Yazım (İmla) Kuralları

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı vardır?

• A) Ali de bizimle gelecek.
• B) Bu kitapta çok güzel hikayeler var.
• C) Ahmette bu hastalık görülmüş. ✓
• D) Yarın okula erken gideceğim.
• E) Sen de bu işe yardım edebilirsin.

'Ahmette bu hastalık görülmüş' cümlesinde 'Ahmet de' biçiminde, yani 'Ahmet dahil, başkalarında olduğu gibi' anlamı taşıyan bağlaç kastedilmiştir; bağlaç olan 'de/da' cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz ('Ahmet bu hastalık görülmüş' yapısı bozuk olsa da bağlaç işlevi anlaşılır), bu yüzden ayrı yazılıp 'Ahmet te bu hastalık görülmüş' (sert ünsüzden sonra 'te' olur) biçiminde olmalıdır; kelime bitişik yazılarak hem bağlaç-ek karışıklığı yapılmış hem de sertleşme kuralı (Ahmet sert 't' ile biter, ek 'de' değil 'te' olmalı) ihlal edilmiştir. Diğer seçeneklerde 'de/da' kullanımları kurallara uygundur.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ki' nin yazımı yanlıştır?

• A) Bence de haklısın ki bu konuda. ✓
• B) Masadaki kitabı alır mısın?
• C) Sınıftaki öğrenciler çok başarılı.
• D) Bahçedeki çiçekler solmuş.
• E) Yarınki toplantıya katılacak mısın?

'Bence de haklısın ki bu konuda' cümlesinde 'ki' bağlaç olarak kullanılmıştır ve bağlaç olan 'ki' her zaman ayrı yazılır; bu cümlede zaten ayrı yazılmış görünse de cümle kuruluşu yapay ve anlam bakımından bozuktur, doğru kullanım 'haklısın, çünkü...' şeklinde olmalıydı. Diğer seçeneklerdeki 'masadaki', 'sınıftaki', 'bahçedeki', 'yarınki' kelimelerinde 'ki' sıfat yapan ek görevindedir ve doğru biçimde bitişik yazılmıştır.

3. Aşağıdaki kelimelerden hangisinin yazımı doğrudur?

• A) Bir kaç gün izin aldım.
• B) Hiç bir şey söylemedi.
• C) Herşey yolunda gidiyor.
• D) Birkaç kitap okudum. ✓
• E) Her zaman ki gibi geç kaldı.

'Birkaç' belirsizlik sıfatı olarak kalıplaşmış bir kelimedir ve bitişik yazılır: 'Birkaç kitap okudum' doğrudur. 'Bir kaç', 'hiç bir', 'her şey' ayrı yazılması gereken kelimelerdir (doğrusu: birkaç, hiçbir, her şey), 'her zamanki' ise bitişik yazılmalıdır (doğrusu: her zamanki gibi).

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harf kullanımıyla ilgili bir yanlışlık vardır?

• A) Atatürk, Samsun'a 19 Mayıs 1919'da çıktı.
• B) ahmet bey, toplantıya geç kaldı. ✓
• C) Türk Dil Kurumu yeni bir sözlük yayımladı.
• D) İstanbul Boğazı çok güzel bir manzaraya sahiptir.
• E) Mehmet Akif Ersoy, İstiklal Marşı'nı yazmıştır.

Cümle başında yer alan özel ad olan 'Ahmet Bey' ifadesinin her iki kelimesi de büyük harfle başlamalıdır; bu seçenekte 'ahmet bey' tamamen küçük harfle yazılmıştır, bu hem cümle başı hem özel ad kuralına aykırıdır. Diğer seçeneklerde özel adlar (Atatürk, Samsun, Türk Dil Kurumu, İstanbul Boğazı, Mehmet Akif Ersoy, İstiklal Marşı) doğru biçimde büyük harfle yazılmıştır.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kısaltmanın yazımı yanlıştır?

• A) TBMM, 23 Nisan 1920'de açıldı.
• B) TDK'nin yeni sözlüğü çok kapsamlı.
• C) Bu konuyu sayfa 25'te bulabilirsiniz, bkz: ek 3.
• D) ABD'nin başkenti Washington'dır.
• E) TBMM.'nin kararı kesinleşti. ✓

Büyük harflerle yapılan kısaltmalardan sonra nokta konmaz; bu nedenle 'TBMM.' yazımı yanlıştır, doğrusu noktasız 'TBMM' biçiminde olmalı ve ek doğrudan kesme işaretiyle eklenmelidir: 'TBMM'nin kararı kesinleşti.' Diğer seçeneklerdeki kısaltmalar (TBMM, TDK, ABD, bkz) kurallara uygun yazılmıştır; 'bkz' küçük harfli bir kısaltma olduğu için nokta yerine iki nokta ile kullanılması da yaygın kabul edilen bir kullanımdır.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sayının yazımı yanlıştır?

• A) Sınıfta 25 öğrenci vardı.
• B) Saat 14.30'da buluşacağız.
• C) 3. kattaki ofise gidin.
• D) Yarışmada 1 inci oldu. ✓
• E) Toplantıya 5 kişi katıldı.

Sıra sayıları rakamla yazıldığında sayı ile kesme işareti veya ek arasına ayraç konmaz, sıra eki rakamdan hemen sonra ve nokta ile gösterilir: doğrusu '1.' biçimindedir (yani 'birinci' anlamında). 'Yarışmada 1 inci oldu' yazımı yanlıştır; doğrusu 'Yarışmada 1. oldu' ya da 'Yarışmada birinci oldu' şeklinde olmalıdır. Diğer seçeneklerdeki sayı kullanımları (25, 14.30, 3., 5) kurallara uygundur.

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bitişik yazılması gereken bir kelime yanlışlıkla ayrı yazılmıştır?

• A) Göz altı morarmış, doktora gitti.
• B) Polis zanlıyı göz altına aldı. ✓
• C) Bu konuda hiçbir şey bilmiyorum.
• D) Geçen yıl bir aile dostumuzu kaybettik.
• E) Onunla iyi kötü anlaşabiliyoruz.

'Göz altına almak' ifadesinde 'gözaltı' kelimesi anlam kayması yaşayarak 'tutuklama, nezarete alma' anlamı kazanmış bir birleşik kelimedir ve bu anlamda kullanıldığında bitişik yazılması gerekir: 'gözaltına aldı' doğrudur. İlk seçenekteki 'göz altı morarmış' ifadesinde ise kelime gerçek/somut anlamda (gözün alt kısmı) kullanıldığı için ayrı yazımı doğrudur, bu nedenle o cümlede hata yoktur.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'de' bağlacının yazımı doğrudur?

• A) Kalemde mürekkep kalmamış.
• B) Sende bu kitaplardan var mı?
• C) Bizde bu sorunu çözeceğiz. ✓
• D) Evde kimse yoktu.
• E) Defterde notlar yazılıydı.

'Bizde bu sorunu çözeceğiz' cümlesinde aslında 'de' bağlaç olarak kullanılmak istenmiştir ('Biz de bu sorunu çözeceğiz' yani 'biz de katılacağız' anlamında); cümleden 'de' çıkarıldığında anlam bozulmadığı için bu bir bağlaçtır ve ayrı yazılmalıdır: doğrusu 'Biz de bu sorunu çözeceğiz'dir. Diğer seçeneklerdeki 'kalemde, sende, evde, defterde' kelimelerinde ek bulunma anlamı kattığı için bitişik yazımları doğrudur.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım kuralına uygun bir kullanım vardır?

• A) Bu gün hava çok güzel.
• B) Her gün spor yapıyorum. ✓
• C) Şu an bir iş yapamam.
• D) Hiç bir zaman pes etmedi.
• E) Öğretmenim, bu akşam ki dersi iptal etti.

'Her gün' ifadesi zaman bildiren bir söz öbeğidir ve doğru biçimde ayrı yazılmıştır. Diğer seçeneklerde hatalar vardır: 'bugün' (zaman zarfı anlamında) bitişik yazılmalıdır, 'hiçbir' bitişik yazılmalıdır, 'bu akşamki' bitişik yazılmalıdır (sıfat yapan -ki eki). 'Şu an' ifadesi ise doğru şekilde ayrı yazılır çünkü kalıplaşmış bir birleşik kelime değildir.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde pekiştirilmiş bir sözcüğün yazımı yanlıştır?

• A) Sapsarı yapraklar dökülüyordu.
• B) Masmavi bir gökyüzü vardı.
• C) Çok güzel bir gün geçirdik.
• D) Bem beyaz bir kar yağmıştı. ✓
• E) Güpegündüz hırsızlık yapmışlar.

Pekiştirme sıfatları Türkçede her zaman bitişik yazılır: sapsarı, masmavi, güpegündüz gibi. 'Bem beyaz' ifadesi yanlış yazılmıştır; doğrusu 'bembeyaz' şeklinde bitişik olmalıdır. Diğer seçeneklerdeki pekiştirmeli kelimeler (sapsarı, masmavi, güpegündüz) kurallara uygun olarak bitişik yazılmıştır.

11. Aşağıdakilerden hangisinde '-de/-da' eki doğru kullanılmıştır?

• A) Ne kadar da güzel!
• B) Bu da mı olmadı?
• C) Bugün de gelmedi mi?
• D) Hepsi doğru
• E) Hem A hem C doğru ✓

'-de/-da' bağlacı ayrı yazılır (A ve C seçenekleri). 'Ne kadar da güzel' ve 'Bugün de gelmedi mi?' cümlelerinde '-da/-de' bağlacı doğru biçimde ayrı yazılmıştır.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru eki yanlış yazılmıştır?

• A) Geldimi bekliyoruz. ✓
• B) Biliyor musun?
• C) Geliyor musun?
• D) Aldın mı?
• E) Gördün mü?

Soru eki '-mı/-mi/-mu/-mü' her zaman ayrı yazılır. 'Geldimi' birleşik yazılmış, bu yanlıştır; doğrusu 'Geldi mi bekliyoruz.' şeklinde ayrı yazılmalıdır.

13. Aşağıdaki birleşik sözcüklerden hangisi yanlış yazılmıştır?

• A) Hanımeli (bitki adı)
• B) Aslanağzı (çiçek adı)
• C) Kara tahta ✓
• D) Gecekondu
• E) Ateşböceği

'Karatahta' sözcüğü kalıplaşmış bir birleşik sözcük olarak bitişik yazılmalıdır: 'karatahta'. 'Kara tahta' biçiminde ayrı yazılması yanlıştır.

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özel isim yanlış yazılmıştır?

• A) Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı.
• B) Atatürk, 1881'de Selanik'te doğdu.
• C) ege denizinde fırtına var. ✓
• D) Ankara, Türkiye'nin başkentidir.
• E) İstanbul Boğazı çok güzeldir.

Özel isimler büyük harfle başlar. 'Ege Denizi' bir özel isim olduğundan her iki sözcük de büyük harfle başlamalıdır: 'Ege Denizi'.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kısaltmaya ek getirilmesi doğrudur?

• A) TDK'nın kararları önemlidir. ✓
• B) TDK'nın' kararları önemlidir.
• C) TDK nın kararları önemlidir.
• D) TDK.nın kararları önemlidir.
• E) (TDK)'nın kararları önemlidir.

Kısaltmalara getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılır: TDK'nın. Bu nedenle A seçeneği doğrudur.