VATANDASLIK - uluslararasi orgutler (Bölüm 2)

1. Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Gelişmekte olan ülkelere altyapı yatırımı yapmak
• B) Çevre sorunlarını çözmek
• C) Askeri güvenliği sağlamak
• D) Uluslararası parasal işbirliğini ve finansal istikrarı desteklemek ✓
• E) Uluslararası ticaret anlaşmazlıklarını çözmek

IMF (International Monetary Fund), uluslararası parasal işbirliğini sağlamak, döviz kurlarını istikrara kavuşturmak ve ekonomik sıkıntı yaşayan ülkelere mali destek vermek amacıyla 1944 yılında kurulmuştur.

2. Aşağıdaki örgütlerden hangisi bir ekonomik işbirliği örgütü değildir?

• A) ECO
• B) NAFTA
• C) OECD
• D) INTERPOL ✓
• E) ASEAN

INTERPOL (Uluslararası Kriminal Polis Teşkilatı), uluslararası suçlarla mücadele amacıyla kurulmuş bir güvenlik örgütüdür; ekonomik işbirliği örgütü değildir. Diğer seçenekler ekonomik alanda işbirliği yapan örgütlerdir.

3. Aşağıdakilerden hangisi Avrupa Konseyi ile ilgili doğru bir bilgidir?

• A) Yalnızca ekonomik konularla ilgilenir
• B) Türkiye bu örgüte üyedir ✓
• C) Yalnızca AB üyesi ülkeleri kapsar
• D) Merkezi Brüksel'dedir
• E) Avrupa Birliği ile aynı örgüttür

Avrupa Konseyi, Avrupa Birliği'nden farklı ve daha geniş kapsamlı bir insan hakları örgütüdür. Merkezi Fransa'nın Strasbourg şehrindedir. Türkiye 1949'dan bu yana Avrupa Konseyi üyesidir ve bu örgüt AB üyeliğini gerektirmez.

4. BM'nin resmi çalışma dilleri kaç tanedir?

• A) 6 ✓
• B) 10
• C) 5
• D) 2
• E) 3

BM'nin 6 resmi çalışma dili bulunmaktadır: İngilizce, Fransızca, İspanyolca, Rusça, Çince ve Arapça. Türkçe BM'nin resmi dilleri arasında yer almamaktadır.

5. Aşağıdakilerden hangisi Birleşmiş Milletler'in ana organlarından biri değildir?

• A) Genel Kurul
• B) Avrupa Parlamentosu ✓
• C) Uluslararası Adalet Divanı
• D) Güvenlik Konseyi
• E) Sekretarya

Avrupa Parlamentosu, BM'nin değil Avrupa Birliği'nin organlarından biridir. BM'nin altı ana organı şunlardır: Genel Kurul, Güvenlik Konseyi, Ekonomik ve Sosyal Konsey, Vesayet Konseyi, Uluslararası Adalet Divanı ve Sekretarya.

6. NATO (Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü) hangi yıl kurulmuştur?

• A) 1949 ✓
• B) 1945
• C) 1947
• D) 1955
• E) 1951

NATO, 4 Nisan 1949'da Washington Antlaşması ile kurulmuştur. Türkiye ise 1952 yılında Yunanistan ile birlikte NATO'ya katılmıştır.

7. Avrupa Birliği'nin resmi para birimi olan Euro hangi yıl tedavüle girmiştir?

• A) 1997
• B) 2002 ✓
• C) 1999
• D) 2001
• E) 1995

Euro, 1 Ocak 1999'da kaydi para olarak kullanılmaya başlanmış; madeni ve kâğıt paralar ise 1 Ocak 2002'de fiziksel olarak tedavüle girmiştir. KPSS sorularında genellikle fiziksel tedavül tarihi olan 2002 yılı esas alınmaktadır.

8. Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO) merkezi aşağıdaki şehirlerin hangisindedir?

• A) New York
• B) Londra
• C) Cenevre ✓
• D) Viyana
• E) Brüksel

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), 1948 yılında kurulmuş olup merkezi İsviçre'nin Cenevre şehrindedir. BM'ye bağlı uzmanlaşmış bir kuruluştur.

9. Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası'nın kurulmasına zemin hazırlayan 1944 tarihli konferans aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Versay Konferansı
• B) Yalta Konferansı
• C) Bretton Woods Konferansı ✓
• D) Potsdam Konferansı
• E) Helsinki Konferansı

IMF ve Dünya Bankası, 1944 yılında ABD'nin New Hampshire eyaletindeki Bretton Woods kasabasında düzenlenen konferans sonucunda kurulmuştur. Bu nedenle söz konusu uluslararası finansal sisteme 'Bretton Woods Sistemi' adı verilmektedir.

10. Aşağıdaki uluslararası örgütlerden hangisinin merkezi Ankara'dadır?

• A) ECO (Ekonomik İşbirliği Teşkilatı) ✓
• B) NATO
• C) D-8
• D) OECD
• E) İslam İşbirliği Teşkilatı

D-8 (Gelişmekte Olan 8 Ülke) Örgütü'nün Genel Sekreterliği İstanbul'dadır. Türkiye'nin ev sahipliği yaptığı bu örgüt; Türkiye, İran, Pakistan, Bangladeş, Endonezya, Mısır, Nijerya ve Malezya'dan oluşmaktadır.

11. Aşağıdakilerden hangisi OECD'nin (Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü) merkez şehridir?

• A) Berlin
• B) Londra
• C) Brüksel
• D) Paris ✓
• E) Roma

OECD'nin merkezi Fransa'nın Paris şehrindedir. Türkiye, OECD'nin kurucu üyeleri arasında yer almaktadır (1961).

12. İslam İşbirliği Teşkilatı'nın (İİT) genel merkezi aşağıdaki şehirlerin hangisindedir?

• A) Kahire
• B) Riyad
• C) Cidde ✓
• D) Bağdat
• E) Amman

İslam İşbirliği Teşkilatı'nın (eski adıyla İslam Konferansı Örgütü) genel merkezi Suudi Arabistan'ın Cidde şehrindedir. 1969 yılında kurulan örgüt, dünyanın en büyük İslam ülkeleri topluluğunu temsil etmektedir.

13. Aşağıdaki uluslararası örgütlerden hangisi yalnızca Türk dilli ülkelerden oluşmaktadır?

• A) Türk Devletleri Teşkilatı ✓
• B) ASEAN
• C) D-8
• D) Şanghay İşbirliği Örgütü
• E) ECO

Türk Devletleri Teşkilatı (eski adıyla Türk Konseyi), Türkçe konuşan ülkeleri bir araya getiren bir örgüttür. Üyeleri arasında Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan bulunmaktadır. Diğer seçeneklerdeki örgütler Türk dilli olmayan ülkeleri de kapsamaktadır.

14. Uluslararası Çalışma Örgütü'nün (ILO) merkezi aşağıdaki şehirlerin hangisindedir?

• A) Lahey
• B) Cenevre ✓
• C) New York
• D) Viyana
• E) Brüksel

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), 1919 yılında kurulmuş olup merkezi İsviçre'nin Cenevre şehrindedir. Çalışma koşulları, istihdam ve sosyal adalet alanlarında faaliyet gösteren ILO, BM'ye bağlı uzmanlaşmış bir kuruluştur.

15. Aşağıdakilerden hangisi G20 grubunun üyesi değildir?

• A) Meksika
• B) Türkiye
• C) Güney Kore
• D) İsviçre ✓
• E) Suudi Arabistan

G20, dünyanın en büyük 19 ekonomisi ile Avrupa Birliği'nden oluşmaktadır. İsviçre, ekonomik büyüklüğüne rağmen G20 üyesi değildir. Türkiye ise G20'nin kurucu üyeleri arasında yer almaktadır.

16. Avrupa Konseyi'nin merkezi aşağıdaki şehirlerin hangisindedir?

• A) Brüksel
• B) Strasbourg ✓
• C) Cenevre
• D) Amsterdam
• E) Paris

Avrupa Konseyi, 1949 yılında kurulmuş olup merkezi Fransa'nın Strasbourg şehrindedir. Avrupa Birliği ile karıştırılmaması gereken bu örgüt; insan hakları, demokrasi ve hukuk devleti ilkeleri üzerine çalışmaktadır. Türkiye kurucu üyeler arasındadır.

17. Aşağıdaki örgütlerden hangisi bölgesel bir ekonomik işbirliği örgütü değildir?

• A) NAFTA
• B) AB
• C) ASEAN
• D) NATO ✓
• E) MERCOSUR

NATO (Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü), ekonomik değil askeri-siyasi bir ittifak örgütüdür. ASEAN (Güneydoğu Asya), MERCOSUR (Güney Amerika), NAFTA (Kuzey Amerika) ve AB (Avrupa) ise bölgesel ekonomik işbirliği örgütleridir.

18. BM'ye bağlı olarak faaliyet gösteren ve uluslararası ticareti düzenleyen örgüt aşağıdakilerden hangisidir?

• A) DTÖ (WTO) ✓
• B) IMF
• C) UNDP
• D) Dünya Bankası
• E) UNCTAD

Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ/WTO), uluslararası ticaret kurallarını belirleyen ve ticaret anlaşmazlıklarını çözen temel örgüttür. 1995 yılında GATT'ın yerini almıştır. Merkezi Cenevre'dedir. IMF para sistemiyle, Dünya Bankası kalkınma finansmanıyla ilgilenir.

19. Aşağıdakilerden hangisi NATO'nun kuruluş antlaşmasında yer alan 'kolektif savunma' maddesini doğru biçimde tanımlamaktadır?

• A) Üye ülkelerden birine yönelik silahlı saldırı, tüm üyelere yapılmış saldırı sayılır ve her üye gerekli gördüğü önlemi alır. ✓
• B) Kolektif savunma yalnızca Kuzey Atlantik coğrafyasında gerçekleşen saldırılar için geçerli olup sınır dışı saldırıları kapsamaz.
• C) Üye ülkelerden birine yapılan saldırı, yalnızca coğrafi sınır komşusu olan üyeler tarafından saldırı olarak kabul edilir.
• D) Saldırıya uğrayan üye ülke, diğer üyelerin askeri katkısını talep etmek zorundadır; aksi hâlde üyelikten çıkarılır.
• E) Üye ülkelerin tamamının onayı olmadan hiçbir askeri müdahale kararı alınamaz ve bu karar BM Güvenlik Konseyi'ne sunulur.

NATO'nun kurucu belgesi olan 1949 tarihli Washington Antlaşması'nın 5. maddesi kolektif savunmayı düzenler. Buna göre üyelerden birine yapılan silahlı saldırı tüm üyelere yapılmış sayılır; ancak antlaşma, her üye ülkenin 'gerekli gördüğü eylemi' alacağını belirtir. Otomatik ve zorunlu askeri müdahaleyi değil, bireysel değerlendirmeye dayalı bir yükümlülüğü öngörür. Bu madde tarihte yalnızca bir kez, 11 Eylül 2001 saldırılarının ardından ABD lehine işletilmiştir.

20. BM Güvenlik Konseyi'nde alınan kararlarda 'çekimser oy' kullanımına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) Daimi üyenin çekimser oy kullanması veto niteliği taşır ve karar alınmasını engeller.
• B) BM Şartı'nda çekimser oy açıkça tanımlanmış olup ret oyuyla eşdeğer tutulmaktadır.
• C) Çekimser oy, ilgili kararın yalnızca oy kullanan ülkeye bağlayıcı olmamasını sağlar.
• D) Yerleşik uygulamaya göre daimi üyenin çekimser oyu veto sayılmaz ve karar alınabilir. ✓
• E) Çekimser oy, yalnızca geçici üyeler için mümkün olup daimi üyeler ret ya da kabul oyu kullanmak zorundadır.

BM Şartı'nın 27. maddesi, esasa ilişkin kararlarda beş daimi üyenin 'olumlu oylarını' şart koşar. Ancak BM'nin kuruluşundan bu yana yerleşen yoruma göre daimi üyenin çekimser oy kullanması veto sayılmamaktadır. Bu uygulama antlaşma metni dışında gelişmiş ve Uluslararası Adalet Divanı içtihadıyla da doğrulanmıştır. Dolayısıyla daimi üyeler ret oyu kullanmadan çekimser kalarak karar alınmasına fiilî olarak izin verebilmektedir.

21. G20 ile G7 arasındaki temel farkı en doğru biçimde açıklayan ifade aşağıdakilerden hangisidir?

• A) G20, G7'nin üyesi olan ülkelere ek olarak büyük gelişmekte olan ekonomileri ve AB'yi kapsayan; daha kapsayıcı ancak bağlayıcı kararlar almayan bir forum niteliğindedir. ✓
• B) G20, G7'den farklı olarak bağlayıcı antlaşmalar yapabilen ve uluslararası hukukta tüzel kişiliği olan bir örgüttür.
• C) G7, küresel GSYİH'nin büyük çoğunluğunu temsil eden gelişmekte olan ekonomileri de bünyesine katmak amacıyla G20'ye dönüştürülmüştür.
• D) G20 kararları BM Genel Kurulu tarafından onaylandığında uluslararası hukuk kaynağı hâline gelmektedir.
• E) G7 yalnızca siyasi güvenlik meselelerini ele alırken G20 münhasıran ekonomik konularla ilgilenmektedir.

G7, ABD, Japonya, Almanya, Fransa, İngiltere, İtalya ve Kanada'dan oluşan gelişmiş ekonomiler grubudur. G20 ise G7 üyelerinin yanı sıra Türkiye, Brezilya, Çin, Hindistan, Endonezya gibi büyük gelişmekte olan ekonomileri ve AB'yi kapsar; dünya GSYİH'sinin yaklaşık yüzde seksenini temsil eder. Her iki yapı da hükümetlerarası forum niteliğinde olup aldıkları kararlar hukuken bağlayıcı değildir. G20, G7'nin genişletilmiş bir versiyonu olmayıp 1999'da ayrı bir yapı olarak kurulmuştur.

22. Dünya Ticaret Örgütü'nün (DTÖ) en temel hukuki ilkesi olan 'en çok kayrılan ülke' (MFN) ilkesine göre aşağıdaki durumlardan hangisi bu ilkeyi ihlal etmektedir?

• A) Bir ülkenin çevre koruma amacıyla tüm ithal ürünlere ek vergi uygulaması
• B) Bir ülkenin yalnızca ikili serbest ticaret anlaşması imzaladığı ülkelere daha düşük tarife uygulaması ve bunu DTÖ'ye bildirmemesi ✓
• C) Bölgesel ticaret bloklarının üye ülkeler arasında gümrük birliği kurması
• D) DTÖ üyelerinin kalkınma yardımı kapsamında az gelişmiş ülkelere tek taraflı tarife indirimi tanıması
• E) Bir DTÖ üyesinin tüm üye ülkelere aynı gümrük tarifesini uygulaması

MFN ilkesi, bir DTÖ üyesinin herhangi bir ülkeye tanıdığı ticaret avantajını diğer tüm DTÖ üyelerine de tanımasını zorunlu kılar. Yalnızca bazı ortaklara düşük tarife uygulayıp bunu DTÖ'ye bildirmemek ve diğer üyelere aynı avantajı tanımamak bu ilkeyi doğrudan ihlal eder. Serbest ticaret anlaşmaları ve gümrük birlikleri DTÖ'nün GATT 24. maddesi çerçevesinde MFN'den muaf tutulmuştur; ancak bunun için DTÖ'ye bildirim ve onay şarttır. Az gelişmiş ülkelere yönelik tek taraflı tercihler de Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi kapsamında muafiyetten yararlanır.

23. Aşağıdakilerden hangisi Uluslararası Para Fonu (IMF) ile Dünya Bankası arasındaki temel işlev farkını doğru biçimde ortaya koymaktadır?

• A) IMF ödemeler dengesi sorunları yaşayan ülkelere kısa ve orta vadeli finansman sağlarken Dünya Bankası yoksulluğu azaltma ve kalkınma projelerini destekler. ✓
• B) IMF ve Dünya Bankası aynı amaçla kurulmuş olup aralarındaki tek fark coğrafi yetki alanıdır.
• C) IMF uzun vadeli kalkınma projelerini finanse ederken Dünya Bankası kısa vadeli döviz dengesizliklerini gidermek için kaynak sağlar.
• D) Dünya Bankası yalnızca borç veren kuruluş olup IMF ülkelerin bütçe disiplinini denetleyen bağımsız bir denetim organıdır.
• E) IMF, kalkınmakta olan ülkelere hibe verirken Dünya Bankası yalnızca kredi mekanizmasıyla çalışır.

1944 Bretton Woods Konferansı'nda birlikte kurulan IMF ve Dünya Bankası farklı misyonlarla tasarlanmıştır. IMF, ödemeler dengesi krizleri yaşayan ülkelere koşullu ve genellikle kısa-orta vadeli finansman sağlar; uluslararası parasal istikrarı gözetir. Dünya Bankası ise uzun vadeli kalkınma projelerini, altyapı yatırımlarını ve yoksullukla mücadeleyi destekler. Dünya Bankası çatısı altında IDA aracılığıyla düşük gelirli ülkelere hibe ve faizsiz kredi de verilmektedir. Her iki kurum da oy ağırlıklarını üye ülkelerin ekonomik büyüklüğüne göre belirler.

24. Avrupa Birliği kurumları arasında yasama yetkisine sahip olanlar değerlendirildiğinde, hangi iki kurumun birlikte 'olağan yasama usulünü' oluşturduğu doğru şekilde verilmiştir?

• A) Avrupa Parlamentosu ve AB Konseyi (Bakanlar Konseyi) ✓
• B) Avrupa Parlamentosu ve Avrupa Konseyi (Zirve)
• C) Avrupa Komisyonu ve Avrupa Parlamentosu
• D) Avrupa Parlamentosu ve Avrupa Birliği Adalet Divanı
• E) AB Konseyi ve Avrupa Komisyonu

AB'nin olağan yasama usulünde yasama yetkisi Avrupa Parlamentosu ile AB Konseyi (Bakanlar Konseyi) arasında paylaşılır. Avrupa Komisyonu yasama teklifini hazırlar ve sunar; ancak yasama organı değil yürütme organıdır. Avrupa Konseyi (Zirve) ise devlet ve hükümet başkanlarından oluşur, genel siyasi yönü belirler ama doğrudan yasa yapmaz. Olağan yasama usulünde her iki yasama organının da onayı gerektiğinden ikili denge mekanizması işler. KPSS'de sıkça karıştırılan 'Avrupa Konseyi' (Council of Europe, Strasbourg merkezli BM dışı örgüt) ile 'AB Konseyi' (Council of the EU) farklı kurumlardır.

25. Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin (UCM) yargı yetkisine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) UCM'nin yargı yetkisi Roma Statüsü'ne taraf olan devletlerin vatandaşları ile bu devletlerin topraklarında işlenen suçları kapsar.
• B) UCM yalnızca devletleri değil bireyleri yargılar.
• C) UCM, soykırım, insanlığa karşı suçlar, savaş suçları ve saldırı suçu gibi uluslararası suçları yargılar.
• D) Bir devlet Roma Statüsü'ne taraf olmasa bile BM Güvenlik Konseyi davayı UCM'ye sevk edebilir.
• E) UCM'nin yargı yetkisi ulusal mahkemelere göre önceliklidir; devletler önce UCM'ye başvurmak zorundadır. ✓

UCM 'tamamlayıcılık ilkesi'ne dayanır: Ulusal mahkemelerin önceliği vardır. UCM ancak ulusal yargının isteksiz ya da yetersiz kaldığı durumlarda devreye girer. Dolayısıyla UCM'nin ulusal mahkemelere göre öncelikli yetkiye sahip olduğunu söyleyen E seçeneği yanlıştır. Diğer şıklar doğrudur: UCM bireyleri yargılar, Roma Statüsü'ne taraf devletler ve BM GK sevki ile yetki kullanabilir, soykırım dahil dört suç kategorisini kapsar.