İdare Hukuku ve Yönetim

1. İlin genel idaresinin başı ve merkezi idarenin ildeki en üst temsilcisi kimdir?

• A) Vali ✓
• B) Kaymakam
• C) Belediye Başkanı
• D) İl Genel Meclisi Başkanı
• E) İçişleri Bakanı

Vali, ilde devletin ve hükümetin temsilcisi olup merkezi idarenin taşradaki en üst yetkilisidir; aynı zamanda il özel idaresinin de başıdır.

2. İlçenin mülki idare amiri olan ve hiyerarşik olarak valiye bağlı çalışan görevli kimdir?

• A) Kaymakam ✓
• B) Muhtar
• C) Belediye Başkanı
• D) Bucak Müdürü
• E) Vali Yardımcısı

Kaymakam, ilçenin en büyük mülki idare amiridir ve hiyerarşik olarak valiye bağlıdır.

3. Aşağıdakilerden hangisi 'yetki genişliği' ilkesinin bir sonucu olarak kabul edilir?

• A) Merkezi idarenin taşra teşkilatına belirli konularda karar alma yetkisi devretmesi ✓
• B) Yerel yönetimlerin özerkleşmesi
• C) Bakanlıkların kaldırılması
• D) Yargı bağımsızlığının güçlendirilmesi
• E) Meclisin denetim yetkisinin artması

Yetki genişliği, merkezi idarenin bazı yetkilerini taşra teşkilatına (vali, kaymakam) devretmesi ve onların merkez adına karar almasıdır; Anayasa m.126'da düzenlenmiştir.

4. Türkiye'de illerin idaresi hangi anayasal ilkeye göre düzenlenir?

• A) Yetki genişliği ve bölge esasına dayanır ✓
• B) Sadece yerinden yönetim esasına dayanır
• C) Federal esasa dayanır
• D) Sadece hizmet yerinden yönetimine dayanır
• E) Doğrudan cumhurbaşkanına bağlıdır

Anayasa m.126'ya göre illerin idaresi yetki genişliği esasına dayanır.

5. Bakanlıklar hangi idare türünün merkez teşkilatı içinde yer alır?

• A) Merkezi idare ✓
• B) Yerinden yönetim
• C) Hizmet yerinden yönetimi
• D) Mahalli idare
• E) Bağımsız idari otorite

Bakanlıklar merkezi idarenin merkez teşkilatı içinde yer alır ve Cumhurbaşkanına bağlı olarak çalışır.

6. Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde bakanlıkların kurulması, kaldırılması ve görevleri nasıl düzenlenir?

• A) Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle ✓
• B) Sadece kanunla
• C) TBMM içtüzüğüyle
• D) Bakanlar Kurulu kararıyla
• E) Danıştay kararıyla

2018 sonrası sistemde bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görev ve yetkileri Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir.

7. Bir bakanlığa 'bağlı' kuruluş ile 'ilgili' kuruluş arasındaki temel fark nedir?

• A) Bağlı kuruluşlar bakanlığın hiyerarşisi içinde iken ilgili kuruluşlar özerk/tüzel kişiliğe sahip olup sadece vesayet denetimine tabidir ✓
• B) İlgili kuruluşlar bakanlığın bir parçasıdır
• C) Bağlı kuruluşların tüzel kişiliği yoktur ilgili kuruluşların da yoktur
• D) Aralarında fark yoktur
• E) İlgili kuruluşlar sadece özel hukuka tabidir

Bağlı kuruluşlar bakanlık hiyerarşisine dahilken, ilgili kuruluşlar (örn. KİT'ler) kendi tüzel kişiliğine sahip olup bakanlığın idari vesayet denetimine tabidir.

8. Aşağıdakilerden hangisi merkezi idarenin taşra teşkilatı unsurlarından biri değildir?

• A) Belediye ✓
• B) Vali
• C) Kaymakam
• D) Bucak müdürü
• E) İl idare kurulu

Belediye bir yerinden yönetim (mahalli idare) kuruluşudur; vali, kaymakam, bucak müdürü ve il idare kurulu merkezi idarenin taşra teşkilatı unsurlarıdır.

9. İdari teşkilatta 'hiyerarşi' ilişkisi en çok hangi yapı içinde görülür?

• A) Merkezi idarenin kendi içindeki üst-ast ilişkisinde ✓
• B) Merkezi idare ile yerinden yönetim kuruluşları arasında
• C) Yerinden yönetim kuruluşlarının birbiri arasında
• D) Yargı ile yürütme arasında
• E) Yasama ile yürütme arasında

Hiyerarşi, aynı tüzel kişilik içindeki üst-ast ilişkisidir; merkezi idarenin kendi içinde (bakan-vali-kaymakam) görülür. Merkez ile yerinden yönetim arasındaki ilişki ise idari vesayettir.

10. 'İdari vesayet' kavramı en iyi hangi seçenekte tanımlanmıştır?

• A) Merkezi idarenin, yerinden yönetim kuruluşları üzerindeki kanunla sınırlı denetim yetkisi ✓
• B) Aynı tüzel kişilik içindeki ast üzerindeki tam denetim
• C) Yargının yürütme üzerindeki denetimi
• D) Meclisin hükümeti denetlemesi
• E) Cumhurbaşkanının bakanlar üzerindeki hiyerarşik yetkisi

İdari vesayet, merkezi idarenin yerinden yönetim kuruluşları üzerinde, ancak kanunun açıkça verdiği ölçüde uyguladığı sınırlı denetimdir.

11. Aşağıdakilerden hangisi idari vesayetin hiyerarşiden ayrıldığı temel özelliktir?

• A) Vesayet yetkisi ancak kanunla verilen konularda ve ölçüde kullanılabilir, oysa hiyerarşide böyle bir sınır yoktur ✓
• B) Vesayette astın her işlemi onaylanmalıdır
• C) Hiyerarşi sadece yerinden yönetimde görülür
• D) Vesayet daha geniş bir yetkidir
• E) İkisi arasında fark yoktur

Hiyerarşi genel ve doğal bir yetkiyken idari vesayet istisnai olup ancak kanunun açıkça öngördüğü hallerde ve ölçüde kullanılabilir.

12. Bucak teşkilatı hangi idare düzeyinde yer alır?

• A) İlçeden küçük merkezi idare birimi ✓
• B) İlden büyük birim
• C) Bağımsız yerel yönetim birimi
• D) Bölge idaresi
• E) Büyükşehir alt birimi

Bucak, ilçeden küçük, merkezi idarenin taşra teşkilatı içinde yer alan bir birimdir.

13. Valinin il düzeyinde hem devletin genel temsilcisi hem de yerinden yönetim organı sıfatını taşıması hangi kavramla açıklanır?

• A) Çifte (ikili) sıfat ✓
• B) Federalizm
• C) Adli vesayet
• D) Yargı bağımsızlığı
• E) Kuvvetler ayrılığı

Vali; hem merkezi idarenin ildeki temsilcisi hem de il özel idaresinin yürütme organı olarak 'çifte sıfat' taşır.

14. Danıştay'ın merkezi idare içindeki 'danışma' fonksiyonu öncelikle kime karşı yerine getirilir?

• A) Cumhurbaşkanlığı ve idareye ✓
• B) Sadece TBMM'ye
• C) Sadece Anayasa Mahkemesine
• D) Sadece yerel yönetimlere
• E) Sadece Sayıştaya

Danıştay, kanun tasarıları ve idari uyuşmazlıklar hakkında Cumhurbaşkanlığına ve idareye danışma (istişari) görevini de yürütür.

15. Cumhurbaşkanına bağlı olarak faaliyet gösteren, kendine özgü uzmanlaşmış hizmet birimlerine (örn. Diyanet İşleri Başkanlığı) ne ad verilir?

• A) Bağlı kuruluş/başkanlık ✓
• B) Belediye
• C) İl özel idaresi
• D) Köy
• E) Büyükşehir belediyesi

Diyanet İşleri Başkanlığı gibi kurumlar Cumhurbaşkanlığına bağlı merkezi idare kuruluşlarıdır.