TURKCE - yazim kurallari (Bölüm 4)

1. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde altı çizili sözcüklerden biri yanlış, diğeri doğru yazılmıştır?

• A) Sabahleyin <u>herşeyi</u> bir kenara bırakıp <u>yalnızca</u> kitap okudu.
• B) <u>Hiçbir</u> zaman pes etmedi; <u>bir çok</u> engeli aştı. ✓
• C) <u>Pekiyi</u> söylüyorsun; ama <u>de ki</u> bir türlü dinlemiyorlar.
• D) <u>Artık</u> sabah işe erken gidiyor; <u>hergün</u> aynı rotayı izliyor.
• E) <u>Belki de</u> yarın gelir; <u>öyleki</u> her şey yoluna girecek.

B seçeneğinde 'hiçbir' doğru yazılmıştır (soru sıfatlarıyla birleşik yazılır); ancak 'bir çok' yanlıştır, doğrusu 'birçok' biçiminde bitişik yazılır. Böylece bir sözcük doğru, diğeri yanlıştır. A'da 'herşeyi' yanlış ('her şeyi' ayrı yazılır), 'yalnızca' doğrudur ancak soru yalnızca bir yanlış-bir doğru çiftini aramaktadır ve B bu durumu en net karşılamaktadır. C'de 'öyleki' yanlış ('öyle ki' ayrı), D'de 'hergün' yanlış ('her gün' ayrı), E'de 'pekiyi' yanlış ('peki' yeterli; 'de ki' fiil olarak ayrı yazımı doğrudur).

2. Türkçe yazım kurallarına göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işaretiyle ilgili bir yanlışlık söz konusu değildir?

• A) Ahmet'in babası İstanbul'da doktor'dur.
• B) Türkiye'nin başkenti Ankara'dır.
• C) TBMM'nin açılış yıldönümü kutlandı. ✓
• D) Ali'nin Ankara'ya gittiğini öğrendik.
• E) 1923'te kurulan Cumhuriyet, bugün hâlâ yaşamaktadır.

D seçeneği tamamen doğrudur; kısaltmalara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır: TBMM'nin. A'da sorun yok gibi görünse de soru 'yanlışlık söz konusu olmayan' seçeneği sorduğundan dikkatle değerlendirilmelidir. E seçeneğinde 'doktor'dur' biçiminde kesme işareti kullanılmış; ancak 'doktordur' sözcüğünde kesme işareti kullanılmaz çünkü özel ad değil, sıradan bir sözcüktür. B ve C doğru olmakla birlikte D en kesin ve tartışmasız doğru örnektir; E'deki 'doktor'dur' hatası sorunun cevabını netleştirir.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birden fazla yazım yanlışı bir arada bulunmaktadır?

• A) Hafta sonu herkesle birlikte pikniğe gidecekler.
• B) Öğleden sonra gelen misafirler salona alındı.
• C) Resmî belgeler imzalanmadan önce mutlaka kontrol edilmelidir.
• D) Geçen yıl aldığı kitabı henüz okuyamamış.
• E) Sabah kalktığında ne yapacağını şaşırdı; birşeyler yiyip dışarı çıktı. ✓

B seçeneğinde iki ayrı yazım yanlışı bulunmaktadır: 'birşeyler' yerine 'bir şeyler' (ayrı yazılmalı) ve 'şaşırdı' fiili bu bağlamda 'ne yapacağını şaşırdı' yerine 'ne yapacağını şaşırır hâle geldi / bilemedi' gibi kullanılması gerekir; asıl yazım yanlışları 'birşeyler'dir (ayrı yazılmalı). Ayrıca bu cümlede anlam bütünlüğü bozulmuştur. Diğer seçeneklerde tek bir sorun varken ya da hiç yokken, B'de 'birşeyler' yazım yanlışı açık ve belirgindir. Diğer seçenekler yazım açısından doğrudur.

4. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde 'ki' bağlacı, bağlaç olmadığı hâlde yanlış biçimde ayrı yazılmıştır?

• A) Sanırım ki hava yarın açacak.
• B) Öyle bir fırtına koptu ki ortalık karardı.
• C) Anladım ki bu işin sonu yokmuş.
• D) Biliyorum ki yarın geç kalacaksın.
• E) Okulda ki öğrenciler bahçeye çıktı. ✓

D seçeneğinde 'okulda ki' biçiminde ayrı yazılmış olan 'ki', aslında sıfat-fiil eki işlevi gören ve sözcüğe bitişik yazılması gereken '-ki' ekidir. 'Okuldaki öğrenciler' şeklinde bitişik yazılmalıdır. Çünkü bu '-ki', bir bağlaç değil; yer bildiren sözcüklere getirilen ve sıfat türeten bir ektir. Bu ekler her zaman bitişik yazılır (örneğin: bugünkü, dündeki, oradaki). Diğer seçeneklerdeki 'ki' bağlaç olduğu için ayrı yazılması doğrudur.

5. Sayıların yazımıyla ilgili olarak aşağıdaki seçeneklerin hangisi yanlıştır?

• A) %25 oranında bir artış gözlemlendi. (Yüzde işareti rakamın önüne붙여 yazılır.)
• B) Sınıfta otuz beş öğrenci var. (Yazıyla ifade edilen sayılar bitişik yazılmaz, ayrı yazılır.)
• C) Bina yüzyirmidört numaralıdır. (Binalarda kapı numaraları rakamla değil yazıyla verilirse bitişik yazılır.) ✓
• D) Saat tam 09.30'da buluşalım. (Saat ve dakika arasına nokta konur.)
• E) Toplantıya 1.250 kişi katıldı. (Rakamla yazılan büyük sayılarda basamak ayıracı olarak nokta kullanılır.)

D seçeneğindeki açıklama yanlıştır. Türkçe yazım kurallarına göre sayılar yazıyla ifade edildiğinde ayrı yazılır: 'yüz yirmi dört'. 'Yüzyirmidört' biçiminde bitişik yazmak kurallara aykırıdır. Sayılar ne kadar büyük olursa olsun yazıyla ifade edildiğinde her basamak ayrı yazılır: bin dokuz yüz yirmi üç, iki yüz elli vb. E seçeneğinde de yüzde işaretinin konumu tartışmalı olmakla birlikte Türk Dil Kurumu, yüzde işaretini rakamdan önce ve bitişik yazmayı esas alır: %25. D'deki kural açıklaması temelden yanlıştır.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'de/da' yazımı yanlıştır?

• A) Çantada ki defterleri masaya koydu. ✓
• B) O da bizimle gelecekmiş.
• C) Evde de işte de huzur bulamıyorum.
• D) Gel de görelim bakalım ne yapacakmış.
• E) Hem annem hem de babam bu karara katılmıyor.

E seçeneğinde asıl sorun 'çantada ki' biçiminde yazılan ektir. Buradaki '-ki' bir bağlaç değil, yer belirten sözcüklere eklenen sıfat yapım ekidir ve her zaman bitişik yazılır: 'çantadaki'. Bununla birlikte soruda 'de/da yazımı yanlışı' sorulmuştur; E'de 'da' ayrı yazılmıştır ve bu yanlıştır ('çantadaki' tek sözcük olmalıdır). Diğer seçeneklerde 'de/da' bağlaç olarak doğru biçimde ayrı yazılmıştır. C'de 'evde de' ifadesindeki ilk 'de' hal eki (bitişik), ikincisi bağlaçtır (ayrı); bu da kurallara uygundur.

7. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde özel adlardan türetilmiş sözcüklerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) Müslümanlığın temel ilkeleri beş şart üzerine kuruludur.
• B) Avrupalı araştırmacılar bu konuda önemli çalışmalar yapmıştır.
• C) Marxist düşünce, siyaset bilimini derinden etkilemiştir. ✓
• D) İstanbullu olmak ayrı bir gurur kaynağıdır.
• E) Türkçe, dünyada en çok konuşulan diller arasındadır.

D seçeneğinde 'Marxist' sözcüğü büyük harfle yazılmıştır. Türk Dil Kurumu kurallarına göre özel adlardan türetilen ve millet, mezhep, siyasi akım adlarını karşılayan sözcükler küçük harfle yazılır: marksist, kemalist, freudçu vb. Ancak özel adın kendisi büyük yazılırken ondan türetilen sıfatlar küçük yazılmalıdır. Bu nedenle 'marksist düşünce' yazımı doğrudur. Diğer seçeneklerde 'Avrupalı', 'Müslümanlık', 'İstanbullu', 'Türkçe' sözcükleri özel addan türemiş olmakla birlikte bu özel kategorilerde büyük harf korunur; yalnızca ideoloji/ekol adlarında küçük harf kuralı geçerlidir.

8. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde noktalama işaretlerinin kullanımından kaynaklanan bir anlam belirsizliği söz konusudur?

• A) Ali geldi, Veli gitti.
• B) Kitabı okudum bitirdim.
• C) Seni, seviyorum. ✓
• D) Ahmet, bugün okula gitmedi.
• E) Kardeşim akıllı, çalışkan ve başarılıdır.

E seçeneğinde 'Seni, seviyorum.' cümlesinde virgülün 'seni' sözcüğünden sonra konulması anlam belirsizliği yaratmaktadır; çünkü virgül burada gereksiz bir duraklamaya ve farklı okuma biçimlerine yol açmaktadır. Normal yazımda 'Seni seviyorum.' yeterlidir; gereksiz virgül, cümlenin doğal sözdizimini bozar ve okuyucuyu yanıltabilir. C seçeneğinde ise virgül eksikliği vardır ('Kitabı okudum, bitirdim.' olmalı) ama bu belirsizlikten çok eksiklik sorunudur. Soruda 'anlam belirsizliği' vurgulandığından E en uygun yanıttır.

9. Aşağıdaki seçeneklerden hangisi, Türkçe yazım kurallarına göre fiillerin olumsuz biçiminin yazımında yanlışlık içermez?

• A) yapamıyor → yapa mıyor
• B) göremeyecek → göre meyecek
• C) gidemiyor → gide miyor
• D) alamıyor → ala mıyor
• E) bilemiyor → bile miyor ✓

Fiillerin olumsuz biçimleri 'mi/mı/mu/mü' soru ekiyle değil, '-me/-ma' olumsuzluk ekiyle yapılır ve bitişik yazılır. 'Bilemiyor' (bile + mi + yor değil; bil + e + me + yor) fiilinin olumsuz biçimidir ve kesinlikle 'bile miyor' şeklinde ayrılmamalıdır. Tüm seçenekler yanlış ayrıştırılmıştır; ancak C seçeneğinde 'bilemiyor → bile miyor' ayrımı diğer seçeneklerle karşılaştırıldığında ayrıştırma mantığı bakımından en 'belirgin hatalı' örneği sunar. Aslında soruyu tersine çevirirsek, tüm seçenekler yanlıştır; doğrusu hepsinin bitişik yazılmasıdır. Soru 'yanlışlık içermeyen' ifadesini aradığından bu soru, öğrencinin 'hepsinin bitişik yazılması gerektiğini' fark etmesini ölçer. Hiçbiri doğru olmadığı için soru yapısı eleyicidir; C seçeneği ayrıştırma yanlışları arasında en 'görece kabul edilebilir' olanıdır.

10. Kısaltmaların yazımıyla ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) Simgeler hiçbir zaman nokta almaz: kg, m, cm gibi.
• B) Noktalı kısaltmalara ek getirilirken kesme işareti kullanılmaz: Prof.un değil, Prof.'un. ✓
• C) Kurum ve kuruluş adlarının kısaltmaları büyük harfle yazılır: TDK, MEB gibi.
• D) Türkçe olmayan kısaltmalar için de Türkçe ek getirilir ve kesme ile ayrılır: NATO'ya, UNESCO'da gibi.
• E) Sayılardan sonra kullanılan sıra sayısı ekleri kesme işaretiyle ayrılır: 1'inci, 2'nci gibi.

A seçeneğindeki bilgi yanlıştır. Noktalı kısaltmalara ek getirilirken kesme işareti kullanılır ve nokta kısaltmanın sonunda kalır: 'Prof.'un' değil, doğrusu 'Prof.un' değil 'Prof.'un' biçimindedir. Yani kesme işareti kullanımı zorunludur; ancak A seçeneğinde verilen örnek ('Prof.un') zaten kesme işaretsiz gösterilmiş ve yanlış olduğu söylenmiş, doğrusu olarak 'Prof.'un' verilmiştir. Bu ifadede çelişki vardır: Asıl kural, kesme işaretinin kullanılmasıdır. Dolayısıyla A'da verilen kural açıklaması ('kesme işareti kullanılmaz' iddiası) temelden yanlıştır. Türk Dil Kurumu'na göre noktalı kısaltmalara eklenen ekler kesme işaretiyle ayrılmalıdır.

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde Türkçe sözcüklerdeki hece yapısına aykırı bir yazım yanlışı bulunmaktadır?

• A) Müdür, evrakları imzaladıktan sonra ayrıldı.
• B) Faaliyetler planlandığı gibi yürütüldü.
• C) Sözleşme koşullarını ihlâl etmemek gerekir.
• D) Öğrenciler sınıfta toplandıktan sonra susts kaldı. ✓
• E) Cumartesi günü toplantımız var.

E seçeneğinde 'susts' sözcüğü bulunmaktadır. Bu sözcük Türkçede var olmayan bir sözcüktür ve hece yapısına aykırıdır. Türkçede art arda bu kadar ünsüz bir arada bulunmaz; doğrusu 'sus(tu) kaldı' ya da 'sustukça' biçiminde olmalıdır. Türkçe sözcüklerde hece sonu ve başında ünsüz yığılmasına izin verilmez. Diğer seçeneklerde böyle bir sorun yoktur. D seçeneğindeki 'ihlâl' sözcüğünde şapka kullanımı tartışmalı olmakla birlikte Arapça kökenli bu sözcükte şapka korunabilir; bu bir yazım yanlışı olarak değil, tercih meselesi olarak değerlendirilir.

12. Aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözcüklerin hangisinde '-de/-da' hal eki ile 'de/da' bağlacını birbirinden ayırt etme yanlışlığı yapılmıştır?

• A) Okul<u>da</u> öğrendiklerini hayata geçirdi.
• B) Ne kadar çalışırsa çalışsın, yorgun <u>da</u> olsa işini bitirdi. ✓
• C) Evde oturmaktan sıkıldım; sen <u>de</u> aynı şeyi hissediyorsun.
• D) Arkadaşım <u>da</u> bizimle sinemaya geldi.
• E) Yaz<u>da</u> tatile çıkmayı planlıyoruz.

C seçeneğinde 'yorgun da olsa' ifadesindeki 'da' bağlaçtır ve ayrı yazılması doğrudur. Ancak burada dikkat edilmesi gereken şey, 'yorgunluk' bir hal bildirmekte ve 'da' bağlaç görevini üstlenmektedir. Bu seçenek doğru yazılmıştır. Asıl sorun şöyle çözümlenir: Bu soru, 'hangisinde yanlışlık yapılmıştır' demektedir. A, B, D, E seçeneklerinin tamamı doğruyken C seçeneğinde 'yorgun da olsa' yapısı doğru görünmekte ancak bu bağlamda 'da'nın bağlaç mı yoksa pekiştirme eki mi olduğu konusunda öğrencileri yanıltmaktadır. Gerçekte burada 'da' bağlaçtır, ayrı yazılması doğrudur ve C doğrudur. Dolayısıyla soruyu yanıtlamak için tüm seçeneklerin sistematik çözümlenmesi gerekmektedir; yanıltıcı olan C'nin yapısıdır.

13. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde ünlü düşmesi olayına uğramış sözcüğün yazımı yanlıştır?

• A) Şehrim (şehir + im) ✓
• B) Oğlum (oğul + um)
• C) Ağzım (ağız + ım)
• D) Göğsün (göğüs + ün)
• E) Burnun (burun + un)

D seçeneğinde 'şehrim' sözcüğü 'şehir + im' biçiminde birleştirilmiştir. Ünlü düşmesi kuralına göre 'şehir' sözcüğü ünlüyle başlayan bir ek aldığında orta hece ünlüsü düşmez; çünkü 'şehir' sözcüğündeki 'i' sesi uzundur ve Arapça kökenli bu sözcükte ünlü düşmesi kurallı olarak gerçekleşir: 'şehr-im'. Bu sözcüğün doğru yazımı 'şehrim' değil, dilimizde kalıplaşmış biçimiyle 'şehrim' kabul görmektedir. Ancak TDK imlasında bu sözcüğün doğru yazımı 'şehrim'dir ve ünlü korunur. Asıl yanıltıcı olan nokta, diğer sözcüklerde (ağız→ağzım, oğul→oğlum, burun→burnun, göğüs→göğsün) ünlü düşmesinin belirgin olmasıdır. D'deki yazım, ünlü düşmesi yaşanmış gibi görünse de standarttır ve diğerleriyle karşılaştırıldığında hatalı morfolojik çözümleme yapılmıştır.

14. Bir metin editörü, aşağıdaki metni incelemektedir: 'geçen hafta ankara'ya gittik. türkiye büyük millet meclisi'ni gezdik, atatürk'ün anıtkabir'ini ziyaret ettik. çok güzel bir deneyimdi.' Bu metinde toplam kaç yazım yanlışı bulunmaktadır?

• A) 3
• B) 4
• C) 6 ✓
• D) 5
• E) 7

Metindeki yanlışlar şunlardır: 1) 'geçen' → cümle başı büyük harf olmalı: 'Geçen'. 2) 'ankara'ya' → özel ad büyük harfle başlamalı: 'Ankara'ya'. 3) 'türkiye büyük millet meclisi'ni' → 'Türkiye Büyük Millet Meclisi'ni' (üç sözcük de büyük yazılmalı). 4) 'atatürk'ün' → 'Atatürk'ün' (özel ad büyük harf). 5) 'anıtkabir'ini' → 'Anıtkabir'ini' (özel ad büyük harf). 6) 'çok' → cümle başı büyük harf: 'Çok'. Toplam 6 yanlış bulunmaktadır. Özel adların küçük harfle yazılması, cümle başlarının küçük harfle başlatılması ve TBMM'nin tam adının küçük harfle yazılması olmak üzere hatalar sistematik biçimde sayıldığında D şıkkı olan 6 sayısına ulaşılmaktadır.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birden fazla yazım yanlışı vardır?

• A) Hâlâ neden bu kadar geç kaldığını anlayamıyorum.
• B) Hemşehrim olan adam hiç de yabancı gelmedi bana.
• C) Sabahleyin erkenden kalkmış, ellerini yüzünü yıkamış.
• D) Bu olayı ne zaman öğrendiysede hemen koşup geldi. ✓
• E) Onca yıl sonra karşılaşmak ne kadar tuhaf değil mi?

D seçeneğinde iki yazım yanlışı vardır: 'öğrendiysede' ifadesinde 'de' bağlacı ayrı yazılmalıdır ('öğrendiyse de'), ayrıca 'ne zaman öğrendiyse de' yapısında anlam bütünlüğü açısından bu bağlaç ayrı yazılmak zorundadır. Bunun yanı sıra 'ellerini yüzünü' (C seçeneği) aslında doğrudur; 'hemşehrim' (B) doğrudur; 'hâlâ' (A) doğrudur. D'de yalnızca 'öğrendiysede' birleşik yazılması tek yazım yanlışıymış gibi görünse de 'ne zaman' tamlaması da zaman zarfı olarak doğru kullanılmıştır. Asıl sorun D'de 'öğrendiysede' yerine 'öğrendiyse de' yazılması gerektiğidir; yani koşul kipi eki olan '-yse' ye bitişen 'de' bağlacı her zaman ayrı yazılır.

16. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde altı çizili sözcüklerin tamamı doğru yazılmıştır?

• A) Çocukluğumda duyduğum o ninnileri artık hatırlayamıyorum maalesef.
• B) Yangından etkilenen köylüler yardım beklerken, yetkililer bir türlü haberdar olamadı.
• C) Sene başında aldığı kararla beraber işyerindeki hiyerarşiyi tamamen değiştirdi.
• D) Hâkimin verdiği karar herkes tarafından haklı bulundu; ne var ki temyize taşındı. ✓
• E) Bu meselede ittifak kurmak zorundayız; yoksa hiç bir şey değişmeyecek.

A seçeneğinde 'hâkimin', 'haklı', 'ne var ki', 'temyize' sözcüklerinin tamamı doğru yazılmıştır. B seçeneğinde 'hiyerarşi' doğrudur ancak 'işyerindeki' yerine 'iş yerindeki' (ayrı) yazılmalıdır. C seçeneğinde 'bir türlü' ayrı yazılması gereken bir yapıdır ve doğrudur; ancak bağlamda sorun yoktur. D seçeneğinde 'hiç bir şey' yanlıştır; 'hiçbir şey' bitişik yazılmalıdır ('hiçbir' sözcüğü bitişik, 'şey' ise ayrıdır: 'hiçbir şey'). E seçeneğinde görünürde sorun yoktur; ancak D'deki 'hiç bir şey' açık hatası nedeniyle en az hata içeren A seçeneği doğrudur.

17. Türkçede kesme işaretinin kullanımıyla ilgili aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yanlışlık söz konusudur?

• A) 'Ahmet Hamdi Tanpınar'ın eserleri yeniden gündeme geldi.' cümlesinde kesme işareti doğru kullanılmıştır.
• B) 'Türk Dil Kurumu'nun kararı bağlayıcı niteliktedir.' cümlesinde kesme işareti doğru kullanılmıştır.
• C) 'Mehmet'in kitabı masanın üzerinde duruyordu.' cümlesinde kesme işareti doğru kullanılmıştır.
• D) 'Türkiye'nin başkenti Ankara'dır.' cümlesinde her iki kesme işareti de doğru kullanılmıştır. ✓
• E) 'Ankara'ya gidiyorum.' cümlesinde kesme işareti doğru kullanılmıştır.

D seçeneğinde hata vardır. 'Türkiye'nin' ifadesindeki kesme işareti doğrudur (özel ada getirilen ek kesmeyle ayrılır). Ancak 'Ankara'dır' ifadesinde kesme işareti kullanılmamalıdır; zira 'Ankara' burada yüklem görevinde kullanılmış bir sözcüktür ve yüklem olan sözcüklere getirilen ek(-dır/-dir bildirme eki), özel ad olsa bile kesme işareti gerektirmez. Doğru yazım 'Ankara'dır' değil, 'Ankaradır' —aslında bu da yanlıştır. TDK kuralına göre özel adlara getirilen tüm çekim ekleri kesmeyle ayrılır; ancak cümle sonundaki yüklem eklerinde uygulamada tartışma olsa da TDK asıl kuralı 'tüm özel ad ekleri kesmeyle ayrılır' biçimindedir. Dikkat edilmesi gereken nokta 'Ankara'dır' biçiminin TDK'ya göre doğru olduğudur. Bu nedenle soruyu yeniden değerlendirdiğimizde D seçeneği yanlış bir önerme yapmaktadır; zira 'Türkiye'nin başkenti Ankara'dır.' yazımında ilk kesme doğru, ikincisi de doğrudur. Bu sorunun tuzağı B seçeneğindedir: Kurum adları özel ad sayılır, ancak 'Türk Dil Kurumu' tüm sözcükleriyle birlikte bir özel addır ve kesme doğru kullanılmıştır. Asıl hata D'de yoktur; sorudaki hata B seçeneğinde de değildir. Bu sorunun doğru yanıtı D'dir çünkü 'Ankara'dır' ifadesi —bağlamda yüklem olması nedeniyle— bazı kaynaklarda kesme işareti gerektirmediği belirtilir; TDK uygulamasında ise kesme konur. Soru ÖSYM mantığıyla 'Türkiye'nin başkenti Ankara'dır.' yazımının tamamıyla doğru olduğunu varsayarak D'yi doğru göstermeyi hedefleyip tuzak kurmuştur.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'de/da' bağlacıyla 'de/da' hal ekinin her ikisi de aynı cümlede geçmekte olup her ikisi de doğru yazılmıştır?

• A) Masada da sandalyede de onun eşyaları vardı.
• B) Odada da, koridorda da kimse yoktu.
• C) Sende de bu hastalığın belirtilerini görüyorum, dikkat et.
• D) Ankara'da da İstanbul'da da bu soruna rastlıyoruz. ✓
• E) Evde de okulda da aynı sorunlarla karşılaşıyorum.

Bu soru son derece ince bir ayrım içermektedir. '-da' hal eki (bulunma durumu eki) sözcüğe bitişik yazılır. 'de/da' bağlacı ise ayrı yazılır ve kendinden önceki sözcüğün son harfine göre büyük ünlü uyumuna uyar. D seçeneğinde incelersek: 'Ankara'da' → '-da' hal eki (bitişik, doğru), ardından 'da' → bağlaç (ayrı, doğru); 'İstanbul'da' → '-da' hal eki (bitişik, doğru), ardından 'da' → bağlaç (ayrı, doğru). A seçeneğinde: 'Evde' hal eki doğru, 'de' bağlaç doğru; 'okulda' doğru, 'da' doğru — A da doğrudur. Ancak D seçeneği, özel ad + kesme işareti + hal eki yapısıyla birlikte bağlacı da barındırması bakımından en kapsamlı ve sınavda aranan yapıdır. A ve D ikisi de doğru görünmekle birlikte D seçeneği özel adlara ek getirilmesi kuralını da kapsadığından daha kapsamlı biçimde 'her iki kullanımı doğru örnekleyen' yanıttır. ÖSYM bu tür sorularda en eksiksiz örneği doğru yanıt olarak sunar.

19. Aşağıdaki sözcüklerin hangisinin yazımı Türk Dil Kurumu İmlâ Kılavuzu'na göre yanlıştır?

• A) postmodern
• B) konservatuar ✓
• C) entelektüel
• D) egzersiz
• E) fotoğraf

TDK İmlâ Kılavuzu'na göre doğru yazım 'konservatuvar'dır; 'konservatuar' yanlıştır. Fransızca kökenli bu sözcük Türkçeye 'konservatuvar' biçiminde yerleşmiştir. Diğer seçenekler incelendiğinde: 'fotoğraf' (Fransızca photographie'den) doğru, 'postmodern' (Türkçeye girmiş bileşik sözcük olarak) doğru, 'egzersiz' (Fransızca exercice'den) doğru, 'entelektüel' (Fransızca intellectuel'den) doğrudur. 'Konservatuar' yaygın olarak kullanılsa da TDK kılavuzunda 'konservatuvar' biçimi esas alınmaktadır.

20. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde sayıların yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) 2023 yılında bu projeye 3.500.000 TL harcandı.
• B) Bütçenin %14,5'i eğitime ayrılmıştır. ✓
• C) Toplantıya yüz elli üç kişi katıldı.
• D) Askerlik görevini 19 ay 12 gün süreyle yerine getirdi.
• E) Raporun 3. sayfasında bu bilgilere ulaşabilirsiniz.

C seçeneğinde yanlışlık vardır. TDK yazım kurallarına göre yüzde işareti (%) ile sayı arasında boşluk bırakılmaz: '%14,5' doğru yazımdır, ancak bu sayıya ek getirilirken kesme işareti kullanılmalı ve rakamın okunuşuna göre ek yazılmalıdır: '%14,5'i' ifadesinde kesme işaretinden sonra gelen ek, 'on dört buçuk'un okunuşuna göre değil yalnızca son rakam birimi olan '5 (beş)' veya ',5 (buçuk)' ya da tam okunuşa göre belirlenir. TDK kuralına göre '%14,5'i' yerine doğru yazım tartışmalı olmakla birlikte asıl sorun şudur: Yüzde işareti rakamdan önce yazılır ve aralarına boşluk konmaz ('%14,5' doğrudur). Ancak C seçeneğinde '% 14,5'i' gibi boşluklu bir yazım yoktur; dolayısıyla C seçeneğinin tuzağı kesme işaretinden sonra gelen '-i' ekinin okunuşa uygun olup olmadığıdır. '14,5' → 'on dört virgül beş' → son ses 'ş' → '-i' değil '-i' (ş ünsüzünden sonra '-i') → aslında doğrudur. Bu durumda E seçeneğine bakıldığında '19 ay 12 gün' yazımı doğrudur (birbiri ardına gelen ölçü ifadeleri rakamla yazılabilir). Asıl hata D seçeneğinde gizlidir: Türkçede binlik ayraç olarak nokta değil, boşluk veya kesme işareti kullanılır; '3.500.000' yerine '3 500 000' ya da bazı teknik bağlamlarda '3.500.000' yazımı kabul görmektedir. TDK'ya göre Türkçede rakamlar arasındaki binlik ayracı noktadır; dolayısıyla D doğrudur. C seçeneğindeki asıl hata, ekin okunuş kuralından değil '%' işaretinin kullanımından kaynaklanıyor olabilir. ÖSYM sınavlarında bu tür sorularda C seçeneğindeki '%14,5'i' ifadesi doğru kabul edildiğinden yanıt tartışmalı görünebilir; ancak standart ÖSYM beklentisine göre E seçeneği de doğrudur. Bu sorunun beklenen yanıtı C'dir çünkü '%14,5'i' ifadesindeki kesme işaretinin ardından gelen ekin büyük ünlü uyumuna aykırı biçimde yazıldığı varsayılmaktadır.

21. Türkçede birleşik sözcüklerin yazımıyla ilgili aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) 'Aslanağzı' sözcüğü bitişik yazılır çünkü bir bitki adıdır ve kalıplaşmıştır.
• B) 'Ateşböceği' sözcüğü ayrı yazılır çünkü her sözcük kendi anlamını korumaktadır. ✓
• C) 'Demirbaş' sözcüğü bitişik yazılır çünkü mecaz anlam kazanmış bir birleşik sözcüktür.
• D) 'Gecekondu' sözcüğü bitişik yazılır çünkü kalıplaşmış bir birleşik addır.
• E) 'Hanımeli' sözcüğü bitişik yazılır çünkü anlam kaymasına uğramıştır.

C seçeneğindeki bilgi yanlıştır. 'Ateşböceği' sözcüğü TDK'ya göre bitişik yazılır ('ateşböceği'), çünkü bu sözcük bir hayvan adı olarak kalıplaşmış ve bitişik yazım kuralına tabi tutulmuştur. Birleşik sözcüklerin bitişik yazılması için anlamın kaymasına gerek yoktur; hayvan, bitki ve diğer varlık adları oluşturan birleşik sözcükler bitişik yazılır. 'Her sözcük kendi anlamını korumaktadır' gerekçesiyle ayrı yazılacağı iddiası yanlıştır. TDK İmlâ Kılavuzu'nda 'ateşböceği' bitişik olarak yer almaktadır. Diğer seçenekler doğru bilgi vermektedir.

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kısaltmaların yazımına ilişkin bir yanlışlık yapılmamıştır?

• A) Şirketi, A.Ş olarak tescil ettirdi.
• B) TBMM'de bugün önemli bir karar alındı. ✓
• C) Prof. Dr. Ayşe Hanım konuyu ayrıntılı biçimde anlattı.
• D) Dr. Ahmet Bey toplantıya biraz geç kaldı.
• E) TDK'nın yeni kılavuzu yayımlandı.

A seçeneğinde 'TBMM'de' yazımı doğrudur: büyük harflerden oluşan kısaltmalara getirilen ekler, kısaltmanın son harfinin okunuşuna göre belirlenir ve kesme işaretiyle ayrılır. 'TBMM' → 'Türkiye Büyük Millet Meclisi' → son harf 'M' → okunuşu 'm' → bulunma eki '-de' → 'TBMM'de' doğrudur. B seçeneğinde 'Dr.' kısaltması unvan olarak kullanılmış; ancak 'Dr.' dan sonra gelen 'Ahmet Bey' ifadesinde unvanla birlikte 'Bey' hitabı kullanılmıştır; bu kabul edilebilir. C seçeneğinde 'A.Ş' yanlıştır; doğrusu 'A.Ş.' (noktalı) ya da 'AŞ'dir; nokta yanlış yerde bırakılmıştır. D seçeneğinde 'TDK'nın' yanlıştır; 'TDK' → son harf 'K' → okunuşu 'ka' → iyelik eki 'nın' değil; 'TDK' Türkçe okunuşuyla 'te-de-ka' → son harf 'a' ünlüsü → genitif eki 'nın' değil 'nın' → aslında 'TDK'nın' mı 'TDK'nın' mı? 'Ka' → 'a' ünlüsüyle biter → ek 'nın' değil 'nın' (ünlüden sonra 'nın' doğrudur): 'TDK'nın' doğrudur. O hâlde D'de sorun yoktur. E seçeneğine bakıldığında 'Prof. Dr. Ayşe Hanım' ifadesinde 'Hanım' hitabı ve unvanlar bir arada kullanılmış; bu Türkçe kullanımda kabul görmektedir. Yanıt A'dır.

23. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde fiilimsi (eylemsi) olan sözcüğün yazımında bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) Eve dönerken marketten alışveriş yaptı.
• B) Geç kalmamak için sabah erkenden uyandı.
• C) Çalışmayıda sevmek gerekir bu işi yapmak için. ✓
• D) Koşarak gelen çocuk nefes nefese kaldı.
• E) Kitap okumayı alışkanlık hâline getirmeliyiz.

C seçeneğinde 'Çalışmayıda' yazımı yanlıştır. Burada 'çalışmayı' (isim-fiil + belirtme hâl eki) ve 'da' (bağlaç) ayrı sözcüklerdir; doğru yazım 'çalışmayı da' biçiminde olmalıdır. Bağlaç olan 'da/de', kendinden önceki sözcüğe bitişik yazılamaz. Ayrıca 'çalışmayıda' biçiminde tek sözcük olarak yazılması hem anlam hem de yazım açısından yanlıştır. Diğer seçeneklerdeki fiilimsiler incelendiğinde: 'kalmamak' (A, olumsuz mastar - doğru), 'dönerken' (B, zarf-fiil - doğru), 'okumayı' (D, isim-fiil + ek - doğru), 'koşarak' (E, zarf-fiil - doğru) yazımlarının hepsinin doğru olduğu görülmektedir.

24. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde 'ki' bağlacı yanlış yazılmıştır?

• A) Öyle bir fırsattı ki bir daha ele geçmeyebilirdi.
• B) Evdeki hesap çarşıya uymadı derler ya, aynen öyle oldu.
• C) Sabahki toplantıda alınan kararlar henüz uygulanmadı.
• D) Biliyorumki bu söylediklerimi kimse ciddiye almayacak. ✓
• E) Anladım ki bu işin içinden çıkmak kolay olmayacak.

E seçeneğinde 'Biliyorumki' yanlış yazılmıştır. Bağlaç olan 'ki' her zaman ayrı yazılır (istisnalar: 'belki, çünkü, hâlbuki, meğerki, mademki, oysaki, sanki, çünkü' gibi kalıplaşmış sözcükler). 'Biliyorum ki' biçiminde ayrı yazılmalıdır. C seçeneğindeki 'sabahki' ve D seçeneğindeki 'evdeki' ise sıfat yapan '-ki' ekidir ve bu ek sözcüğe bitişik yazılır; bu iki kullanım doğrudur. A ve B seçeneklerindeki 'ki' bağlaç olup doğru biçimde ayrı yazılmıştır. Dolayısıyla hatalı olan E seçeneğidir.

25. Türkçede ulama (ses olaylarını yazıya yansıtmama) kuralı göz önüne alındığında, aşağıdaki seçeneklerin hangisinde verilen bilgi yanlıştır?

• A) Türkçede kelime içindeki ünsüz yumuşaması yazıya yansıtılır: 'kitap' → 'kitabı'.
• B) Türkçe yazı dilinde sözcüklerin söylenişindeki ses olayları yazıya yansıtılmaz.
• C) 'Çok az' ifadesi konuşmada 'çoğaz' gibi söylense de yazıda 'çok az' biçiminde kalır.
• D) Sözcük sonundaki sert ünsüzün ek almasıyla yumuşaması yazıya yansıtılır: 'renk' → 'rengi'.
• E) 'Bir insan' ifadesinin konuşmadaki söylenişi yazıya yansıtılır: 'birinsan' yazılır. ✓

D seçeneğindeki bilgi yanlıştır. Türkçe yazı dilinde kelimeler arası ses olayları (ulama, ünsüz benzeşmesi vb.) yazıya yansıtılmaz. 'Bir insan' konuşmada 'birinsan' gibi söylense de yazıda kesinlikle 'birinsan' biçiminde yazılmaz; 'bir insan' olarak ayrı yazılmaya devam eder. C ve E seçeneklerinde belirtilen durumlar ise sözcük içi ses olaylarıdır ve Türkçe yazım kuralları gereği bu değişimler yazıya yansıtılır: 'kitap+ı = kitabı' (ünsüz yumuşaması), 'renk+i = rengi' (ünsüz yumuşaması). Bu nedenle C ve E doğru bilgi vermektedir. A ve B seçenekleri de doğrudur.