TARIH - osmanli kurulus yukselme (Bölüm 3)

1. Osmanlı Devleti'nde şehzadelerin sancaklara gönderilmesi uygulamasının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Anadolu'daki Türkmen beylerini denetim altında tutmak
• B) Şehzadeleri olası saray suikastlarından korumak
• C) Şehzadelerin yeniçeri ocağıyla ilişkisini kesmek
• D) Vergi gelirlerinin düzenli toplanmasını sağlamak
• E) Şehzadelere yönetim ve askerlik deneyimi kazandırmak ✓

Osmanlı'da şehzadeler belirli bir yaşa geldiklerinde lala adı verilen deneyimli devlet adamlarıyla birlikte sancaklara gönderilirdi. Bu uygulamanın temel amacı şehzadelere hem yönetim hem de askerlik alanında pratik deneyim kazandırmaktı. Bu sistem aynı zamanda şehzadelerin merkezi otoriteden uzakta tutulmasını da sağlıyordu, ancak temel amaç idari-askeri eğitimdi.

2. Kanuni Sultan Süleyman döneminde Osmanlı-Fransız ittifakının (Kapitülasyonlar) kurulmasında belirleyici olan uluslararası konjonktür aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Osmanlı'nın Venedik'e karşı güçlü bir deniz müttefiki araması
• B) Fransa Kralı I. François'nın Habsburg-İspanya'ya karşı Osmanlı'dan destek araması ✓
• C) Fransa'nın İngiltere'ye karşı Osmanlı desteğine ihtiyaç duyması
• D) Fransa'nın Reform hareketine karşı Osmanlı desteği istemesi
• E) Fransa ile Osmanlı'nın Akdeniz ticaretinde ortak çıkara sahip olması

Fransa Kralı I. François, Pavia Savaşı'nda (1525) Habsburg İmparatoru Şarlken'e yenilip esir düştü. Hapisten kurtulduktan sonra Osmanlı ile ittifak arayışına girdi. Ortak düşman Habsburglar'a karşı Osmanlı-Fransız ittifakı kuruldu ve 1536'da Kanuni, Fransa'ya ticari ayrıcalıklar tanıdı. Bu, dini farklılığa rağmen çıkar temelli kurulan önemli bir diplomatik ilişkiydi.

3. Osmanlı'da 'devşirme sistemi' ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) Müslüman çocuklar da devşirme kapsamına dahil edilirdi.
• B) Devşirme sistemi yalnızca I. Murat döneminde uygulanmıştır.
• C) Devşirme sisteminde toplanan çocuklar doğrudan yeniçeri ocağına alınırdı.
• D) Devşirmeler İslam'a geçirildikten sonra Türk ailelerin yanına verilirdi. ✓
• E) Devşirmeler yalnızca Balkan Hristiyanlarından toplanırdı.

Devşirme sistemi şu şekilde işliyordu: Hristiyan ailelerden toplanan çocuklar önce Müslüman yapılır, ardından Türk-Müslüman ailelerin yanına verilerek Türk dili ve kültürünü öğrenmeleri sağlanırdı. Daha sonra Enderun'a alınanlar saray hizmetine girerken diğerleri yeniçeri olurdu. Devşirmeler yalnızca Balkanlardan değil, Anadolu dışındaki tüm Hristiyan topluluklar arasından seçilirdi (Ermeniler, Rumlar vb.).

4. Osmanlı'nın Balkanlar'daki fetihlerini kolaylaştıran en önemli toplumsal faktör aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Balkan Kilisesi'nin Osmanlı yönetimini desteklemesi
• B) Osmanlı'nın Balkan şehirlerine büyük ekonomik yatırımlar yapması
• C) Balkan halklarının Osmanlı'ya sempatiyle yaklaşması
• D) Balkan halkların Bizans baskısından kurtulmak istemesi
• E) Feodal Balkan beyleri arasındaki siyasi parçalanmışlık ve iç çatışmalar ✓

14. ve 15. yüzyıllarda Balkan yarımadasındaki Sırp, Bulgar, Macar ve diğer feodal beyler arasında ciddi siyasi parçalanmışlık ve iç savaşlar yaşanıyordu. Bu durum Osmanlı'nın bölgeyi tek tek ele geçirmesini kolaylaştırdı. Nitekim Osmanlı, zaman zaman bu iç çatışmalara taraf olarak bölgeye davet edildi. Balkan Kilisesi'nin Osmanlı'yı desteklemesi ise genel bir gerçeklik değildi.

5. Aşağıdaki padişah-uygulama eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

• A) Orhan Bey - Divan-ı Hümayun'un kurulması ✓
• B) Fatih Sultan Mehmed - Kanunname-i Al-i Osman'ın hazırlanması
• C) Yıldırım Bayezid - Anadolu Türk birliğinin ilk kez tam anlamıyla sağlanması (geçici)
• D) II. Murat - Edirne'nin başkent yapılması
• E) I. Murat - Yeniçeri Ocağı'nın kurulması

Divan-ı Hümayun, Orhan Bey döneminde değil, Orhan Bey döneminde 'divan' uygulaması başlamış olsa da kurumsal anlamda Divan-ı Hümayun I. Murat ya da bazı kaynaklara göre Orhan Bey döneminde şekillenmeye başlamıştır. Ancak asıl soru, Edirne'nin başkent yapılmasının II. Murat ile eşleştirilmesidir; Edirne başkent I. Murat döneminde (1363-1365) yapıldı. Bu nedenle A şıkkı da yanıltıcı olmakla birlikte, E şıkkındaki eşleştirme kesin olarak yanlıştır.

6. Osmanlı tarihinde 'Fetret Devri'nin sona ermesi ve devletin yeniden toparlanması hangi gelişmeyle gerçekleşmiştir?

• A) I. Mehmed'in Çelebi lakabıyla diğer şehzadeleri bertaraf ederek tek hükümdar olması ✓
• B) Timur'un ölümünün ardından Osmanlı'ya iade edilen toprakların geri alınması
• C) II. Murat'ın tahta çıkması ve Edirne'yi geri alması
• D) Anadolu beyliklerinin Osmanlı'ya gönüllü olarak bağlanması
• E) Yeniçeri ocağının yeniden örgütlenerek şehzadelere destek vermesi

Fetret Devri (1402-1413), Yıldırım Bayezid'in oğulları arasındaki taht mücadelesiyle geçti. Şehzadelerden Çelebi Mehmed (I. Mehmed), sırasıyla İsa, Süleyman ve Musa Çelebileri etkisiz hale getirerek 1413'te tek hükümdar oldu. Bu tarihle birlikte Fetret Devri kapandı ve Osmanlı Devleti'nin toparlanma süreci başladı.

7. Kanuni Sultan Süleyman döneminde gerçekleşen aşağıdaki gelişmelerden hangisi Osmanlı'nın 'Cihan Devleti' niteliğini en iyi yansıtmaktadır?

• A) Aynı anda hem doğuda Safevilerle hem de batıda Habsburglarla mücadele edilmesi ✓
• B) Devşirme sisteminin olgunluğa erişmesi ve Enderun'un kurumsallaşması
• C) Hint Okyanusu'nda Portekizlilere karşı sefer düzenlenmesi
• D) Mısır'ın yönetiminin yeniden düzenlenerek eyalet yapısına kavuşturulması
• E) Rodos'un Fethiyle Akdeniz'de tam egemenlik sağlanması

Kanuni döneminde Osmanlı, doğuda Safevi İran ile (Çaldıran'ın mirası üzerine), batıda ise Habsburglarla (Viyana kuşatmaları, Macaristan seferleri) eş zamanlı olarak büyük güçlerle mücadele etti. Bu durum, Osmanlı'nın birden fazla cephede bölgesel değil küresel ölçekte güç yansıtabilme kapasitesini göstermesi bakımından 'Cihan Devleti' kavramını en somut biçimde örneklemektedir.

8. Osmanlı'da 'Kazasker' unvanı hangi görevi tanımlamaktadır?

• A) Orduyla sefere çıkan ve askeri davalara bakan baş yargıç ✓
• B) Yeniçeri ocağının disiplin ve eğitiminden sorumlu komutan
• C) Eyaletlerdeki vergi işlemlerini denetleyen mali görevli
• D) Kapıkulu süvarilerinin komutanı
• E) Divan-ı Hümayun'da padişahın mühürünü taşıyan görevli

Kazasker (ya da kadıasker), Osmanlı'da orduyla sefere katılan ve askeri personelle ilgili davaları çözen baş yargıçtı. Aynı zamanda ilmiye sınıfının yöneticisi sayılır, kadı ve müderris atamalarında söz sahibiydi. Rumeli Kazaskeri ve Anadolu Kazaskeri olmak üzere ikiye ayrılırdı ve Divan-ı Hümayun'un önemli üyelerindendi.

9. Yıldırım Bayezid'in Anadolu'daki beylikleri ortadan kaldırma politikasının olumsuz sonucu nedir?

• A) Anadolu beylerinin Timur'a sığınarak onun Anadolu'ya müdahalesini kolaylaştırması ✓
• B) Yeniçeri ocağının disiplininin bozulmasına zemin hazırlaması
• C) Safevi Devleti'nin kurulmasını hızlandırması
• D) Halk arasında Osmanlı karşıtı bir direniş hareketinin başlaması
• E) Venedik ile ilişkilerin bozulmasına yol açmıştır.

Yıldırım Bayezid, Anadolu'daki Türkmen beyliklerini (Karaman, Germiyan, Saruhan vb.) kılıç zoruyla Osmanlı'ya bağladı. Bu durumdan rahatsız olan beylerin bir kısmı ve kaçan beyler, Timur'a başvurarak onu Anadolu'ya davet etti. Timur bu fırsatı değerlendirdi ve Ankara Savaşı'nda (1402) Bayezid'i yenerek Osmanlı'yı Fetret Devri'ne sürükledi. Bu, Bayezid'in sert politikasının doğrudan olumsuz sonucuydu.

10. Osmanlı Devleti'nin kuruluş sürecinde 'Ahilik teşkilatı'nın katkısı aşağıdakilerden hangisiyle en doğru biçimde açıklanabilir?

• A) Şehirlerdeki esnaf ve zanaatkârları örgütleyerek sosyal düzeni korumuş ve Osmanlı'ya kentsel destek sağlamıştır. ✓
• B) Osmanlı'nın Balkan fetihlerinde öncü kuvvet olarak kullanılmıştır.
• C) Osmanlı'ya düzenli asker ve vergi kaynağı sağlamıştır.
• D) Anadolu'daki Türkmen aşiretlerini Osmanlı'ya bağlayan dini-ideolojik bir işlev görmüştür.
• E) İslam hukukunun Osmanlı topraklarında yayılmasını sağlayan dini kurumlar olmuştur.

Ahilik, Anadolu'da şehirlerdeki esnaf ve zanaatkârları bünyesinde toplayan, hem mesleki hem de ahlaki-dini bir teşkilattı. Ahi birlikleri, Osmanlı'nın kuruluş döneminde Söğüt ve Bursa gibi şehirlerde kentli nüfusu devlete bağlayan önemli bir sosyal yapı oluşturdu. Osman ve Orhan beylerle kurulan yakın ilişkiler aracılığıyla kentsel desteği Osmanlı lehine kanalize etti. Bu özellikleriyle Ahilik, askerden çok sosyal-ekonomik bir destek unsuruydu.

11. Osmanlı Devleti'nde ilk divan teşkilatı hangi padişah döneminde kurulmuş ve bu gelişme hangi ihtiyacı karşılamak amacıyla gerçekleştirilmiştir?

• A) II. Murat – Anadolu beyliklerini yeniden bünyeye katmanın yarattığı bürokratik yükü taşımak için
• B) I. Murat – Rumeli fetihlerinde ortaya çıkan idari sorunları çözmek için
• C) Orhan Bey – beylikten devlete geçişle birlikte yönetim işlerini düzenlemek için ✓
• D) Osman Bey – artan fetih faaliyetleri nedeniyle askeri kararları hızlandırmak için
• E) Yıldırım Bayezid – merkeziyetçi yapıyı güçlendirerek beylerbeyileri denetim altına almak için

Divan-ı Hümayun'un temelleri Orhan Bey döneminde atılmıştır. Beylikten devlete geçişle birlikte toprak genişlemesi, nüfus artışı ve yönetim karmaşıklığı artmış; bu durum sistematik bir danışma ve yönetim organı ihtiyacını doğurmuştur. I. Murat döneminde divan daha kurumsal bir yapıya kavuşturulmuştur. Diğer şıklar yanlış padişah-gelişme eşleşmesi içermektedir.

12. Osmanlı Devleti'nde 'pencik' uygulaması aşağıdakilerden hangisini ifade etmektedir?

• A) Fethedilen topraklarda yerel halka uygulanan özel bir vergi türü
• B) Sınır boylarındaki akıncıların ganimet paylaşımında uygulanan oran
• C) Tımar sahiplerinin sefere katılma yükümlülüğü karşılığında aldıkları ek gelir payı
• D) Devşirme sisteminde toplanan çocukların eğitim sürecinde geçirdikleri ilk aşama
• E) Savaş esirlerinin beşte birinin devlet adına alınarak yeniçeri ocağına kazandırılması ✓

Pencik, I. Murat döneminde uygulamaya giren bir sistemdir. Buna göre savaşta ele geçirilen esirlerin beşte biri (penc = beş) devlet adına alınır ve bu esirler Müslüman ailelerinin yanına verilerek Türk-İslam kültürüyle yetiştirilip yeniçeri ocağına kazandırılırdı. Bu uygulama zamanla devşirme sistemine dönüşmüştür. Diğer şıklar farklı Osmanlı kurumlarını karıştırmaktadır.

13. Osmanlı Devleti'nin Rumeli'ye geçişini kolaylaştıran temel etken aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Haçlı kuvvetlerinin bölgeden çekilmesinin yarattığı güç boşluğu
• B) Bizans'ın Osmanlı kuvvetlerini kendi iç çatışmalarında paralı asker olarak kullanması ✓
• C) Sırp Krallığı'nın Osmanlı egemenliğini gönüllü olarak kabul etmesi
• D) Anadolu beyliklerinin Osmanlı liderliğinde ortak bir sefer düzenlemesi
• E) Venedik ile yapılan ticaret antlaşmalarının sağladığı deniz üstünlüğü

Osmanlıların Rumeli'ye geçişini kolaylaştıran en önemli etken Bizans iç çatışmalarıdır. Bizans tahtı için mücadele eden Kantakuzenos, Orhan Bey ile ittifak kurarak Osmanlı kuvvetlerini paralı asker olarak Avrupa'ya taşıdı. Bu süreçte Osmanlılar Balkanlardaki coğrafyayı ve stratejik noktaları tanıma fırsatı buldu. 1354'te Gelibolu'nun alınmasıyla kalıcı geçiş sağlandı. Diğer şıklarda anlatılan gelişmeler tarihsel gerçeklikle örtüşmemektedir.

14. Ankara Savaşı'nın (1402) Osmanlı Devleti için en ağır sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Venedik ve Ceneviz'in Ege adalarını kalıcı olarak kontrol altına alması
• B) Osmanlı topraklarının Timur tarafından kalıcı olarak ilhak edilmesi
• C) Rumeli topraklarının tamamının kaybedilmesi ve Osmanlı'nın Anadolu'ya çekilmek zorunda kalması
• D) Yıldırım Bayezid'in savaş sırasında hayatını kaybetmesi
• E) Daha önce Osmanlıya katılan Anadolu beyliklerinin yeniden bağımsızlık kazanması ve Fetret Devri'nin başlaması ✓

Ankara Savaşı'nda Timur, Osmanlı ordusunu büyük bir bozguna uğrattı ve Yıldırım Bayezid esir düşerek hayatını kaybetti (A şıkkı yanlış; hayatını savaşta değil esaret döneminde kaybetti). Timur Anadolu'yu kalıcı ilhak etmedi, sadece yönetimi yeniden düzenledi (B yanlış). Rumeli toprakları kaybedilmedi (D yanlış). En ağır sonuç, Osmanlı bünyesine katılan Anadolu beyliklerinin tekrar bağımsızlığa kavuşması ve şehzadeler arasındaki taht mücadelesi olan Fetret Devri'nin (1402-1413) başlamasıdır.

15. Osmanlı'da 'İstimalet' politikası ile anlatılmak istenen temel uygulama aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Sınır boylarındaki Türkmen aşiretlerini düzenli ordu bünyesine alma uygulaması
• B) Anadolu beyliklerini siyasi evlilik yoluyla Osmanlı'ya bağlama stratejisi
• C) Gayrimüslim tüccarların ticaret yapmasına izin veren özel statü düzenlemesi
• D) Fethedilen topraklarda halka hoşgörülü davranarak onları Osmanlı yönetimine ısındırma politikası ✓
• E) Yeni fethedilen şehirlerde derhal medrese kurarak İslamlaştırma politikası

İstimalet, Osmanlı'nın fetih politikasının temel taşlarından biridir. Kelime anlamı 'gönül alma, ısındırma' olan istimalet; fethedilen bölgelerde yerel halka can, mal ve din güvencesi tanıyarak onları Osmanlı yönetimine ısındırmayı amaçlayan bir uygulamadır. Bu politika sayesinde Rumeli'deki fetihler görece kısa sürede ve halkın büyük direnişiyle karşılaşılmadan gerçekleştirilmiştir. Diğer şıklar Osmanlı politikalarını yanlış tanımlamaktadır.

16. Osmanlı Devleti'nde tımar sisteminin temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Toprak gelirlerini devlet adına yönetecek kişilere askeri hizmet karşılığı arazi tahsis ederek hem ordu hem de taşra yönetimini finanse etmek ✓
• B) Merkezi hazineyi güçlendirerek padişahın mutlak otoritesini pekiştirmek
• C) Anadolu beyliklerinden devşirilen askerleri düzenli gelire kavuşturarak merkezi orduya bağlamak
• D) Köylülere toprak mülkiyeti tanıyarak tarımsal üretimi artırmak
• E) Vakıf kurucularına gelir sağlamak ve dini hizmetlerin sürdürülmesini güvence altına almak

Tımar sistemi, Osmanlı'nın mali ve askeri yapısının temelini oluşturur. Bu sistemde devlet, belirli bir bölgenin vergi gelirini doğrudan toplamak yerine o geliri belirli bir askeri hizmeti karşılığında askere (sipahi) tahsis ederdi. Böylece hem taşrada idare ve güvenlik sağlanır hem de merkezi hazine yüklenmeden büyük bir süvari ordusu (kapıkulu dışında) beslenirdi. Tımar sahipleri toprağın mülkiyet sahibi değil, gelir yöneticisiydi; bu nedenle C şıkkı yanlıştır.

17. Fatih Sultan Mehmed'in İstanbul'u fethetmesinin (1453) Avrupa tarihi açısından en önemli sonucu olarak genel kabul gören gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Osmanlı'nın doğu-batı ticaretini tamamen durdurarak Avrupa'yı büyük bir ekonomik krize sürüklemesi
• B) Hristiyan Avrupa'nın birleşerek Osmanlı'ya karşı ortak haçlı seferi düzenlemesi
• C) Bizanslı aydın ve bilginlerin İtalya'ya sığınarak Rönesans düşüncesini hızlandırması ✓
• D) Papa'nın Osmanlı'ya karşı yeni bir din savaşı ilan ederek tüm Avrupa devletlerini seferber etmesi
• E) Venedik'in Doğu Akdeniz'deki ticari üstünlüğünü kesin biçimde yitirmesi

İstanbul'un fethiyle birlikte Bizans'ta yaşayan pek çok Rum aydın, bilgin ve sanatçı İtalya'ya (başta Venedik ve Floransa) sığındı. Bu kişiler beraberlerinde Antik Yunan ve Roma eserlerini götürdü; klasik kültürün yeniden keşfedilmesine katkıda bulunarak Rönesans hareketini hızlandırdı. Osmanlı'nın ticaret yollarını tamamen kapattığı söylemi abartılıdır, çünkü Osmanlı kendi koşulları altında ticarete devam etti; bu nedenle C şıkkı tartışmalıdır. D ve E seçenekleri kısmen doğru görünse de tarihsel ağırlık bakımından B şıkkı genel kabul görmektedir.

18. Osmanlı Devleti'nde Şeyhülislamlık makamının kurumsallaşması hangi padişah döneminde gerçekleşmiş ve bu gelişme hangi önemi taşımaktadır?

• A) Kanuni Sultan Süleyman – şeyhülislam ilk kez divan toplantılarına katılma ve padişaha bağlayıcı fetva verme yetkisi kazanmıştır ✓
• B) Yavuz Sultan Selim – halifeliğin Osmanlı'ya geçmesiyle şeyhülislamın yetkisi tüm İslam dünyasını kapsayacak biçimde genişlemiştir
• C) II. Murat – Osmanlı-Türk geleneğinde ilk kez din adamları siyasi karar alma sürecine dahil edilmiştir
• D) Orhan Bey – ilk kadıların atanmasıyla dinî yargı bağımsızlığı sağlanmıştır
• E) Fatih Sultan Mehmed – şeyhülislamın veziriazamla eşit statüye getirilmesiyle din-devlet dengesi kurulmuştur

Şeyhülislamlık makamı Kanuni Sultan Süleyman döneminde Ebussuud Efendi ile birlikte kurumsal kimliğine kavuşmuş ve en üst statüsüne ulaşmıştır. Bu dönemde şeyhülislam, divan toplantılarına katılma, fetva verme ve padişahın uygulamalarını şer'i açıdan denetleme yetkisi kazandı. Bu yapı, devletin dini meşruiyet kaygısını kurumsal bir çerçeveye oturtmuştur. Diğer şıklardaki padişah-gelişme eşleştirmeleri tarihsel doğruluktan uzaktır.

19. Yavuz Sultan Selim'in Mısır'ı fethettikten (1517) sonra 'Hâdimü'l-Haremeyn' unvanını alması aşağıdakilerden hangisi bakımından özellikle önem taşımaktadır?

• A) İslam dünyasında Osmanlı'nın dini liderliğinin sembolik ve siyasi olarak pekişmesi ✓
• B) Osmanlı Devleti'nin Hicaz bölgesi üzerindeki yönetim hakkını Memlüklülerden devralması
• C) Anadolu'daki Safevi propagandasının etkisini kırmak için dini meşruiyet zemini oluşturulması
• D) Şii İslam'ın Osmanlı sınırları içinde yayılmasının önüne geçilmesi amacıyla Sünni liderliğinin ilan edilmesi
• E) Osmanlı sultanlarının artık halife unvanını resmi olarak kullanmaya başlaması

'Hâdimü'l-Haremeyn' (İki Kutsal Kentin Hizmetkarı) unvanı, Mekke ve Medine'nin koruyuculuğunu üstlenmeyi simgeler. Bu unvan, Osmanlı sultanının yalnızca bir hükümdar değil aynı zamanda İslam dünyasının liderliğini üstlenen bir otorite olduğunu gösterir. Halife unvanının Osmanlı'ya resmi geçişi tartışmalı olmakla birlikte (A kısmen doğru görünse de tarihçiler arasında bu konuda görüş ayrılıkları vardır) unvanın asıl önemi İslam coğrafyasında siyasi ve dini meşruiyetin pekiştirilmesidir. D ve E şıkları özelde Safevilerle ilgili olup unvanın genel önemini daraltmaktadır.

20. Osmanlı Devleti ile Safeviler arasındaki Çaldıran Savaşı'nın (1514) sonucunu belirleyen en önemli askeri etken aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Osmanlı ordusunun Safevi süvari birliklerinden sayıca üstün olması
• B) Yeniçerilerin disiplinli piyade savaşında Kızılbaş süvarilerine karşı sayısal üstünlüğü
• C) Anadolu beyliklerinin Osmanlı saflarında yer alarak Safevi hücumunu durdurması
• D) Safevi ordusunun uzun yürüyüşten dolayı yorgun ve ikmal sıkıntısı içinde olması
• E) Osmanlı ordusunun ateşli silah kullanımındaki teknik üstünlüğü ve topçu gücü ✓

Çaldıran Savaşı'nda Osmanlı ordusunu zafer getiren en belirleyici etken ateşli silah teknolojisindeki üstünlüktür. Yavuz Sultan Selim, savaş düzeninde topları ve tüfekli yeniçerileri etkili biçimde kullandı. Şah İsmail'in hafif süvari ağırlıklı Kızılbaş ordusu bu ateş gücü karşısında tutunamadı. Osmanlıların sayıca üstünlüğü tartışmalıdır (A yanlış). Safevi ordusunun yorgunluğu kısmen doğru olsa da belirleyici etken değildir (C ikincil etken). Anadolu beylikleri bu savaşta özerk bir güç olarak katılmamıştır (D yanlış).

21. Osmanlı Devleti'nde 'devşirme sistemi' ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Devşirme yoluyla alınan kişiler zamanla sadrazamlık dahil en üst makamlara yükselebilirdi
• B) Toplanan çocuklar Türk-Müslüman ailelerinin yanında kültürel uyum süreci geçirirdi
• C) Devşirmeler teknik olarak padişahın kulu sayıldığından miras bırakma hakları kısıtlıydı
• D) Yahudi ve Ermeni toplulukların çocukları da devşirme kapsamına alınırdı ✓
• E) Sistem ağırlıklı olarak Balkan ve Anadolu'daki Hristiyan ailelerin çocuklarına uygulandı

Devşirme sistemi ağırlıklı olarak Hristiyan Rum, Sırp, Arnavut, Bulgar ve Boşnak ailelerinin çocuklarına uygulandı. Yahudi ve Ermeni topluluklar ise çeşitli nedenlerle (ticari ve mesleki uzmanlaşmaları, dini statüleri) genel olarak bu sistemin dışında tutuldu. Bu nedenle D şıkkı yanlıştır. Diğer tüm şıklar devşirme sistemiyle ilgili doğru bilgiler içermektedir: kültürel uyum (A), üst makamlara yükselme (B), coğrafi uygulama alanı (C) ve hukuki statü (E) hepsi doğrudur.

22. I. Selim (Yavuz) döneminde gerçekleştirilen Mısır seferi öncesinde Memlük Sultanlığı ile ilişkilerin gerilmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Memlüklerin Venedik ile gizli bir ticaret ve askeri ittifak kurması
• B) Memlüklerin Anadolu'daki Karamanoğulları kalıntılarını destekleyerek Osmanlı'nın güney sınırını istikrarsızlaştırması
• C) Memlüklerin Çaldıran Savaşı'nda Safevilere açıkça destek vermesi ve sonrasında Osmanlı'nın güney sınırlarını tehdit etmesi ✓
• D) Memlük sultanının Osmanlı'nın Hicaz üzerindeki nüfuzunu kırmak amacıyla Şerif Hayır Bey ile ittifak kurması
• E) Suriye ve Mısır'daki ticaret yollarının Memlükler tarafından Osmanlı tüccarlarına kapatılması

Çaldıran Savaşı (1514) sonrasında Osmanlı-Memlük ilişkileri hızla gerildi. Memlükler, Safevilere yönelik Osmanlı baskısına açıkça karşı çıktı ve Osmanlı'nın Güneydoğu Anadolu'ya yayılmasını kendi çıkarlarına tehdit olarak gördü. Dulkadiroğullarını Osmanlı aleyhine tahrik ettiler. Yavuz Sultan Selim bu gelişmeleri Memlük düşmanlığının kanıtı saydı ve 1516'da Mercidabık, 1517'de Ridaniye seferleriyle Memlük Sultanlığı'na son verdi. Diğer şıklar tarihsel kaynaklarda yeterli karşılığı olmayan senaryolardır.

23. Osmanlı'da 'Kapıkulu Ocakları'nın tımar sisteminden farkını en doğru biçimde açıklayan ifade aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Kapıkulu askerleri merkezi hazineden nakit maaş (ulufe) alırken tımarlı sipahiler belirli arazilerin vergi geliriyle geçimini sağlardı ✓
• B) Kapıkulu askerleri savaş dönemlerinde görev yapar, barış döneminde kendi geçimini sağlardı; tımarlı sipahiler ise yıllık maaşa bağlıydı
• C) Kapıkulu ocakları yalnızca Anadolu Türklerinden oluşurken tımarlı sipahiler devşirme kökenli askerlerden meydana gelirdi
• D) Kapıkulu askerleri kalıcı barış gücü olup seferlere katılmazken tımarlı sipahiler seferlerde ön saflarda yer alırdı
• E) Kapıkulu ocaklarının komutanı doğrudan sadrazama bağlıyken tımarlı sipahilerin komutanı şeyhülislam denetimine tabiydi

Temel ayrım finansman ve statü biçimidir. Kapıkulu askerleri (yeniçeriler, cebeciler, topçular vb.) doğrudan merkezi hazineden düzenli aralıklarla nakit maaş olan ulufe alırdı; bu onları devlete ve padişaha bağımlı kılardı. Tımarlı sipahiler ise maaş değil, belirli bir arazinin vergi gelirini (tımar, zeamet veya has) toplama hakkı karşılığında seferlere katılırdı. Kapıkulu ocakları ağırlıklı olarak devşirmelerden oluşurdu (C yanlış). Her iki grup da seferlere katılırdı (D yanlış).

24. Kanuni Sultan Süleyman döneminde gerçekleştirilen Mohaç Muharebesi'nin (1526) ardından Macaristan'ın doğrudan Osmanlı iline dönüştürülmemesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Macar topraklarındaki Hristiyan nüfusun yoğunluğu nedeniyle yönetim maliyetinin yüksek hesaplanması
• B) Macaristan'ı tampon bölge olarak bırakmanın Avusturya ile doğrudan sınır hattı oluşturmaktan stratejik açıdan daha avantajlı görülmesi ✓
• C) Macar soylularının Osmanlı yönetimi altında özerklik talep etmesinin kabul edilmesiyle tampon bölge statüsünün tercih edilmesi
• D) Kanuni'nin Avrupa'daki diğer devletlerle diplomatik denge kurmayı savaş kazanımlarından önde tutması
• E) Osmanlı ordusunun uzak mesafe nedeniyle lojistik destek sağlamakta güçlük çekmesi ve kış mevsiminin yaklaşması

Mohaç zaferinin ardından Kanuni, Macaristan'ı doğrudan yönetim altına almak yerine bölgeyi stratejik tampon olarak kullanmayı tercih etti. Doğrudan Osmanlı vilayetine dönüştürme, Avusturya Habsburgları ile uzun kara sınırı oluşturacak ve sürekli büyük kuvvet bulundurma zorunluluğu doğuracaktı. Bunun yerine bölge ilerleyen yıllarda Osmanlı himayesindeki Erdel Prensliği ve Osmanlı vilayeti olarak ikiye bölündü. A şıkkı kısmen doğru bir gözlem olsa da birincil strateji nedeni değildir; esas mesele Habsburglarla tampon bölge oluşturmaktır.

25. Osmanlı Devleti'nde 'Ahi Teşkilatı'nın kuruluş dönemindeki işlevi aşağıdakilerden hangisiyle en doğru biçimde açıklanabilir?

• A) Anadolu şehirlerinde esnaf ve zanaatkârları bir araya getirerek hem mesleki hem sosyal dayanışmayı sağlayan ve erken Osmanlı kentleşmesine zemin hazırlayan yapılar ✓
• B) Yeni fethedilen bölgelerde dinî propaganda yaparak İslamlaşmayı hızlandıran gönüllü örgütler
• C) Türkmen aşiretlerini yerleşik hayata geçirmek için merkezi yönetim tarafından kurulan zorunlu meslek birlikleri
• D) Osmanlı'nın ilk dönemlerinde düzenli ordu kurulana kadar sınır akınlarını düzenleyen yarı askeri topluluklar
• E) Dini vakıflar aracılığıyla yoksullara yardım dağıtan ve devletin sosyal güvenlik işlevini üstlenen hayır kurumları

Ahi Teşkilatı, 13-14. yüzyıllarda Anadolu'da ortaya çıkmış, esnaf ve zanaatkârları bir çatı altında toplayan örgütsel bir yapıdır. Mesleki eğitim, kalite denetimi, üyelerin sosyal güvencesi ve dayanışması gibi işlevler üstlenen bu yapı, aynı zamanda dini ve ahlaki ilkelerle örülü bir hayat anlayışını yaşatırdı. Osmanlı'nın kuruluş döneminde Ahi Teşkilatı şehirlerde sosyal düzenin önemli taşıyıcılarından biri oldu. Ahiler askeri örgüt değil esnaf topluluğuydu (C yanlış); devlet eliyle kurulmadı, toplumsal ihtiyaçtan doğdu (D yanlış).