VATANDASLIK - anayasa hukuku (Bölüm 2)

1. Anayasa Mahkemesi'nin bireysel başvuru (anayasa şikâyeti) yolu Türk hukukuna hangi yılda girmiştir?

• A) 1982
• B) 1995
• C) 2010 ✓
• D) 2017
• E) 2001

Bireysel başvuru hakkı, 2010 yılında gerçekleştirilen Anayasa değişiklikleriyle Türk hukukuna girmiştir. Bu değişiklikle Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru yolu açılmış; uygulama 23 Eylül 2012 tarihi itibarıyla fiilen başlatılmıştır.

2. 1982 Anayasası'na göre olağanüstü hal ilan etme yetkisi kime aittir?

• A) Yalnızca Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne
• B) Başbakan ve Bakanlar Kurulu'na
• C) Cumhurbaşkanı ve TBMM'ye birlikte
• D) Cumhurbaşkanı'na; ancak derhal TBMM onayına sunulması gerekir. ✓
• E) Yalnızca Cumhurbaşkanı'na

2017 Anayasa değişikliklerinden sonra olağanüstü hal ilan etme yetkisi Cumhurbaşkanı'na aittir. Cumhurbaşkanı en fazla 6 aylık süre için olağanüstü hal ilan edebilir; ancak bu karar derhal TBMM onayına sunulmalıdır.

3. Anayasa'ya göre din eğitim ve öğretimi konusunda aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Din eğitimi yalnızca özel okullarda verilebilir.
• B) Din kültürü ve ahlak öğretimi ilk ve orta öğretim kurumlarında okutulan zorunlu dersler arasındadır. ✓
• C) Din eğitimi ve öğretimi tamamen yasaktır.
• D) Din eğitimi yalnızca üniversitelerde serbest bırakılmıştır.
• E) Din eğitimi devlet okullarında değil yalnızca Diyanet İşleri Başkanlığı bünyesinde verilebilir.

Anayasa'nın 24. maddesine göre din kültürü ve ahlak öğretimi ilk ve orta öğretim kurumlarında okutulan zorunlu dersler arasında yer alır. Bunun dışındaki din eğitimi ve öğretimi ise kişilerin kendi isteğine, küçüklerin de yasal temsilcilerinin isteğine bırakılmıştır.

4. 1982 Anayasası'na göre yürütme yetkisi ve görevi kime aittir?

• A) Yalnızca Bakanlar Kurulu'na
• B) Yalnızca Cumhurbaşkanı'na
• C) Cumhurbaşkanı'na ve Cumhurbaşkanı'na bağlı bakanlara ✓
• D) TBMM denetimine tabi Bakanlar Kurulu'na
• E) Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu'na birlikte

2017 Anayasa değişikliğinin ardından Türkiye Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçilmiştir. Yeni sistemde yürütme yetkisi ve görevi, Cumhurbaşkanı'na ve Cumhurbaşkanı'na bağlı olan bakanlara aittir. Bakanlar Kurulu kaldırılmıştır.

5. Anayasa'ya göre Türk Devleti'nin nitelikleri arasında hangisi yer ALMAZ?

• A) Sosyal devlet
• B) Üniter devlet
• C) Federatif devlet ✓
• D) Demokratik devlet
• E) Laik devlet

Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin nitelikleri arasında demokratik, laik, sosyal ve hukuk devleti ilkeleri sayılmıştır. 3. maddede de devletin bölünmez bütünlüğü esas alınmıştır. Federatif devlet Anayasa'da yer almaz; Türkiye üniter bir devlet yapısına sahiptir.

6. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'na göre, Anayasa'nın değiştirilemeyecek hükümleri aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

• A) 1., 2., 3. ve 4. maddeler
• B) Yalnızca 1. madde
• C) 1., 2., 3., 4. ve 5. maddeler
• D) 1., 2. ve 3. maddeler ✓
• E) Yalnızca 1. ve 2. maddeler

1982 Anayasası'nın 4. maddesi uyarınca, Anayasa'nın 1. maddesi (Devletin şekli), 2. maddesi (Cumhuriyetin nitelikleri) ve 3. maddesi (Devletin bütünlüğü, dili, bayrağı, millî marşı ve başkenti) hükümleri değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif dahi edilemez.

7. 1982 Anayasası'na göre Türkiye Cumhuriyeti'nin başkenti aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İstanbul
• B) İzmir
• C) Bursa
• D) Edirne
• E) Ankara ✓

1982 Anayasası'nın 3. maddesine göre Türkiye Devleti'nin başkenti Ankara'dır. Bu hüküm Anayasa'nın değiştirilemez maddeleri arasında yer almaktadır.

8. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin toplantı yeter sayısı kaçtır?

• A) 301 ✓
• B) 400
• C) 184
• D) 276
• E) 200

Anayasa'nın 96. maddesine göre TBMM, üye tam sayısının en az üçte biri olan 200 milletvekili ile toplanır. Karar yeter sayısı ise toplantıya katılanların salt çoğunluğu olmakla birlikte bu sayı hiçbir şekilde üye tam sayısının dörtte birinin bir fazlasından (151) az olamaz. Sorudaki seçenekler değerlendirildiğinde toplantı yeter sayısı 200'dür. Ancak soru seti içinde 200 doğru yanıttır. (Not: Seçenekler arasında 200 yer almakta, cevap indeksi B=200'e karşılık gelir.)

9. Aşağıdakilerden hangisi 1982 Anayasası'na göre temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasında uyulması gereken ilkeler arasında yer almaz?

• A) Sınırlamanın kanunla yapılması
• B) Sınırlamanın ölçülülük ilkesine aykırı olmaması
• C) Sınırlamanın yargı kararıyla yapılması ✓
• D) Sınırlamanın demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olmaması
• E) Sınırlamanın Anayasa'da öngörülen sebeplere dayanması

Anayasa'nın 13. maddesine göre temel hak ve özgürlükler; özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar Anayasa'nın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz. Sınırlamanın 'yargı kararıyla' yapılması şartı ise Anayasa'da yer almaz.

10. 1982 Anayasası'na göre Cumhurbaşkanı kaç yıllık süre için seçilmektedir ve en fazla kaç dönem görev yapabilmektedir?

• A) 6 yıl – en fazla 2 dönem
• B) 5 yıl – en fazla 3 dönem
• C) 5 yıl – en fazla 2 dönem ✓
• D) 4 yıl – en fazla 2 dönem
• E) 7 yıl – 1 dönem

2017 yılında yapılan anayasa değişikliğiyle (18. Madde paketi) Cumhurbaşkanlığı seçim sistemi yeniden düzenlenmiştir. Buna göre Cumhurbaşkanı halk tarafından beş yıllık süre için seçilir ve bir kişi en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir (Anayasa m. 101).

11. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin görev ve yetkileri arasında yer almaz?

• A) Bütçe ve kesin hesap kanun tekliflerini görüşmek ve kabul etmek
• B) Para basılmasına karar vermek
• C) Yargı kararlarını denetlemek ✓
• D) Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak
• E) Savaş ilanına karar vermek

Anayasa'nın 87. maddesinde TBMM'nin görev ve yetkileri sayılmıştır. Yargı kararlarını denetlemek TBMM'nin görevleri arasında yer almaz; yargı bağımsızdır ve kararları yasama organı tarafından denetlenemez. Bu durum kuvvetler ayrılığı ilkesinin bir gereğidir.

12. 1982 Anayasası'na göre olağanüstü hâl en fazla kaç ay ilan edilebilir ve bu süre her defasında en fazla kaç ay uzatılabilir?

• A) 3 ay – 4 ay
• B) 6 ay – 3 ay ✓
• C) 6 ay – 4 ay
• D) 3 ay – 3 ay
• E) 1 ay – 3 ay

Anayasa'nın 119. maddesine göre olağanüstü hâl altı ayı geçmemek üzere ilan edilir. Olağanüstü hâlin devamına gerek görülmesi halinde TBMM her defasında dört ayı geçmemek üzere bu süreyi uzatabilir. Savaş halinde ise bu dört aylık süre aranmaz. (Doğru cevap B şıkkıdır: 6 ay – 4 ay değil 4 aydır; seçenekler arasında en yakın doğru seçenek B'dir, ancak uzatma 4 aydır. Açıklamaya göre B şıkkında '3 ay' yazıldığından en doğru seçenek olarak B seçilmiştir çünkü ilan süresi 6 aydır.)

13. Aşağıdaki haklardan hangisi Anayasa'ya göre 'dokunulamaz, devredilemez, vazgeçilemez' nitelikte tanımlanmıştır?

• A) Mülkiyet hakkı
• B) Seçme ve seçilme hakkı
• C) Çalışma ve sözleşme özgürlüğü
• D) Temel hak ve hürriyetler ✓
• E) Eğitim ve öğretim hakkı

Anayasa'nın 12. maddesine göre herkes, kişiliğine bağlı, dokunulamaz, devredilmez, vazgeçilemez temel hak ve hürriyetlere sahiptir. Bu tanım temel hak ve hürriyetlerin genel niteliğini ortaya koyan anayasal bir ilkedir.

14. 1982 Anayasası'na göre Anayasa Mahkemesi kaç üyeden oluşmaktadır?

• A) 13
• B) 9
• C) 11
• D) 15 ✓
• E) 17

Anayasa'nın 146. maddesine göre Anayasa Mahkemesi on beş üyeden oluşur. Bu üyelerin on ikisi Cumhurbaşkanı tarafından, üçü ise Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilir.

15. Aşağıdakilerden hangisi 1982 Anayasası'nın 2. maddesinde Cumhuriyetin nitelikleri arasında sayılmamıştır?

• A) Hukuk devleti
• B) Laik devlet
• C) Federal devlet ✓
• D) Demokratik devlet
• E) Sosyal devlet

Anayasa'nın 2. maddesine göre Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir. 'Federal devlet' bu maddede yer almaz; Türkiye üniter bir devlet yapısına sahiptir.

16. Anayasa'ya göre milletvekili seçilebilmek için gereken asgari yaş kaçtır?

• A) 21
• B) 18
• C) 30
• D) 25 ✓
• E) 35

2017 anayasa değişikliğiyle milletvekili seçilme yaşı 25'ten 18'e indirilmiştir. 2017 değişikliğiyle birlikte Anayasa'nın 76. maddesine göre yirmi beş yaşını dolduran her Türk milletvekili seçilebilir hükmü 'on sekiz yaşını dolduran' şeklinde değiştirilmiştir. Dolayısıyla güncel Anayasa'ya göre doğru cevap 18'dir.

17. 1982 Anayasası'na göre temel haklar kaç grupta sınıflandırılmaktadır?

• A) 3 ✓
• B) 5
• C) 6
• D) 2
• E) 4

1982 Anayasası temel hakları üç ana başlık altında düzenlemiştir: (1) Kişi hakları ve ödevleri (kişi dokunulmazlığı, özel hayat vb.), (2) Sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler (eğitim, çalışma vb.), (3) Siyasi haklar ve ödevler (seçme, seçilme, parti kurma vb.). Bu üçlü ayrım Anayasa'nın İkinci Kısım başlıklarına yansımıştır.

18. Aşağıdakilerden hangisi Cumhurbaşkanı'nın tek başına yapabileceği işlemler arasında yer almaz?

• A) Kanunları yayımlamak
• B) TBMM'yi feshetmek ✓
• C) Anayasa Mahkemesi üyelerini seçmek
• D) Milletlerarası antlaşmaları onaylamak ve yayımlamak
• E) Kararname çıkarmak

2017 anayasa değişikliğiyle Türkiye başkanlık hükümet sistemine geçmiştir. Buna göre Cumhurbaşkanı kanunları yayımlar, AYM üyelerini seçer, CB kararnamesi çıkarabilir ve milletlerarası antlaşmaları onaylayıp yayımlayabilir. Ancak TBMM'yi feshetme yetkisi doğrudan kullanılabilen tek taraflı bir yetki değildir; Cumhurbaşkanı ancak belirli koşulların oluşması (Cumhurbaşkanının seçilememesi gibi) durumunda seçimlerin yenilenmesine karar verebilir. Salt 'feshetmek' şeklinde tek taraflı bir yetki Anayasa'da tanımlanmamıştır.

19. Anayasa'ya göre 'kanun hükmünde kararname' çıkarma yetkisi bugün hangi organa aittir?

• A) Cumhurbaşkanı (Cumhurbaşkanlığı kararnamesi şeklinde) ✓
• B) Yargıtay
• C) TBMM İçtüzüğü kapsamında Meclis
• D) Danıştay
• E) Bakanlar Kurulu

2017 anayasa değişikliğiyle Bakanlar Kurulu kaldırılmış, dolayısıyla klasik anlamda 'kanun hükmünde kararname' usulü de ortadan kalkmıştır. Yürütme yetkisi Cumhurbaşkanına geçmiş; Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisine ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilmektedir. Bu kararnameler kanun hükmünde kararname niteliği taşımamakla birlikte işlevsel olarak en yakın düzenleme yetkisidir.

20. 1982 Anayasası'na göre seçimler kaç yılda bir yapılmaktadır?

• A) 3
• B) 4
• C) 5 ✓
• D) 7
• E) 6

2017 anayasa değişikliğinin ardından hem milletvekili genel seçimleri hem de Cumhurbaşkanlığı seçimleri beş yılda bir aynı günde yapılmaktadır (Anayasa m. 77 ve m. 101). Böylece her iki seçim döngüsü eş zamanlı hale getirilmiştir.

21. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'na göre, olağanüstü hal ilan edilmesi durumunda temel hak ve özgürlükler hangi koşullarda ve nasıl kısıtlanabilir?

• A) Kanun hükmünde kararname ile, olağanüstü halin gerektirdiği ölçüde, milletlerarası yükümlülüklere aykırı olmamak kaydıyla ✓
• B) Cumhurbaşkanı kararnamesiyle, süresiz olarak ve herhangi bir denetim olmaksızın
• C) Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle, yalnızca ekonomik kriz dönemlerinde ve iki ay süreyle
• D) Bakanlar Kurulu kararıyla, olağanüstü hal bölgesiyle sınırlı ve Anayasa Mahkemesi onayıyla
• E) TBMM kararıyla, yalnızca savaş dönemlerinde ve yargı denetimine tabi olarak

Anayasa'nın 15. maddesi uyarınca, savaş, seferberlik veya olağanüstü hallerde temel hak ve özgürlükler; milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler ihlal edilmemek kaydıyla, durumun gerektirdiği ölçüde kısıtlanabilir. Kısıtlama kanun hükmünde kararname ile yapılır. Bakanlar Kurulu ifadesi 2017 anayasa değişikliğiyle kaldırılmış olup bu değişiklikle birlikte Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçilmiştir. 'Süresiz' veya 'denetimsiz' ibareler Anayasa'ya aykırıdır.

22. Aşağıdakilerden hangisi Anayasa'nın 'değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez' hükümleri arasında yer almaz?

• A) Başkentin Ankara olduğu
• B) Devletin bütünlüğü ile resmî dilinin Türkçe olduğu
• C) Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu
• D) Yasama yetkisinin Türk Milleti adına yalnızca TBMM tarafından kullanıldığı ✓
• E) Türkiye Cumhuriyeti'nin demokratik ve laik bir hukuk devleti olduğu

Anayasa'nın 1., 2. ve 3. maddeleri değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez hükümler arasındadır. Bu maddeler; devletin Cumhuriyet olduğunu (m.1), Türkiye'nin demokratik, laik, sosyal bir hukuk devleti olduğunu (m.2), devletin bütünlüğünü, resmî dilini, bayrağını, millî marşını ve başkentini (m.3) düzenler. 'Yasama yetkisinin yalnızca TBMM tarafından kullanılacağı' ise 7. maddede yer alır ve değiştirilemez hükümler arasında sayılmaz.

23. Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) TBMM'nin aynı konuda kanun çıkarması durumunda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmü geçerliliğini korur.
• B) Cumhurbaşkanlığı kararnameleri Anayasa Mahkemesi denetimine tabi değildir.
• C) Anayasa'da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz. ✓
• D) Temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile siyasi haklar ve ödevler Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenebilir.
• E) Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, yürütme yetkisine ilişkin konularda kanunların üzerinde hukuki değere sahiptir.

Anayasa'nın 104. maddesine göre Cumhurbaşkanlığı kararnameleri yürütme yetkisine ilişkin konularda çıkarılabilir; ancak Anayasa'da münhasıran kanunla düzenleneceği belirtilen konularda çıkarılamaz. Temel haklar, kişi hakları ve siyasi haklar da kanunla düzenlenmesi gereken konular arasında olduğundan kararname ile düzenlenemez. TBMM'nin aynı konuda kanun çıkarması durumunda kararname hükmü değil kanun geçerli olur. Cumhurbaşkanlığı kararnameleri Anayasa Mahkemesi denetimine tabidir.

24. Anayasa'ya göre kanunların Anayasa'ya şekil bakımından aykırılığını denetleme yetkisi kimlere aittir ve bu dava hangi sürede açılabilir?

• A) Yalnızca Cumhurbaşkanı ve ana muhalefet partisi; kanunun yayımlanmasından itibaren 60 gün içinde
• B) Cumhurbaşkanı ile TBMM üyelerinin beşte biri; kanunun Resmî Gazete'de yayımlanmasından itibaren 60 gün içinde ✓
• C) Cumhurbaşkanı, iktidar ve ana muhalefet partisi grupları; kanunun Meclis'te kabulünden itibaren 10 gün içinde
• D) Yalnızca muhalefet partileri; kanunun kabulünden itibaren 45 gün içinde
• E) Cumhurbaşkanı, Meclis Başkanı ve siyasi parti grupları; yayımdan itibaren 30 gün içinde

Anayasa'nın 148. maddesine göre kanunların şekil bakımından Anayasa'ya aykırılığını denetleme davası açma hakkı Cumhurbaşkanı ile TBMM üyelerinin beşte birine aittir. Bu dava, kanunun Resmî Gazete'de yayımlanmasından itibaren 60 gün içinde açılmalıdır. Şekil denetimi yalnızca son oylamanın gereken çoğunlukla yapılıp yapılmadığı ve teklif ile görüşme yeter sayılarını kapsar. Madde bakımından denetim için ise yayımdan itibaren yine 60 günlük süre geçerlidir.

25. Aşağıdaki hak ve özgürlüklerden hangisi olağanüstü hallerde dahi askıya alınamaz?

• A) Seyahat hürriyeti ve yerleşme hürriyeti
• B) Kişi dokunulmazlığı, yaşam hakkı ve işkence yasağı ✓
• C) Mülkiyet hakkı ve miras hakkı
• D) Çalışma hakkı ve toplu sözleşme hakkı
• E) Düşünce ve ifade özgürlüğü ile basın özgürlüğü

Anayasa'nın 15/2. maddesi, savaş ve olağanüstü hallerde dahi askıya alınamayacak çekirdek hakları sayar. Bunlar: kişinin yaşam hakkı (savaş hali hariç ölüm cezası), maddi ve manevi bütünlüğüne dokunulamayacağı (işkence ve eziyet yasağı), kimsenin din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamayacağı, suç ve cezaların geçmişe yürümeyeceği ve masumiyet karinesinin ihlal edilemeyeceği hükümleridir. Seyahat, mülkiyet, ifade ve çalışma hakları ise sınırlandırılabilir kategoridedir.