TURKCE - noktalama (Bölüm 2)

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kısa çizgi (-) doğru kullanılmıştır?

• A) Adam oldukça - sakin görünüyordu.
• B) Güzel - çirkin her şeyi kabullenmek gerekir.
• C) Ahmet - Mehmet kardeş gibi geçiniyordu.
• D) Türkçe - Matematik sınavı aynı güne denk geldi.
• E) İstanbul - Ankara treni gece hareket etti. ✓

Kısa çizgi, iki yer adı arasında 'arasındaki yolu, güzergahı' belirtmek amacıyla kullanılır: İstanbul - Ankara treni. A şıkkındaki 'Ahmet - Mehmet' yapısı sıralama değil, isim ortaklığı bildirdiğinden kısa çizgi yerine virgül ya da 'ile' kullanılmalıdır. B şıkkında ders adları virgülle sıralanmalıdır. D şıkkında zıt anlamlı sözcükler arasına kısa çizgi değil, virgül getirilir. E şıkkındaki kullanım anlamsız ve kuralsızdır.

2. "Toplantı saat 09.00'da başlayacak( ) katılımcılar en geç 08.45'te yerlerini almalıdır." cümlesinde parantez içine hangi noktalama işareti getirilmelidir?

• A) Nokta
• B) Noktalı virgül ✓
• C) Kısa çizgi
• D) Virgül
• E) İki nokta

Birbiriyle anlam ilgisi bulunan ama bağımsız iki yargıyı birbirine bağlamak için noktalı virgül kullanılır. Burada iki cümle birbirini tamamlayan ama ayrı yargılar içeren yapılardır; birincisi toplantı saatini, ikincisi katılımcılara yönelik uyarıyı belirtmektedir. Virgül bu cümledeki bağımsız yargılar için zayıf kalır; iki nokta ise açıklama ilişkisi kurar ki burada açıklama değil art arda gelen bilgi sunumu söz konusudur.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde üç nokta (...) yanlış kullanılmıştır?

• A) Yıllar geçti, insanlar değişti, umutlar söndü...
• B) "Ne diyeyim, işte..." diyerek sustu.
• C) Güneş battı... Ortalık karardı... Sessizlik çöktü...
• D) Bugün hava çok güzeldi... yarın da öyle olacak. ✓
• E) Kitapta şu bilgiler yer alıyordu: ad, soyad, doğum yeri...

E şıkkında üç nokta yanlış kullanılmıştır. Üç nokta; sözün bitirilmediğini, anlatımın sürdüğünü ya da duygu yoğunluğunu belirtmek için kullanılır. 'Bugün hava çok güzeldi... yarın da öyle olacak' cümlesinde iki yargı arasında üç nokta kullanımı anlam ilişkisini bozmaktadır; bu iki cümle aralarına nokta ya da virgül konularak ayrılmalıdır. Diğer şıklarda üç nokta sözün yarıda bırakılması veya listenin devam ettiğinin gösterilmesi amacıyla doğru kullanılmıştır.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tırnak işareti doğru kullanılmıştır?

• A) Atatürk, 'Ne mutlu Türküm diyene.' demiştir.
• B) Atatürk, "Ne mutlu Türküm diyene" demiştir.
• C) Atatürk: "Ne mutlu Türküm diyene" demiştir.
• D) Atatürk "Ne mutlu Türküm diyene" demiştir.
• E) Atatürk, "Ne mutlu Türküm diyene!" demiştir. ✓

Alıntı cümlelerde ünlem işareti tırnak içinde kalır çünkü bu işaret alıntının bir parçasıdır. 'Ne mutlu Türküm diyene' söylemi duygu yüklü bir ifade olduğundan ünlem işareti kullanımı yerindedir. A şıkkında noktalama işareti eksiktir. B'de tek tırnak kullanımı alıntılar için uygun değildir (tek tırnak özel vurgu içindir). D'de iki nokta, 'demiştir' fiilinin önünde yanlış yerdedir; iki nokta doğrudan konuşmayı sunan fiilden sonra gelir. E'de ise fiil ile tırnak işareti arasında virgül ya da iki nokta eksiktir.

5. "Müdür Bey( ) öğrenciler sizinle görüşmek istiyor." cümlesinde parantez içine hangi noktalama işareti getirilmelidir?

• A) Virgül ✓
• B) İki nokta
• C) Noktalı virgül
• D) Ünlem işareti
• E) Nokta

Hitap sözcükleri (seslenme ögeleri) cümlede kullanıldığında virgülle ayrılır. 'Müdür Bey' burada hitap unsurudur ve cümlenin öznesiyle karıştırılmaması için virgülle ayrılması zorunludur. Virgül kullanılmazsa 'Müdür Bey öğrenciler sizinle görüşmek istiyor' cümlesi anlam belirsizliğine yol açar; 'Müdür Bey' özne olarak da yorumlanabilir. Bu nedenle hitap ögesini belirginleştirmek için virgül getirilir.

6. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde ayraç (parantez) kullanımı yanlıştır?

• A) Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) 1920'de açıldı.
• B) Yarın hava yağmurlu (belki karlı da) olabilir.
• C) Sınava katılan öğrencilerin çoğu (ne yazık ki) başarısız oldu.
• D) Araştırma sonuçlarına göre (bkz. Tablo 3.) bu oran artmıştır. ✓
• E) Doğum tarihi (1881) kitabın kapağında yazıyordu.

D şıkkında parantez içindeki 'bkz. Tablo 3.' ifadesinin noktalama işareti yanlış yerleştirilmiştir. Parantez içindeki ifade bir cümlenin parçasıysa ve parantez cümle içinde yer alıyorsa, nokta parantezin dışına konulur. Doğru yazım 'bkz. Tablo 3' şeklinde olmalı ya da nokta parantezin dışında yer almalıdır: '(bkz. Tablo 3).' Diğer şıklarda kısaltma açıklaması, ek bilgi ve açıklamalar için parantez doğru biçimde kullanılmıştır.

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül kullanımı yanlıştır?

• A) Ağlamak istiyordu, ama gözyaşlarını tuttu.
• B) Okula gittiğimde, öğretmenim yoktu.
• C) Erken kalktım, kahvaltı yaptım, işe gittim.
• D) Bu konuda, sana katılmıyorum. ✓
• E) Ali, Veli ve Ayşe birlikte geldi.

C şıkkında virgül yanlış kullanılmıştır. 'Bu konuda sana katılmıyorum' cümlesinde 'bu konuda' zarfı cümlenin başında bir zarf tümleci olup kısa olduğu için virgülle ayrılmasına gerek yoktur. Virgül bu kullanımda gereksiz bir duraksamaya ve anlam akışında bozulmaya yol açar. Öte yandan uzun zarf cümlecikleri ya da belirgin bir vurgu amacı taşıyan yapılar virgülle ayrılabilir; ancak bu kadar kısa ve doğal bir başlangıçta virgül hatalıdır.

8. Aşağıdaki başlık yazımlarından hangisi noktalama açısından doğrudur?

• A) Türk Dili ve Edebiyatı ✓
• B) Türk Dili ve Edebiyatı.
• C) "Türk Dili ve Edebiyatı"
• D) Türk Dili ve Edebiyatı:
• E) Türk Dili ve Edebiyatı!

Başlıklara nokta konulmaz. Bu kural TDK Yazım Kılavuzu'nda açıkça belirtilmiştir: kitap, makale, bölüm başlıkları ve benzeri başlıklarda nokta kullanılmaz. A şıkkında başlığa nokta konulması yanlıştır. B'de ünlem işareti başlığa duygu yükler ve bu kullanım kurala aykırıdır. D'de başlık tırnak içine alınmış, bu da gereksiz ve yanlıştır. E'de iki nokta bağımsız bir başlık için işlevsizdir. Doğru kullanım noktalama işareti olmadan sona ermektir.

9. "Güzel sanatlar( ) resim( ) heykel( ) müzik ve mimarlık gibi dalları kapsar." cümlesinde boşluklara sırasıyla hangi noktalama işaretleri getirilmelidir?

• A) virgül, virgül, virgül
• B) virgül, noktalı virgül, virgül
• C) iki nokta, virgül, virgül ✓
• D) noktalı virgül, virgül, virgül
• E) iki nokta, noktalı virgül, virgül

Bir kavramın örneklerini sıralamadan önce iki nokta kullanılır: 'Güzel sanatlar:' ifadesi ardından gelen liste için iki nokta gerektirir. Ardından gelen liste ögeleri virgülle ayrılır; resim, heykel, müzik virgülle sıralanır ve son öge 'gibi' bağlacıyla bağlandığı için önüne virgül gelmez. Dolayısıyla birinci boşluğa iki nokta, ikinci ve üçüncü boşluklara virgül getirilir. 'Gibi' bağlacından önce gelen son virgül de dilbilgisel kurala uygundur çünkü liste içindeki virgüller sıralama ilişkisini gösterir.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işareti (') yanlış kullanılmıştır?

• A) Mehmet'çe bu karar doğruydu. ✓
• B) 1980'lerde ekonomi değişti.
• C) Türkiye'nin başkenti Ankara'dır.
• D) Ali'ye kitabı verdim.
• E) TBMM'nin açılışı 1920'dedir.

D şıkkında '-ce / -ca' eki özel bir sorun yaratmaktadır. 'Mehmet'çe' yazımında kesme işareti doğrudur; ancak bu ek 'göre, nazaran' anlamında bir edat işleviyle kullanıldığında özel isimden sonra kesme işaretiyle ayrılarak yazılır: 'Mehmet'e göre' ifadesinin yerine 'Mehmet'çe' yazılabilir. Ancak burada sorun kesme işaretinin kendisinde değil, ekin yapısındadır: standart yazımda bu tür ad + edat ilişkisi 'Mehmet'e göre' şeklinde açık yazılmalıdır. Kesme işareti sözcük biçim değişikliğini gizlemekte ve anlam karmaşasına yol açmaktadır. Diğer şıklarda kesme işareti yer adı, kişi adı ve kısaltmalara getirilen eklerde kurallara uygun kullanılmıştır.

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalama işaretlerinin tümü doğru kullanılmıştır?

• A) "Yarın erken gel," dedi; "seni bekliyorum." ✓
• B) 'Yarın erken gel' dedi, 'seni bekliyorum.'
• C) "Yarın erken gel" dedi, "seni bekliyorum."
• D) "Yarın erken gel," dedi, "seni bekliyorum."
• E) "Yarın erken gel" dedi; "seni bekliyorum."

Doğrudan anlatımda alıntı cümle tırnak içinde verilir; alıntı içindeki virgül tırnak işaretinden önce gelir: 'Yarın erken gel,' Ardından 'dedi' söyleme fiili gelir ve bu fiilin bitiminde, ikinci alıntı cümlesini bağlamak için noktalı virgül kullanılır. İkinci alıntı cümlesi yeniden tırnak içinde verilir ve nokta tırnak işaretinin içinde kalır. A şıkkı bu kurallara tam uymaktadır. B şıkkında tek tırnak hatalıdır. C şıkkında birinci alıntıda virgül eksiktir. D şıkkında noktalı virgül yerine virgül kullanılmış, bu da iki alıntı arasındaki ayrımı zayıflatmıştır. E şıkkında birinci alıntıda virgül eksiktir.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalama işaretleri anlam belirsizliğini ortadan kaldırmak amacıyla kullanılmıştır?

• A) Ahmet, Mehmet'ten daha çalışkandır. ✓
• B) Gel, dedim; gelmedi.
• C) Ali, öğretmenin dediğine göre başarılıdır.
• D) Kitabı, masanın üstüne koy.
• E) Seni, dün gördüm zaten.

B seçeneğinde 'Ahmet Mehmet'ten daha çalışkandır' biçiminde yazıldığında 'Ahmet Mehmet' diye birinden söz edildiği anlaşılabilir. Virgülün kullanılması bu belirsizliği ortadan kaldırır ve iki ayrı kişiden bahsedildiğini netleştirir. Diğer seçeneklerdeki virgüller ise anlam belirsizliği değil, farklı dilbilgisel işlevler (seslenme, ara söz vb.) için kullanılmıştır.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kısa çizginin (-) kullanımı yanlıştır?

• A) 2019 - 2023 yılları arasında görev yaptı.
• B) Türkçe - İngilizce sözlük aldım.
• C) — Bugün nereye gidiyorsun? — Sinemaya.
• D) İstanbul - Ankara arası üç saat sürer.
• E) Babasının — ne de olsa deneyimliydi — tavsiyesini dinledi. ✓

Cümle içinde açıklama yapmak amacıyla kullanılan işaret kısa çizgi (-) değil, uzun çizgi (—) ya da iki nokta üst üsteyle birlikte gelen kısa çizgi değil, yalnızca çift tire biçiminde kullanılır. Ancak asıl sorun şudur: Cümle içi açıklamalarda em dash (—) kullanılır; kısa çizgi (-) bu işlevi üstlenemez. E seçeneğinde kısa çizgi yerine uzun çizgi kullanılması gerekmektedir. Diğer seçeneklerde kısa çizginin kullanımı (karşılıklı konuşma, aralık, yer adları arası bağlantı) doğrudur.

14. I. Sınavdan yüksek not aldı; ancak bunu kimseye söylemedi. II. Sınavdan yüksek not aldı, ancak bunu kimseye söylemedi. III. Sınavdan yüksek not aldı: ancak bunu kimseye söylemedi. IV. Sınavdan yüksek not aldı — ancak bunu kimseye söylemedi. Yukarıdaki cümlelerin hangilerinde noktalama işareti doğru kullanılmıştır?

• A) I ve II ✓
• B) II ve III
• C) Yalnız I
• D) I, II ve IV
• E) Yalnız II

I. cümlede noktalı virgül zıt anlamlı iki yargıyı birbirine bağlamakta doğru kullanılmıştır. II. cümlede 'ancak' bağlacı virgülle ayrılmış olup bu da kabul edilen bir kullanımdır. III. cümlede iki nokta üst üste açıklama ilişkisi olmayan bir yapıda kullanılmış, bu yanlıştır. IV. cümlede uzun çizgi bu bağlamda kullanılamaz çünkü uzun çizgi cümle içi açıklamalar için geçerlidir, iki cümleyi bağlamak için değil. Dolayısıyla I ve II doğrudur.

15. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde üç nokta (...) yanlış kullanılmıştır?

• A) Türkiye'nin büyük şehirleri: İstanbul, Ankara, İzmir...
• B) Ne diyeyim, adam öyle biri ki...
• C) "Bir gün mutlaka..." diyerek sözünü yarıda kesti.
• D) Kitap okumak insanı geliştirir... Bu herkesin bildiği bir gerçektir. ✓
• E) (...) Ertesi gün yine aynı yere gitti.

D seçeneğinde üç nokta iki ayrı ve tam cümle arasında gereksiz yere kullanılmıştır. Üç nokta; sözün yarıda kesildiğini, söylenmek istenilmeyen düşünceleri, alıntılardaki atlanan bölümleri ya da belirsizlik ve çoğaltmayı belirtmek için kullanılır. İki bağımsız tam cümle arasında ise nokta veya noktalı virgül kullanılmalıdır. Diğer seçeneklerde üç nokta işlevine uygun kullanılmıştır.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde iki nokta üst üste (:) kullanımı ÖSYM yazım kurallarına göre yanlıştır?

• A) Toplantıya şunlar katıldı: Müdür, öğretmenler ve veliler.
• B) Atatürk şunu demiştir: "Yurtta barış, dünyada barış."
• C) Sonuç olarak: tüm çabalar boşa gitti. ✓
• D) Sebebi şudur: uzun süre çalışmadı.
• E) Şu özelliklere dikkat edilmeli: sabır, özen ve titizlik.

E seçeneğinde 'Sonuç olarak' ifadesi bir bağlaç/zarf öbeğidir ve ardından gelen yargıyı açıklamaz; yalnızca bağlar. İki nokta üst üste, kendinden önce gelen ifadenin açıklamasını, örneğini ya da sıralamayı getirmeden önce kullanılır. 'Sonuç olarak' gibi bağlama zarflarından sonra iki nokta kullanılmaz; virgül ya da hiçbir noktalama işareti konulmadan devam edilir. Diğer seçeneklerde iki nokta sıralama, alıntı ve açıklama işlevleriyle doğru biçimde kullanılmıştır.

17. Aşağıdaki alıntılardan hangisinde köşeli parantez ([]) doğru işleviyle kullanılmıştır?

• A) [Çok yorulduğum için] erken uyudum.
• B) "O [Atatürk], Türk milletinin en büyük önderidir." ✓
• C) Toplantı [saat 14.00'te] başlayacak.
• D) Orhan Veli [ünlü şair] bu şiiri 1945'te yazmıştır.
• E) Kitabın fiyatı [50 TL] artmış.

Köşeli parantez, bir alıntı içindeki öznenin ya da belirsiz bir ifadenin kim ya da ne olduğunu açıklamak için alıntıya eklenen bilgileri göstermek amacıyla kullanılır. B seçeneğinde alıntı içinde geçen 'O' zamirinin kime atıfta bulunduğunu belirtmek için [Atatürk] ifadesi köşeli parantezle verilmiş; bu tam anlamıyla doğru bir kullanımdır. Diğer seçeneklerde ise köşeli parantez alıntı dışı cümlelerde açıklama veya ek bilgi amacıyla kullanılmış olup bu, köşeli değil yuvarlak parantezin işlevidir.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgülün kaldırılması cümlenin anlamını köklü biçimde değiştirir?

• A) Dün, sinemaya gittim.
• B) Güzel, bir çiçek getirdi.
• C) Kitabı okuyan, öğrenci değildi. ✓
• D) Ahmet, bugün erken kalktı.
• E) Yavaş, yavaş ilerliyordu.

B seçeneğinde 'Kitabı okuyan öğrenci değildi' biçiminde yazıldığında cümle, 'kitabı okuyan o kişi öğrenci değildi' anlamına gelir; yani 'kitabı okuyan' sıfat-fiil öbeği 'öğrenci' sözcüğünü niteler. Virgül kullanıldığında ise 'kitabı okuyan kişi, (bir) öğrenci değildi' anlamı ortaya çıkar; özne-yüklem ilişkisi netleşir ve niteleme ortadan kalkar. Bu durum cümlenin yapısını ve anlamını köklü biçimde değiştirir. Diğer seçeneklerdeki virgüllerin kaldırılması ise anlam farkı yaratmaz ya da çok küçük bir fark oluşturur.

19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalı virgül (;) yanlış kullanılmıştır?

• A) Çok çalıştı; buna rağmen başaramadı.
• B) Bugün hava güzeldi; yürüyüşe çıktım, parkta oturdum. ✓
• C) Toplantıya Ankara'dan Ayşe Hanım, müdür yardımcısı; İzmir'den Murat Bey, proje koordinatörü katıldı.
• D) Sabah erkenden kalktı; ancak treni kaçırdı.
• E) Kimisi kitap okudu; kimisi müzik dinledi.

E seçeneğinde noktalı virgülden sonra gelen bölümde iki eylem virgülle bağlanmıştır: 'yürüyüşe çıktım, parkta oturdum.' Bu yapı, noktalı virgülden önce gelen cümleyle eşdeğer iki ayrı birim oluşturması gerektiği düşünüldüğünde içyapı sorunludur; ikinci bölümdeki sıralamayı ayırmak için virgül kullanılmış ve bu, bütünün dengesini bozmuştur. Doğru kullanım: 'Bugün hava güzeldi; yürüyüşe çıktım; parkta oturdum.' olmalıydı. Diğer seçeneklerde noktalı virgül zıtlık, sıralama ve özlü bağlama işlevleriyle doğru kullanılmıştır.

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tırnak işaretinin ("") kullanımı yanlıştır?

• A) Öğretmen "Yarın sınav var" dedi.
• B) Gazetede "ekonomik kriz derinleşiyor" başlıklı bir haber vardı.
• C) Buna "iyi niyet" demek güç.
• D) "Sabahattin Ali" bu hikâyeyi 1940'larda yazmıştır. ✓
• E) "Ölmez" adlı romanı geçen ay okudum.

D seçeneğinde 'Sabahattin Ali' bir özel isim olup kişi adları tırnak içine alınmaz. Tırnak işareti; alıntılar, özel vurgu yapılmak istenen sözcük veya ifadeler, ironi, yapıt adları ve özel terimler için kullanılır. Kişi adları zaten özel isim kategorisinde olduğundan ayrıca tırnak gerektirmez. Diğer seçeneklerde tırnak; yapıt adı (A), ironik/özel anlam (B), doğrudan alıntı (C) ve gazete başlığı/alıntı (E) işleviyle doğru kullanılmıştır.

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlem işaretinin (!) kullanımı yanlış ya da işlevsizdir?

• A) Allah'ım, bu nasıl bir talihsizlik!
• B) Dur, gitme!
• C) Bugün hava çok soğuktu; dışarı çıkmadım! ✓
• D) Ne güzel bir gün!
• E) Ey Türk gençliği!

D seçeneğindeki cümle duygusal bir vurgu veya coşku içermeyen, yalın bir bildirim cümlesidir. 'Bugün hava çok soğuktu; dışarı çıkmadım' ifadesi bir olgu bildirmekte olup ünlem işareti gerektiren bir heyecan, emir, nida ya da ünlem unsuru içermemektedir. Ünlem işareti bu cümlede işlevsiz ve yanlış konumlandırılmıştır; nokta kullanılmalıydı. Diğer seçeneklerde ünlem sırasıyla beğeni, emir, nida/yakarma ve seslenme (hitap) işlevleriyle doğru kullanılmıştır.

22. Aşağıdaki cümle gruplarının hangisinde aynı noktalama işaretinin iki farklı işlevde doğru kullanıldığı görülmektedir? (Verilen her iki cümlede de aynı işaret kullanılmıştır.)

• A) İzmir'e gitti; İstanbul'a döndü. / Toplantıya Ahmet, koordinatör; Mehmet, muhasebeci katıldı. ✓
• B) (Bu bilgi doğrulanamamıştır.) / Fiyatı (KDV dahil) 200 TL'dir.
• C) Türkçe, Matematik, Fen... / Ağladı, güldü, sustdu.
• D) Saat 14.30'da başlar. / vb., vs., bkz.
• E) "Gel" dedi. / Kitabın adı "Kürk Mantolu Madonna"dır.

D seçeneğinde noktalı virgül iki farklı işlevde kullanılmıştır: Birinci cümlede iki bağımsız yargıyı birbirine bağlamak (sıralama), ikinci cümlede ise şehir ve unvan çiftlerini birbirinden ayırmak (karmaşık listelerde virgülden üst düzey ayraç olarak) işleviyle doğru biçimde kullanılmıştır. Diğer seçeneklerdeki işaretler ya tek işlevde kullanılmıştır ya da örneklerden biri yanlış kullanım içermektedir. A'da tırnak iki farklı işlevde kullanılmış gibi görünse de bu da doğru bir seçenektir; ancak D daha güçlü ve belirgin bir farklılık içerdiğinden tercih edilir.

23. Aşağıdaki metinde numaralanmış noktalama işaretlerinden hangisi yanlış kullanılmıştır? "Yazar(1), bu romanında(2); toplumun derin çelişkilerini(3), sınıf farklılıklarını ve bireyin(4) yalnızlığını ustalıkla işlemiştir(5)."

• A) 1
• B) 3
• C) 5
• D) 4
• E) 2 ✓

2 numaralı noktalama işareti olan noktalı virgül (;) yanlış kullanılmıştır. Cümlede 'bu romanında' ifadesinden sonra bir sıralama gelmeye başlamaktadır. Bu bağlamda 'bu romanında' dolaylı tümlecidir ve sonrasındaki öğeleri bu tümleç yönetmektedir. Sıralamanın başında, dolaylı tümleçten sonra noktalı virgül kullanılamaz; bu pozisyonda virgül de gerekmemektedir, işaret hiç konulmamalı ya da iki nokta üst üste (:) konulabilir. Noktalı virgül ancak eşdeğer bağımsız yargıları ya da karmaşık liste öğelerini ayırmak için kullanılır; dolaylı tümleç ile yüklem arasına girmesi yanlıştır.

24. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde kesme işaretinin (') kullanımında ÖSYM kılavuzuna göre bir yanlışlık vardır?

• A) Ahmet'in kitabı kaybolmuş.
• B) Türkiye'nin başkenti Ankara'dır.
• C) 1923'te Cumhuriyet ilan edildi.
• D) Allah'a şükür, sağ salim döndü.
• E) Türk'çe dersinde başarılıydı. ✓

D seçeneğinde 'Türkçe' sözcüğü aslında bir özel isim türevi olan ve bitişik yazılan bir sözcüktür. 'Türk' özel ismine '-çe' yapım eki getirilmiş olup bu ek, kalıplaşarak 'Türkçe' biçiminde tek sözcük oluşturmuştur. Bu yapıda kesme işareti kullanılmaz; özel isimlere yalnızca çekim ekleri geldiğinde kesme işareti konulur, yapım ekleri sözcüğü yeni bir sözcüğe dönüştürdüğünden kesme kullanılmaz. Dolayısıyla 'Türkçe dersinde' biçiminde yazılmalı, 'Türk'çe' yazımı yanlıştır. Diğer seçeneklerde kesme işareti özel ad + çekim eki ilişkisinde doğru biçimde kullanılmıştır.

25. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde parantez ( ) doğru kullanılmamıştır?

• A) Atatürk (1881-1938) büyük bir devlet adamıydı.
• B) Sonuç olarak başarısız olduk (çünkü yeterince hazırlanmadık). ✓
• C) Bu konu ileride ele alınacaktır. (Bkz. Bölüm 4.)
• D) Madde 5 (Beş): Toplantıya katılım zorunludur.
• E) Divan edebiyatının önemli şairleri (Fuzuli, Baki, Nedim) bu dönemde eser verdi.

D seçeneğinde parantez içindeki ifade 'çünkü yeterince hazırlanmadık' bir neden bildiren bağımlı yan cümleciktir. Bu ifade asıl cümlenin ayrılmaz anlam bütünlüğünün parçasıdır; bağlaçla (çünkü) başlayan bir açıklama yan cümlesini paranteze almak yapıyı bozar. Nedensellik ilişkisi cümlenin temel anlamını tamamladığından bu bilgi paranteze değil, virgülle ayrılan bir yan cümle olarak asıl yapıya dahil edilmelidir: '…başarısız olduk, çünkü yeterince hazırlanmadık.' Diğer seçeneklerde parantez; tarih aralığı, sayının yazıyla karşılığı, yönlendirme notu ve liste şeklinde ek açıklama işlevleriyle doğru kullanılmıştır.