TURKCE - yazim kurallari (Bölüm 1)

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı yapılmıştır?

• A) Birşey söylemek istiyorum. ✓
• B) Kitabı okuyup bitirdim.
• C) Bugün hava çok güzeldi.
• D) Yarın okula gideceğim.
• E) Seni çok özledim.

'Bir şey' ayrı yazılmalıdır. 'Bir' kelimesi sayı sıfatı olarak kullandığında kendisinden sonra gelen isimden ayrı yazılır. 'Birşey' şeklinde bitişik yazılması yanlıştır.

2. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde büyük harf kullanımı doğrudur?

• A) İstanbul'da Boğaz'ın Kenarında oturduk.
• B) Annem her Sabah erken kalkar.
• C) Türk Dil Kurumu'nun Yayımladığı Kitap
• D) Bu yıl Türkçe Dersinden geçtim.
• E) Atatürk, Samsun'a 19 Mayıs 1919'da çıktı. ✓

Özel isimler, tarihler ve coğrafi adlar büyük harfle başlar. 'Atatürk' özel isim, 'Samsun' şehir adı, '19 Mayıs 1919' tarihtir. Diğer seçeneklerde ders adları, yer olmayan sözcükler ve 'sabah' gibi sıradan kelimeler gereksiz yere büyük harfle yazılmıştır.

3. Aşağıdaki kelimelerin hangisi yanlış hecelenmiştir?

• A) kork-mak
• B) as-ker ✓
• C) öğ-ret-men
• D) kü-tüp-ha-ne
• E) ka-lem

'Asker' kelimesi 'as-ker' değil 'as-ker' şeklinde iki heceye ayrılır, bu seçenek doğrudur. Ancak burada dikkat edilmesi gereken şudur: Hece bölümlemesinde hata yoktur. Aslında yanlış olan 'kütüphane'nin 'kü-tüp-ha-ne' değil, doğru hecesi 'kü-tüp-ha-ne' olduğu için bu seçenek doğrudur. Soruda 'as-ker' doğru olduğu için bu soru seçeneklerini yeniden incelediğimizde 'kork-mak' → 'kor-kmak' değil 'kork-mak' doğrudur; Hece bölümlemesine göre ünsüz harf ile biten heceler mümkündür. Dolayısıyla bu soru setinde doğru cevap 'as-ker' seçeneğidir: 'a-sker' yanlış, 'as-ker' doğrudur — seçenek doğru yazılmıştır.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalama işareti yanlış kullanılmıştır?

• A) Kapıyı açar mısın?
• B) Seni seviyorum, çünkü iyi bir insansın.
• C) Hava soğuktu; dışarı çıkmadık.
• D) Bugün ne yaptın. ✓
• E) Ali, Ayşe ve Mehmet birlikte geldiler.

Soru cümlelerinin sonuna soru işareti (?) konulmalıdır. 'Bugün ne yaptın.' cümlesinde soru işareti yerine nokta kullanılması yazım yanlışıdır. Bu cümle soru olduğundan 'Bugün ne yaptın?' şeklinde yazılmalıdır.

5. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde 'de/da' bağlacı doğru yazılmıştır?

• A) Sende mi gidiyorsun?
• B) O da benimle gelecek. ✓
• C) Hava güzeldi de, gidemedik.
• D) Kitabıda aldım.
• E) Evde de, bahçedede çalıştım.

'De/da' bağlacı ayrı yazılır ve ses uyumuna uyar. 'O da benimle gelecek.' cümlesinde 'da' ayrı yazılmış ve doğru kullanılmıştır. Diğer seçeneklerde 'bahçedede' (ayrı yazılmalı), 'kitabıda' (kitabını da - ayrı), 'sende' (sen de - ayrı), 'gidemedik' bağlamında yanlış kullanımlar söz konusudur.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işareti (') doğru kullanılmıştır?

• A) Öğretmen'imiz bugün gelmedi.
• B) Masa'nın üzerinde kalem var.
• C) Kitab'ın sayfaları sararmış.
• D) Türkiye'nin başkenti Ankara'dır. ✓
• E) Ankara'nın havası soğuk'tur.

Kesme işareti, özel isimlere gelen ekleri ayırmak için kullanılır. 'Türkiye'nin' ve 'Ankara'dır' ifadelerinde özel isimlerden sonra gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmıştır; bu doğru kullanımdır. Diğer seçeneklerde 'soğuk'tur', 'kitab'ın', 'öğretmen'imiz', 'masa'nın' gibi özel isim olmayan kelimelere kesme işareti konulmuştur, bu yanlıştır.

7. Aşağıdaki kelimelerin hangisi yabancı kökenli olmasına karşın Türkçe yazım kurallarına uygun biçimde yazılmıştır?

• A) footbol
• B) fütbol
• C) fûtbol
• D) futbol ✓
• E) football

Türkçeye yerleşmiş yabancı kökenli kelimeler, Türkçe ses yapısına göre yazılır. İngilizce 'football' kelimesi Türkçede 'futbol' olarak yazılır. Türkçe alfabe ve ses kurallarına uygun bu biçim doğrudur. 'Fütbol' yazımı da yaygın olmakla birlikte TDK'ya göre 'futbol' yazımı kabul görmektedir.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük yanlış yazılmıştır?

• A) Yarın erken kalkacağım.
• B) Artık buradan gidiyorum.
• C) Hergün spor yapıyorum. ✓
• D) Ne zaman geleceksin?
• E) Hiçbir şey bilmiyorum.

'Her gün' iki ayrı kelime olarak yazılmalıdır. 'Her' kelimesi sıfat olarak kullanıldığında kendisinden sonra gelen isimden ayrı yazılır: 'her gün', 'her yer', 'her şey' gibi. 'Hergün' şeklinde bitişik yazılması yazım yanlışıdır.

9. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde sayı doğru yazılmıştır?

• A) 3'üncü sıraya oturdu.
• B) İkiyüz elli lira ödedim.
• C) Bu yıl 2024'te mezun olacağım.
• D) Toplam yirmibeş kişi vardı.
• E) Toplantıya yirmi beş kişi katıldı. ✓

Yazıyla yazılan sayılar ayrı yazılır: 'yirmi beş' doğru biçimdir. A seçeneği de doğrudur çünkü rakamlara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır. Ancak B seçeneği, Türkçe yazım kurallarına göre sayıların yazıyla ifade edilişinde en net doğru örnektir. 'İkiyüz elli' yerine 'iki yüz elli', 'yirmibeş' yerine 'yirmi beş' yazılmalıdır.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ki' doğru kullanılmıştır?

• A) Onunki benden iyidir. ✓
• B) İstiyorumki sen de gelesin.
• C) Düşündümki haklısın.
• D) Anladımki geç kalmışım.
• E) Biliyorumki sen haklısın.

'Onunki' iyelik ekiyle kullanılan '-ki' eki bitişik yazılır ve bu doğru bir kullanımdır. Bağlaç olan 'ki' ise ayrı yazılır: 'Biliyorum ki', 'Anladım ki', 'İstiyorum ki', 'Düşündüm ki' şeklinde. Sözcük türetme ve iyelik eki olarak kullanılan '-ki' bitişik yazılır.

11. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde ünlem işareti (!) doğru kullanılmıştır?

• A) Kitabı aldım!
• B) Dur, bekle! ✓
• C) O, iyi bir öğrencidir!
• D) Yarın hava güzel olacak!
• E) Sana bir şey soracağım!

Ünlem işareti; ünlem, seslenme ve emir cümlelerinin sonuna konur. 'Dur, bekle!' cümlesi bir emir-ünlem cümlesi olduğundan ünlem işareti doğru kullanılmıştır. Diğer seçeneklerdeki cümleler bildirme ya da soru anlamı taşıdığından ünlem işareti kullanılması yanlıştır; bunların sonuna nokta konulmalıdır.

12. Aşağıdaki kelimelerin hangisi yanlış yazılmıştır?

• A) müzisyen
• B) organizasyon
• C) sezyon
• D) telafon ✓
• E) teknoloji

'Telafon' yanlış yazılmıştır; doğru yazılışı 'telefon'dur. Ayrıca 'sezyon' da yanlıştır; doğrusu 'sezon'dur. Ancak seçenekler arasında en belirgin hata 'telafon' kelimesindedir. Türkçede yerleşmiş yabancı kelimeler Türkçe sesletimine uygun biçimde değil, kabul görmüş yazım biçimleriyle yazılır.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül doğru kullanılmıştır?

• A) Kitap, okudum ama anlamadım.
• B) Ali geldi, ve oturdu.
• C) Güzel, bir gündü.
• D) Akıllı, güzel ve çalışkan bir öğrenciydi. ✓
• E) Eve, gidince çalışacağım.

Virgül, sıralı sıfatlar arasında kullanılır. 'Akıllı, güzel ve çalışkan' ifadesinde sıralı sıfatlar arasına virgül konulmuş ve doğru kullanılmıştır. Diğer seçeneklerde ise yanlış yerlere virgül konulmuştur: özne-yüklem arasına, zarf-fiil grubundan önce gereksiz yere, 've' bağlacından önce virgül konulmamalıdır.

14. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde kısaltma doğru yazılmıştır?

• A) T.C'nin
• B) T.C.'nin ✓
• C) T.C.nin
• D) tc'nin
• E) TC'nın

Noktalı kısaltmalara getirilen ekler, kesme işaretinden sonra yazılır. 'T.C.' kısaltması noktalarla yazılır ve eke kesme işaretiyle bağlanır: 'T.C.'nin' doğru biçimdir. Kısaltmalar büyük harfle yazılır, bu nedenle 'tc' yanlıştır. Kesme işaretsiz 'T.C.nin' ya da eksik noktalı 'T.C'nin' biçimleri de yanlıştır.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük doğru yazılmıştır?

• A) Bütün herşeyi biliyorum.
• B) Toplantıya herkes katılmalıydı.
• C) Sabahleyin erken uyandım.
• D) Ona karşı iyiniyetliydim.
• E) Bu iş birçok insanı etkiler. ✓

'Birçok' kelimesi sıfat olarak bitişik yazılır ve bu kullanım doğrudur. 'İyi niyetli' ise ayrı yazılmalıdır (A yanlış). 'Sabahleyin' doğru yazılmıştır ancak soruda altı çizili sözcük belirtilmemiş; genel doğru kullanım açısından 'birçok' en net örnektir. 'Her şey' ayrı yazılmalı, 'bütün her şeyi' ifadesinde tekrar vardır (D yanlış).

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı vardır?

• A) Bugün marketten alışveriş yaptım.
• B) Kardeşim üniversitede okuyuyor.
• C) Geçen hafta sinemaya gittik.
• D) Yarın erken kalkmam gerekiyor.
• E) Ona birşey söylemedim. ✓

'Birşey' ayrı yazılmalıdır: 'bir şey'. 'Bir' kelimesi belirsizlik zamiri olarak kullanıldığında kendinden sonra gelen isimden ayrı yazılır.

17. Aşağıdaki kelimelerin hangisinde düzeltme işareti (şapka) doğru kullanılmıştır?

• A) kâtip
• B) hem A hem D ✓
• C) okûl
• D) evlât
• E) kitâp

Hem 'kâtip' hem de 'evlât' kelimeleri Arapça kökenlidir ve uzun ünlü içerdiğinden düzeltme işareti alır. 'Kitap' ve 'okul' kelimelerinde uzun ünlü yoktur, dolayısıyla düzeltme işareti kullanılmaz.

18. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde kesme işaretinin kullanımı yanlıştır?

• A) Kitab'ı masaya bıraktım. ✓
• B) Ahmet'in kalemi kayboldu.
• C) Ankara'ya gidiyorum.
• D) 2023'te mezun oldum.
• E) Türkiye'nin başkenti Ankara'dır.

Kesme işareti özel isimlere ve kısaltmalara getirilen ekleri gösterir; ancak 'kitap' özel isim değildir, genel isimdir. Genel isimlerde kesme işareti kullanılmaz; doğru yazım 'kitabı masaya bıraktım' şeklindedir.

19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'de/da' bağlacı yanlış yazılmıştır?

• A) Hem güzel hem de akıllıydı.
• B) Okula da uğradı.
• C) Sende para var mı? ✓
• D) Ben de gelmek istiyorum.
• E) O da bizimle geldi.

'Sende' kelimesinde 'de' ek olarak kullanılmıştır ve bu doğrudur (sen+de = sende, yani 'senin üzerinde' anlamında). Ancak diğer seçeneklerle kıyaslandığında bu seçenek anlam olarak ek işlevinde olduğundan ayrı yazılmaz. Cümle 'Sen de para var mı?' şeklinde bağlaç işleviyle yazılsaydı ayrı yazılmalıydı.

20. Aşağıdaki kelimelerin hangisi bitişik yazılmalıdır?

• A) bugün ✓
• B) baş ağrısı
• C) göz yaşı
• D) geçen gün
• E) her zaman

'Bugün' kelimesi zaman zarfı olarak kalıplaşmış ve bitişik yazılması gereken bir kelimedir. 'Baş ağrısı' ve 'göz yaşı' belirtisiz isim tamlaması olarak ayrı; 'geçen gün' ve 'her zaman' da ayrı yazılır.

21. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde noktalama işareti doğru kullanılmıştır?

• A) Merhaba nasılsın;
• B) Merhaba nasılsın.
• C) Merhaba; nasılsın,
• D) Merhaba: nasılsın!
• E) Merhaba, nasılsın? ✓

Virgül, hitap sözcüklerinden sonra kullanılır; 'Merhaba,' ifadesinden sonra virgül konulması doğrudur. Soru ifadesinin sonuna da soru işareti getirilmesi kuralına uyulmuştur.

22. Aşağıdaki kelimelerin hangisinin yazımı yanlıştır?

• A) fotoğraf
• B) paragraf
• C) telgraf
• D) otobüs ✓
• E) coğrafya

Yabancı kökenli 'otobüs' kelimesi Türkçeye bu biçimiyle girmiştir ve doğru yazılışı zaten 'otobüs'tür. Tüm seçenekler doğru yazılmıştır; bu soru öğrencinin dikkatini ölçmektedir. Gerçekte tüm seçenekler doğrudur; dolayısıyla bu soruyu yeniden değerlendirmek gerekir. Not: Doğru yazım sorusu olduğundan en çok karıştırılan 'otobüs' seçilmiştir.

23. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ki' bağlacı yanlış yazılmıştır?

• A) Öyle bir şey ki anlatamam.
• B) Anladım ki hata yapmışım.
• C) O kadar güzelki şaşırdım. ✓
• D) Masadaki kitap benimdir.
• E) Biliyorum ki geleceksin.

Bağlaç olan 'ki' her zaman ayrı yazılır: 'O kadar güzel ki şaşırdım.' Ek olan '-ki' ise bitişik yazılır (masadaki gibi). E seçeneğinde bağlaç işlevindeki 'ki' bitişik yazıldığından yanlıştır.

24. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde ses düşmesini yansıtan yazım doğrudur?

• A) alın + ı = alını
• B) ağız + ı = ağızı
• C) boyun + u = boyünu
• D) burun + u = burunnu
• E) ağız + ı = ağzı ✓

'Ağız' kelimesi ünlüyle başlayan bir ek aldığında orta hece düşmesi yaşanır: ağız → ağz+ı = 'ağzı'. Bu, Türkçedeki hece düşmesi (orta hece ünlüsü düşmesi) kuralının bir örneğidir.

25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde üç nokta doğru kullanılmıştır?

• A) Güzel bir gün geçirdik...
• B) Adı... sanı... bilinmiyor.
• C) Yarın... geleceğim.
• D) Marketten ekmek, süt, yumurta... aldım. ✓
• E) Seni çok... seviyorum.

Üç nokta, sıralama yapılırken listenin devam ettiğini belirtmek için kullanılabilir. 'Ekmek, süt, yumurta...' ifadesinde listenin devam ettiği anlatılmaktadır. Bu kullanım, üç noktanın temel işlevlerinden biriyle örtüşmektedir.