdakilerden hangisi bu dönemde yaşanan Fetret Devri'ni uzatan bir etken olarak gösterilemez?

• A) Timur'un Osmanlı topraklarını şehzadeler arasında bölüştürmesi
• B) Yeniçeri Ocağı'nın tamamen dağıtılarak askerî gücün yitirilmesi ✓
• C) Balkanlardaki Osmanlı hâkimiyetinin geçici olarak sarsılması
• D) Şehzadelerin taht mücadelesi nedeniyle merkezi otoritenin çökmesi
• E) Anadolu beyliklerinin yeniden bağımsızlıklarını kazanması

Yeniçeri Ocağı, Ankara Savaşı'nın ardından dağıtılmamıştır; Osmanlı'nın yenilgisi ağır olsa da Yeniçeriler varlığını sürdürmüştür. Bu nedenle C şıkkı Fetret Devri'ni uzatan bir etken olarak gösterilemez. Diğer şıklarda yer alan Timur'un toprak bölüştürmesi, beyliklerin bağımsızlaşması, şehzade çatışmaları ve Balkanların sarsılması ise Fetret Devri'ni doğrudan uzatan ya da tetikleyen gerçek etkenlerdir.

11. II. Murat'ın tahtı oğlu II. Mehmet'e bırakıp Manisa'ya çekilmesi ancak ardından yeniden tahta geçmesi olayı, Osmanlı siyasi tarihi açısından aşağıdakilerden hangisini kanıtlar niteliktedir?

• A) Şehzadelerin sancak yönetimi geleneğinin erken dönemde terk edildiğini
• B) Osmanlı'da çift padişahlık modelinin geçici de olsa uygulandığını
• C) Genç padişahların yönetim deneyimsizliğinin dış tehditlerle birleşince ciddi krizlere yol açabildiğini ✓
• D) Veziriazamın padişahın otoritesini fiilen sınırlayabildiğini
• E) Padişahlık kurumunun henüz güçlü bir meşruiyet zeminine kavuşmadığını

II. Murat, devlet adamlarının talebiyle Manisa'dan çağrılarak yeniden tahta geçmiştir. Bu gelişmenin temel nedeni; Haçlı seferi tehdidi ve Karamanoğulları baskısı gibi dış krizlerin genç II. Mehmet'in yönetim deneyimsizliğiyle örtüşmesidir. Bu durum, deneyimsiz bir hükümdar ile dış tehdidin bir arada bulunmasının nasıl siyasi kriz yaratabileceğini göstermektedir. Padişahlık meşruiyeti sorgulanmamış, çift padişahlık da resmen benimsenmemiş; bu geçici bir fiilî durumdu.

12. Fatih Sultan Mehmet'in İstanbul'u fethetmesinin (1453) Orta Çağ'ı sona erdiren gelişmelerden biri olarak kabul edilmesinin en temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Fethin Haçlı seferlerinin kesin olarak sona ermesine ve kilise otoritesinin çöküşüne yol açması
• B) Konstantinopolis'in düşüşüyle birlikte antik Yunan ve Roma birikiminin Avrupa'ya taşınmasını hızlandırması ✓
• C) Fetih sayesinde Osmanlı'nın dünya ticaretine hâkim olması ve ticaret yollarını kapatması
• D) Bizans'ın yıkılmasıyla Batı Roma mirasının tamamen ortadan kalkması
• E) Doğu Roma'nın çöküşünün Avrupa'da feodal yapıyı zayıflatması ve reform hareketlerini hızlandırması

Bizans'ın yıkılmasıyla birlikte çok sayıda Bizanslı bilgin ve aydın, yanlarında Antik Yunan el yazmalarıyla İtalya başta olmak üzere Batı Avrupa'ya kaçmıştır. Bu göç dalgası, Rönesans'ın ivme kazanmasına önemli katkı sağlamıştır. A şıkkı abartılıdır; ticaret yolları tamamen kapanmamıştır. B şıkkı ise yanlıştır; Batı Roma zaten 476'da yıkılmıştı. E şıkkı da doğru değildir; Haçlı seferleri daha önce fiilen sona ermişti.

13. Fatih Sultan Mehmet'in Kanunname-i Al-i Osman'da kardeş katline olanak tanıyan hükmü koymasının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Şehzadelerin yönetim deneyimi kazanmasını engelleyerek merkezi otoriteyi güçlendirmek
• B) Hanedan üyelerinin sayısını sınırlandırarak devlet masraflarını azaltmak
• C) Fetret Devri gibi iç savaşların ve taht çatışmalarının yol açtığı istikrarsızlığı önlemek ✓
• D) Anadolu beyliklerinin Osmanlı şehzadeleriyle ittifak kurmasının önüne geçmek
• E) İslam hukukunda yasak olan bu uygulamayı meşrulaştırmak için şeyhülislam görüşünü almak

Fetret Devri (1402-1413) boyunca şehzadeler arasındaki taht mücadelesi devleti ağır biçimde sarstı. Fatih bu tarihi dersten yola çıkarak, tahta geçen padişahın devlet düzenini korumak adına kardeşlerini öldürtebileceğini kanunname ile hükme bağladı. Amaç, saltanat geçişlerini olabildiğince sancısız kılmak ve iç savaş riskini minimize etmekti. Bu uygulama İslam hukukuyla çeliştiğinden Fatih, ulema görüşünü alarak meşrulaştırmaya çalışmış olsa da bu D şıkkının cevap olmasını değil yalnızca ilgili bir ayrıntıyı ifade eder.

14. Yavuz Sultan Selim'in Safevi Devleti'ne karşı Çaldıran Savaşı'nı (1514) açmasında belirleyici olan etken aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Safevi Devleti'nin Memlük Sultanlığı ile gizli ittifak kurması
• B) Hicaz'ın hâkimiyeti konusunda iki devlet arasında yaşanan anlaşmazlık
• C) Safevi Devleti'nin İpek Yolu üzerindeki hâkimiyetini Osmanlı aleyhine kullanması
• D) İran'daki zengin madenlerin Osmanlı ekonomisi için hayati önem taşıması
• E) Anadolu'da Şii propagandası yapan Kızılbaş hareketinin Safevilerle bağlantısının Osmanlı otoritesini tehdit etmesi ✓

Yavuz'un Safevi seferinin en temel iç gerekçesi, Anadolu'da Şah İsmail adına propaganda yürüten ve zaman zaman isyan eden Kızılbaş topluluklarının yarattığı tehditti. Bu gruplar Osmanlı otoritesini sarsıyor, Şii kimliğiyle Sünni Osmanlı meşruiyetine meydan okuyordu. Yavuz, Doğu Anadolu'yu güvence altına almadan Mısır seferine çıkamazdı. İpek Yolu meselesi de bir etkendir ancak birincil neden değildir. Hicaz ise Çaldıran öncesinde Osmanlı hâkimiyetinde değildi.

15. Kanuni Sultan Süleyman döneminde imzalanan Fransız Kapitülasyonları (1535) ile ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi o dönem koşulları açısından en doğrudur?

• A) Osmanlı açısından Habsburglara karşı denge politikasının bir aracı olarak stratejik değer taşımıştır. ✓
• B) Fransız mallarının Osmanlı pazarına serbestçe girmesiyle yerli üretim ciddi zarar görmüştür.
• C) Osmanlı'nın ekonomik açıdan Avrupa'ya bağımlı hale geldiğinin ilk göstergesidir.
• D) Kapitülasyonlar, Osmanlı'nın Batı karşısındaki askeri zayıflığını kabullenmesinin somut göstergesidir.
• E) Avrupa'da ticaretle uğraşan Müslüman tüccarların haklarını güvence altına almıştır.

1535 Kapitülasyonları, Kanuni'nin dış politikada Karl V (Şarlken) önderliğindeki Habsburglara karşı Fransa ile ittifak kurma stratejisinin ürünüdür. Dönemin en güçlü Osmanlı padişahı olan Kanuni bu ayrıcalıkları bir zayıflıktan değil, stratejik tercihten dolayı vermiştir. Osmanlı o dönemde askeri açıdan üstündü ve bu adım ekonomik bağımlılık değil, siyasi denge arayışının yansımasıydı. A, D ve E şıkları bu ayrıcalıkların 19. yüzyıldaki sonuçlarını dönemin koşullarına yansıtmakta, dolayısıyla yanıltıcıdır.

16. Osmanlı'da tımar sisteminin işleyişi düşünüldüğünde, aşağıdaki ifadelerden hangisi bu sistemin özüne aykırıdır?

• A) Tımarın büyüklüğüne göre sipahinin götürmesi gereken asker sayısı değişmekteydi.
• B) Tımar arazileri babadan oğula kalıtsal olarak geçen mülkler statüsündeydi. ✓
• C) Sistem, devletin taşra üzerindeki otoritesini ve askerî gücünü ayakta tutmaya hizmet etmiştir.
• D) Tımarlı sipahiler, belirli bir bölgenin vergi gelirini toplayarak geçimlerini sağlamıştır.
• E) Sipahiler savaş zamanında besledikleri cebelülerle birlikte orduya katılmakla yükümlüydü.

Tımar sistemi miras yoluyla kalıtsal olarak devredilen bir mülkiyet anlayışına dayanmıyordu; tersine tımar, devletin sipahiye hizmet karşılığı verdiği koşullu bir gelir kaynağıydı. Sipahi görevini yerine getirmediğinde ya da ölümünde tımar geri alınabilir ya da başkasına verilebilirdi. Babadan oğula geçiş ancak oğulun da sipahilik şartlarını karşılaması halinde mümkündü ve bu bile bir hak değil, devletin takdirindeydi. Bu yönüyle tımar sistemi Batı'daki feodal toprak anlayışından temel olarak ayrılır.

17. Osmanlı Devleti'nin klasik döneminde 'millet sistemi' olarak adlandırılan uygulama aşağıdakilerden hangisini ifade etmektedir?

• A) Osmanlı egemenliğini tanıyan yabancı devletlere ticari ayrıcalık tanınması
• B) Farklı vilayetlerdeki kadıların merkezi bir dini otoriteye bağlanması
• C) Anadolu'daki Türk beyliklerinin Osmanlı'ya bağlanarak siyasi birliğin sağlanması
• D) Farklı etnik kökenlerden gelen Müslümanların tek çatı altında örgütlenmesi
• E) Gayrimüslim toplulukların kendi dini liderliklerinin yönetiminde iç işlerinde özerk tutulması ✓

Millet sistemi; Rum Ortodoks, Ermeni ve Yahudi toplulukları gibi gayrimüslim grupların kendi dini liderlerinin (patrik, haham başı vb.) yönetiminde evlilik, miras, eğitim ve dini pratikler gibi alanlarda öz yönetim hakkına sahip olmasını ifade eder. Osmanlı bu sayede farklı toplulukları yönetimi altında tutarken onların iç işlerine doğrudan müdahale etmemiştir. Bu sistem Osmanlı'nın uzun ömürlü olmasında önemli rol oynayan idari esnekliğin somut bir örneğidir.

18. II. Bayezit döneminde İspanya'dan sürgün edilen Yahudilerin Osmanlı'ya kabul edilmesi kararı, hangi açıdan değerlendirildiğinde salt insani bir jest olmaktan öte stratejik bir tercih niteliği taşımaktadır?

• A) Yahudi toplumunun devşirme sistemine dahil edilerek askerî güce katkı sağlaması
• B) Yahudilerin getirdiği ticaret, finans ve tıp alanındaki bilgi birikiminin Osmanlı'ya aktarılması ✓
• C) İspanya ile yaşanan gerilimi Yahudiler üzerinden bir rekabet alanına dönüştürmesi
• D) Bu göçün Osmanlı nüfusunu artırarak vergi gelirlerini yükseltmesi
• E) Osmanlı'nın Hristiyan Avrupa karşısında hoşgörülü imajını pekiştirmesi

İspanya'dan sürülen Yahudiler, matbaa, eczacılık, finans ve ticaret gibi alanlarda üst düzey bilgi ve deneyime sahipti. Osmanlı bu kabulle aynı zamanda nitelikli bir insan sermayesi kazanmış oldu. İstanbul ve Selanik başta olmak üzere Osmanlı şehirlerinde kurulan Yahudi toplulukları özellikle ticaret ve maliye alanlarında kritik roller üstlendi. E şıkkı yanlıştır; Yahudiler devşirme sistemine dahil edilmemiştir. Diğer şıklar da kısmen geçerli olsa bile en somut ve belirleyici stratejik etken B şıkkında ifade edilen bilgi aktarımıdır.

19. Osmanlı Devleti'nin Yükselme Dönemi'nde uygulanan 'denge politikası' kavramını açıklayan aşağıdaki tanımlardan hangisi tarihsel açıdan en doğrudur?

• A) Sünni ve Şii grupları arasındaki dini gerilimlerin siyasi amaçlarla dengelenmesi
• B) Osmanlı'nın Orta Doğu ile Avrupa arasındaki ticareti dengeli biçimde yönetmesi
• C) Anadolu beylikleriyle kalıcı barış antlaşmaları imzalanarak batıya odaklanılması
• D) Hem Doğu'da Safevilerle hem de Batı'da Habsburglarla aynı anda savaş yürütmekten kaçınılması ✓
• E) Donanma ile kara kuvvetleri arasındaki kaynak dağılımının eşit tutulması

Osmanlı'nın Yükselme Dönemi'nde uygulanan denge politikasının özü, iki cephede birden savaşmaktan kaçınmaktı. Nitekim Yavuz Sultan Selim, Safevilerle savaşmadan önce Memlüklerle barışı sağlamış; Kanuni de Doğu seferlerine çıkmadan Batı cephesini güvence altına almaya özen göstermiştir. Bu bilinçli strateji, Osmanlı'nın kaynaklarını tek cephede yoğunlaştırmasına ve her iki cephede de güçlü kalmasına olanak tanımıştır.

20. Osmanlı Devleti'nde Divan-ı Hümayun'un işleyişiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Veziriazam, padişahın mutlak vekili sıfatıyla divan toplantılarını yönetmiştir.
• B) Divan toplantılarına başlangıçta padişahlar bizzat başkanlık etmiştir.
• C) Fatih Sultan Mehmet döneminden itibaren padişahlar divana kafes arkasından katılmaya başlamıştır.
• D) Divan; askeri, idari, mali ve yargısal konuları görüşerek padişaha sunmuştur.
• E) Divan kararları doğrudan yürürlüğe girerdi; padişahın onayı yalnızca sembolik nitelikteydi. ✓

Divan-ı Hümayun'un aldığı kararlar padişahın onayına sunulurdu ve padişahın bu kararları reddetme ya da değiştirme yetkisi vardı; bu yetki sembolik değil, gerçek ve bağlayıcıydı. Özellikle güçlü padişahlar döneminde divan kararları padişah onayı olmadan kesinlik kazanmıyordu. Diğer şıklardaki bilgiler doğrudur: Fatih öncesinde padişahlar divana bizzat başkanlık eder, Fatih'ten sonra kafes uygulamasına geçilmiştir; veziriazam padişahın vekili olarak divana başkanlık etmiştir.

21. Osmanlı Devleti'nde ilk düzenli ordu birimi olan Yaya ve Müsellemler hangi padişah döneminde kurulmuştur?

• A) Yıldırım Bayezid
• B) Osman Bey
• C) I. Mehmed
• D) I. Murat
• E) Orhan Bey ✓

Yaya ve Müsellemler, Orhan Bey döneminde kurulmuş ilk düzenli piyade ve süvari birliklerdir. Savaş zamanı sefere katılır, barış zamanı ise tarım ve ticaretle geçimlerini sağlarlardı. I. Murat döneminde kurulan yeniçeri ocağıyla karıştırılmamalıdır.

22. Osmanlı Devleti'nde 'İlmiye' sınıfının devlet yönetimindeki temel işlevi aşağıdakilerden hangisini kapsamaktadır?

• A) Yeniçeri ocağının disiplini
• B) Vergi toplama ve hazine yönetimi
• C) Tımar sisteminin denetimi
• D) Yargı, eğitim ve din işleri ✓
• E) Dış politika ve elçilik faaliyetleri

Osmanlı'da devlet sınıfları 'Seyfiye' (askeri), 'Kalemiye' (bürokrasi) ve 'İlmiye' olarak üçe ayrılırdı. İlmiye sınıfı; kadılar (yargı), müderrisler (eğitim) ve müftülerden (din) oluşurdu. Bu sınıf hem şeriat hukukunu uygular hem de medreseleri yönetirdi.

23. Osmanlı padişahlarından hangisi, Anadolu birliğini sağlama çabaları sırasında hem Timur'a yenik düşmüş hem de bu yenilginin ardından Osmanlı'da 'Fetret Devri' sürecinin başlamasına neden olmuştur?

• A) Çelebi Mehmed
• B) I. Murat
• C) I. Mehmed
• D) Yıldırım Bayezid ✓
• E) II. Murat

Yıldırım Bayezid, 1402 Ankara Savaşı'nda Timur'a yenilerek esir düşmüş ve bu savaşın ardından şehzadeler arasında taht kavgaları başlamıştır. 1402-1413 yılları arasında süren bu döneme 'Fetret Devri' (İnterregnum) denir. I. Mehmed (Çelebi Mehmed) bu dönemi sona erdirerek devleti yeniden toparlamıştır; ancak Fetret Devri'ni başlatan kişi Bayezid'dir.

24. Osmanlı'da tımar sistemiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Tımar sahipleri sefere katılmak zorundaydı.
• B) Tımarlar miras yoluyla doğrudan oğullara geçerdi. ✓
• C) Tımar sistemi, hem askeri hem de tarımsal üretimi düzenleyen bir yapıydı.
• D) Has, yıllık geliri 100.000 akçenin üzerindeki tımardı.
• E) Zeamet, yıllık geliri 20.000 ile 100.000 akçe arasındaki tımardı.

Tımar sistemi miras yoluyla otomatik olarak geçmezdi; devlet, sipahinin oğluna tımar verebilirdi ancak bu bir hak değil, devletin takdirindeydi. Sipahi hayatını kaybederse oğlu 'tımarlı sipahi' olmak için yeniden başvurmak zorundaydı. Bu özellik, tımar sistemini Avrupa feodalizminden ayıran en önemli unsurlardan biriydi.

25. Fatih Sultan Mehmed'in İstanbul'u fethetmesinin Avrupa tarihi açısından en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Bizans'tan kaçan bilim insanlarının Rönesans'ın yayılmasını hızlandırması ✓
• B) İpek Yolu'nun yeniden Osmanlı kontrolüne girmesi
• C) Haçlı seferlerinin tamamen sona ermesi
• D) Osmanlı'nın Papalık üzerinde doğrudan denetim kurması
• E) Osmanlı'nın Akdeniz ticaretini tamamen ele geçirmesi

1453'te İstanbul'un fethiyle birlikte pek çok Bizanslı bilgin ve sanatçı başta İtalya olmak üzere Batı Avrupa'ya kaçtı. Yanlarında taşıdıkları antik Yunan ve Roma eserleri, Rönesans düşüncesinin Avrupa'da yayılmasını önemli ölçüde hızlandırdı. Haçlı seferlerinin sona ermesi ise daha erken bir dönemle ilişkilidir ve İstanbul'un fethinin doğrudan sonucu sayılmaz.