VATANDASLIK - temel haklar (Bölüm 3)

1. Aşağıdakilerden hangisi kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkının Anayasa'da öngörülen istisnalarından biri değildir?

• A) Belirli bir mesleği icra etmekten yasaklananların denetim altında tutulması ✓
• B) Bulaşıcı hastalık yayabilecek kişilerin tutulması
• C) Küçüklerin eğitim ve ıslah amacıyla gözetim altında tutulması
• D) Ülkeye usulsüz giren yabancıların tutulması
• E) Mahkûmiyet üzerine bir kimsenin tutuklu kalması

Anayasa'nın 19. maddesi kişi özgürlüğünün sınırlandırılabileceği hâlleri sınırlı biçimde saymaktadır. Bu hâller arasında mahkûmiyet kararına bağlı tutma, suçluluk şüphesiyle tutuklama, küçüklerin ıslah amaçlı gözetimi, bulaşıcı hastalıklı kişilerin tutulması ile sınır dışı etme veya iade süreçlerindeki yabancıların tutulması yer almaktadır. 'Belirli bir mesleği icra etmekten yasaklananların denetim altında tutulması' 19. maddede kişi özgürlüğünün istisnası olarak düzenlenmemiştir.

2. Haberleşme özgürlüğüne ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi Anayasa'ya uygundur?

• A) Haberleşme özgürlüğü yalnızca vatandaşlara tanınmış bir haktır.
• B) Hâkim kararı olmaksızın yapılan dinleme sonuçları delil olarak kullanılabilir.
• C) Haberleşme özgürlüğü yargı kararı aranmaksızın kamu makamlarınca sınırlandırılabilir.
• D) Haberleşmenin gizliliği hiçbir koşulda kısıtlanamaz.
• E) Haberleşme özgürlüğü ancak millî güvenlik, kamu düzeni gibi nedenlerle hâkim kararıyla sınırlandırılabilir. ✓

Anayasa'nın 22. maddesine göre haberleşme özgürlüğü esastır ve haberleşmenin gizliliği dokunulmazdır. Bu özgürlük ancak millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlakın korunması ya da başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacıyla yetkili merciin kararıyla sınırlandırılabilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde ise kanunla yetkili kılınmış merci kararıyla sınırlandırma yapılabilir; ancak bu karar 24 saat içinde hâkim onayına sunulmalıdır.

3. Anayasa'ya göre konut dokunulmazlığının istisnaları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almamaktadır?

• A) Kamu düzeninin sağlanması
• B) Suç işlenmesinin önlenmesi
• C) Genel ahlakın korunması
• D) Vergi kaçakçılığının önlenmesi ✓
• E) Millî güvenliğin korunması

Anayasa'nın 21. maddesi konut dokunulmazlığını güvence altına almış ve bu hakkın hangi amaçlarla sınırlandırılabileceğini düzenlemiştir. Sayılan istisnalar arasında millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlakın korunması ile başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması yer almaktadır. 'Vergi kaçakçılığının önlenmesi' Anayasa'nın 21. maddesinde konut dokunulmazlığına müdahale gerekçesi olarak açıkça sayılmamıştır.

4. Aşağıdakilerden hangisi 1982 Anayasası'na göre düşünce ve kanaat özgürlüğü kapsamında güvence altına alınan bir haktır?

• A) Devlet sırrı niteliğindeki bilgilerin de ifade özgürlüğü kapsamında yayılabilmesi
• B) Düşüncenin propagandasının hiçbir koşulda yasaklanamayacağı
• C) Siyasi partilerin her türlü düşünceyi savunabilmesi
• D) Her türlü düşüncenin yayın yoluyla serbestçe açıklanabilmesi
• E) Kimsenin düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaması ✓

Anayasa'nın 25. maddesi düşünce ve kanaat hürriyetini mutlak biçimde güvence altına almıştır: hiç kimse düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz, bunları açıklamasından dolayı kınanamaz. Bu madde yalnızca iç özgürlüğü (forum internum) korur. Düşünceyi açıklama ve yayma özgürlüğü ise 26. maddede düzenlenmiş olup sınırlandırılabilir niteliktedir. Bu nedenle seçeneklerdeki diğer ifadeler Anayasa'daki güvenceleri doğru yansıtmamaktadır.

5. Sendika kurma hakkına ilişkin aşağıdakilerden hangisi Anayasa'ya göre doğrudur?

• A) İşçiler ve kamu görevlileri sendika kurabilir; ancak kamu görevlilerinin grev hakkı anayasal güvence altında değildir. ✓
• B) Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları dahil tüm kamu görevlileri sendika kurabilir.
• C) Sendika kurma hakkı yalnızca özel sektör çalışanlarına tanınmıştır.
• D) Sendikalara üyelik zorunlu tutulabilir.
• E) Tüm kamu görevlileri sendika kurabilir ve grev hakkına sahiptir.

Anayasa'nın 51. maddesi çalışanlara ve işverenlere sendika kurma hakkı tanımaktadır. 53. madde ise kamu görevlilerine de sendika kurma hakkını güvence altına almıştır. Bununla birlikte kamu görevlilerinin grev hakkı Anayasa'nın 54. maddesinde güvence altına alınmamış; bu hak yalnızca işçilere tanınmıştır. Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları, hâkimler ve savcılar ise sendika kurma hakkından yararlanamamaktadır. Sendikaya üyelik serbesttir; kimse üye olmaya zorlanamaz.

6. Anayasa'ya göre mülkiyet hakkının kamulaştırma yoluyla kısıtlanmasında aşağıdaki koşullardan hangisi zorunlu değildir?

• A) Kamulaştırmanın mahkeme kararına dayanması ✓
• B) Kamulaştırma bedelinin peşin ödenmesi
• C) Kamulaştırma bedelinin gerçek karşılığı yansıtması
• D) Kamulaştırmanın kamu yararı amacıyla yapılması
• E) Kamulaştırmanın kanunda gösterilen esas ve usullere uygun olması

Anayasa'nın 46. maddesi kamulaştırmanın koşullarını belirlemiştir. Buna göre kamulaştırma; kamu yararı amacıyla yapılmalı, kanunda gösterilen esas ve usullere uyulmalı, peşin ve gerçek karşılık ödenmelidir. Acele durumlarda taksitle ödeme de mümkün kılınmıştır. Ancak kamulaştırma işlemi idari bir işlemdir ve bir mahkeme kararına dayanma zorunluluğu bulunmamaktadır. Kamulaştırma kararını idare (yürütme organı) verir; yargı denetimi ise kararın iptali veya bedel tespiti aşamasında devreye girer.

7. Eğitim ve öğrenim hakkı bakımından aşağıdakilerden hangisi Anayasa'nın öngördüğü bir güvenceyi doğru biçimde ifade etmektedir?

• A) Yükseköğretim kurumları devlet tarafından kurulabileceği gibi kanunun öngördüğü koşullarla vakıflarca da kurulabilir. ✓
• B) İlköğretim devlet okullarında parasız olup özel okullarda da ücretsiz olmak zorundadır.
• C) Özel öğretim kurumları, devlet okullarıyla aynı müfredatı uygulamak zorunda değildir.
• D) Türkçeden başka dillerde eğitim hiçbir koşulda verilemez.
• E) İlk ve ortaöğretim kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunlu ve devlet okullarında parasızdır.

Anayasa'nın 130. ve 131. maddeleri ile 42. maddesi eğitim hakkını çeşitli boyutlarıyla düzenlemiştir. Anayasa'nın 130. maddesine göre yükseköğretim kurumları devlet tarafından kurulabileceği gibi kanunun belirttiği usul ve esaslara göre vakıflar tarafından da kurulabilir. İlköğretim zorunluluk ve ücretsizlik ilkesi yalnızca devlet okulları için geçerlidir (özel okulları kapsamamaktadır). Zorunlu eğitim ise Anayasa'ya göre ilköğretim kademesinedir; ortaöğretim zorunluluğu yasal düzenlemelerle genişletilmiştir. Türkçeden başka dillerde eğitim de kanunla belirli koşullarda mümkündür.

8. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan 'hak arama özgürlüğü' kapsamında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Hak arama özgürlüğü yalnızca ceza davaları için geçerlidir.
• B) Bireysel başvuru hakkı 36. madde kapsamındadır.
• C) Bu özgürlük kapsamında adil yargılanma hakkı Anayasa'da açıkça yer almaktadır. ✓
• D) Mahkemeye erişim hakkı bu madde kapsamında güvence altındadır; ancak ücret ödeme koşulu bu hakkı ihlal etmez.
• E) Hak arama özgürlüğü yalnızca Türk vatandaşlarına tanınmıştır.

1982 Anayasası'nın 36. maddesi başlangıçta sadece 'davacı ve davalı olarak hak arama' güvencesini içermekteydi. 2001 yılında yapılan değişiklikle 'adil yargılanma hakkı' da bu maddeye açıkça eklenmiştir. Böylece adil yargılanma hakkı artık anayasal güvence kapsamındadır. Hak arama özgürlüğü yalnızca Türk vatandaşlarına değil, Türkiye'deki herkese tanınmıştır. Bireysel başvuru hakkı ise 148. maddede düzenlenmiş ayrı bir anayasal güvencedir.

9. Anayasa'ya göre siyasi partilere ilişkin aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

• A) Siyasi partiler devletten yardım alabilir.
• B) Yabancı devletlerden ve uluslararası kuruluşlardan mali yardım alan siyasi partiler kapatılır.
• C) Siyasi partilere üyelik 16 yaşında başlar. ✓
• D) Siyasi partiler önceden izin almadan kurulabilir.
• E) Siyasi partilerin kapatılması Anayasa Mahkemesi kararıyla olur.

Anayasa'nın 68. maddesine göre siyasi partilere üyelik yaşı 18 olarak belirlenmiştir. 18 yaşından küçükler siyasi partilere üye olamaz. Önceden izin almaksızın kurulabilme (68. madde), Anayasa Mahkemesi kararıyla kapatılma (69. madde), devlet yardımı alabilme (69. madde) ve yabancı kaynaklardan mali yardım alan partinin kapatılması (69. madde) ise Anayasa'ya uygun ifadelerdir.

10. Anayasa'nın 17. maddesi kapsamında 'yaşam hakkı' bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Yaşam hakkı yalnızca Türk vatandaşlarına tanınmış bir haktır.
• B) Terörle mücadelede güvenlik güçlerinin kullandığı her türlü silah yaşam hakkını ihlal etmez.
• C) Anayasa yaşam hakkını mutlak olarak güvence altına almış; hiçbir istisnaya yer vermemiştir.
• D) Meşru müdafaa, yakalama, gözaltı, tutuklama ve isyan bastırma gibi hâllerde kuvvet kullanımı sonucu oluşan ölümler Anayasa'yı ihlal etmez. ✓
• E) Ölüm cezası hiçbir koşulda uygulanamaz çünkü Anayasa bunu tamamen yasaklamıştır.

Anayasa'nın 17. maddesi yaşam hakkını güvence altına almakla birlikte bazı istisnaları da kabul etmiştir. Meşru müdafaa, yakalama veya gözaltına alma, isyan veya ayaklanmayı bastırma ve yetkili merci emrinin yerine getirilmesi gibi zorunlu ve ölçülü kuvvet kullanımları sonucu meydana gelen ölümler madde kapsamında değerlendirilmez. Ölüm cezası Anayasa'nın 38. maddesinde yasaklanmıştır; ancak bu 17. maddenin istisnalarıyla ilgili değildir. Yaşam hakkı ise tüm bireyler için geçerli olup yalnızca vatandaşlarla sınırlı değildir.

11. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'na göre temel hak ve özgürlükler, yalnızca anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere dayanılarak ve ancak kanunla sınırlandırılabilir. Buna göre aşağıdaki sınırlandırma gerekçelerinden hangisi Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan meşru sınırlandırma sebepleri arasında sayılmamaktadır?

• A) Ekonomik kalkınma ✓
• B) Başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması
• C) Genel sağlık
• D) Millî güvenlik
• E) Kamu düzeni

Anayasa'nın 13. maddesine göre temel hak ve özgürlükler; millî güvenlik, kamu düzeni, genel sağlık, genel ahlak ve başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması gibi sebeplerle sınırlandırılabilir. 'Ekonomik kalkınma' bu maddede sayılan meşru sınırlandırma gerekçeleri arasında yer almaz. Doğru cevap C seçeneğidir.

12. Anayasa'nın 15. maddesine göre savaş, seferberlik veya olağanüstü hâllerde temel hak ve özgürlüklerin kullanılması durdurulabilir ya da bunlar için Anayasa'nın başka maddelerindeki güvencelere aykırı tedbirler alınabilir. Ancak bu hâllerde dahi bazı hakların özüne dokunulamaz. Aşağıdakilerden hangisi bu dokunulamaz haklar arasında yer almaz?

• A) Yaşama hakkı (savaş hukuku ihlalleri dışında)
• B) Suç ve cezaların geçmişe yürütülmemesi ilkesi
• C) İşkence ve eziyet yasağı
• D) Din, vicdan, düşünce ve kanaat özgürlüğünün iç âlemi
• E) Seyahat özgürlüğü ✓

Anayasa'nın 15/2. maddesinde olağanüstü hâl ve savaş dönemlerinde dahi askıya alınamayacak çekirdek haklar sayılmıştır: yaşama hakkı (savaş hukuku ihlalleri hariç), işkence ve eziyet yasağı, kimsenin vicdanı, dinî kanaat ve inançları sebebiyle kınanamayacağı ilkesi ile suç ve cezaların geçmişe yürütülmemesi ilkesi. Seyahat özgürlüğü bu güvence kapsamında değildir; olağanüstü hâllerde askıya alınabilir. Doğru cevap D seçeneğidir.

13. Kişi dokunulmazlığı, bireysel özgürlük ve güvenlik hakkı kapsamında 'tutukluluk' konusunda Anayasa'nın öngördüğü usule ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Tutukluluk süresi bireysel suçlarda kanunla belirlenmiş azami sınırı hiçbir koşulda aşamaz. ✓
• B) Gözaltına alınan kişi en geç 48 saat içinde, toplu suçlarda 4 güne kadar uzatılabilecek süre içinde hâkim önüne çıkarılmalıdır.
• C) Yakalanan veya tutuklanan kişi, tutulma sebebi ve haklarındaki iddialar hakkında derhal bilgilendirilir.
• D) Suçüstü hâllerinde bireyler hâkim kararı aranmaksızın yakalanabilir.
• E) Hâkim kararı olmaksızın kişi özgürlüğünden yoksun bırakılamaz.

Anayasa'nın 19. maddesi uyarınca bireysel suçlarda azami tutukluluk süresi kanunla belirlenir; ancak olağanüstü hâl ilan edilmesi durumunda bu süreler uzatılabilir. Dolayısıyla 'hiçbir koşulda aşamaz' ifadesi mutlak anlamda doğru değildir; anayasa bu konuda olağanüstü hâl istisnasına yer verir. Diğer seçeneklerdeki ifadeler Anayasa'nın 19. maddesiyle uyumludur. Doğru cevap D seçeneğidir.

14. Özel hayatın gizliliği ve konut dokunulmazlığına ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi Anayasa hükümleriyle örtüşmemektedir?

• A) Konuta girme, arama ve el koyma ancak millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi gibi sebeplerle mümkündür.
• B) Yetkili merciin kararı 24 saat içinde görevli hâkimin onayına sunulmalıdır. ✓
• C) Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emriyle konuta girilebilir.
• D) Konuta konut sahibinin rızası olmaksızın girilemez; bu kural kural olarak hâkim kararına dayanır.
• E) Hâkim, yetkili merciin kararını en geç 48 saat içinde onaylamazsa el koyma ve arama işlemi kendiliğinden geçersiz hâle gelir.

Anayasa'nın 21. maddesi uyarınca gecikmesinde sakınca bulunan durumlarda yetkili merciin yazılı emriyle konuta girilebilir; bu karar 24 saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim ise kararını 48 saat içinde açıklar; aksi hâlde el koyma kendiliğinden kalkar. C seçeneği '24 saat' ifadesiyle doğru olmakla birlikte soruda 'yanlış' olan şık aranmaktadır: Hâkimin 48 saat değil, 48 saatin dolması üzerine karar açıklaması gerekir; C şıkkında yer alan '24 saat' ifadesi aslında doğrudur. Ancak D şıkkında 'kendiliğinden geçersiz' ifadesi Anayasa metniyle çelişmektedir; Anayasa 'el koymanın kendiliğinden kalkacağını' öngörür, ancak tüm işlemin geçersizliğini değil. Doğru cevap D seçeneğidir.

15. Anayasa'nın 26. maddesi kapsamında düşünce ve ifade özgürlüğüne ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Resmî makamların haber alma ve verme kanallarını kapatması bu hak kapsamında her hâlükârda yasaktır.
• B) Millî güvenlik, kamu düzeni, genel sağlık veya ahlakın korunması gibi meşru amaçlarla bu hak sınırlandırılabilir. ✓
• C) Düşünce ve kanaatlerin açıklanmasını, yayılmasını sağlamak amacıyla başvurulacak araçları kullanmak bu hakkın kapsamı dışındadır.
• D) İfade özgürlüğü yalnızca sözlü ve yazılı iletişimi kapsar; görsel ve işitsel araçlarla ifade bu maddenin güvencesi altında değildir.
• E) İfade özgürlüğü sınırlandırılırken demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk aranmaz.

Anayasa'nın 26. maddesi; düşünce ve kanaatleri sözlü, yazılı, resim veya başka yollarla tek başına ya da toplu olarak açıklama ve yayma özgürlüğünü güvence altına alır. Bu hak; millî güvenlik, kamu düzeni, genel sağlık ve ahlak ile başkalarının şöhret veya haklarının korunması amacıyla sınırlandırılabilir. A, B, C ve E seçenekleri anayasal düzenlemeyle çelişmektedir. Doğru cevap D seçeneğidir.

16. Türkiye'de basın özgürlüğüne ilişkin Anayasa'nın 28-32. maddeleri değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

• A) Basın hürdür; sansür edilemez.
• B) Türkiye'de yayımlanmış bir eserin yurt dışına çıkarılması sınırlandırılabilir.
• C) Devlet, basın ve haber alma özgürlüklerini sağlayacak tedbirleri alır.
• D) Kişiler, kendileriyle ilgili yayınlarda cevap ve düzeltme hakkına sahiptir.
• E) Kanunla yasaklanmış olan bir yayın, hâkim kararı aranmaksızın yayımlanmadan önce toplatılabilir. ✓

Anayasa'nın 30. maddesi uyarınca basın özgürlüğü kapsamında bir yayın, hâkim kararı olmaksızın önleyici tedbir niteliğinde toplatılamaz. Toplatma ancak yetkili hâkim kararıyla mümkündür; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde ise kanunla yetkili kılınmış merci bu yetkiyi kullanabilir ancak 24 saat içinde hâkim onayı gerekir. Hâkim kararı aranmaksızın yayın toplatmak anayasaya aykırıdır. Doğru cevap C seçeneğidir.

17. Din ve vicdan özgürlüğü bağlamında Anayasa'nın 24. maddesi incelendiğinde aşağıdaki ifadelerden hangisi anayasal düzenlemeyle uyumludur?

• A) Kimse ibadet etmeye, dinî âyin ve törenlere katılmaya zorlanamaz; ancak kimse de ibadet etmekten alıkonamaz. ✓
• B) Laiklik ilkesine aykırı olsa dahi bireysel düzeyde din propagandası yapılabilir.
• C) Kişi, dinî inançlarını açıklamamakla birlikte bu inançlarını başkalarına kabul ettirme hakkına anayasa güvencesi altında sahiptir.
• D) Din eğitimi yalnızca din kurumlarınca verilebilir; devlet okullarında din dersi okutulamaz.
• E) Din ve ahlak eğitimi devletin denetim ve gözetimi dışında serbestçe yapılabilir.

Anayasa'nın 24. maddesi açıkça 'kimse ibadet etmeye, dinî âyin ve törenlere katılmaya zorlanamaz; kimse de din eğitimi almaya zorlanamaz' demektedir; aynı zamanda kimse de ibadet etmekten alıkonamaz. A seçeneği bu düzenlemeyle örtüşmektedir. B şıkkı yanlıştır çünkü devlet okullarında din kültürü ve ahlak bilgisi dersleri okutulabilir. C yanlıştır; din eğitimi devletin denetimindedir. D ve E ise anayasal güvence kapsamında değildir. Doğru cevap A seçeneğidir.

18. Anayasa'ya göre çalışma hakkı ve ödevi kapsamında aşağıdakilerden hangisi yanlış bir değerlendirmedir?

• A) Dinlenme hakkı anayasal düzeyde güvence altındadır ve ücretli hafta ve bayram tatili ile yıllık ücretli izin hakları kanunla düzenlenir.
• B) Özel teşebbüsler, devletin herhangi bir düzenleme yapmasına gerek kalmaksızın her koşulda çalışanlarına eşit ücret ödemekle yükümlüdür. ✓
• C) Zorla çalıştırma yasağı anayasal güvence altındadır.
• D) Devlet, çalışanların insanca yaşaması için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.
• E) Anayasa, küçüklerin ve kadınların çalışma koşulları bakımından özel koruma altına alınacağını hükme bağlar.

Anayasa'nın 50. maddesi küçüklerin ve kadınların korunmasını, dinlenme hakkını ve eşit işe eşit ücret ilkesini düzenler. Ancak eşit ücret yükümlülüğü özel teşebbüslere kendiliğinden uygulanacak mutlak bir kural değil; devletin bu konuda düzenleme yapması gereken bir hedefsel normdur. D şıkkındaki 'devletin herhangi bir düzenleme yapmasına gerek kalmaksızın' ifadesi yanıltıcıdır; bu ilke devlet eliyle hayata geçirilir. Diğer seçenekler Anayasa ile örtüşmektedir. Doğru cevap D seçeneğidir.

19. Sendika kurma hakkı ve toplu iş sözleşmesi hakkı konusunda Anayasa'nın 51. ve 53. maddeleri esas alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) İşçiler, işverenler ve kamu görevlileri sendika kurma hakkına aynı ölçüde ve aynı kanuna tabi olarak sahiptir.
• B) Sendika üyeliği zorunlu tutulabilir; bu durum örgütlenme özgürlüğünün gereğidir.
• C) Sendika üyeliği ve üyelikten ayrılma serbesttir; kimse sendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayrılmaya zorlanamaz. ✓
• D) Aynı işyerinde birden fazla sendikanın varlığı Anayasa tarafından açıkça yasaklanmıştır.
• E) Toplu iş sözleşmesi yapma hakkı yalnızca işçilere tanınmış olup kamu görevlilerinin bu haktan yararlanması anayasal düzeyde mümkün değildir.

Anayasa'nın 51. maddesi sendika üyeliği ve üyelikten ayrılmanın serbest olduğunu, kimsenin sendikaya üye olmaya ya da üyelikten çekilmeye zorlanamayacağını açıkça düzenler. A ve E seçenekleri bu güvenceyle doğrudan çelişmektedir. B seçeneği yanlıştır; kamu görevlileri ve işçiler için farklı sendikal mevzuat söz konusudur. D seçeneği yanlıştır; Anayasa'nın 53. maddesi kamu görevlilerine de toplu sözleşme hakkı tanımaktadır (2010 değişikliğiyle). Doğru cevap C seçeneğidir.

20. Anayasa'nın 36. maddesi hak arama hürriyetini düzenlemektedir. Bu madde ile Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru hakkını düzenleyen 148. madde birlikte değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Bireysel başvuru, tüm temel hak ihlallerinde olağan kanun yolları tüketilmeden yapılabilir.
• B) Anayasa Mahkemesi bireysel başvuruda davayı esastan incelemeksizin hak ihlali tespit edebilir.
• C) Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru, kamu gücünün kullanımından kaynaklanan ihlaller için olağan kanun yolları tüketildikten sonra yapılabilir. ✓
• D) Bireysel başvuru hakkı yalnızca Türk vatandaşlarına tanınmıştır; yabancılar bu haktan yararlanamaz.
• E) Bireysel başvuru yalnızca Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi güvencesindeki haklara ilişkin ihlaller için kullanılabilir.

Anayasa'nın 148. maddesine göre Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru; Anayasa'da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki birinin, kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla olağan kanun yolları tüketildikten sonra yapılabilir. Yabancılar da bu haktan yararlanabilir (D yanlış). Tüm temel haklar için değil yalnızca AİHS kapsamındakiler için geçerlidir (A yanlış). Doğru cevap C seçeneğidir.

21. Eğitim ve öğretim hakkına ilişkin Anayasa'nın 42. maddesi değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

• A) İlköğretim kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunlu ve devlet okullarında parasızdır.
• B) Öğretim, Atatürk ilkeleri ve inkılapları doğrultusunda çağdaş bilim ve eğitim esaslarına göre devletin gözetim ve denetimi altında yapılır.
• C) Türkçeden başka hiçbir dil, vatandaşlara ana dilleri olarak okutulamaz ve öğretilemez.
• D) Yabancı dil olarak Türkçe dışında başka bir dilin öğretilmesi eğitim hakkı kapsamında değerlendirilemez. ✓
• E) Kimse eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz.

Anayasa'nın 42. maddesinin son fıkrası 'Türkçeden başka hiçbir dil, eğitim ve öğretim kurumlarında Türk vatandaşlarına ana dilleri olarak okutulamaz ve öğretilemez' demektedir. Bu düzenleme ana dil öğretimine yönelik olup yabancı dil eğitimini yasaklamamaktadır. E seçeneği 'yabancı dil öğretiminin eğitim hakkı kapsamında değerlendirilemeyeceği' iddiasıyla Anayasa'nın ruhuna ve eğitim özgürlüğüne aykırı bir değerlendirme içermektedir. Yabancı dil öğretimi anayasal eğitim hakkı kapsamında değerlendirilebilir. Doğru cevap E seçeneğidir.

22. Mülkiyet hakkına ilişkin Anayasa'nın 35. maddesi uyarınca aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) Özel mülkiyet, yalnızca millî güvenlik gerekçesiyle kamulaştırılabilir.
• B) Kamulaştırma, ancak gerçek ve tam karşılığı peşin ödenmek koşuluyla yapılabilir; ancak kanun bu ödemeyi taksitlendirmeyi mümkün kılabilir. ✓
• C) Mülkiyet hakkı mutlak nitelikte olup hiçbir surette sınırlandırılamaz.
• D) Mülkiyet hakkı yalnızca gerçek kişilere tanınmış olup tüzel kişiler bu güvenceden yararlanamaz.
• E) Kamulaştırma bedeline itiraz yargı yoluna başvurularak yapılamaz; idare kesin karar verir.

Anayasa'nın 46. maddesi kamulaştırmayı düzenlemekte; gerçek karşılığın peşin ödeneceğini, ancak tarım reformunun uygulanması, büyük enerji ve sulama projeleri gibi belirli durumlarda ödemenin taksitlendirilebileceğini öngörmektedir. B seçeneği bu çerçeveyi doğru yansıtmaktadır. A yanlıştır; mülkiyet hakkı kamu yararı amacıyla sınırlandırılabilir. C yanlıştır; kamulaştırma için 'kamu yararı' yeterlidir. D yanlıştır; kamulaştırma bedeline karşı yargı yolu açıktır. E yanlıştır; tüzel kişiler de bu güvenceden yararlanır. Doğru cevap B seçeneğidir.

23. Anayasa'nın 10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesine ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi Anayasa Mahkemesi içtihadı ve anayasal düzenlemeyle uyumludur?

• A) Eşitlik ilkesi yalnızca siyasi haklarda geçerlidir; sosyal ve ekonomik haklarda uygulanmaz.
• B) Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir; devlet bu eşitliğin hayata geçirilmesi için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür. ✓
• C) Pozitif ayrımcılık uygulamaları eşitlik ilkesiyle bağdaşmaz; bu nedenle anayasa tarafından yasaklanmıştır.
• D) Eşitlik ilkesi salt biçimsel eşitliği ifade eder; farklı durumdaki kişilere farklı muamele yapılması her hâlde eşitlik ilkesini ihlal eder.
• E) Anayasa'nın 10. maddesi yalnızca Türk vatandaşlarına uygulanır; yabancılar eşitlik güvencesinden yararlanamaz.

Anayasa'nın 10. maddesinin 2. fıkrası (2010 değişikliğiyle) 'Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçirilmesini sağlamakla yükümlüdür. Bu maksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı yorumlanamaz' demektedir. Bu hüküm aynı zamanda pozitif ayrımcılığın anayasal dayanağını oluşturur. A yanlıştır; eşitlik, özdeş durumların özdeş muamele görmesi demektir, farklı durumlara farklı muamele eşitliği ihlal etmez. B yanlıştır; pozitif ayrımcılık anayasal güvence altındadır. Doğru cevap C seçeneğidir.

24. Anayasa'nın 19. maddesinde güvence altına alınan kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı bağlamında 'haksız tutukluluk' nedeniyle tazminat hakkına ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Tazminat talebi yalnızca idare mahkemelerinde değil, adli yargı yolunda da ileri sürülebilir.
• B) Anayasa bu konuda açık bir düzenleme içermemekte; tazminat hakkı yalnızca kanun düzeyinde güvence altındadır.
• C) Haksız tutukluluk nedeniyle uğranılan zarar için Devlete karşı tazminat hakkı Anayasa'nın 19. maddesinde açıkça düzenlenmiştir. ✓
• D) Tazminat miktarı hâkimin takdirine bırakılmış olup kanunla belirlenmesi anayasal zorunluluk değildir.
• E) Haksız yere tutuklanan kişiler, mahkûmiyet kararı kesinleşmeden tazminat talebinde bulunamaz.

Anayasa'nın 19. maddesinin son fıkrası 'Bu esaslar dışında bir işleme tabi tutulan kişilerin uğradığı zarar, tazminat hukukunun genel prensiplerine göre Devletçe ödenir' hükmünü içermektedir. Haksız tutukluluk da bu kapsama girmekte olup tazminat hakkı doğrudan anayasal düzeyde güvence altındadır. A yanlıştır; mahkûmiyet kararı şartı aranmaz. C yanlıştır; Anayasa açık bir hüküm içermektedir. Doğru cevap D seçeneğidir.

25. Sosyal güvenlik hakkını düzenleyen Anayasa'nın 60. maddesi ile sosyal güvenlik bakımından özel kesimin gözetilmesini düzenleyen 61. madde birlikte değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi anayasal çerçeveyle örtüşmektedir?

• A) Sosyal güvenlik hakkı bağlayıcı bir hak olmayıp yalnızca devlete yönelik bir hedef norm niteliği taşıdığından bireyler bu hakka dayanarak mahkemede talep ileri süremez.
• B) Anayasa'nın 61. maddesi yalnızca yaşlıların korunmasını güvence altına almış; engellilerin ve korunmaya muhtaç çocukların korunmasına ilişkin hükmü bulunmamaktadır.
• C) Devlet, bu hakkı sağlamak için sosyal sigortalar ve sosyal yardım teşkilatı kurmak ya da kurulmasına izin vermekle yükümlüdür. ✓
• D) Sosyal güvenlik hakkı yalnızca çalışan bireylere tanınmıştır; hiç çalışmamış kişiler bu haktan yararlanamaz.
• E) Özel sigorta şirketlerinin faaliyetleri Anayasa'nın 60. maddesi kapsamında sosyal güvenlik sistemi olarak kabul edilir ve devlet sosyal sigortaya gerek duymaz.

Anayasa'nın 60. maddesi 'Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar' demektedir. B seçeneği bu düzenlemeyle uyumludur. A yanlıştır; 'herkes' ifadesi geniş kapsamlıdır. C yanlıştır; Anayasa'nın 61. maddesi engellileri, yaşlıları ve korunmaya muhtaç çocukları ayrıca güvence altına alır. D yanlıştır; sosyal güvenlik hakkı anayasal güvence niteliği taşır. E yanlıştır; özel sigorta devletin sosyal güvenlik yükümlülüğünün yerini alamaz. Doğru cevap B seçeneğidir.