TURKCE - yazim kurallari (Bölüm 7)

1. Aşağıdaki sözcüklerin hangisinin yazımı Türkçe yazım kurallarına aykırıdır?

• A) cuma
• B) çarşamba
• C) salı
• D) cumartesi
• E) Perşembe ✓

Gün adları özel isim olmadığından küçük harfle yazılır: 'perşembe' şeklinde olmalıdır. Ay adları ve gün adları Türkçede büyük harfle başlamaz; yalnızca cümle başında ya da özel bağlamlarda büyük harf alır.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım kurallarına uyulmuştur?

• A) Doktor'a gitmek zorunda kaldım.
• B) Annem hasta, bu yüzden ona bakıyorum.
• C) Arkadaşım ile birlikte sinemaya gittik.
• D) Bu kitab'ı sana dün vermiştim.
• E) Sabahleyin erkenden kalktım ve işe gittim. ✓

'Sabahleyin erkenden kalktım ve işe gittim.' cümlesi yazım kurallarına tam uygun biçimde yazılmıştır. A'da 'Doktor'a' yanlış, kesme işareti gerekmez; C'de 'kitab'ı' yanlış, 'kitabı' olmalı; D doğru yazılmıştır ancak soru açısından B ile karşılaştırıldığında ikisi de doğrudur — bu soruda B ve D arasında dikkatli seçim yapılmalıdır; E'de 'arkadaşımla' bitişik yazılması daha doğru kabul edilmekle birlikte 'arkadaşım ile' de kullanılabilir.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kısaltmaların yazımı doğrudur?

• A) TBMM'de önemli kararlar alındı. ✓
• B) TC kimlik numaranı öğren.
• C) Prof. Dr. Ahmet Bey konuşma yaptı.
• D) vb. gibi kısaltmalar yazıda kullanılır.
• E) TDK. bu sözcüğü onaylamıştır.

'TBMM'de' doğru yazılmıştır: büyük harflerden oluşan kısaltmalara eklenen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır. A'da 'T.C.' noktalı yazılmalıdır; B'de 'TDK'nın' şeklinde ek almalıdır, nokta konusu farklıdır; D doğrudur ancak bu seçenekte sorun yoktur; E'de 'vb.' cümle başında kullanılamaz, küçük harfle başlamaz.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde pekiştirmeli sözcüğün yazımı yanlıştır?

• A) Yüzü mosmor olmuş, ağlamış gibiydi.
• B) Saçları simsiyah, gözleri ela.
• C) Çocuk annesini görünce sevinçle koştu.
• D) Odada mis gibi temizdi her yer. ✓
• E) Gömleği bem beyaz, çok şık görünüyordu.

A seçeneğinde 'mis gibi' pekiştirme işlevi görmekle birlikte bu cümlede asıl sorun yoktur. Pekiştirmeli sözcük sorularında asıl kural şudur: 'bem beyaz, simsiyah, mosmor' gibi pekiştirmeler bitişik yazılır ve bu seçenekler doğrudur. A seçeneğindeki 'mis gibi' ise ayrı yazılan bir pekiştirmedir ve bu hâliyle doğrudur. Bu soru, çeldiricilerin tamamının doğru göründüğü durumlarda dikkat gerektiren bir yapıdadır; standart sınav anlayışında C, D, E doğru pekiştirme örnekleridir.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcüğün yazımı kesinlikle yanlıştır?

• A) Bu sabah <u>kahvaltıda</u> çok güzel şeyler yedik.
• B) Çocuklar <u>birbirleriyle</u> iyi geçiniyordu.
• C) <u>Nasılsa</u> o da bunu anlayacak.
• D) <u>Hâlâ</u> o günleri düşünüyorum.
• E) <u>Neden'se</u> bu konuyu hiç konuşmadık. ✓

'Neden'se' yanlıştır. 'Nedense' sözcüğü kalıplaşmış bir sözcük olup bitişik ve kesme işareti olmadan yazılır. Kesme işareti burada gereksiz ve yanlış bir kullanımdır. Diğer seçeneklerin tamamı doğru yazılmıştır: 'hâlâ' düzeltme işaretleriyle, 'birbirleriyle' bitişik, 'nasılsa' bitişik yazımları kurallara uygundur.

6. Aşağıdakilerin hangisinde büyük harf kullanımı doğrudur?

• A) Doğu Anadolu'da kar yağışı başladı.
• B) Ege Denizi'nde fırtına çıktı. ✓
• C) Türkiye'nin Batı'sı oldukça gelişmiştir.
• D) İstanbul Boğazı kıyısında yürüdük.
• E) Akdeniz iklimi bu bölgede hâkimdir.

'Ege Denizi' özel ad olduğundan büyük harfle başlar ve kesme işareti kullanılır, bu seçenek doğrudur. 'Akdeniz iklimi' tamlamasında 'iklimi' küçük yazılır (B doğru). 'Batı' yön bildirdiğinde değil, özel bir bölgeyi kastederken büyük yazılır; ancak D seçeneğinde bu kullanım zorunlu değildir ve tartışmalıdır. E seçeneğinde 'Doğu Anadolu' büyük yazılmalıdır, bu doğrudur. B seçeneği hem büyük harf hem kesme işareti bakımından eksiksiz doğru örnektir.

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük yanlış yazılmıştır? (Altı çizili sözcükler parantez içinde gösterilmiştir.)

• A) Yaptığı işten (pişmanlık duydu).
• B) Sabah (namazı) kıldı.
• C) Evi (tamir ettirdi) ama boyatmadı. ✓
• D) Beni (karşıladı) ve içeri aldı.
• E) Aralarında (birkaç) kişi vardı.

Bu soru doğrudan yazım kuralını test etmez; ancak 'boyatmadı' fiilinin yazımı doğrudur. Soruda aslında tüm seçenekler doğru yazılmış olmakla birlikte yazım kuralları açısından en sık karıştırılan 'birkaç' sözcüğüdür. 'Birkaç' belirsizlik zamiri olarak bitişik yazılır. D seçeneği doğru yazımı gösterir. B seçeneğindeki 'tamir ettirdi' ise ayrı yazılması gereken bir yapı olup doğru yazılmıştır. Bu soruda B seçeneği, 'ettirdi' yardımcı fiilinin ayrı mı bitişik mi yazılacağı konusundaki sık yapılan hatayı örnekler; 'tamir etmek' ayrı yazılır.

8. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde birleşik sözcüklerin tamamı doğru yazılmıştır?

• A) Başbakan, alt yapı, hanımeli
• B) Başbakan, altyapı, hanımeli ✓
• C) Baş bakan, alt yapı, hanımeli
• D) Baş bakan, altyapı, hanım eli
• E) Başbakan, alt yapı, hanım eli

'Başbakan' unvan bildiren birleşik ad olarak bitişik yazılır. 'Altyapı' kalıplaşmış birleşik sözcük olup bitişik yazılır. 'Hanımeli' çiçeği ise bitişik yazılan bitki adlarındandır. Dolayısıyla 'Başbakan, altyapı, hanımeli' yazımı doğrudur.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde '-de/-da' ekinin yazımı yanlıştır?

• A) Masada kitap var.
• B) Dışarıda hava soğuk.
• C) Çantada ne var diye baktı.
• D) Sende bu kadar sabır varmış.
• E) O da gelecek mi? ✓

'De/da' bağlacı ayrı yazılır ve bağlaç olarak kullanıldığında büyük-küçük ünlü uyumuna uymak zorunda değildir; yani 'o da' ayrı yazılır ve bu doğrudur. Ancak dikkat: B seçeneğinde 'da' bağlacı ayrı yazılmış, bu doğrudur. '-de/-da' hal eki ise bitişik yazılır. A, C, D, E seçeneklerinde '-de/-da' hal eki olarak kullanılmış ve doğru biçimde bitişik yazılmıştır. Bu soruda tüm seçenekler aslında doğru yazılmıştır; soru öğrencinin bağlaç-ek ayrımını bilip bilmediğini test eder. Çeldirici olarak en çok B şıkkı işaretlenir çünkü 'o da' ayrı yazımı yanlış sanılabilir.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sözcüklerin bitişik ya da ayrı yazımı yanlıştır?

• A) Geçen gün onu karşı karşıya gördüm. ✓
• B) Ortaya bir şey koymadan tartışıyorlar.
• C) Sabahleyin erken kalktı.
• D) Ne var ne yok, hepsini anlattı.
• E) Bugün okuldan erken çıktı.

'Karşı karşıya' zarf olarak kullanıldığında ayrı yazılır; bu doğrudur. Ancak bu soruda D seçeneği değil, yazım kuralları bakımından dikkat edilmesi gereken yer 'geçen gün' ayrı yazımıdır ki bu da doğrudur. Soruda D seçeneği doğru yazılmıştır. Bu soru 'ortaya koymak' deyimindeki ayrı yazımı test eder; C seçeneği de doğrudur. Gerçek yanlış, varsa, öğrencinin en çok yanıldığı 'sabahleyin' (E) sözcüğünün bitişik yazılmasıdır ki bu da doğrudur. Bu soru, öğrencinin dikkatli okumasını gerektiren bir karşılaştırma sorusudur; D seçeneği 'karşı karşıya' çeldiricisiyle öne çıkar.

11. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde yer alan sözcüklerin tamamı büyük harfle başlamalıdır?

• A) kuran, müslüman, hristiyan
• B) temmuz, pazar günü, karadeniz ✓
• C) anayasa mahkemesi, istanbul, ramazan
• D) cumhuriyet bayramı, türk bayrağı, atatürk
• E) marmara denizi, türkçe, mehmet

'Temmuz' ay adı olduğundan büyük harfle başlar. 'Pazar günü' gün adları büyük harfle yazılır. 'Karadeniz' özel ad olup büyük harfle yazılır. Dolayısıyla E seçeneğindeki üç sözcüğün tamamı büyük harfle başlamalıdır. Diğer seçeneklerde 'müslüman', 'hristiyan' gibi sözcükler din mensuplarını genel olarak tanımlarken küçük harfle de yazılabildiğinden karışıklık yaratır.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiilin yazımı doğrudur?

• A) Haklıydın, iyi ki söyledin.
• B) Hepsi doğrudur. ✓
• C) Çok yorgundum, evdeydim.
• D) Bizimle gelecekti ama vazgeçti.
• E) O bir öğretmendi.

Ek fiil '-di/-dı' ve '-miş', '-se/-sa' biçimleriyle çekimlenir ve ünsüz harfle biten sözcüklere getirildiğinde 'yorgundum', 'öğretmendi' gibi biçimler alır. A'da 'öğretmendi' (bitişik, doğru), B'de 'yorgundum / evdeydim' (doğru), C'de 'haklıydın' (doğru), D'de 'gelecekti' (doğru) yazılmıştır. Tüm seçenekler kurala uygundur; bu nedenle E doğru yanıttır. Bu soru öğrencinin ek fiilin yazımını içselleştirip içselleştirmediğini yoklar.

13. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde yay ayraç (parantez) doğru kullanılmıştır?

• A) Hem A hem C doğrudur. ✓
• B) TDK (Türk Dil Kurumu) bu konuda karar verdi.
• C) Toplantıya katıldım (ancak konuşmadım).
• D) Kitabı okudum (ve çok beğendim).
• E) Ahmet (kardeşim) bugün geldi.

Parantez, açıklama ve kısaltmaların açılımı için kullanılır. C seçeneğinde kısaltmanın açılımı parantez içinde verilmiştir; bu doğru kullanımdır. A seçeneğinde de ek açıklama için parantez kullanılmış olup bu da kabul edilebilir bir kullanımdır. B ve D seçeneklerinde ise parantez içine alınan ifadeler cümlenin ayrılmaz parçalarıdır, bu nedenle parantez kullanımı uygun değildir. E seçeneği hem A hem C'yi kapsadığından en doğru yanıttır.

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sözcüğün yapısından kaynaklanan bir yazım yanlışı vardır?

• A) Dün akşam onu aradım fakat bulamadım.
• B) Yazdığı şiiri herkese okuttu.
• C) Geçen hafta tatile gittiler.
• D) Çocuklar bahçede oynuyorlar.
• E) Bu konuyu arkadaşlarıyla paylaşdı. ✓

'Paylaşdı' yanlış yazılmıştır; doğrusu 'paylaştı'dır. Türkçede sert ünsüzler (ç, f, h, k, p, s, ş, t) yanına gelen '-dı/-di' eki '-tı/-ti' biçimini alır. 'Paylaş-' fiilinin son ünsüzü 'ş' (sert ünsüz) olduğundan ek 'tı' biçiminde gelir: 'paylaştı'. Bu kural sert ünsüz benzeşmesi (ünsüz sertleşmesi) olarak bilinir.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birden fazla yazım yanlışı yapılmıştır? I. Kış aylarında soğuktan korunmak için kar altı bitkilerini inceledik. II. Onun bu davranışı hiç de beni şaşırtmadı doğrusu. III. Bu meseleyi bir çırpıda hallettik ama işin aslı bambaşkaydı. IV. Elindeki tebeşir tozu yüzünden ellerini bir birinin üstüne sürttü. V. Sabah erkenden çıktık, öğle üstü varırız diye düşünüyordu.

• A) I ve IV
• B) Yalnız IV ✓
• C) III ve V
• D) II ve III
• E) Yalnız I

'Bir birinin' ifadesi ayrı yazılmış; ancak 'birbirinin' dönüşlülük zamiri olduğundan bitişik yazılmalıdır. Ayrıca 'ellerini birbirinin üstüne' ifadesinde başka bir sorun yoktur. IV. cümlede 'bir birinin' hem yanlış yazılmış hem de sözcük gereksiz bölünmüştür. Bu cümlede iki ayrı yazım yanlışı bulunmaktadır. Diğer cümlelerde (I, II, III, V) yazım açısından belirgin bir yanlışlık yoktur; 'bir çırpıda', 'bambaşka', 'hiç de' gibi ifadeler doğru yazılmıştır.

16. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde altı çizili sözcüklerin tamamı doğru yazılmıştır? (1) Bahçedeki gül-ağacı çok güzeldi. (2) Saat dokuzbuçukta buluşalım. (3) Kırk yıllık dost bile olsa hakikatı söylemek gerekir. (4) Sergi boyunca sanat-çılar bir arada çalıştı. (5) Beşibirlikte bulmak bu günlerde çok zor.

• A) Hiçbiri ✓
• B) 3 ve 5
• C) 1 ve 2
• D) Yalnız 4
• E) Yalnız 2

1'de 'gülağacı' bitişik yazılmalıdır (TDK'ya göre bitişik bileşik ad). 2'de 'dokuzbir buçuk' gibi ifadeler için TDK 'dokuz buçuk' biçimini benimser; 'dokuzbuçuk' yanlıştır. 3'te 'hakikat' sözcüğünün belirtme hâli 'hakikati' değil, alıntı sözcüklerde ince ünlü kullanımı gereği 'hakikati' doğrudur; yani 'hakikatı' yanlıştır. 4'te 'sanatçılar' bitişik yazılmalı, araya kısa çizgi konulmamalıdır. 5'te 'beşibirlikte' bitişik, 'bugünlerde' de bitişik yazılmalıdır; ancak 'bu günlerde' ayrı yazımı da kabul görmez çünkü zaman zarfı olarak 'bugünlerde' bitişiktir. Dolayısıyla tüm örneklerde yazım yanlışı vardır; doğru yanıt E'dir.

17. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde kesme işaretinin kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır? I. Mehmet'in bıraktığı notları masanın üstünde buldum. II. Türkiye'nin başkenti Ankara, pek çok tarihi esere ev sahipliği yapmaktadır. III. 1923'te Cumhuriyet ilan edilmiştir. IV. Galatasaray'lılar bu zaferi uzun süre kutladı. V. Allah'ın izniyle yarın kavuşacağız.

• A) Yalnız I
• B) Yalnız III
• C) Yalnız II
• D) Yalnız V
• E) Yalnız IV ✓

Özel adlara getirilen yapım ekleri kesme işaretiyle ayrılmaz; yalnızca çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır. 'Galatasaray' özel adına getirilen '-lı' eki bir yapım ekidir ve 'Galatasaraylılar' biçiminde kesme işareti kullanılmadan yazılmalıdır. Diğer seçeneklerde: I'de çekim eki olan iyelik eki doğru kullanılmış, II'de yer adına çekim eki doğru eklenmiş, III'te rakama getirilen çekim eki doğru biçimde kesmeyle ayrılmış, V'te 'Allah' sözcüğüne getirilen iyelik+çekim eki doğru yazılmıştır.

18. Türkçede bazı sözcükler, taşıdıkları anlama göre bitişik ya da ayrı yazılabilmektedir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kurala göre yazım yanlışı yapılmıştır? A) Arkadaşım bana çok iyi günler geçirtti, ona minnettar kaldım. B) Elimdeki raporu bir gün içinde bitirmem gerekiyordu. C) Dünkü toplantıda alınan karar herkesi memnun etti. D) Çocuklar bahçede bir birinden güzel çiçekler topladı. E) Bu meseleyi kafaya takmamak en doğrusu.

• A) A
• B) E
• C) B
• D) C
• E) D ✓

'Birbirinden' dönüşlülük/pekiştirme zamiri olup bitişik yazılmalıdır. D seçeneğindeki 'bir birinden' ayrı yazımı yanlıştır. 'Birbirinden güzel' ifadesinin doğru yazımı 'birbirinden güzel' biçimindedir. Diğer seçeneklerdeki 'bir gün', 'çok iyi', 'kafaya takmamak' gibi ifadeler sözdizimsel açıdan ayrı yazıma uygundur.

19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde iki nokta (:) yanlış kullanılmıştır?

• A) Saat 10:30'da buluşalım.
• B) Öğretmen sınıfa girdi: herkes ayağa kalktı.
• C) Gezdiğimiz şehirler şunlardır: İstanbul, Ankara ve İzmir.
• D) Atatürk şöyle demiştir: "Yurtta sulh, cihanda sulh."
• E) Toplantıya katılanlar: müdür, öğretmenler ve velilerdi. ✓

D seçeneğinde iki nokta yanlış kullanılmıştır. 'Toplantıya katılanlar:' ifadesinden sonra gelen unsurlar yüklemsiz bırakılmış, ardından 'müdür, öğretmenler ve velilerdi' denilmiştir; yani iki nokta bir listeleme amacıyla kullanılmış gibi görünse de cümle yapısı bozulmuştur. Doğru yazım: 'Toplantıya katılanlar müdür, öğretmenler ve velilerdi.' biçiminde olmalı ya da 'Toplantıya katılanlar şunlardı: müdür, öğretmenler ve veliler.' biçiminde yazılmalıydı. B seçeneğindeki kullanım (anlatımda neden-sonuç ilişkisi kurmak için iki nokta) Türkçe yazım kuralları çerçevesinde kabul edilebilir değildir; ancak D seçeneği özne-yüklem ilişkisini doğrudan bozan bir yapı sunduğundan daha belirgin yanlış içermektedir.

20. Aşağıdaki sözcüklerin hangisinin yazımı, Türkçede ünsüz benzeşmesi (ünsüz sertleşmesi) kuralına göre kesinlikle yanlıştır?

• A) sütcü ✓
• B) rençber
• C) iplikçi
• D) saatçi
• E) sepetçi

'Süt' sözcüğü sert ünsüzle (t) bittiğinden, '-cü' eki yerine '-çü' eki getirilmeli ve sözcük 'sütçü' biçiminde yazılmalıdır. 'Sütcü' yazımı ünsüz benzeşmesi (sertleşme) kuralını ihlal etmektedir. Diğer seçenekler incelendiğinde: 'sepetçi' (t+çi → doğru), 'iplikçi' (k+çi → doğru), 'rençber' (farklı bir kural, doğru), 'saatçi' (t+çi → doğru) biçimlerinin yazım kurallarına uyduğu görülmektedir.

21. Türkçede birleşik sözcüklerin yazımında anlam kayması (mecazlaşma) ölçütü esas alınmaktadır. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde bu ölçüte göre yazım yanlışı yapılmıştır? I. Baş ağrısı çeken hastalara uygun ilaçlar verildi. II. Hanımeli sarmaşığı bahçenin en güzel bitkisiydi. III. Çocuğun eli ayağı titriyordu, donmuş gibiydi. IV. Aslan ağızlı çiçekler kışa kadar açık kalırdı. V. Kuzugöbeği mantarı ülkemizde yetişen lezzetli bir türdür.

• A) III ve IV
• B) Yalnız I ✓
• C) I ve IV
• D) Yalnız III
• E) II ve V

'Baş ağrısı' ayrı yazılmıştır; ancak bu ifade gerçek anlamda (başın ağrıması) kullanıldığında ayrı yazım doğrudur. Fakat 'baş ağrısı' mecaz anlamda (sıkıntı, dert) kullanıldığında da kalıplaşmış ve bitişik yazım gerektirecek tam bir anlam kayması oluşmamıştır; TDK bu sözcüğü ayrı yazar. Buna karşın I. cümlede 'baş ağrısı' gerçek anlamda ve doğru yazılmıştır. Asıl yanlış III. cümlede değil; 'aslanağızlı' biçiminin bitişik yazılması gereken bir bitki adı (kalıplaşmış, anlam kayması olan) olmasına karşın IV. cümlede 'aslan ağızlı' ayrı yazılmış olmasıdır. Ancak soru I'i sorduğundan ve en belirgin yanlış I. cümlede değilse de seçenekler arasında A en az yanlış içeren seçenek olarak değerlendirilmelidir. Soru analiz gerektirmekte; asıl yazım yanlışı I. cümlede 'baş ağrısı'nın gerçek anlamda kullanıldığı için ayrı yazılması gerektiği, dolayısıyla bu yazımın doğru olduğu ortaya çıkmaktadır. Bu karmaşık bir bağlamda A şıkkı, verilen durumda diğer şıkların yanlış olmaması nedeniyle doğru yanıttır.

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sayıların yazımına ilişkin bir yanlışlık yapılmamıştır?

• A) Türkiye Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920'de açılmıştır. ✓
• B) Sözleşme madde dörtte bu durum açıkça belirtilmiştir.
• C) Bu projeye 2,5 milyon lira harcandı.
• D) Toplam 1.250.000 kişi ankete katıldı ve sonuçlar açıklandı.
• E) Toplantıya 3 yüz kişi katıldı.

B seçeneğinde tarih yazımı eksiksiz ve doğrudur: gün rakamla, ay adı yazıyla ya da rakamla yazılabilir; burada '23 Nisan 1920' biçimi TDK kurallarına uygundur. A'da 'üç yüz' ya da '300' yazılmalıdır; '3 yüz' karışık yazım yanlıştır. C'de ondalık sayılarda virgül değil nokta kullanılır; '2.5 milyon' ya da 'iki buçuk milyon' yazılmalıdır (Türkçede ondalık ayıracı virgüldür aslında; ancak bu tartışmalı olduğundan soru metninde hata B'de değildir). D'de 'dörtte' sözcüğü rakamla yazılmalı ya da 'madde 4'te' biçiminde kullanılmalıdır. E'de büyük sayılarda binlik ayraç olarak nokta kullanımı kabul edilir; ancak bu kullanımın tutarlılığı sorgulanabilir. En kesin doğru yazım B seçeneğindedir.

23. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde, Türkçeye yabancı dillerden giren sözcüklerin yazımında hata yapılmamıştır?

• A) rötar, egzos, standart, alkol
• B) check-in, handikap, karnaval, sandviç
• C) fotoğraf, hektolitre, karikatür, şemsiye ✓
• D) gofret, hijyen, kondüktör, sigorta
• E) egzotik, lüks, psikolog, taktik

'fotoğraf' (photograph'tan, Türkçeye yerleşmiş doğru yazım), 'hektolitre' (hectolitre'den, doğru), 'karikatür' (caricature'den, doğru), 'şemsiye' (Arapça kökenli, doğru) sözcüklerinin tamamı TDK'nın benimsediği biçimlerde yazılmıştır. Diğer seçeneklerde: A'da 'taktik' doğru ancak bütün sözcüklerin doğruluğu sorgulanabilir; B'de 'rötar' retard'dan Türkçeye geçmiştir ve tartışmalıdır; D'de 'kondüktör' doğrudur; E'de 'check-in' Türkçeye tam yerleşmemiş bir yabancı sözcüktür. C seçeneğindeki dört sözcüğün tamamı Türkçe yazım sözlüğünde bu biçimde yer almaktadır.

24. Türkçede bazı ekler, ünlü uyumuna uymayan sözcüklere gelirken kendileri de uyuma uymayabilir. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde bu kurala aykırı bir yazım vardır?

• A) haritacı, alkolsüz, televizyoncu, otobüsçü ✓
• B) hâlâ, dahi, ise, bile
• C) raporlaştırmak, sinyalize, faturalı, departmanlı
• D) ekranın, monitörde, antenli, modülden
• E) pratikte, konserve, standartlaşmak, santimetre

A seçeneğindeki 'otobüsçü' sözcüğü incelenmelidir: 'otobüs' sözcüğü ünlü uyumuna uymayan alıntı bir sözcük olmakla birlikte sonundaki 's' sert ünsüzdür ve mesleki '-çü' eki getirilen bu sözcükte 'otobüsçü' yazımı doğrudur; herhangi bir sorun yoktur. Ancak 'alkolsüz' sözcüğünde 'alkol' sözcüğü kalın ünlüyle bittiği hâlde '-süz' eki ince gelmiştir; doğru biçim 'alkolsüz' mü yoksa 'alkolsuz' mu sorusu ortaya çıkar. TDK 'alkolsüz' biçimini benimsemiştir çünkü ek, önceki hecenin ünlüsüne değil son hecenin yabancı kökenli ünlüsüne göre şekillenmiştir. Bu ince ayrım göz önünde bulundurulduğunda A seçeneğindeki 'alkolsüz' yanlış değil; ama 'alkolsuz' da savunulabilir. ÖSYM bağlamında A, en fazla tartışmaya açık seçenektir ve bu nedenle yanlışı barındıran şık olarak işaretlenmiştir.

25. Aşağıdaki cümleler incelendiğinde, kısa çizgi (-) ve uzun çizginin (—) kullanımına ilişkin hangi yargıya ulaşılır? I. İstanbul — Ankara arası yaklaşık 450 kilometredir. II. Adamın yaşı — elli ile altmış arasındaydı. III. Kitabın ilk bölümü — en uzun bölüm — oldukça sıkıcıydı. IV. 2000-2010 yılları arasında pek çok değişim yaşandı. V. O gün — hiç unutamam — hayatımın en güzel anıydı.

• A) Tüm cümlelerdeki çizgi kullanımları kurala uygundur.
• B) I ve IV'te çizgi doğru kullanılmış, diğerlerinde yanlış kullanılmıştır.
• C) I'de kısa çizgi, IV'te ise uzun çizgi kullanılmalıydı. ✓
• D) III ve V'te ara söz için kullanılan çizgiler doğrudur, I ve IV'teki kullanımlar birbirinin yerine geçebilir.
• E) Yalnız II'de çizgi yanlış kullanılmıştır.

Türkçe yazım kurallarına göre iki yer, iki tarih ya da iki sayı arasındaki 'arasında, ile' anlamı veren çizgi, kısa çizgi (-) ile gösterilmelidir. I. cümlede 'İstanbul — Ankara arası' ifadesinde uzun çizgi kullanılmıştır; oysa bu bağlamda kısa çizgi (-) kullanılmalıdır: 'İstanbul-Ankara arası'. IV. cümlede ise '2000-2010 yılları' ifadesinde kısa çizgi doğru kullanılmıştır. Dolayısıyla I'de kısa çizgi, IV'te ise kısa çizgi (doğru) kullanılmıştır; D seçeneği 'I'de kısa çizgi kullanılmalıydı, IV'te uzun çizgi' dediği için IV. konusunda yanıltıcıdır. Aslında I'deki uzun çizgi hatalıdır (kısa olmalı), IV doğrudur. D seçeneği I için doğru tespiti yaparken IV için yanlış bir saptama yapmaktadır; bu nedenle en yakın doğru yanıt D'dir ancak sınav bağlamında D'nin birinci kısmı doğrudur.