VATANDASLIK - anayasa hukuku (Bölüm 3)

1. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin yasama dokunulmazlığına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Türk mahkemelerinde yargılanmayı kabul eden bir milletvekili için dokunulmazlık kendiliğinden kalkar. ✓
• B) Milletvekillerinin yasama dokunulmazlığı soruşturma ve kovuşturma yapılmasını engeller.
• C) Dokunulmazlık, Meclis kararıyla kaldırılabilir.
• D) Yasama dokunulmazlığı kaldırılan bir milletvekili, kaldırma kararının iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilir.
• E) Seçimden önce veya sonra suç işleyen milletvekili, Meclis kararı olmaksızın tutulamaz ve sorgulanamaz.

Anayasa'nın 83. maddesine göre dokunulmazlık; seçimden önce veya sonra işlenen suçlarla ilgili olarak milletvekillerini soruşturma ve kovuşturmadan korur. Kaldırılması Meclis kararına bağlıdır. Dokunulmazlığın kaldırılması kararı Anayasa Mahkemesi'nde iptal davasına konu olabilir. Ancak 'milletvekilinin yargılamayı kabul etmesiyle dokunulmazlığın kendiliğinden kalkacağı' şeklinde bir hüküm Anayasa'da yer almamaktadır; bu seçenek yanlıştır.

2. Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru hakkına ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Yabancılar bireysel başvuru hakkına sahip değildir; yalnızca Türk vatandaşları bu haktan yararlanabilir.
• B) Bireysel başvuru, herhangi bir hak ihlali iddiasında doğrudan ve ilk aşamada kullanılabilir.
• C) Bireysel başvuruda Anayasa Mahkemesi, kural olarak hak ihlali saptandığında yeniden yargılama yapılmasına hükmedebilir. ✓
• D) Bireysel başvuru sonucunda verilen kararlar kesindir; hiçbir mahkeme bu kararları bozamaz ve AİHM'e gidilemez.
• E) Bireysel başvuru yoluna gidilebilmesi için kanun yollarının tüketilmiş olması ve 30 günlük sürenin geçmemiş olması gerekir.

Anayasa'nın 148/3. maddesi ve 6216 sayılı Kanun uyarınca, Anayasa Mahkemesi bireysel başvuruda bir hak ihlali tespit ettiğinde yeniden yargılama yapılmasına hükmedebilir. Bireysel başvuru için önce olağan kanun yollarının tüketilmesi gerekir; süre ihlal öğrenildikten itibaren 30 değil, son başvuru yolunun tüketildiği tarihten itibaren 30 gündür. Yabancılar da Türkiye'nin taraf olduğu sözleşmelerden doğan haklara ilişkin ihlallerde başvurabilir. AİHM'e gidiş yolu hâlâ açıktır.

3. Aşağıdaki durumların hangisinde TBMM seçimlerinin yenilenmesine (erken seçime) gidilebilir?

• A) Cumhurbaşkanının tek başına karar almasıyla her zaman
• B) TBMM üye tam sayısının salt çoğunluğunun (301) güvensizlik oyu vermesiyle
• C) Yalnızca Anayasa Mahkemesi'nin seçimlerin iptali kararı vermesi üzerine
• D) Cumhurbaşkanlığı seçiminin ikinci turunda kazanan adayın belirsiz kalması hâlinde
• E) TBMM üye tam sayısının beşte üçünün kararıyla ya da Cumhurbaşkanının seçimlerin yenilenmesine karar vermesiyle ✓

Anayasa'nın 116. maddesine göre TBMM, üye tam sayısının beşte üç çoğunluğuyla seçimlerin yenilenmesine karar verebilir. Bunun dışında Cumhurbaşkanı da Anayasa'da öngörülen hallerde seçimlerin yenilenmesine karar verme yetkisine sahiptir (örneğin Bakanlar Kurulu'nun kurulamaması ya da güven oyu alınamaması durumunda). Bu iki durum dışında erken seçime gidilmesi mümkün değildir. 'Salt çoğunlukla güvensizlik oyu' şeklinde bir mekanizma Türk Anayasası'nda 2017 sonrası dönemde mevcut değildir.

4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nda 'sosyal devlet' ilkesinin somut yansıması olarak değerlendirilemeyecek hüküm aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Devletin yurt içinde hukuki düzeni sağlamak amacıyla silahlı kuvvetler bulunduracağı ✓
• B) Devletin çalışma hayatını düzenleyeceği ve işçi-işveren ilişkilerini koruyucu önlemler alacağı
• C) Devletin eğitim ve öğretimi parasız yapacağı
• D) Sağlık hizmetlerinin herkesin yararlanmasına sunulacağı
• E) Devletin konut ihtiyacını karşılayıcı tedbirler alacağı

Sosyal devlet ilkesi; devletin ekonomik ve sosyal eşitsizlikleri gidermek için aktif rol üstlenmesini ifade eder. Konut hakkı (m.57), sağlık hakkı (m.56), çalışma hakkı ve işçilerin korunması (m.49-50), parasız eğitim (m.42) gibi düzenlemeler sosyal devlet ilkesinin somut yansımalarıdır. Buna karşın silahlı kuvvetlerin bulundurulması güvenlik ve egemenlik işlevine ilişkin olup sosyal devlet ilkesinin değil, devletin varoluşsal ve güvenlik işlevinin gereğidir.

5. Anayasa'ya göre olağanüstü hal hangi süre için ilan edilebilir ve bu süre nasıl uzatılabilir?

• A) En fazla 6 ay için ilan edilir; Cumhurbaşkanı kararıyla birer aylık süreler halinde uzatılabilir.
• B) En fazla 3 ay için ilan edilir; TBMM kararıyla her defasında 3 ay uzatılabilir.
• C) En fazla 2 ay için ilan edilir; TBMM kararıyla birer aylık dönemler hâlinde uzatılabilir. ✓
• D) Süre sınırı yoktur; Cumhurbaşkanı gerekli gördükçe uzatabilir.
• E) En fazed 1 yıl için ilan edilir; Danıştay onayıyla uzatılabilir.

Anayasa'nın 119. maddesine göre olağanüstü hal en fazla 6 ay için ilan edilebilir. Savaş hâlinde TBMM bu süreyi daha uzun tutabilir. Sürenin uzatılmasında ise her defasında 4 aylık uzatma yapılabilir. Ancak bu soruyu değerlendirirken 2017 anayasa değişikliğine dikkat etmek gerekir: Yeni düzenlemeye göre olağanüstü hal 6 aya kadar ilan edilip her seferinde en fazla 4 ay uzatılabilir; TBMM onayı gereklidir. A şıkkındaki 3 aylık ilan süresi hatalı olduğundan C şıkkı da tam değildir; ancak mevcut seçenekler içinde en yakın olan C'dir. Not: 6 ay ilan, 4 ay uzatma şeklindeki doğru bilgi, şıklarda tam karşılık bulmadığında en yakın yanıt değerlendirilmelidir.

6. Temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin Anayasa'nın 13. maddesi çerçevesinde aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Sınırlamalar demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olamaz.
• B) Sınırlamalar Anayasa'nın sözüne ve ruhuna uygun olmalıdır.
• C) Temel hak ve özgürlükler, kamu yararı gerekçesiyle Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle de sınırlandırılabilir. ✓
• D) Sınırlamalar ölçülülük ilkesine uygun olmak zorundadır.
• E) Temel hak ve özgürlükler yalnızca kanunla sınırlandırılabilir.

Anayasa'nın 13. maddesine göre temel hak ve özgürlükler; özlerine dokunulmaksızın, yalnızca Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlandırılabilir. Sınırlamalar, Anayasa'nın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyet'in gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz. Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle temel hakların sınırlandırılması Anayasa'ya açıkça aykırıdır.

7. Cumhurbaşkanının tek başına yapabileceği işlemler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

• A) Yükseköğretim Kurulu üyelerini seçmek
• B) Anayasa Mahkemesi üyelerini atamak
• C) Olağanüstü hal ilan etmek
• D) Uluslararası antlaşmaları onaylamak ve yayımlamak ✓
• E) Kanunları yayımlamak ya da TBMM'ye geri göndermek

Anayasa'nın 104. maddesine göre Cumhurbaşkanı, YÖK üyelerini seçer, Anayasa Mahkemesi üyelerini atar, kanunları yayımlar ya da geri gönderir ve olağanüstü hal ilan eder. Bunlar tek başına yapılan işlemlerdendir. Ancak uluslararası antlaşmaların onaylanması tek başına bir Cumhurbaşkanlığı işlemi değildir; Anayasa'nın 90. maddesi uyarınca milletlerarası antlaşmaların uygun bulunması TBMM'nin onayına bağlıdır; ardından Cumhurbaşkanı yayımlar. Dolayısıyla onay aşaması tek başına Cumhurbaşkanlığı işlemi değildir.

8. Aşağıdaki anayasal kurumlardan hangisi hem yargısal hem de idari nitelik taşıyan bir yapıya sahiptir?

• A) Danıştay
• B) Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK)
• C) Sayıştay ✓
• D) Anayasa Mahkemesi
• E) Yargıtay

Sayıştay, Anayasa'nın 160. maddesinde düzenlenmekte olup hem yargısal hem de idari nitelik taşıyan bir anayasal kurumdur. Sayıştay, kamu kurum ve kuruluşlarının gelir, gider ve mallarını TBMM adına denetler (idari/denetim işlevi) ve kesin hesap davaları ile bazı uyuşmazlıklarda yargı yetkisi kullanır (yargısal işlev). Danıştay ve Yargıtay saf yargı organlarıdır; HSK idari niteliktedir; Anayasa Mahkemesi ise yalnızca yargı organıdır.

9. Türk anayasa hukukunda 'kanun hükmünde kararname' ile 'Cumhurbaşkanlığı kararnamesi' arasındaki temel farka ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Kanun hükmünde kararname yetkisi yasama organından devredilirken, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi yetkisi doğrudan Anayasa'dan kaynaklanır. ✓
• B) Her ikisi de yalnızca olağanüstü dönemlerde çıkarılabilir.
• C) Kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi 2017 anayasa değişikliğiyle tamamen ortadan kaldırılmıştır.
• D) Cumhurbaşkanlığı kararnameleri kanunların üzerinde yer alırken, kanun hükmünde kararnameler kanunlarla aynı hiyerarşidedir.
• E) Her ikisi de temel haklar dahil tüm alanlarda düzenleme yapabilir.

2017 anayasa değişikliğiyle birlikte kanun hükmünde kararname sistemi terk edilerek Cumhurbaşkanlığı kararname sistemine geçilmiştir. Kanun hükmünde kararnamenin en temel özelliği, yetkinin yasama organı tarafından yürütmeye bir 'yetki kanunu' ile devredilmesine dayanmasıdır. Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ise yetkisini doğrudan Anayasa'dan (m.104) alır; yetki kanununa ihtiyaç yoktur. Cumhurbaşkanlığı kararnameleri kanunlarla çeliştiğinde kanun üstün gelir. Temel haklar her iki araçla da düzenlenemez.

10. Anayasa'ya göre Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliğiyle bağdaşmayan durumlar (bağdaşmazlık halleri) arasında aşağıdakilerden hangisi yer alır?

• A) Üniversitede öğretim üyesi olmak
• B) Devlet, il özel idaresi veya belediyeye ait şirketlerde yönetim kurulu üyeliği yapmak ✓
• C) Avukatlık mesleğini sürdürmek
• D) Muhtarlık görevini seçimle üstlenmek
• E) Vakıf başkanlığı görevini sürdürmek

Anayasa'nın 82. maddesine göre milletvekilleri, devlet, il özel idaresi, belediye ve köylerle bunlara bağlı kuruluşlarda ya da devletin katıldığı teşebbüslerde, vakıflar, sendikalar ve bunların üst kuruluşlarında veya bu kurumların yönetim veya denetim kurullarında görev alamazlar. Bu, milletvekilliğiyle bağdaşmayan hâller arasındadır. Avukatlık ve öğretim üyeliği ise Anayasa'nın açıkça yasakladığı bağdaşmaz haller arasında sayılmamaktadır.

11. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'na göre, temel hak ve özgürlüklerin kullanılmasının durdurulması hangi hallerde mümkündür?

• A) Yalnızca savaş halinde
• B) Savaş, seferberlik, sıkıyönetim veya olağanüstü hal dönemlerinde
• C) Savaş, seferberlik veya olağanüstü hal dönemlerinde ✓
• D) Olağanüstü hal ve sıkıyönetim dönemlerinde
• E) Cumhurbaşkanı kararnamesiyle ilan edilen olağanüstü dönemlerde

Anayasa'nın 15. maddesi uyarınca temel hak ve özgürlüklerin kullanılması; savaş, seferberlik veya olağanüstü hal dönemlerinde durdurulabiilir. 2017 anayasa değişikliğiyle sıkıyönetim kaldırıldığından bu seçenek artık doğru değildir. Doğru cevap B şıkkıdır.

12. Aşağıdakilerden hangisi Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuruda bulunabilmek için aranan koşullar arasında yer almaz?

• A) Başvurucunun Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olması ✓
• B) Olağan kanun yollarının tüketilmiş olması
• C) Başvurunun son işlemin öğrenilmesinden itibaren otuz gün içinde yapılması
• D) Anayasa'da güvence altına alınmış temel hakların ihlal edilmesi
• E) Kamu gücünün işlem, eylem veya ihmalinden kaynaklanması

Bireysel başvuru hakkı yalnızca Türk vatandaşlarına tanınmış değildir; Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası insan hakları sözleşmelerinde güvence altına alınan haklarından birinin ihlal edildiğini öne süren herkes (yabancılar dahil) başvurabilir. Başvuru süresi ise 30 gün değil, 30 gün olarak uygulanmaktadır; ancak vatandaşlık şartı aranmaması bu soruda kritik ayrımdır.

13. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin bir yasama döneminde toplantı yılı sayısı ve her yılki olağan toplantı süresi aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

• A) 5 toplantı yılı – yılda 9 ay ✓
• B) 4 toplantı yılı – yılda 9 ay
• C) 4 toplantı yılı – yılda 7 ay
• D) 5 toplantı yılı – yılda 7 ay
• E) 5 toplantı yılı – yılda 6 ay

Anayasa'nın 93. maddesine göre TBMM, bir yasama döneminde beş toplantı yılı çalışır. Her yılın olağan toplantı süresi dokuz aydır (Ekim - Temmuz). Toplantı yılı 1 Ekim'de başlar ve Temmuz ayı sonunda sona erer. Doğru cevap C şıkkıdır.

14. Anayasa'ya göre Cumhurbaşkanı seçilebilmek için öngörülen yaş sınırı ve yükseköğrenim şartı aşağıdakilerden hangisinde birlikte doğru verilmiştir?

• A) 35 yaş – lisans mezunu olmak
• B) 35 yaş – yükseköğrenim görmüş olmak ✓
• C) 30 yaş – yükseköğrenim görmüş olmak
• D) 40 yaş – lisans mezunu olmak
• E) 40 yaş – yükseköğrenim görmüş olmak

Anayasa'nın 101. maddesine göre Cumhurbaşkanı olabilmek için 40 yaşını doldurmuş olmak ve yükseköğrenim görmüş olmak şarttır. Dikkat: 'lisans mezunu' ile 'yükseköğrenim görmüş' kavramları aynı değildir; Anayasa daha geniş kapsamlı olan 'yükseköğrenim görmüş olmak' ifadesini kullanmaktadır. Doğru cevap C değil B şıkkıdır; bu sorunun cevabı B'dir.

15. Aşağıdakilerden hangisi olağanüstü hal döneminde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin anayasal denetimi bakımından doğrudur?

• A) Anayasa Mahkemesi bu kararnameleri hem şekil hem esas yönünden denetleyebilir. ✓
• B) Bu kararnameler ancak Danıştay tarafından denetlenebilir.
• C) Anayasa Mahkemesi bu kararnameleri yalnızca şekil yönünden denetleyebilir.
• D) Olağanüstü hal kararnameleri Anayasa Mahkemesi denetimine tabi değildir.
• E) TBMM onayından geçen olağanüstü hal kararnameleri denetim dışı kalır.

2017 değişiklikleriyle olağanüstü hal döneminde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri de Anayasa Mahkemesi'nin denetimine tabidir. Eski sistemde 'kanun hükmünde kararname' niteliğindeki olağanüstü hal KHK'ları için şekil denetimi yapılamayacağına ilişkin kural artık geçerli değildir. Doğru cevap D şıkkıdır.

16. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nda düzenlenen 'çalışma hakkı' aşağıdaki hak kategorilerinden hangisine girer?

• A) Sosyal ve ekonomik haklar ✓
• B) Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakları
• C) Negatif statü hakları
• D) Temel siyasi haklar
• E) Kişi dokunulmazlığına ilişkin haklar

Çalışma hakkı, Anayasa'nın 'Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler' başlıklı üçüncü bölümünde (md. 49) düzenlenmektedir. Bu haklar; devletin olumlu edim yükümlülüğü gerektiren pozitif statü hakları niteliğindedir. Negatif statü hakları ise devletin müdahalesini kısıtlayan klasik özgürlükleri kapsar. Doğru cevap C şıkkıdır.

17. Anayasa'nın değiştirilmesi usulüne ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Anayasa değişikliği teklifinin görüşülmesi, Meclis üye tamsayısının en az üçte biri tarafından yapılabilir.
• B) Cumhurbaşkanı anayasa değişikliğini Meclis'e iade edebilir.
• C) Halkoylamasında geçerli oyların yarısından fazlasının kabul oyu vermesi yeterlidir.
• D) Teklif üye tamsayısının üçte ikisiyle kabul edilirse Cumhurbaşkanı doğrudan yayımlamak zorundadır. ✓
• E) Teklif üye tamsayısının beşte üçü ile kabul edilirse Cumhurbaşkanı halkoyuna sunabilir.

Anayasa'nın 175. maddesine göre değişiklik teklifi üye tamsayısının üçte ikisi (400 oy) ile kabul edilirse Cumhurbaşkanı bunu halkoyuna sunabilir; doğrudan yayımlamak zorunda değildir. Beşte üçü (360 oy) ile kabul edilirse Cumhurbaşkanı ya halkoyuna sunar ya da iade eder. Dolayısıyla D şıkkındaki 'doğrudan yayımlamak zorundadır' ifadesi yanlıştır.

18. Milletvekili dokunulmazlığına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) Milletvekili sıfatı sona erince dokunulmazlık ortadan kalkar, sorumsuzluk ise devam eder. ✓
• B) Dokunulmazlık kaldırılmadan tutuklu olan bir milletvekilinin davası düşer.
• C) Ağır cezayı gerektiren suçüstü hallerinde dokunulmazlık re'sen kalkar.
• D) Dokunulmazlık, milletvekilini görevi sırasında ve sonrasında her türlü suçlamadan korur.
• E) Sorumsuzluk, yasama faaliyetleri dışındaki eylemleri kapsar.

Anayasa md. 83'e göre milletvekilliği sorumsuzluğu (yasama sorumsuzluğu), yasama faaliyetleri nedeniyle verilen oylar ve yapılan açıklamalar için milletvekilliği sona erse bile devam eder. Dokunulmazlık ise yalnızca milletvekilliği sıfatı devam ettiği süre için geçerlidir; sıfat sona erince koruma kalkar. Doğru cevap D şıkkıdır.

19. Türkiye'de yargı yetkisinin kullanımına ilişkin Anayasa'daki temel ilke aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Yargı yetkisi, Türk milleti adına yalnızca Anayasa Mahkemesi'nce kullanılır.
• B) Yargı yetkisi, Türkiye Cumhuriyeti adına bağımsız mahkemelerce kullanılır.
• C) Yargı yetkisi, Türk milleti adına idari yargı organlarınca kullanılır.
• D) Yargı yetkisi, Türk milleti adına devlet organlarınca paylaşılarak kullanılır.
• E) Yargı yetkisi, Türk milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır. ✓

Anayasa'nın 9. maddesi 'Yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır.' hükmünü taşır. 'Türkiye Cumhuriyeti adına' değil 'Türk milleti adına' ve 'bağımsız ve tarafsız' nitelendirmeleri kritik unsurlardır. Doğru cevap A şıkkıdır.

20. Anayasa'ya göre Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenemeyen konular arasında aşağıdakilerden hangisi yer alır?

• A) Temel haklar, kişi hakları ve ödevler ✓
• B) Üst kademe kamu yöneticilerinin atanması
• C) Devlet Denetleme Kurulu'nun işleyişi
• D) Bakanlıkların kurulması, kaldırılması ve görevleri
• E) Milli Güvenlik Kurulu'nun yapısı

Anayasa'nın 104. maddesine göre Cumhurbaşkanlığı kararnamesi; Anayasa'da yalnızca kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda çıkarılamaz, temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile siyasi haklar ve ödevler alanında düzenleme yapamaz. Bu alanlarda kanun hükmü varsa kararname çıkarılamaz. Doğru cevap C şıkkıdır.

21. Aşağıdakilerden hangisi Anayasa'daki 'eşitlik ilkesi' kapsamında değerlendirilemez?

• A) Kamu hizmetlerinde kıdemlilik esasına dayalı terfi sistemi ✓
• B) Dil, ırk, renk ayrımı gözetmeksizin eşit muamele
• C) Kadınlar ve erkekler arasında eşit haklar
• D) Çocuklara ve yaşlılara özel koruma tedbirleri
• E) Engellilere yönelik pozitif ayrımcılık uygulamaları

Anayasa'nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesi, salt matematiksel eşitlik değil; benzer durumdakilere benzer, farklı durumdakilere farklı muamele yapılmasını da kapsar. Pozitif ayrımcılık (kadınlar, çocuklar, yaşlılar, engelliler için özel tedbirler) eşitlik ilkesini ihlal etmez. Kamu hizmetlerinde kıdemlilik esaslı terfi sistemi ise eşitlik ilkesiyle çelişebilecek ayrı bir düzenlemedir; eşitlik ilkesinin kapsamı içinde sayılmaz. Doğru cevap D şıkkıdır.

22. TBMM'nin gensoru açma yetkisine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) Gensoru yalnızca muhalefet partisi milletvekilleri tarafından verilebilir.
• B) Gensoru; bir milletvekili ya da milletvekili grubu tarafından verilebilir. ✓
• C) Gensoru, Cumhurbaşkanı hakkında da açılabilir.
• D) Gensoru önergesi verilmesinden itibaren üç gün içinde görüşülür.
• E) Gensoru görüşmeleri sonucunda güvensizlik oyu verilebilir.

Anayasa'nın 98. maddesine göre gensoru; bir milletvekili veya siyasi parti grubu adına en az yirmi milletvekili tarafından verilebilir. Gensoru yalnızca Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında açılabilir, Cumhurbaşkanı bu kapsamda değildir. Gensoru görüşmeleri sonucunda güvensizlik oyu değil, Meclis soruşturması açılması gündeme gelebilir. Doğru cevap D şıkkıdır.

23. Anayasa'ya göre temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasında aşağıdaki ölçütlerden hangisi yer almaz?

• A) Sınırlamanın demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olması
• B) Sınırlamanın ilgili Bakanlığın onayıyla yürürlüğe girmesi ✓
• C) Sınırlamanın kanunla yapılması
• D) Sınırlamanın Anayasa'nın sözüne ve ruhuna aykırı olmaması
• E) Sınırlamanın ölçülülük ilkesine uygun olması

Anayasa'nın 13. maddesi temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasında şu ölçütleri öngörür: kanunla sınırlandırma, Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere dayanma, demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk, ölçülülük ve hakkın özüne dokunmama. 'İlgili Bakanlığın onayı' böyle bir ölçüt değildir; bu seçenek tamamen uydurma bir koşuldur. Doğru cevap E şıkkıdır.

24. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nda düzenlenen 'Devletin temel amaç ve görevleri' maddesine göre aşağıdakilerden hangisi devletin temel görevleri arasında sayılmamıştır?

• A) Kişinin temel hak ve hürriyetlerini sosyal hukuk devleti sınırları içinde sınırlama yetkisi ✓
• B) İnsan haklarına dayanan, Atatürk milliyetçiliğine bağlı devleti korumak
• C) Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü korumak
• D) Kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak
• E) Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak

Anayasa'nın 5. maddesi devletin temel amaç ve görevlerini sayarken 'kişinin temel hak ve hürriyetlerini sosyal hukuk devleti sınırları içinde sınırlama yetkisi'nden söz etmez. Aksine, bu madde devletin insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli koşulları hazırlamasını görev olarak öngörür. Sınırlandırma yetkisi ise ayrıca 13. maddede düzenlenmiş olup devletin 'temel amacı' olarak tanımlanmaz. Doğru cevap C şıkkıdır.

25. Anayasa Mahkemesi, 2010 yılında gerçekleştirilen anayasa değişiklikleriyle bireysel başvuru (anayasa şikâyeti) yolunu kabul etmiştir. Bu mekanizma kapsamında aşağıdaki hangi durumda bireysel başvuru yolu kesinlikle kullanılamaz?

• A) İdari makamların işlemlerinden kaynaklanan hak ihlallerinde idari ve yargısal yollar tüketildikten sonra
• B) Yargı mercilerinin kararlarından kaynaklanan hak ihlallerinde olağan kanun yolları tüketildikten sonra
• C) Yasama organının çıkardığı kanunların doğrudan bireysel hak ihlaline yol açtığı durumlarda ✓
• D) Temel hak ve özgürlüklere yönelik ihlallerde anayasa güvencesinin ECHR kapsamıyla örtüştüğü durumlarda
• E) Anayasa Mahkemesi'nin bireysel başvuruya konu olabilecek kararları dışındaki kararlarına karşı

Bireysel başvuru yolu, yalnızca kamu gücünün kullanımına dayanan bireysel işlem ve eylemlerden kaynaklanan hak ihlallerine karşı açık olan bir mekanizmadır. Kanun hükümleri soyut nitelik taşıdığından, yasama organının çıkardığı kanunlara karşı doğrudan bireysel başvuru yoluna gidilemez. Kanunların Anayasa'ya uygunluğu denetimi, soyut ya da somut norm denetimi yoluyla gerçekleştirilir. Bireysel başvuruda kanunun değil; somut bir uygulama işlemi, eylem veya yargı kararının varlığı aranır.