TARIH - osmanli kurulus yukselme (Bölüm 8)

1. I. Kosova Savaşı (1389) hangi Osmanlı padişahı döneminde gerçekleşmiştir?

• A) Çelebi Mehmet
• B) Orhan Bey
• C) I. Murat ✓
• D) II. Murat
• E) Yıldırım Bayezid

I. Kosova Savaşı 1389 yılında I. Murat döneminde gerçekleşmiştir. Bu savaşta Haçlı kuvvetleri yenilgiye uğratılmış; ancak I. Murat, savaş alanında Sırp asıllı Miloş Obiliç tarafından şehit edilmiştir.

2. Osmanlı Devleti'nde devşirme sistemiyle oluşturulan kapıkulu süvari ve piyade ocaklarının temelini oluşturan birlik aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Akıncılar
• B) Yaya ve Müsellem
• C) Azaplar
• D) Tımarlı Sipahiler
• E) Yeniçeri Ocağı ✓

Devşirme sistemiyle oluşturulan ve kapıkulu ordusunun temelini oluşturan birlik Yeniçeri Ocağı'dır. I. Murat döneminde kurulan bu ocak, Osmanlı ordusunun en güçlü piyade gücünü oluşturmuştur.

3. Osmanlı Devleti hangi savaş sonucunda Anadolu'daki topraklarının büyük bölümünü geçici olarak kaybetmiş ve fetret devrine girmiştir?

• A) Ankara Savaşı ✓
• B) Niğbolu Savaşı
• C) I. Kosova Savaşı
• D) II. Kosova Savaşı
• E) Varna Savaşı

1402 Ankara Savaşı'nda Yıldırım Bayezid, Timur'a yenilerek esir düşmüştür. Bu yenilgi sonucunda Anadolu'daki beyliklerin büyük bölümü yeniden bağımsızlığını kazanmış ve Osmanlı'da 1402-1413 yılları arasında Fetret Devri yaşanmıştır.

4. Fetret Devri'ne son vererek Osmanlı Devleti'ni yeniden tek elden yöneten padişah kimdir?

• A) Yıldırım Bayezid
• B) Çelebi Mehmet ✓
• C) Süleyman Çelebi
• D) II. Murat
• E) Musa Çelebi

Fetret Devri'nde (1402-1413) Osmanlı şehzadeleri arasındaki taht mücadelesi Çelebi Mehmet'in (I. Mehmet) galip gelmesiyle sona ermiştir. Çelebi Mehmet, Osmanlı Devleti'nin ikinci kurucusu olarak da anılmaktadır.

5. İstanbul'un fethinden önce Boğaz'ın kontrolünü ele geçirmek amacıyla Fatih Sultan Mehmet tarafından yaptırılan kale aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Rumelihisarı
• B) Boğazkesen
• C) Yedikule
• D) Rumelihisarı (Boğazkesen) ✓
• E) Anadoluhisarı

Fatih Sultan Mehmet, İstanbul kuşatmasından önce Boğazı kontrol altına almak için Rumelihisarı'nı (Boğazkesen) yaptırmıştır (1452). Bu kale, karşısındaki Anadoluhisarı ile birlikte Boğaz geçişini tamamen kontrol altına almıştır.

6. Osmanlı Devleti'nde ilk altın para (sikke) hangi padişah döneminde bastırılmıştır?

• A) Osman Bey
• B) Orhan Bey
• C) II. Murat
• D) I. Murat
• E) Fatih Sultan Mehmet ✓

Osmanlı tarihinde ilk altın para (sultani) Fatih Sultan Mehmet döneminde bastırılmıştır. Bu durum, Osmanlı ekonomisinin güçlenmesini ve devletin uluslararası ticaretteki etkinliğini artırmayı hedeflemiştir.

7. Osmanlı Devleti'nin Anadolu Türk birliğini sağlama sürecinde Karamanoğulları ile ilişkiler zaman zaman gerilmiştir. Karamanoğulları hangi bölgenin güçlü beyliğiydi?

• A) Orta Anadolu (Konya ve çevresi) ✓
• B) Güneydoğu Anadolu
• C) Kuzey Anadolu
• D) Doğu Anadolu
• E) Batı Anadolu

Karamanoğulları, merkezi Konya olan ve Orta Anadolu'da hâkimiyet kuran güçlü bir beyliktir. Selçuklu mirasını sahiplenen bu beylik, Osmanlı Devleti'nin Anadolu birliğini sağlama sürecinde en uzun süre direnen güç olmuştur.

8. Osmanlı Devleti'nde tımar sistemine göre dirlik sahibi olan ve karşılığında sefere atlı asker (cebelu) götürmekle yükümlü olan kişilere ne ad verilir?

• A) Yeniçeri
• B) Kapıkulu
• C) Tımarlı Sipahi ✓
• D) Devşirme
• E) Akıncı

Tımar sisteminde belirli bir gelir değerindeki dirlikleri elinde bulunduran ve bu gelir karşılığında seferde atlı asker yetiştirip götürmekle yükümlü olan kişilere Tımarlı Sipahi adı verilir. Bu sistem hem orduyu hem de taşra yönetimini bir arada düzenlemiştir.

9. Fatih Sultan Mehmet döneminde hazırlanan Kanunname ile aşağıdakilerden hangisi yasal bir zemine oturtulmuştur?

• A) Tımar sistemi
• B) Yeniçeri Ocağı'nın kurulması
• C) Divan-ı Hümayun'un oluşturulması
• D) Devşirme uygulaması
• E) Kardeş katli uygulaması ✓

Fatih Sultan Mehmet, çıkardığı Kanunname ile devlet düzenini tehdit eden şehzade isyanlarını önlemek amacıyla kardeş katli uygulamasını yasal zemine oturtmuştur. 'Her kimesneye evladımdan saltanat müyesser ola, karındaşlarını nizâm-ı âlem için katletmek münasiptir' hükmü bu kanunnamede yer almaktadır.

10. Osmanlı Devleti'nin Balkanlardaki kalıcı hâkimiyetini pekiştiren ve Haçlı kuvvetlerinin kesin olarak yenildiği savaş aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Sırpsındığı Muharebesi
• B) I. Kosova Savaşı
• C) Varna Savaşı
• D) Niğbolu Savaşı ✓
• E) II. Kosova Savaşı

1396 Niğbolu Savaşı'nda Yıldırım Bayezid komutasındaki Osmanlı ordusu, Papa'nın çağrısıyla oluşturulan büyük Haçlı kuvvetlerini büyük bir bozguna uğratmıştır. Bu zafer, Osmanlı'nın Balkanlardaki hâkimiyetini kesinleştirmiş ve Avrupa'da büyük yankı uyandırmıştır.

11. Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti'nin kuruluş döneminde Bizans İmparatorluğu ile yaşanan ilişkilerde Osmanlıların lehine gelişen bir etken değildir?

• A) Bizans'ın Moğol baskısına maruz kalması
• B) Bizans'ın Osmanlı'dan askerî yardım talep etmesi
• C) Bizans'ın Osmanlı ile ortak ticaret antlaşmaları yapması ✓
• D) Bizans'ın iç çatışmalar yaşaması
• E) Anadolu'daki Bizans tekfurlarının zayıf olması

Osmanlı'nın kuruluş döneminde Bizans aleyhine gelişen etkenler arasında Bizans'ın iç çatışmaları, zayıf tekfurlar ve Moğol baskısı sayılabilir. Osmanlı'nın Rumeli'ye geçişinde Bizans'tan askerî yardım talebi de belirleyici olmuştur. Ancak iki devlet arasında ortak ticaret antlaşmaları yapılması bu dönemin karakteristik bir özelliği değildir; aksine ilişkiler büyük ölçüde askerî-siyasi rekabet üzerine kuruluydu.

12. Osmanlı Devleti'nin kuruluş sürecinde Anadolu Selçuklu Devleti'nin zayıflamasında belirleyici rol oynayan savaş aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Varna Savaşı
• B) Pasinler Savaşı
• C) Kösedağ Savaşı ✓
• D) Malazgirt Savaşı
• E) Miryokefalon Savaşı

1243'te yaşanan Kösedağ Savaşı'nda Anadolu Selçuklu Devleti, Moğollara yenilmiş ve bu tarihten sonra Moğol baskısı altına girmiştir. Devletin otoritesi sarsılmış, uc beylikleri bağımsız hareket etmeye başlamış; bu ortam Osmanlı Beyliği'nin doğup güçlenmesine zemin hazırlamıştır.

13. Osmanlı Devleti'nin Rumeli'ye geçişini kalıcı hale getiren gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Çimpe Kalesi'nin alınması
• B) I. Kosova Savaşı'nın kazanılması
• C) Gelibolu'nun fethedilmesi ✓
• D) Edirne'nin fethedilmesi
• E) Sırpsındığı Savaşı'nın kazanılması

Osmanlılar önce 1354'te Çimpe Kalesi'ni üs olarak edinmiş, ardından Gelibolu'yu fethederek Avrupa yakasında kalıcı bir köprübaşı kurmuşlardır. Gelibolu'nun fethi, Rumeli'ye geçişi stratejik açıdan güvence altına almış ve ilerleyen fetihler için kritik bir liman-üs işlevi görmüştür. Çimpe, kalıcı bir yerleşim değil geçici bir üs niteliğindeydi.

14. Aşağıdakilerden hangisi Yıldırım Bayezit'in Anadolu birliğini sağlamak amacıyla izlediği politikanın bir sonucu değildir?

• A) Kastamonu ve Candaroğulları topraklarının ilhak edilmesi
• B) Timur ile Ankara Savaşı'nın yaşanması
• C) Anadolu beyliklerinin topraklarının Osmanlı'ya katılması
• D) Rumeli'de fetih politikasının tamamen durdurulması ✓
• E) Karaman Beyliği ile sürekli çatışma yaşanması

Yıldırım Bayezit hem Anadolu'da hem Rumeli'de aktif bir siyaset izlemiştir. Rumeli'de Niğbolu Savaşı (1396) gibi önemli zaferler kazanmış, fetihlerini sürdürmüştür. Dolayısıyla Rumeli fetihlerini tamamen durdurduğu doğru değildir. Diğer seçenekler, onun Anadolu politikasının gerçek sonuçlarıdır.

15. Osmanlı Devleti'nde "pençik sistemi" aşağıdaki kurumlardan hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

• A) Divan-ı Hümayun
• B) Yeniçeri Ocağı ✓
• C) Lonca teşkilatı
• D) İlmiye sınıfı
• E) Tımar sistemi

Pençik sistemi, savaş esirlerinin beşte birinin devlete ayrılması esasına dayanmaktadır. Bu sistem, devşirme uygulamasının öncülü olup Yeniçeri Ocağı'nın beslenme kaynağını oluşturmuştur. Esirler eğitilerek Yeniçeri saflarına katılmış, böylece kapıkulu ordusu güçlendirilmiştir.

16. Fetret Devri (1402-1413) sürecinin sona ermesini sağlayan ve Osmanlı tahtında tek hâkim olan şehzade kimdir?

• A) Çelebi Mehmet ✓
• B) Şehzade Süleyman
• C) Şehzade İsa
• D) II. Murat
• E) Şehzade Musa

Ankara Savaşı'nın ardından Osmanlı'da taht kavgaları başlamış; Süleyman, İsa ve Musa çelebi arasındaki mücadeleden Çelebi Mehmet (I. Mehmet) galip çıkmıştır. 1413'te iktidarı ele geçiren Çelebi Mehmet, Osmanlı Devleti'ni yeniden toparlayarak Fetret Devri'ni sona erdirmiş ve 'ikinci kurucu' olarak anılmaktadır.

17. Osmanlı Devleti'nde tımar sisteminin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Ulema sınıfının geçimini sağlamak
• B) Merkezi hazineye olan yükü azaltarak taşrada asker beslemek ✓
• C) Ticaret gelirlerini artırmak ve tüccarları korumak
• D) Deniz kuvvetlerini güçlendirmek
• E) Yeniçeri Ocağı'nın finansmanını karşılamak

Tımar sistemi, devletin belirli bir bölgenin vergi gelirini sipahilere tahsis etmesi esasına dayanır. Sipahiler bu gelir karşılığında seferlere atlı asker (cebelü) yetiştirip götürmekle yükümlüdür. Böylece merkezi hazineye yük bindirmeksizin geniş bir eyalet ordusu oluşturulmuş, aynı zamanda tarımsal üretim de denetim altında tutulmuştur.

18. II. Murat döneminde toplanan Edirne-Segedin Antlaşması'nın ardından Haçlı kuvvetleri antlaşmayı bozarak ilerlemiş; bunun üzerine II. Murat yeniden tahta geçmiş ve Haçlı ordusunu ağır bir yenilgiye uğratmıştır. Bu savaş aşağıdakilerden hangisidir?

• A) I. Kosova Savaşı
• B) Varna Savaşı ✓
• C) Mohaç Savaşı
• D) II. Kosova Savaşı
• E) Niğbolu Savaşı

1444'te imzalanan Edirne-Segedin Antlaşması'nın ardından II. Murat tahtı oğlu II. Mehmet'e bırakmıştır. Ancak Macar öncülüğündeki Haçlı kuvvetleri antlaşmaya uymayarak ilerlemiş, bunun üzerine II. Murat yeniden ordu komutasına geçmiş ve 1444'teki Varna Savaşı'nda Haçlı kuvvetlerini kesin yenilgiye uğratmıştır. II. Kosova ise 1448'de ayrı bir savaştır.

19. Osmanlı tarihinde "iskan politikası" kavramı aşağıdaki uygulamalardan hangisiyle özdeşleşmektedir?

• A) Devşirme çocuklarının Anadolu köylerine gönderilmesi
• B) Sipahilerin tımar bölgelerine kalıcı olarak yerleştirilmesi
• C) Azınlıkların özel mahallelerde toplanması
• D) Yeni fethedilen topraklara Türk-Müslüman nüfusun yerleştirilerek bölgenin Türkleştirilmesi ✓
• E) Ele geçirilen topraklardaki halkın zorla göçe tabi tutulup yeni bölgelere yerleştirilmesi

İskan politikası; fethedilen bölgelere Anadolu'dan Türk-Müslüman ailelerin yerleştirilmesi ve böylece hem demografik hem kültürel dönüşümün sağlanması anlamına gelir. Balkanlar ve Rumeli'nin Türkleşmesinde bu politika belirleyici bir rol oynamıştır. Sürgün (zorunlu göç) politikasından farklı olarak iskan, nüfus yerleştirmeye odaklanır.

20. Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti'nin Balkanlarda hızla yayılmasında etkili olan etkenlerden biri değildir?

• A) Haçlı seferlerinin güçlü ve koordineli bir şekilde organize edilmesi ✓
• B) Osmanlı'nın fethettiği bölge halklarına görece hoşgörülü bir yönetim uygulaması
• C) Türkmen gazilerin sürekli akın politikası izlemesi
• D) Osmanlı'nın Bizans iç çatışmalarını kendi lehine kullanması
• E) Balkan devletleri arasındaki siyasi parçalanmışlık

Haçlı seferleri, 14-15. yüzyıllarda koordinasyon eksikliği, siyasi çekişmeler ve geç örgütlenme nedeniyle Osmanlı'yı durdurmakta başarısız olmuştur. Varna ve Niğbolu yenilgileri bunu doğrular. Diğer seçenekler ise Osmanlı'nın Balkanlarda yayılmasını kolaylaştıran gerçek etkenlerdir; bunlar tarihi kayıtlarla sabittir.

21. Osmanlı padişahları arasında ilk kez "sultan" unvanını resmi olarak kullanan hükümdar kimdir?

• A) I. Bayezit
• B) Orhan Bey
• C) Osman Bey
• D) I. Murat ✓
• E) I. Mehmet

I. Murat, Osmanlı hükümdarları arasında 'sultan' unvanını resmi olarak kullanan ilk padişahtır. Bu unvan, devletin bir beylikten sultanlığa evrildiğinin simgesidir. Osman ve Orhan dönemlerinde 'bey' unvanı kullanılmış; I. Murat ile birlikte kurumsallaşma ve merkezi devlet yapısı güçlenmiştir.

22. Osmanlı Devleti'nde "devşirme sistemi" ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Devşirmeler ilerleyen dönemlerde sadrazamlık dahil üst düzey devlet kademelerine yükselmiştir.
• B) Sistemin amacı padişaha bağlı, köklü ailelerden bağımsız bir askeri ve idari sınıf oluşturmaktır.
• C) Bu sistemle yetiştirilen kişiler yalnızca Yeniçeri Ocağı'nda görev yapmıştır. ✓
• D) Devşirilen çocuklar İslam'ı benimseyerek Türkçe ve Osmanlı kültürü öğrenmiştir.
• E) Hristiyan ailelerin çocukları belirli aralıklarla toplanarak devlet hizmetine alınmıştır.

Devşirmeler yalnızca Yeniçeri Ocağı'nda değil; Enderun (saray okulu) aracılığıyla sadrazam, vezir, sancakbeyi gibi üst düzey idari ve askeri mevkilere de yükselmiştir. Pek çok sadrazam devşirme kökenlidir. Bu nedenle C seçeneği yanlıştır; devşirme sistemi çok daha geniş bir işlev üstlenmiştir.

23. I. Kosova Savaşı'nın (1389) Osmanlı tarihi açısından önemi değerlendirildiğinde aşağıdaki yargılardan hangisi en kapsamlı ve doğru olanıdır?

• A) Bizans İmparatorluğu bu savaşla tamamen ortadan kaldırılmıştır.
• B) Macar Krallığı ile uzun süreli bir ittifak kurulmuştur.
• C) Osmanlı Devleti ilk kez Balkanlara adım atmıştır.
• D) Timur tehlikesi bu zaferle kalıcı olarak bertaraf edilmiştir.
• E) Balkanlar'da Osmanlı egemenliği pekişmiş, ancak I. Murat şehit düşmüştür. ✓

I. Kosova Savaşı'nda Osmanlı, Sırp öncülüğündeki Balkan koalisyonunu mağlup etmiş; bu zafer Balkanlar'daki Osmanlı egemenliğini büyük ölçüde pekiştirmiştir. Ancak savaş sırasında I. Murat, bir Sırp soylusu tarafından şehit edilmiştir. Oğlu Yıldırım Bayezit aynı gün tahta çıkmıştır. Bizans'ın ortadan kalkması ve Timur meselesinin bu savaşla ilgisi yoktur.

24. Osmanlı Devleti'nde "kazasker" makamı aşağıdaki görevlerden hangisini üstlenmekteydi?

• A) Yabancı devletlerle yürütülen diplomatik yazışmaları kaleme almak
• B) Lonca teşkilatlarını denetleyerek esnaf arasındaki anlaşmazlıkları çözmek
• C) Ordu kadısı sıfatıyla askeri ve hukuki davalara bakmak, kadı atamalarını yapmak ✓
• D) Devletin mali işlerini denetlemek ve hazine gelirlerini yönetmek
• E) Sarayın iç işleyişini ve harem düzenini yönetmek

Kazasker (kadıasker), Divan-ı Hümayun'un üyelerinden olup ordu ve devlet kademelerindeki hukuki meselelere bakardı. Aynı zamanda medrese eğitimini denetler, kadı ve müderris atamalarını gerçekleştirirdi. Osmanlı'da önce tek kazasker varken zamanla Rumeli ve Anadolu kazaskerleri olmak üzere ikiye ayrılmıştır.

25. Yıldırım Bayezit'in İstanbul'u uzun süre kuşatma altında tutmasına karşın şehri fethedememesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Haçlı donanmasının Boğazları geçerek İstanbul'u kurtarması
• B) Yeniçeri isyanları nedeniyle ordu disiplininin bozulması
• C) Osmanlı donanmasının Bizans'a karşı yetersiz kalması
• D) Anadolu'da Timur'un yarattığı tehdit nedeniyle kuşatmanın kaldırılmak zorunda kalınması ✓
• E) Venedik ve Ceneviz'in güçlü bir deniz ablukası kurarak şehre yardım ulaştırması

Yıldırım Bayezit, İstanbul'u yaklaşık yedi yıl kuşatma altında tutmuş; hatta şehrin içine Müslümanlara yönelik bir kadılık makamı kurduracak kadar ilerlemiştir. Ancak Timur'un Anadolu'ya yönelerek Osmanlı topraklarını tehdit etmesi ve nihayetinde 1402 Ankara Savaşı, kuşatmanın sona ermesine neden olmuştur. Fetih ancak 1453'te II. Mehmet tarafından gerçekleştirilebilmiştir.