Noktalama İşaretleri

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgülün kullanımı yanlıştır?

• A) Kalem, defter ve silgi çantamda duruyor.
• B) Ali, lütfen kapıyı kapatır mısın?
• C) Sabah erken kalktım, kahvaltımı yaptım, işe gittim.
• D) Ahmet, çalışkan, dürüst, bir öğrencidir. ✓
• E) Yarın hava güneşli olacak, dedi meteorolog.

'Ahmet, çalışkan, dürüst, bir öğrencidir' cümlesinde 'çalışkan' ve 'dürüst' sıfatları eş görevli olarak 'öğrenci' kelimesini nitelemektedir, fakat bu sıfatlardan sonra 'bir' kelimesinden önce gereksiz yere virgül konmuştur; doğru kullanım 'Ahmet, çalışkan, dürüst bir öğrencidir' biçiminde olup son virgül kaldırılmalıdır çünkü 'dürüst bir öğrenci' öbeği bütünleşik bir tamlamadır. Diğer seçeneklerde virgül kullanımı kurallara uygundur.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde iki nokta (:) kullanımı doğrudur?

• A) Yarın: okula gideceğim.
• B) Çantamda: kalem, defter ve silgi var.
• C) Sınıfta üç öğrenci vardı: Ali, Veli, Ayşe. ✓
• D) Bugün hava: çok güzeldi.
• E) Annem dedi: ki erken gel.

İki nokta, kendisinden sonra örnek veya açıklama sıralanacağını belirtmek için kullanılır. 'Sınıfta üç öğrenci vardı: Ali, Veli, Ayşe.' cümlesinde iki nokta, az önce sözü edilen üç öğrencinin kim olduğunu açıklamak üzere doğru yerde kullanılmıştır. Diğer seçeneklerde iki nokta gereksiz yere veya yanlış konumda kullanılmıştır; özellikle son seçenekte alıntı 'dedi ki' biçiminde olmalı, iki nokta gereksizdir.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işareti yanlış kullanılmıştır?

• A) Türkiye'nin başkenti Ankara'dır.
• B) 2026'da KPSS sınavı yapılacak.
• C) Ahmet'in kitabı masada duruyor.
• D) Geçen yıl İstanbul'a gittik.
• E) Bu kalem, Ayşe'nin'dir. ✓

'Bu kalem, Ayşe'nin'dir' cümlesinde 'Ayşe' özel adına gelen '-nin' iyelik eki kesme işaretiyle doğru ayrılmıştır, ancak ek üzerine bir daha kesme işareti konarak 'nin'dir' biçiminde yazılması yanlıştır; çünkü kesme işareti sadece özel adla ek arasına bir kez konur, ekin kendisinden sonraki çekim eklerine tekrar kesme işareti konmaz. Doğrusu 'Ayşe'nindir' şeklindedir. Diğer seçeneklerde kesme işareti kurallara uygun kullanılmıştır.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalı virgülün (;) kullanımı en uygun bağlamda gösterilmiştir?

• A) Kitap; okumak güzeldir.
• B) Annem pazara gitti; babam işe gitti; ben de okula gittim. ✓
• C) Bu ürün; sağlıklı, ekonomik ve pratiktir.
• D) Yarın; sınav var.
• E) Çiçekler; bahçede açmış.

Noktalı virgül, aralarında bağlaç olmayan ama anlamca ilişkili bağımsız cümleleri ayırmak için kullanılır. 'Annem pazara gitti; babam işe gitti; ben de okula gittim.' cümlesinde üç ayrı ama birbiriyle ilişkili özne-yüklem grubu noktalı virgülle ayrılmıştır, bu doğru bir kullanımdır. Diğer seçeneklerde noktalı virgül gereksiz yere, tek bir basit cümlenin öğeleri arasına konmuştur ki bu yanlıştır.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük/küçük harf ve kesme işareti birlikte doğru kullanılmıştır?

• A) Ankara'da yaşıyorum, çok güzel bir şehir. ✓
• B) ankara'da yaşıyorum, gerçekten güzel bir şehir.
• C) Ankarada yaşıyorum, çok güzel bir şehir.
• D) Ankara'da yaşıyorum çok güzel bir şehir.
• E) Ankara da yaşıyorum, çok güzel bir şehir.

'Ankara'da yaşıyorum, çok güzel bir şehir' cümlesinde özel ad olan 'Ankara' büyük harfle başlamış ve kendisine gelen '-da' bulunma hâli eki kesme işaretiyle doğru ayrılmıştır; ayrıca iki yargı arasında virgül kullanılmıştır. Diğer seçeneklerde ya özel ad küçük yazılmış, ya kesme işareti unutulmuş, ya virgül eksik, ya da 'Ankara da' yanlışlıkla ayrı yazılarak farklı bir anlam (Ankara'da değil, Ankara'da dahil) verilmiştir.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlem işaretinin kullanımı yanlıştır?

• A) Aman dikkat et, düşeceksin!
• B) Ne kadar güzel bir manzara!
• C) Ahmet! Buraya gel.
• D) Yarın okula gidecek misin! ✓
• E) Vah vah, ne yazık oldu!

'Yarın okula gidecek misin!' cümlesi yapı olarak bir soru cümlesidir ve gerçek bir soru sorulduğu için sonuna soru işareti konmalıdır: 'Yarın okula gidecek misin?' Ünlem işareti ancak cümlede aşırı duygu, şaşkınlık veya seslenme varsa kullanılır; burada böyle bir durum yoktur. Diğer seçeneklerde ünlem işareti duygu yoğunluğu veya seslenme bildiren ifadelerden sonra doğru kullanılmıştır.

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde üç noktanın (...) kullanımı doğrudur?

• A) Eve gittim... kapıyı açtım, içeri girdim.
• B) Ne yapacağımı bilemiyorum... ✓
• C) Kitap, defter... gibi eşyalar çantamda.
• D) Yarın... sınav var, çok heyecanlıyım.
• E) Bu film... çok güzeldi, herkese tavsiye ederim.

Üç nokta, sözün bilerek yarıda bırakıldığı, tamamlanmadığı veya okuyucunun hayal gücüne bırakıldığı durumlarda cümle sonunda kullanılır. 'Ne yapacağımı bilemiyorum...' cümlesinde konuşmacının duygusal belirsizliği ve sözünü tam bitirememesi üç noktayla başarıyla yansıtılmıştır. Diğer seçeneklerde üç nokta cümle ortasında gereksiz yere kullanılmış, bu da anlam akışını bozmuştur; bu konumlarda virgül veya hiçbir işaret kullanılmamalıydı.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tırnak işaretinin kullanımı doğrudur?

• A) Öğretmenimiz "yarın sınav var" dedi.
• B) Atatürk, "Ne mutlu Türküm diyene!" demiştir. ✓
• C) Bu kitabın adı, Türkçe Sözlük'tür.
• D) Babam bana "dikkatli ol" diye seslendi.
• E) Arkadaşım bana çok "akıllı" davrandı, hiç inanmadım.

Tırnak işareti, başkasından aktarılan sözleri olduğu gibi (birebir alıntı şeklinde) vermek için kullanılır. 'Atatürk, "Ne mutlu Türküm diyene!" demiştir.' cümlesinde Atatürk'ün söylediği söz birebir aktarılmış ve doğru biçimde tırnak içine alınmıştır. Beşinci seçenekteki kullanım ise alıntı değil, sözcüğü alaycı/zıt anlamda vurgulamak için kullanılmıştır; bu da geçerli bir kullanım olsa da soruda en tipik ve kuralına en uygun örnek ikinci seçenektir.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kısa çizginin (-) kullanımı yanlıştır?

• A) İstanbul-Ankara arası uçakla bir saat sürer.
• B) Türkçe-İngilizce sözlük aldım.
• C) Bu kelimenin kökü 'gel-mek' fiilidir.
• D) 1990-2000 yılları arasında çok şey değişti.
• E) Ali - Veli arkadaştır. ✓

Kısa çizgi; iki yer adı arasında (İstanbul-Ankara), iki sayı arasında (1990-2000), kelime kökü ile eki ayırırken (gel-mek) boşluksuz kullanılır. 'Ali - Veli arkadaştır' cümlesinde kısa çizginin etrafına gereksiz yere boşluk konmuştur; doğrusu 'Ali ile Veli arkadaştır' ya da bitişik biçimde 'Ali-Veli' olmalıdır, ayrıca bu bağlamda kısa çizgi yerine 'ile' bağlacı kullanmak daha doğru bir anlatımdır. Diğer seçeneklerde kısa çizgi boşluksuz ve doğru kullanılmıştır.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül, özneyi belirtmek amacıyla doğru kullanılmıştır?

• A) Ali, ders çalışıyor.
• B) Yorgun, bitkin, eve döndü.
• C) Bu kitabı sen, okumalısın.
• D) Annem, babam ve kardeşim, geldiler.
• E) O, sınıfın en başarılı öğrencisidir. ✓

Cümlede özne ile yüklem arasında genellikle virgül kullanılmaz; ancak özne vurgulanmak istendiğinde veya özneden sonra kısa bir duraklama yapılması gerektiğinde virgül kullanılabilir. 'O, sınıfın en başarılı öğrencisidir' cümlesinde 'o' zamiri vurgulanarak ayrılmış ve bu kullanım kabul gören bir noktalama tercihidir. Diğer seçeneklerde virgül gereksiz yerlere konarak özne-yüklem akışını bozmuştur (örneğin 'sen, okumalısın' veya 'döndü' öncesi gereksiz virgüller).

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül yanlış kullanılmıştır?

• A) Kitap, defter ve kalem aldım.
• B) Koştu, düştü, kalktı.
• C) Güzel, temiz bir gün vardı. ✓
• D) Ankara, Türkiye'nin başkentidir.
• E) Evet, haklısın.

Sıfatlar, nitelendirdikleri isimden önce geldiğinde aralarına virgül konulmaz. 'Güzel temiz bir gün' biçiminde yazılmalı; 'güzel, temiz' arasına virgül konulması yanlıştır.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalı virgül doğru kullanılmıştır?

• A) Kitabı okudum; beğendim. ✓
• B) Güzel bir gün; hava açıktı.
• C) Elma, armut; üzüm aldım.
• D) Hem A hem B doğru
• E) Hepsi yanlış

Noktalı virgül, birbiriyle ilgili ama bağımsız cümleleri ayırmak için kullanılır. 'Kitabı okudum; beğendim.' cümlesinde iki bağımsız yargı noktalı virgülle doğru biçimde ayrılmıştır.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde iki nokta üst üste yanlış kullanılmıştır?

• A) Üç şey önemlidir: sabır, çalışma, azim.
• B) Şunu söylemeliyim: Bu iş zor.
• C) Dedi ki: 'Geleceğim.'
• D) Üç renk var: kırmızı; mavi; sarı. ✓
• E) Merak ettim: acaba gelecek miydi?

İki nokta üst üsteden sonra sıralama yapılırken virgül kullanılmalıdır. 'Üç renk var: kırmızı, mavi, sarı.' şeklinde yazılmalıdır. Noktalı virgül burada yanlıştır.

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tırnak işareti yanlış kullanılmıştır?

• A) 'Suskunluk bazen bir cevaptır' dedi. ✓
• B) Kitabın adı 'Şeker Portakalı'dır.
• C) 'Dur' diyemedi.
• D) "Yarın geleceğim" diye söz verdi.
• E) Öğretmen 'Başarılısın' dedi.

Başkasından aktarılan sözler çift tırnak işareti ("") ile gösterilir. Tek tırnak özel bir vurgu veya iç alıntı içindir. 'Suskunluk bazen bir cevaptır' ifadesinde çift tırnak kullanılmalıydı.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nokta yanlış kullanılmıştır?

• A) Toplantı saat 14.00'da başlayacak.
• B) Prof. Dr. Ahmet Yılmaz konuştu.
• C) vb. gibi kısaltmalardan sonra nokta konur.
• D) Türkiye C.B. seçimi yapıldı. ✓
• E) Cümle sona erdi.

'C.B.' kısaltmasındaki noktalar kısaltma noktasıdır. Kısaltmadan sonra cümle devam ediyorsa kısaltma noktası cümle sonu noktası yerine geçmez. Ancak burada kullanım biçimi sorunludur; 'Cumhurbaşkanı' kısaltması 'CB' şeklinde nokta konmadan da yazılabilir.