VATANDASLIK - i dare hukuku (Bölüm 1)
VATANDASLIK - i dare hukuku (Bölüm 1)
Aşağıdakilerden hangisi idarenin eylem ve işlemlerine karşı başvurulabilecek yargı yolu değildir?
Bu testteki tüm sorular ve cevapları (25 soru)
1. Aşağıdakilerden hangisi idarenin eylem ve işlemlerine karşı başvurulabilecek yargı yolu değildir?
- A) Bölge İdare Mahkemesi
- B) Danıştay
- C) Asliye Hukuk Mahkemesi ✓
- D) Vergi Mahkemesi
- E) İdare Mahkemesi
İdare hukukundan doğan uyuşmazlıklarda idari yargı yolu olan Danıştay, İdare Mahkemesi, Vergi Mahkemesi ve Bölge İdare Mahkemesi görevlidir. Asliye Hukuk Mahkemesi ise adli yargı düzenine ait bir mahkemedir ve kural olarak idari uyuşmazlıklara bakmaz.
2. İdari işlemlerin unsurlarından biri olan 'sebep' unsuru için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) İdareyi işlem yapmaya sevk eden hukuki veya fiilî nedendir. ✓
- B) İdari işlemin meydana getirdiği hukuki sonuçtur.
- C) İdari işlemin biçimsel görünümünü ifade eder.
- D) İdari işlemi yapmaya yetkili makamı ifade eder.
- E) İdari işlemin tabi olduğu usul kurallarını kapsar.
İdari işlemin 'sebep' unsuru, idareyi o işlemi yapmaya yönelten hukuki veya fiili neden (gerekçe) olarak tanımlanır. Yetki unsuru işlemi yapan makama, konu unsuru işlemin doğurduğu hukuki sonuca, şekil unsuru ise işlemin biçimine ilişkindir.
3. Türkiye'de idari yargının genel görevli mahkemesi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İdare Mahkemesi ✓
- B) Vergi Mahkemesi
- C) Anayasa Mahkemesi
- D) Danıştay
- E) Bölge İdare Mahkemesi
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'na göre idari yargıda genel görevli ilk derece mahkemesi İdare Mahkemeleridir. Vergi Mahkemeleri vergi uyuşmazlıklarında, Danıştay ise belirli davalarda ilk derece mahkemesi sıfatıyla ya da temyiz mercii olarak görev yapar.
4. Aşağıdakilerden hangisi 'idari işlem' değil, 'idari eylem' olarak nitelendirilir?
- A) Kamulaştırma kararı
- B) Bir köprünün yapım sırasında çökerek kişinin yaralanması ✓
- C) Bir memura verilen disiplin cezası
- D) Kamu ihalesine ilişkin ihale kararı
- E) İmar planının onaylanması
İdari eylemler, idarenin bir irade açıklaması olmaksızın fiilen gerçekleştirdiği davranışlardır. Köprünün inşaatı sırasında çökmesi gibi fiziksel bir olgu, idarenin iradesini yansıtmayan bir eylemdir. Diğer seçeneklerin tamamı, idarenin irade açıklaması içeren işlemlerdir.
5. İdare hukukunda 'yetki genişliği' ilkesi esas olarak hangi makamla ilgilidir?
- A) Kaymakam
- B) Köy Muhtarı
- C) İl Genel Meclis Başkanı
- D) Vali ✓
- E) Belediye Başkanı
Yetki genişliği ilkesi, merkezi idarenin taşra teşkilatında görev yapan valilere tanınan ve acil durumlarda merkeze danışmadan karar alabilme yetkisini ifade eder. Anayasa'nın 126. maddesinde de valilerin bu yetkiye sahip olduğu düzenlenmiştir.
6. Kamu tüzel kişilerinin kendi iç bünyesinde çalışanlarına uyguladığı, yargısal denetim dışında tutulan işlemler hangi kavramla ifade edilir?
- A) Müstakil idari işlemler
- B) İç hizmet yönetmelikleri
- C) Yönetsel işlemler
- D) İç düzenleyici işlemler ✓
- E) Cumhurbaşkanlığı kararnamesi
İç düzenleyici işlemler (genelge, iç yönetmelik gibi), idarenin kendi personeline yönelik, sadece idare içinde bağlayıcı olan ve kural olarak yargısal denetim dışında kalan işlemlerdir. Bu işlemler vatandaşların hak ve özgürlüklerini doğrudan etkilemez.
7. Aşağıdakilerden hangisi 'yerinden yönetim' (ademi merkeziyet) ilkesine dayanan bir kuruluş değildir?
- A) Valilik ✓
- B) Belediye
- C) Üniversite
- D) Köy
- E) İl Özel İdaresi
Valilik, merkezi idarenin taşra teşkilatına ait bir birimdir ve merkeziyet ilkesine dayanır; ayrı bir tüzel kişiliği yoktur. Belediye, il özel idaresi ve köy coğrafi yerinden yönetim kuruluşları, üniversiteler ise hizmet yerinden yönetimi kuruluşlarıdır.
8. İdarenin sözleşme yaparken özel hukuk kişileriyle eşit konumda olmadığı, kamu yararı gereği tek taraflı değişiklik yapabildiği sözleşme türü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İdari sözleşme ✓
- B) Sigorta sözleşmesi
- C) Kira sözleşmesi
- D) İş sözleşmesi
- E) Satış sözleşmesi
İdari sözleşmelerde (imtiyaz sözleşmesi, kamu ihale sözleşmeleri gibi) idare, kamu yararını korumak amacıyla tek taraflı değişiklik yapma, sözleşmeyi feshetme gibi üstün yetkilere sahiptir. Bu durum, özel hukuk sözleşmelerinden temel farkı oluşturur.
9. İdari Yargılama Usulü Kanunu'na göre iptal davası açma süresi, kural olarak kaç gündür?
- A) 120 gün
- B) 60 gün ✓
- C) 45 gün
- D) 30 gün
- E) 90 gün
2577 sayılı İYUK'un 7. maddesi uyarınca, idari işlemlere karşı idare mahkemelerinde iptal davası açma süresi kural olarak 60 gündür. Bu süre, işlemin ilgiliye tebliğ edildiği ya da ilan edildiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
10. Aşağıdakilerden hangisi 'düzenleyici işlem' niteliği taşımaz?
- A) Tüzük
- B) Yönetmelik
- C) Cumhurbaşkanlığı kararnamesi
- D) Bir memura verilen uyarı cezası ✓
- E) Genelge
Bireysel (bireysel) idari işlemler belirli kişi ya da kişileri hedef alır; soyut-genel kural koymaz. Bir memura verilen uyarı cezası belirli bir kişiye yönelik bireysel işlemdir. Tüzük, yönetmelik, cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve (dış etkili) genelgeler ise soyut ve genel kural koyduğu için düzenleyici işlem sayılır.
11. İdare hukukunda 'hizmet kusuru' kavramının temel unsuru aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Zararın bir kamu görevlisi tarafından verilmiş olması
- B) Kamu hizmetinin hiç işlememesi, geç işlemesi veya hatalı işlemesi ✓
- C) İdarenin özel hukuk sözleşmesi kapsamında zarar vermesi
- D) Zararın yalnızca maddi nitelikte olması
- E) Zararın kasten verilmiş olması
Hizmet kusuru; kamu hizmetinin hiç işlememesi (işlememe), gereği gibi işlememesi (hatalı işleme) veya geç işlemesi durumunda idarenin sorumluluğunu doğuran kusur türüdür. Bu kusur, bireye değil hizmetin kendisine atfedilir ve idarenin tazminat sorumluluğunun temelini oluşturur.
12. Türkiye'de belediyeler üzerindeki vesayet denetimini esas olarak hangi makam yürütür?
- A) Cumhurbaşkanlığı
- B) Danıştay
- C) Sayıştay
- D) İçişleri Bakanlığı ✓
- E) Anayasa Mahkemesi
5393 sayılı Belediye Kanunu uyarınca belediyeler üzerindeki idari vesayet denetimi İçişleri Bakanlığı tarafından yürütülür. Bakanlık, belediyelerin işlemlerini hukuka uygunluk açısından denetleyebilir ve bazı kararları iptal edebilir ya da askıya alabilir.
13. Aşağıdakilerden hangisi idare mahkemelerinde 'tam yargı davası' açılmasını gerektiren bir durumdur?
- A) Disiplin cezasının kaldırılması istemi
- B) Bir imar planının iptali istemi
- C) İdare tarafından verilen zararın tazmin edilmesi istemi ✓
- D) Ruhsat işleminin iptali istemi
- E) Sınav sonucunun iptali istemi
Tam yargı davaları; idarenin eylem veya işlemleri nedeniyle uğranılan maddi ve manevi zararın tazmin edilmesine yönelik davalardır. İptal davaları ise hukuka aykırı idari işlemlerin ortadan kaldırılmasını amaçlar. A, B, D ve E seçenekleri iptal davasına konu olabilecek durumlardır.
14. Aşağıdakilerden hangisi 'kamu görevlisi' kavramı kapsamında değerlendirilemez?
- A) Özel bir şirkette çalışan mühendis ✓
- B) Sözleşmeli personel
- C) Geçici işçi statüsünde çalışan
- D) Seçimle göreve gelen belediye başkanı
- E) Devlet memuru
Kamu görevlisi; devlet memurları, sözleşmeli personel, geçici işçiler ve seçimle göreve gelenler (belediye başkanı, milletvekili gibi) dahil, kamu tüzel kişileri adına kamu hizmeti yürüten kişileri kapsar. Özel sektörde çalışan bir mühendis ise herhangi bir kamu tüzel kişisiyle organik bağı olmadığından kamu görevlisi sayılmaz.
15. İdari işlemlerin 'icrailiği' ilkesi ne anlama gelir?
- A) İdari işlemlerin kanunla düzenlenmesi zorunluluğu
- B) İdari işlemlerin yargı denetimine tabi olması
- C) İdarenin işlemlerini herhangi bir yargı kararına gerek kalmaksızın resen uygulayabilmesi ✓
- D) İdari işlemlerin ancak ilgilinin rızasıyla uygulanabilmesi
- E) İdari işlemlerin yürürlüğe girebilmesi için mahkeme onayı gerektirmesi
İcraililik (resen icra), idare hukukunun temel ilkelerinden biridir. Buna göre idare, almış olduğu kararları herhangi bir yargı kararına ihtiyaç duymaksızın doğrudan uygulayabilir. Bu ilke, idareyi özel hukuk kişilerinden ayıran en önemli özelliklerden biridir.
16. Aşağıdakilerden hangisi idare hukukunun temel ilkelerinden biri değildir?
- A) Ölçülülük ilkesi
- B) Kâr amacı güdme ilkesi ✓
- C) Hukuki güvenlik ilkesi
- D) Eşitlik ilkesi
- E) Liyakat ilkesi
İdare hukuku kamu yararı esasına dayanır; kâr amacı güdme ilkesi özel hukukun, özellikle ticaret hukukunun bir ilkesidir. İdare hukukunda hukuki güvenlik, eşitlik, ölçülülük ve liyakat ilkeleri temel ilkeler arasında yer alır.
17. İdarenin, herhangi bir yargı kararına gerek kalmaksızın kamu alacaklarını doğrudan tahsil edebilmesi yetkisine ne ad verilir?
- A) Cebri icra yetkisi ✓
- B) İmtiyaz yetkisi
- C) Yetki devri
- D) Takdir yetkisi
- E) Yetki genişliği
Cebri icra (zorla uygulama) yetkisi, idarenin mahkeme kararına gerek duymaksızın kendi işlemlerini bizzat uygulayabilmesidir. Bu yetki idarenin üstün gücünün bir yansıması olup özel hukukta bulunmaz.
18. Danıştay hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
- A) Bazı davalara ilk derece mahkemesi sıfatıyla bakar.
- B) İdari yargının en yüksek mahkemesidir.
- C) Adli yargı içinde yer alır. ✓
- D) Temyiz mercii olarak görev yapar.
- E) Danışma organı işlevi de üstlenir.
Danıştay, idari yargı içinde yer alan en yüksek idare mahkemesidir; adli yargıyla herhangi bir bağlantısı yoktur. Hem temyiz mercii hem bazı davalarda ilk derece mahkemesi olarak görev yapar; bunun yanında Bakanlar Kurulu kararnameleri gibi konularda danışma işlevi de görür.
19. Aşağıdakilerden hangisi idari işlemlerin unsurları arasında yer almaz?
- A) Konu
- B) Şekil
- C) Yetki
- D) Sebep
- E) Kâr ✓
İdari işlemlerin unsurları yetki, şekil, sebep, konu ve amaç olarak sayılır. 'Kâr' bir idari işlem unsuru değildir; bu kavram ticari faaliyetlere özgüdür.
20. İdarenin hukuka aykırı işlemleri nedeniyle kişilere verdiği zararları tazmin etmesi yükümlülüğüne ne ad verilir?
- A) İdari sorumluluk ✓
- B) Kamulaştırma
- C) Kamu hizmeti
- D) Disiplin cezası
- E) İdari yaptırım
İdari sorumluluk, idarenin hukuka aykırı eylemleri veya işlemleri nedeniyle doğan zararları tazmin etme yükümlülüğüdür. Bu sorumluluk hem kusur sorumluluğu hem de kusursuz sorumluluk biçiminde ortaya çıkabilir.
21. Kamu hizmetinin özel kişilere belirli koşullar ve denetim altında gördürülmesini sağlayan idare hukuku sözleşmesine ne ad verilir?
- A) Vekâlet sözleşmesi
- B) Eser sözleşmesi
- C) İmtiyaz sözleşmesi ✓
- D) Kira sözleşmesi
- E) İş sözleşmesi
İmtiyaz sözleşmesi, devletin bir kamu hizmetini özel bir kişi veya şirkete, belirli koşullar ve devlet denetimi altında yürütmesi amacıyla yaptığı idare hukuku sözleşmesidir. Diğer seçenekler özel hukuk sözleşmeleridir.
22. Aşağıdakilerden hangisi idarenin tek taraflı irade açıklamasıyla kurulan ve hukuki sonuç doğuran işlem türüdür?
- A) İdari eylem
- B) Özel hukuk sözleşmesi
- C) İdari sözleşme
- D) Yargısal karar
- E) Bireysel idari işlem ✓
Bireysel idari işlem, idarenin tek taraflı irade açıklamasıyla, belirli kişilere yönelik olarak hukuki sonuç doğuran işlemdir. İdari sözleşme iki taraflıdır; idari eylem ise hukuki irade açıklaması değil fiili bir davranıştır.
23. İptal davası açılabilmesi için idari işlemin taşıması gereken özellik aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Takdir yetkisi içermemesi
- B) Özel hukuk kökenli bulunması
- C) Yerindelik denetimine tabi olması
- D) Yazılı olmayan bir işlem olması
- E) Kesin ve yürütülebilir nitelikte olması ✓
İptal davası açılabilmesi için idari işlemin kesin ve yürütülebilir nitelikte olması gerekir. Hazırlık işlemleri, iç yazışmalar veya kesinleşmemiş işlemler iptal davasına konu edilemez.
24. Türkiye'de idarenin eylem ve işlemlerine karşı açılacak tam yargı davalarında genel yetkili mahkeme aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İdare mahkemesi ✓
- B) Ticaret mahkemesi
- C) Sulh hukuk mahkemesi
- D) İş mahkemesi
- E) Asliye hukuk mahkemesi
Tam yargı davaları, idarenin hukuka aykırı eylem ve işlemleri nedeniyle uğranılan zararın tazminine ilişkin davalardır ve idari yargı kolunda yer alan idare mahkemelerinde görülür.
25. Kamulaştırma işleminde bedel ödenmesi zorunluluğunun temel dayanağı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Hiyerarşi ilkesi
- B) Eşitlik ilkesi
- C) İdari vesayet denetimi
- D) Yetki genişliği ilkesi
- E) Mülkiyet hakkının anayasal güvencesi ✓
Anayasa'nın 35. maddesi mülkiyet hakkını güvence altına almakta; 46. maddesi ise kamulaştırmada gerçek karşılığın peşin ödenmesini zorunlu kılmaktadır. Bu düzenleme, mülkiyet hakkının anayasal güvencesinin doğal bir sonucudur.