TARIH - tanzimat mesrutiyet (Bölüm 1)

1. Tanzimat Fermanı hangi padişah döneminde ilan edilmiştir?

• A) II. Abdülhamit
• B) V. Mehmet
• C) II. Mahmut
• D) Abdülmecit ✓
• E) Abdülaziz

Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt-ı Hümayunu), 3 Kasım 1839'da Sultan Abdülmecit döneminde Mustafa Reşit Paşa tarafından okunarak ilan edilmiştir. II. Mahmut bu fermanı hazırlatmış ancak ilanından önce vefat etmiştir.

2. Tanzimat Fermanı'nda aşağıdakilerden hangisi garanti altına alınan temel haklardan biri değildir?

• A) Seçme ve seçilme hakkı ✓
• B) Irz ve namus güvenliği
• C) Can güvenliği
• D) Eşit vergilendirme
• E) Mal ve mülk dokunulmazlığı

Tanzimat Fermanı; can, mal, ırz ve namus güvenliği ile adil vergi toplanması ve askerlik usulünün düzenlenmesini güvence altına almıştır. Seçme ve seçilme hakkı Tanzimat Fermanı'nda yer almamaktadır; bu kavram anayasal monarşi dönemine aittir.

3. Islahat Fermanı hangi yılda ilan edilmiştir?

• A) 1861
• B) 1845
• C) 1876
• D) 1839
• E) 1856 ✓

Islahat Fermanı, Kırım Savaşı'nın ardından 1856 yılında ilan edilmiştir. Bu ferman özellikle gayrimüslim azınlıkların haklarını genişletmiş ve Müslümanlarla eşit düzeye getirilmelerini öngörmüştür.

4. Osmanlı Devleti'nde ilk anayasa olan Kanun-i Esasi hangi yılda ilan edilmiştir?

• A) 1856
• B) 1878
• C) 1908
• D) 1871
• E) 1876 ✓

Kanun-i Esasi, Mithat Paşa'nın öncülüğünde hazırlanarak 23 Aralık 1876'da ilan edilmiştir. Bu tarih I. Meşrutiyet'in de başlangıcı sayılmaktadır. Osmanlı, bu anayasayla meşruti monarşiye geçmiştir.

5. I. Meşrutiyet'i ilan eden padişah kimdir?

• A) V. Murat
• B) V. Mehmet
• C) Abdülaziz
• D) Abdülmecit
• E) II. Abdülhamit ✓

I. Meşrutiyet, II. Abdülhamit tarafından 1876 yılında ilan edilmiştir. Meşrutiyetin ilanında Mithat Paşa önderliğindeki Yeni Osmanlılar grubunun baskısı etkili olmuştur.

6. II. Meşrutiyet'in ilanında hangi örgüt belirleyici rol oynamıştır?

• A) Yeni Osmanlılar
• B) Fedakaran-ı Millet Cemiyeti
• C) İttihat ve Terakki Cemiyeti ✓
• D) Osmanlı Hürriyet Cemiyeti
• E) Prens Sabahattin Grubu

II. Meşrutiyet'in 1908'de ilanında İttihat ve Terakki Cemiyeti (İTC) belirleyici rol oynamıştır. Selanik merkezli bu örgütün baskısı sonucunda II. Abdülhamit, Kanun-i Esasi'yi yeniden yürürlüğe koymuştur.

7. Tanzimat döneminde kurulan ve ilk düzenli Osmanlı mahkemesi niteliğini taşıyan mahkeme aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Nizamiye Mahkemeleri
• B) Divan-ı Ahkam-ı Adliye ✓
• C) Divan-ı Hümayun
• D) İstinaf Mahkemeleri
• E) Şer'iye Mahkemeleri

Tanzimat döneminde 1868'de kurulan Divan-ı Ahkam-ı Adliye, Osmanlı'da modern anlamda ilk yüksek yargı organı sayılmaktadır. Nizamiye Mahkemeleri de bu dönemde şer'iye mahkemelerinin yanında kurulmuştur.

8. Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat dönemi aydınları arasında yer almaz?

• A) Namık Kemal
• B) Ziya Paşa
• C) İbrahim Şinasi
• D) Ziya Gökalp ✓
• E) Şinasi

Ziya Gökalp, Tanzimat değil II. Meşrutiyet dönemi aydını ve Türkçülük akımının önemli temsilcisidir. Namık Kemal, Ziya Paşa ve Şinasi ise Tanzimat dönemi Yeni Osmanlılar hareketinin önde gelen isimlerindendir.

9. I. Meşrutiyet döneminde toplanan Osmanlı Meclisi hangi iki kanattan oluşmaktaydı?

• A) Ayan Meclisi – Şura-yı Devlet
• B) Senato – Temsilciler Meclisi
• C) Divan-ı Hümayun – Şura-yı Devlet
• D) Mebusan Meclisi – Divan-ı Hümayun
• E) Ayan Meclisi – Mebusan Meclisi ✓

Kanun-i Esasi ile kurulan Osmanlı parlamentosu; padişah tarafından atanan üyelerden oluşan Ayan Meclisi ve halk tarafından seçilen üyelerden oluşan Mebusan Meclisi olmak üzere iki kanatlıydı.

10. II. Abdülhamit, 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı'nı (93 Harbi) gerekçe göstererek Meclis-i Mebusan'ı kapatmış ve anayasayı askıya almıştır. Bu durum kaç yıl sürmüştür?

• A) 30 yıl ✓
• B) 15 yıl
• C) 20 yıl
• D) 10 yıl
• E) 33 yıl

II. Abdülhamit 1878'de Meclis-i Mebusan'ı kapatmış, Kanun-i Esasi'yi askıya almıştır. Bu dönem 1908'de II. Meşrutiyet'in ilanına kadar 30 yıl sürmüştür. Bu süre 'İstibdat Dönemi' olarak da anılır.

11. Tanzimat döneminde Osmanlı'da çıkarılan ve modern anlamda ilk özel hukuk kanunu sayılan kanun aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Mecelle ✓
• B) Ceza Kanunnamesi
• C) Vilayet Nizamnamesi
• D) Arazi Kanunnamesi
• E) Islahat Fermanı

Mecelle (1869-1876), Tanzimat döneminde hazırlanan ve İslam hukukuna dayanan medeni kanun niteliğindeki ilk kapsamlı Osmanlı hukuk derlemesidir. Ahmet Cevdet Paşa başkanlığındaki bir komisyon tarafından hazırlanmıştır.

12. Aşağıdakilerden hangisi II. Meşrutiyet döneminin özelliklerinden biri değildir?

• A) Siyasi derneklerin serbestçe kurulabilmesi
• B) İlk kez demiryolu inşaatına başlanması ✓
• C) Kanun-i Esasi'nin yeniden yürürlüğe girmesi
• D) Basın özgürlüğünün görece genişlemesi
• E) Çok partili siyasi hayatın başlaması

Osmanlı'da demiryolu inşaatı, Tanzimat döneminde başlamıştır; ilk demiryolu hattı 1856'da İzmir-Aydın arasında açılmıştır. Diğer şıklarda yer alan gelişmeler ise 1908 sonrasında II. Meşrutiyet dönemine aittir.

13. Tanzimat Fermanı'nın okunduğu yer aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Ayasofya önü
• B) Dolmabahçe Sarayı
• C) Sultanahmet Meydanı
• D) Topkapı Sarayı avlusu
• E) Gülhane Parkı ✓

Tanzimat Fermanı, Topkapı Sarayı'na bağlı Gülhane Parkı'nda Mustafa Reşit Paşa tarafından yüksek sesle okunmuştur. Bu nedenle fermana 'Gülhane Hatt-ı Hümayunu' da denilmektedir.

14. Yeni Osmanlılar (Genç Osmanlılar) hareketinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Osmanlı topraklarında federal bir yönetim kurmak
• B) Osmanlı'yı tam bağımsız bir cumhuriyete dönüştürmek
• C) Meşruti monarşiyi ve anayasal düzeni getirmek ✓
• D) Panislamizm aracılığıyla İslam dünyasını birleştirmek
• E) Halifeliği kaldırarak laikliği yerleştirmek

Namık Kemal, Ziya Paşa gibi aydınlardan oluşan Yeni Osmanlılar, meşruti monarşiyi ve anayasal yönetimi Osmanlı'ya getirmeyi hedeflemiştir. Bu hareket 1876'da Kanun-i Esasi'nin ilanında önemli bir itici güç olmuştur.

15. Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat Fermanı'nın Osmanlı tarihi açısından önemini doğru biçimde ifade etmektedir?

• A) Tüm vatandaşlara seçme-seçilme hakkı tanıyan ilk metindir.
• B) Osmanlı Devleti'nde padişahlığı kaldıran ilk belgedir.
• C) Osmanlı'yı çok partili sisteme geçiren ilk düzenlemedir.
• D) Devletin tebaasına yazılı güvenceler veren ilk resmi belgedir. ✓
• E) Şer'iye mahkemelerini tamamen kaldıran ilk fermandır.

Tanzimat Fermanı, Osmanlı padişahının kendi iradesiyle tebaalara can, mal ve namus güvenliği gibi temel hakları yazılı olarak güvence altına aldığı ilk resmi belgedir. Bu yönüyle hukukun üstünlüğü anlayışına doğru atılmış önemli bir adım sayılmaktadır.

16. Tanzimat Fermanı'nın diğer adı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Gülhane Hatt-ı Hümayunu ✓
• B) Islahat Fermanı
• C) Sened-i İttifak
• D) Hatt-ı Şerif
• E) Kanun-i Esasi

Tanzimat Fermanı, ilan edildiği yer olan Gülhane Parkı'ndan dolayı 'Gülhane Hatt-ı Hümayunu' olarak da bilinmektedir. Islahat Fermanı 1856'da ayrı bir belgedir.

17. I. Meşrutiyet hangi yılda ilan edilmiştir?

• A) 1839
• B) 1876 ✓
• C) 1869
• D) 1908
• E) 1856

I. Meşrutiyet, 23 Aralık 1876'da Sultan II. Abdülhamit tarafından ilan edilmiştir. Osmanlı Devleti'nin ilk anayasası olan Kanun-i Esasi de aynı tarihte yürürlüğe girmiştir.

18. Osmanlı Devleti'nin ilk anayasası aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Kanun-i Esasi ✓
• B) Mecelle
• C) Sened-i İttifak
• D) Tanzimat Fermanı
• E) Islahat Fermanı

Osmanlı Devleti'nin ilk anayasası Kanun-i Esasi'dir. 1876'da hazırlanmış ve I. Meşrutiyet'in ilanıyla yürürlüğe girmiştir. Midhat Paşa'nın öncülüğünde hazırlanmıştır.

19. Islahat Fermanı hangi savaşın ardından ilan edilmiştir?

• A) Osmanlı-Rus Savaşı (1877-78)
• B) Trablusgarp Savaşı
• C) Osmanlı-Yunan Savaşı
• D) Balkan Savaşları
• E) Kırım Savaşı ✓

Islahat Fermanı, 1856'da Kırım Savaşı'nın ardından Paris Konferansı öncesinde ilan edilmiştir. Avrupa devletlerinin baskısıyla gayrimüslimlere daha fazla hak tanıyan bu ferman, büyük ölçüde dış baskının ürünüdür.

20. II. Meşrutiyet'i ilan eden örgüt aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İttihat ve Terakki Cemiyeti ✓
• B) Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti
• C) Osmanlı Hürriyet Cemiyeti
• D) Ahrar Fırkası
• E) Fedakaran-ı Millet Cemiyeti

II. Meşrutiyet, 1908'de İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin (İttihatçılar) baskısı sonucunda II. Abdülhamit tarafından ilan edilmiştir. İttihatçılar, Makedonya'daki faaliyetleriyle bu süreci hızlandırmıştır.

21. Tanzimat Fermanı ile aşağıdakilerden hangisi güvence altına alınmamıştır?

• A) Vergi düzenlemesi
• B) Mal güvenliği
• C) Seçimle yönetime katılma hakkı ✓
• D) Irz ve namus güvenliği
• E) Can güvenliği

Tanzimat Fermanı can, mal, ırz ve namus güvenliğini güvence altına almış; vergilerde düzenleme yapılacağını vaat etmiştir. Ancak seçimle yönetime katılma hakkı bu fermanda yer almamaktadır; bu hak ancak 1876 Kanun-i Esasi ile gündeme gelmiştir.

22. I. Meşrutiyet'i hangi padişah askıya almıştır?

• A) V. Murat
• B) Abdülaziz
• C) Abdülmecit
• D) Mehmet Reşat
• E) II. Abdülhamit ✓

II. Abdülhamit, 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı'nı (93 Harbi) gerekçe göstererek 1878'de meclisi tatil etmiş ve I. Meşrutiyet'i fiilen askıya almıştır. Meclis ancak 1908'de II. Meşrutiyet'in ilanıyla yeniden toplanmıştır.

23. Tanzimat döneminin önemli devlet adamlarından Mustafa Reşit Paşa'nın en önemli katkısı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) II. Meşrutiyet'i ilan etmesi
• B) Kanun-i Esasi'yi hazırlaması
• C) Tanzimat Fermanı'nı ilan etmesi ✓
• D) Islahat Fermanı'nı kaleme alması
• E) Mecelle'yi hazırlaması

Mustafa Reşit Paşa, Tanzimat Fermanı'nın mimarı ve ilan eden devlet adamıdır. Dışişleri bakanı ve sadrazam olarak görev yapmış, Osmanlı modernleşmesinin öncüsü kabul edilmektedir.

24. Osmanlı Devleti'nde ilk kez anayasal monarşiye geçiş hangi dönemde gerçekleşmiştir?

• A) Senedi İttifak Dönemi
• B) II. Meşrutiyet
• C) Islahat Dönemi
• D) I. Meşrutiyet ✓
• E) Tanzimat Dönemi

Osmanlı Devleti'nde ilk kez anayasal monarşiye geçiş I. Meşrutiyet (1876) ile gerçekleşmiştir. Kanun-i Esasi ile padişahın yetkileri ilk kez bir anayasa ile sınırlandırılmış ve iki meclisli bir yapı oluşturulmuştur.

25. Tanzimat döneminde çıkarılan ve modern Osmanlı hukuku açısından önemli olan kanun aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Arazi Kanunnamesi
• B) Islahat Nizamnamesi
• C) Kanun-i Esasi
• D) Hatt-ı Hümayun
• E) Mecelle ✓

Mecelle, Tanzimat döneminde Ahmed Cevdet Paşa öncülüğünde hazırlanan ve İslam hukukunu modernleştiren medeni hukuk kodifikasyonudur. Osmanlı Devleti'nde ilk kapsamlı kanun derleme çalışması olması bakımından önem taşır.