TURKCE - cumle ogeleri (Bölüm 1)

1. "Çocuklar bahçede neşeyle oynuyordu." cümlesinde yüklem hangisidir?

• A) Oynuyordu ✓
• B) Bahçede
• C) Çocuklar
• D) Bahçede oynuyordu
• E) Neşeyle

Yüklem, cümlede iş, oluş veya durumu bildiren ve çekimli fiil ya da ek fiil almış isimden oluşan temel ögedir. 'Oynuyordu' çekimli bir fiil olduğundan yüklemdir.

2. "Kardeşim her sabah okula erken gider." cümlesinde özne hangisidir?

• A) Kardeşim ✓
• B) Erken
• C) Gider
• D) Okula
• E) Her sabah

Özne, cümlede yüklemi gerçekleştiren kişi veya varlıktır. 'Kim gider?' sorusunun cevabı 'kardeşim' olduğundan özne 'kardeşim'dir.

3. "Annem bana güzel bir kazak ördü." cümlesinde nesne hangisidir?

• A) Bana
• B) Güzel
• C) Annem
• D) Bir kazak ✓
• E) Ördü

Nesne, yüklemin etkilediği veya üzerinde iş yapılan varlıktır. 'Ne ördu?' sorusunun cevabı 'bir kazak'tır. Belirtme hâl eki almadığından belirtisiz nesnedir.

4. "Öğretmen soruyu tahtaya yazdı." cümlesinde dolaylı tümleç hangisidir?

• A) Tahtaya ✓
• B) Yazdı
• C) Öğretmen
• D) Tahtaya yazdı
• E) Soruyu

Dolaylı tümleç, yönelme (-e), bulunma (-de) veya ayrılma (-den) hâl eklerinden birini alarak yükleme bağlanan ögedir. 'Tahtaya' sözcüğü yönelme hâl eki (-a) almış olup 'nereye yazdı?' sorusuna cevap verir.

5. "Dün akşam çok yorgun hissettim." cümlesinde zarf tümleci (zarf tümleci görevindeki sözcük grubu) hangisidir?

• A) Çok yorgun
• B) Dün akşam ✓
• C) Yorgun hissettim
• D) Hissettim
• E) Çok

Zarf tümleci, yüklemin zaman, yer, durum, miktar gibi özelliklerini bildiren ögedir. 'Dün akşam' sözcük grubu 'ne zaman hissettim?' sorusuna cevap verdiğinden zarf tümlecidir.

6. "Yaşlı adam yavaşça yürüdü." cümlesinde yüklem dışındaki ögeler sırasıyla hangi şıkta doğru verilmiştir?

• A) Özne – nesne – zarf tümleci
• B) Özne – zarf tümleci ✓
• C) Özne – dolaylı tümleç – zarf tümleci
• D) Özne – nesne
• E) Özne – zarf tümleci – dolaylı tümleç

'Yaşlı adam' öznedir (kim yürüdü?). 'Yavaşça' nasıl yürüdü sorusuna cevap verdiğinden zarf tümlecidir. Cümlede nesne ve dolaylı tümleç yoktur.

7. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde belirtili nesne vardır?

• A) Dışarıda kar yağıyor.
• B) Bardağı doldurup masaya bıraktı. ✓
• C) Her gün kitap okuyor.
• D) Bahçeye çiçek dikti.
• E) Sabahları süt içer.

Belirtili nesne, belirtme hâl eki (-ı/-i/-u/-ü) almış nesnedir. 'Bardağı' sözcüğü belirtme hâl eki almış olduğundan belirtili nesnedir. Diğer seçeneklerdeki nesneler hâl eki almamıştır (belirtisiz nesne) ya da nesne yoktur.

8. "Hava soğuk." cümlesinin yüklemi ve yüklemin türü hangi seçenekte doğru verilmiştir?

• A) Soğuk – fiil yüklemi
• B) Soğuk – zarf tümleci
• C) Hava soğuk – isim yüklemi
• D) Soğuk – isim yüklemi ✓
• E) Hava – fiil yüklemi

'Soğuk' sözcüğü sıfat olup ek fiille (gizli 'dır' eki) yüklem görevini üstlenmiştir. İsim soylu sözcüklerin yüklem olduğu cümleler isim yüklemli cümleler olarak adlandırılır.

9. "Kediler süt içer." cümlesinde öznenin türü nedir?

• A) Sözde özne
• B) Belirtisiz özne ✓
• C) Belirtili özne
• D) Ortak özne
• E) Gizli özne

'Kediler' sözcüğü cümlede açıkça yer almaktadır ancak belirtme hâl eki almamıştır; yalın hâldedir. Cümlede herhangi bir vurgu veya sınırlama söz konusu olmadığından bu özne 'belirtisiz özne' olarak nitelendirilir.

10. "Sabah uyandım, kahvaltı yaptım, işe gittim." cümlesinde kaç tane yüklem vardır?

• A) 3 ✓
• B) 1
• C) 5
• D) 4
• E) 2

Sıralı cümlede her yargı biriminin kendine ait bir yüklemi vardır. 'Uyandım', 'yaptım' ve 'gittim' olmak üzere 3 yüklem bulunmaktadır.

11. "Çocuk, elindeki topu komşunun bahçesine attı." cümlesinde dolaylı tümleç hangisidir?

• A) Çocuk
• B) Elindeki topu
• C) Attı
• D) Komşunun bahçesine ✓
• E) Elindeki

'Komşunun bahçesine' sözcük grubu yönelme hâl eki almış olup 'nereye attı?' sorusuna cevap verir. Bu nedenle dolaylı tümleçtir. 'Elindeki topu' ise belirtme hâl eki almış belirtili nesnedir.

12. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde nesne yoktur?

• A) Kitabı raftan aldı.
• B) Öğrenciler sınıfta bekledi. ✓
• C) Arkadaşıma mektup yazdım.
• D) Her sabah gazete okur.
• E) Çocuk oyuncağını kaybetti.

'Öğrenciler sınıfta bekledi.' cümlesinde 'öğrenciler' özne, 'sınıfta' dolaylı tümleç (bulunma hâli), 'bekledi' yüklemdir. Geçişsiz bir fiil olan 'beklemek' nesne almaz; dolayısıyla bu cümlede nesne yoktur.

13. "Sevinçten ağladı." cümlesinde 'sevinçten' sözcüğü hangi cümle ögesinin görevini üstlenmiştir?

• A) Özne
• B) Nesne
• C) Yüklem
• D) Dolaylı tümleç
• E) Zarf tümleci ✓

'Sevinçten' sözcüğü ayrılma hâl eki (-den) almıştır. Bu hâl eki bazen dolaylı tümleç yaparken burada 'neden ağladı?' sorusuna cevap vererek sebep bildirmekte ve zarf tümleci görevini üstlenmektedir.

14. "Gülümsedi." cümlesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Öznesi 'o'dur, gizli özneli bir cümledir. ✓
• B) Öznesi 'ben'dir, gizli özneli bir cümledir.
• C) Yüklemi yoktur.
• D) Dolaylı tümleci gizlidir.
• E) Nesnesi gizlidir.

Türkçede özne cümlede açıkça yer almayabilir; fiil çekiminden anlaşılır. 'Gülümsedi' fiili üçüncü tekil şahıs çekimindedir. Bu nedenle özne 'o'dur ve gizlidir.

15. "Annem bana bir sürpriz hazırladı." cümlesinde 'bana' sözcüğü hangi ögeyi karşılamaktadır?

• A) Zarf tümleci
• B) Belirtili nesne
• C) Belirtisiz nesne
• D) Dolaylı tümleç ✓
• E) Özne

'Bana' sözcüğü yönelme hâl eki (-a) almış olup 'kime hazırladı?' sorusuna cevap verir. Yönelme, bulunma ve ayrılma hâl eklerinden birini alan ögeler dolaylı tümleç olduğundan 'bana' dolaylı tümleçtir.

16. "Annem her sabah bana kahvaltı hazırlar." cümlesinde özne hangisidir?

• A) Kahvaltı
• B) Bana
• C) Annem ✓
• D) Hazırlar
• E) Her sabah

Özne, yüklemi gerçekleştiren ya da yüklemin bildirdiği durumda bulunan ögedir. 'Kim hazırlar?' sorusuna 'Annem' cevabı geldiğinden özne 'annem'dir.

17. "Kardeşim kitabı dolaba koydu." cümlesinde nesne (belirtili nesne) hangisidir?

• A) Kardeşim
• B) Dolaba
• C) Dolaba koydu
• D) Koydu
• E) Kitabı ✓

Nesne, yüklemin etkilediği ögedir. 'Neyi koydu?' sorusuna 'kitabı' cevabı gelir. Sözcük '-ı' hal ekini aldığından belirtili nesnedir.

18. "Ali, arkadaşına güzel bir hediye aldı." cümlesinde dolaylı tümleç hangisidir?

• A) Arkadaşına ✓
• B) Ali
• C) Hediye
• D) Aldı
• E) Güzel

Dolaylı tümleç, yönelme (-e), bulunma (-de) veya ayrılma (-den) hal eklerinden birini alarak yükleme bağlanan ögedir. 'Kime aldı?' sorusuna 'arkadaşına' cevabı gelir ve yönelme (-e) ekini almıştır.

19. "Öğrenciler sınavı büyük bir heyecanla bekledi." cümlesinde zarf tümleci (zarf tamlayıcısı) hangisidir?

• A) Büyük bir heyecanla ✓
• B) Öğrenciler
• C) Sınavı
• D) Bekledi
• E) Büyük

Zarf tümleci, yüklemin nasıl, ne zaman, nerede, niçin gerçekleştiğini bildiren ögedir. 'Nasıl bekledi?' sorusuna 'büyük bir heyecanla' cevabı geldiğinden bu öge zarf tümlecidir.

20. "Yaşlı adam yavaşça yürüdü." cümlesinde kaç tane cümle ögesi vardır?

• A) 4
• B) 2
• C) 3 ✓
• D) 5
• E) 1

Cümlede 'yaşlı adam' özne, 'yavaşça' zarf tümleci, 'yürüdü' yüklemdir. Toplam 3 cümle ögesi bulunmaktadır. 'Yaşlı' sözcüğü öznenin sıfatı olup ayrı bir öge sayılmaz.

21. "Müdür toplantıyı yarın yapacak." cümlesinde zarf tümleci hangisidir?

• A) Yarın ✓
• B) Toplantıyı
• C) Yapacak
• D) Müdür toplantıyı
• E) Müdür

'Yarın' sözcüğü 'ne zaman yapacak?' sorusuna cevap verir ve zaman bildiren zarf tümlecidir. Herhangi bir hal eki almadan yükleme bağlanmıştır.

22. "Küçük kız sınıfta ağladı." cümlesinde dolaylı tümleç hangisidir?

• A) Sınıfta ✓
• B) Bu cümlede dolaylı tümleç yoktur.
• C) Küçük
• D) Küçük kız
• E) Ağladı

'Sınıfta' sözcüğü bulunma (-de) hal ekini almış ve 'nerede ağladı?' sorusuna cevap vermiştir. Bu nedenle dolaylı tümleçtir.

23. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde belirtisiz nesne vardır?

• A) Onu çok seviyorum.
• B) Mektubu okuyorum.
• C) Arabayı dün aldı.
• D) Ekmek aldım. ✓
• E) Kitabı masaya bıraktı.

Belirtisiz nesne, '-ı/-i/-u/-ü' belirtme hal ekini almamış nesnedir. 'Ekmek aldım' cümlesinde 'ekmek' hal eki almamış ve 'ne aldım?' sorusuna cevap vermiştir; dolayısıyla belirtisiz nesnedir.

24. "Hava birden soğudu." cümlesinin ögelerini doğru gösteren seçenek hangisidir?

• A) Özne + Dolaylı Tümleç + Yüklem
• B) Zarf Tümleci + Yüklem
• C) Özne + Nesne + Yüklem
• D) Özne + Zarf Tümleci + Yüklem ✓
• E) Özne + Yüklem

'Hava' özne, 'birden' zaman/zarf tümleci (ne zaman, nasıl sorusuna cevap verir), 'soğudu' yüklemdir. Cümle özne + zarf tümleci + yüklem ögeleriyle kurulmuştur.

25. "Babam bana bisiklet aldı." cümlesinde 'bana' sözcüğü hangi cümle ögesidir?

• A) Zarf Tümleci
• B) Dolaylı Tümleç ✓
• C) Özne
• D) Belirtili Nesne
• E) Belirtisiz Nesne

'Bana' sözcüğü yönelme (-e) hal ekini almıştır. 'Kime aldı?' sorusuna cevap verdiğinden dolaylı tümleçtir.