VATANDASLIK - yargi organlari (Bölüm 1)

1. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'na göre yargı yetkisi kimin adına kullanılır?

• A) Devlet adına
• B) Türk Milleti adına ✓
• C) Cumhurbaşkanı adına
• D) Türkiye Büyük Millet Meclisi adına
• E) Bakanlar Kurulu adına

Anayasa'nın 9. maddesine göre yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır.

2. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de yüksek mahkemeler arasında yer almaz?

• A) Ağır Ceza Mahkemesi ✓
• B) Danıştay
• C) Anayasa Mahkemesi
• D) Sayıştay
• E) Yargıtay

Ağır Ceza Mahkemesi, adli yargı içinde yer alan ilk derece bir mahkemedir; yüksek mahkeme değildir. Yargıtay, Danıştay, Sayıştay ve Anayasa Mahkemesi ise yüksek mahkemeler arasındadır.

3. Anayasa Mahkemesi kaç üyeden oluşur?

• A) 15 ✓
• B) 13
• C) 17
• D) 9
• E) 11

2010 anayasa değişikliğiyle Anayasa Mahkemesi'nin üye sayısı 11'den 15'e çıkarılmıştır. Mahkeme, 12 asıl ve 3 yedek üyeden oluşur; ancak toplam üye sayısı 15'tir.

4. Adli yargıda temyiz mercii olarak görev yapan yüksek mahkeme aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Uyuşmazlık Mahkemesi
• B) Askeri Yargıtay
• C) Anayasa Mahkemesi
• D) Yargıtay ✓
• E) Danıştay

Yargıtay, adli yargıda verilen karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. Adli yargı alanındaki temyiz başvuruları Yargıtay'a yapılır.

5. İdare mahkemelerinin kararlarını temyiz yoluyla inceleyen yüksek mahkeme hangisidir?

• A) Danıştay ✓
• B) Yargıtay
• C) Sayıştay
• D) Anayasa Mahkemesi
• E) Bölge Adliye Mahkemesi

Danıştay, idari yargının en üst merciidir. İdare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinin kararları, temyiz yoluyla Danıştay tarafından incelenir.

6. Anayasa Mahkemesi Başkanı nasıl seçilir?

• A) Kendi üyeleri arasından dört yıllık süre için seçilir ✓
• B) Cumhurbaşkanı tarafından atanır
• C) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı tarafından atanır
• D) TBMM tarafından seçilir
• E) Bakanlar Kurulu tarafından önerilir

Anayasa Mahkemesi Başkanı, mahkeme üyeleri arasından gizli oyla ve dört yıllık süre için seçilir. Aynı kişi iki defa başkan seçilebilir.

7. Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) kaç üyeden oluşur?

• A) 13 ✓
• B) 11
• C) 9
• D) 7
• E) 15

2017 anayasa değişikliğiyle yeniden düzenlenen HSK, 13 üyeden oluşmaktadır. Kurulun başkanı Adalet Bakanıdır; Adalet Bakanlığı Müsteşarı da kurulun doğal üyesidir.

8. Kamu kurum ve kuruluşlarının hesaplarını denetleyen ve kesin hükme bağlayan yüksek mahkeme hangisidir?

• A) Yargıtay
• B) Uyuşmazlık Mahkemesi
• C) Sayıştay ✓
• D) Danıştay
• E) Anayasa Mahkemesi

Sayıştay; devlet gelir ve giderlerini, kamu idarelerinin hesaplarını denetler ve kesin hükme bağlar. Aynı zamanda TBMM adına denetim yapan bir yargı organıdır.

9. Anayasa Mahkemesi'nde soyut norm denetimi kimler tarafından başlatılabilir?

• A) Yalnızca Cumhurbaşkanı
• B) Bakanlar Kurulu ve Cumhurbaşkanı
• C) Cumhurbaşkanı, iktidar ve ana muhalefet partisi meclis grupları ile üye tam sayısının en az beşte biri oranındaki milletvekilleri ✓
• D) Yalnızca TBMM
• E) Herhangi bir vatandaş

Soyut norm denetiminde iptal davası açma hakkı; Cumhurbaşkanı'na, iktidar partisi ile ana muhalefet partisi meclis gruplarına ve TBMM üye tam sayısının en az beşte biri kadar milletvekiline tanınmıştır.

10. Uyuşmazlık Mahkemesi'nin görevi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Devlet memurlarını yargılamak
• B) Milletvekillerini yargılamak
• C) Anayasa değişikliklerini denetlemek
• D) Adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemek ✓
• E) Seçim uyuşmazlıklarını çözmek

Uyuşmazlık Mahkemesi, adli, idari ve askeri yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözüme kavuşturmak amacıyla kurulmuş özel bir yüksek mahkemedir.

11. Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru hakkı hangi anayasa değişikliğiyle getirilmiştir?

• A) 2010 değişiklikleriyle ✓
• B) 2001 değişiklikleriyle
• C) 1982 Anayasası'nın ilk haliyle
• D) 2004 değişiklikleriyle
• E) 2017 değişiklikleriyle

Bireysel başvuru (anayasa şikâyeti) hakkı, 2010 yılında yapılan anayasa referandumuyla 148. maddeye eklenerek 2012 yılından itibaren uygulamaya girmiştir.

12. Anayasa Mahkemesi, kanunların anayasaya aykırı olduğuna karar verdiğinde bu karar ne zaman yürürlüğe girer?

• A) TBMM'nin onaylamasıyla
• B) Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihten itibaren en geç bir yıl içinde ✓
• C) Cumhurbaşkanı'nın imzalamasıyla
• D) Kararın açıklandığı gün
• E) Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihten itibaren hemen

İptal kararları, Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihten itibaren yürürlüğe girer. Mahkeme, gerekli gördüğü hâllerde yürürlüğe girme tarihini ayrıca belirleyebilir; ancak bu süre Resmî Gazete'de yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.

13. Türkiye'de idari yargı sisteminde ilk derece mahkemeleri aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Yargıtay ve Danıştay
• B) Sulh Hukuk Mahkemesi ve Sulh Ceza Mahkemesi
• C) Asliye Hukuk Mahkemesi ve Ağır Ceza Mahkemesi
• D) İdare Mahkemesi ve Vergi Mahkemesi ✓
• E) Bölge Adliye Mahkemesi ve Bölge İdare Mahkemesi

İdari yargıda ilk derece mahkemeleri; idare mahkemeleri ve vergi mahkemeleridir. Bölge idare mahkemeleri ise idari yargıda ikinci derece (istinaf) mahkemesi olarak görev yapar.

14. Anayasa Mahkemesi üyelerinin görev süresi kaç yıldır?

• A) 12 yıl
• B) 6 yıl
• C) 8 yıl
• D) 4 yıl
• E) 10 yıl ✓

2010 anayasa değişikliğiyle Anayasa Mahkemesi üyelerinin görev süresi 12 yıldan 12 yıla sabitlenmiştir; doğru yanıt 12 yıldır. Üyeler aynı görev için bir daha seçilemez ve 65 yaşını doldurunca emekliye ayrılır.

15. Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru hakkında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

• A) Bireysel başvuru yolu 2010 anayasa değişiklikleriyle Türk hukukuna girmiştir.
• B) Anayasa Mahkemesi, bireysel başvuru üzerine yasanın iptaline doğrudan hükmedebilir. ✓
• C) Olağanüstü hal kapsamındaki Cumhurbaşkanlığı kararnameleri bireysel başvuruya konu olamaz.
• D) Yalnızca gerçek kişiler değil, tüzel kişiler de başvurabilir.
• E) Başvuru için iç hukuk yollarının tüketilmiş olması zorunludur.

Bireysel başvuruda Anayasa Mahkemesi, bir kanunun anayasaya aykırılığına doğrudan hükmedemez; yalnızca temel hakkın ihlal edilip edilmediğini denetler ve ihlalin giderilmesi için yeniden yargılama yapılmasına ya da tazminata karar verebilir. Kanunların iptali için ayrı bir iptal davası açılması gerekir. Diğer seçenekler doğrudur.

16. Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) HSK kararları yargı denetimine tabidir.
• B) HSK, hâkim ve savcıların disiplin işlemlerini yürütür ancak meslekten ihraç kararı veremez.
• C) HSK Başkanı, kurul üyeleri tarafından kendi aralarından seçilir.
• D) Adalet Bakanı HSK'nın doğal başkanıdır. ✓
• E) HSK üyelerinin tamamı Cumhurbaşkanı tarafından atanır.

2017 anayasa değişikliklerinin ardından Adalet Bakanı, HSK'nın doğal başkanı olmaya devam etmektedir. Adalet Bakanlığı Müsteşarı ise doğal üyedir. HSK kararları kural olarak yargı denetimine tabi değildir; meslekten ihraç dahil disiplin kararları verebilir. Üyelerin bir kısmı Cumhurbaşkanı, diğerleri TBMM tarafından seçilir; dolayısıyla tamamının Cumhurbaşkanı'nca atandığı ifadesi yanlıştır.

17. Danıştay'ın görevleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

• A) Başbakanlık ve Bakanlıklarca gönderilen kanun tasarıları hakkında görüş bildirmek
• B) İdare ve vergi mahkemelerinin yargı çevresi dışında kalan uyuşmazlıklara ilk derece mahkemesi sıfatıyla bakmak
• C) İmtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerini incelemek
• D) Cumhurbaşkanlığı kararnamelerini re'sen iptal etmek ✓
• E) İdare mahkemelerince verilen kararları temyizen incelemek

Danıştay, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerini re'sen iptal etme yetkisine sahip değildir; bu tür kararnamelerin anayasaya aykırılığı Anayasa Mahkemesi'nde ileri sürülebilir. Diğer seçenekler Anayasa'nın 155. maddesi ile Danıştay Kanunu kapsamında Danıştay'ın gerçek görevleri arasında yer almaktadır.

18. Aşağıdaki uyuşmazlıklardan hangisi adli yargı değil idari yargı düzeninde çözüme kavuşturulur?

• A) Marka tescilinden doğan hak ihlali davası
• B) Bir belediyenin yıkım kararına karşı açılan iptal davası ✓
• C) İşçi ile işveren arasındaki iş akdinin feshine ilişkin dava
• D) Haksız fiil sonucu ölüm nedeniyle yakınlarının açtığı tazminat davası
• E) İki özel şirket arasındaki kira sözleşmesinden doğan alacak davası

Belediyelerin yıkım kararı gibi idari işlemlere karşı açılan iptal ve tam yargı davaları idare mahkemelerinde görülür; bu alan idari yargı düzenine aittir. Diğer seçeneklerin tamamı (özel hukuk sözleşmeleri, haksız fiil tazminatları, marka hakları, iş uyuşmazlıkları) adli yargı kapsamında değerlendirilir.

19. Anayasa Mahkemesi'nin oluşumu ve çalışma usulüne ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Üyeler 12 yıl görev yapar; bu süreyi dolduranlar bir kez daha seçilebilir.
• B) Üyelerin tamamını TBMM seçer.
• C) Anayasa Mahkemesi, 17 üyeden oluşur.
• D) Anayasa Mahkemesi Başkanı, Cumhurbaşkanı tarafından doğrudan atanır.
• E) Anayasa Mahkemesi, 12 asıl ve 4 yedek üyeden oluşur. ✓

Anayasa'nın 146. maddesine göre Anayasa Mahkemesi 12 asıl ve 4 yedek üyeden oluşur. Üyeler 12 yıl görev yapar; bu süreyi dolduran ya da 65 yaşını tamamlayan üye tekrar seçilemez. Üyeler; Cumhurbaşkanı ve TBMM tarafından farklı kontenjanlardan seçilir, Başkan üyeler arasından Cumhurbaşkanı tarafından atanmaz, Mahkeme kendi içinden Başkanı seçer.

20. Yargıtay ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Adli yargı alanındaki ilk derece mahkemelerinin kararlarını temyizen inceler.
• B) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Cumhuriyet Başsavcıvekili TBMM Genel Kurulu tarafından seçilir. ✓
• C) Cumhurbaşkanı, bakanlar ve bazı yüksek yargı mensuplarını göreviyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılar.
• D) Yargıtay, içtihat birliğini sağlamak amacıyla Büyük Genel Kurul toplantısı yapabilir.
• E) Yargıtay üyeleri HSK tarafından seçilir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Cumhuriyet Başsavcıvekili, Yargıtay üyeleri arasından Cumhurbaşkanı tarafından atanır; TBMM tarafından seçilmez. Yargıtay üyeleri ise HSK tarafından seçilmektedir. Diğer şıklardaki bilgiler doğrudur.

21. Olağanüstü dönem kararname yetkisi ve yargısal denetim bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Olağanüstü hal KHK'ları Anayasa Mahkemesi'nce şekil ve esas yönünden denetlenebilir.
• B) Olağanüstü hal KHK'ları TBMM onayından geçmeksizin yürürlükte kalamaz.
• C) Olağanüstü hal süresi her uzatmada en fazla dört ay olarak belirlenebilir.
• D) Olağanüstü hal kapsamında çıkarılan cumhurbaşkanlığı kararnameleri bireysel başvuruya konu olamaz. ✓
• E) Olağanüstü hal ilanı kararı doğrudan yargısal denetime tabidir.

Anayasa Mahkemesi içtihadı ve 2017 değişikliklerinin ruhu gereği, olağanüstü hal kapsamında alınan tedbirler ve çıkarılan kararnameler bireysel başvuru yoluyla denetlenememektedir; bu, Anayasa'nın 148. maddesinin 3. fıkrasındaki açık bir istisnadır. Olağanüstü hal ilanı kararı siyasi nitelikte olup doğrudan yargısal denetime konu değildir; TBMM tarafından onaylanır. Uzatmalar TBMM kararıyla ve her seferinde en fazla dört ay için değil dört aylık dönemler hâlinde yapılır.

22. Uyuşmazlık Mahkemesi hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Anayasa Mahkemesi ile Yargıtay arasındaki yetki çatışmalarını da çözer.
• B) Uyuşmazlık Mahkemesi'nin başkanlığını Danıştay Başkanı yürütür.
• C) Adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözer. ✓
• D) Uyuşmazlık Mahkemesi yalnızca hüküm uyuşmazlıklarına bakar; görev uyuşmazlıklarına bakmaz.
• E) Uyuşmazlık Mahkemesi kararları, ilgili mahkemeler tarafından temyize taşınabilir.

Uyuşmazlık Mahkemesi, adli, idari ve askeri yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak karara bağlar (Anayasa m.158). Mahkeme başkanlığını Anayasa Mahkemesi'nin belirlediği bir üye yürütür; Danıştay Başkanı değil. Kararlar kesin olduğundan temyize konu olamaz. Hem görev hem hüküm uyuşmazlıklarına bakılır.

23. Türkiye'de hâkimlik teminatı kapsamında aşağıdakilerden hangisi güvence altındadır?

• A) Hâkimler, görevde oldukları sürece hiçbir koşulda görevden uzaklaştırılamazlar.
• B) Bir mahkeme veya kadronun kaldırılması nedeniyle hâkimlerin aylık ve özlük hakları korunur. ✓
• C) Hâkimler, kendileri istemedikçe 65 yaşından önce emekliye ayrılamaz.
• D) Disiplin cezası alan hâkimler, ceza süresince yargılama yapamaz ancak maaşlarını almaya devam eder.
• E) Hâkimler, görevleriyle ilgili suçlamalar karşısında yargılanmaktan muaf tutulur.

Anayasa'nın 139. maddesine göre hâkim ve savcılar, mahkeme veya kadroların kaldırılması nedeniyle görevsiz bırakılsalar bile aylık ve özlük haklarından yoksun kılınamazlar. Bu düzenleme hâkimlik teminatının özünü oluşturur. Hâkimler, yasal koşullar gerçekleştiğinde görevden uzaklaştırılabilir; 65 yaş ise zorunlu emeklilik yaşıdır. Hâkimler yargılanmaktan muaf değildir; özel usul kurallarına tabi olarak yargılanabilirler.

24. Sayıştay'ın görev ve yetkileri bakımından aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

• A) Özelleştirme kararlarının uygulanmasını denetleyebilir.
• B) Kamu idarelerinin gelir, gider ve mallarını TBMM adına denetler.
• C) Verdikleri kararlar kesin hüküm niteliği taşır.
• D) Sayıştay kararlarına karşı idare mahkemelerinde itiraz yoluna gidilebilir. ✓
• E) Mahkeme sıfatı bulunduğundan verdiği kararlar yargı kararı niteliğindedir.

Sayıştay, Anayasa'nın 160. maddesine göre bir yüksek mahkeme niteliği taşır ve kararları kesin hüküm niteliğindedir. Bu nedenle Sayıştay kararlarına karşı idare mahkemelerine itiraz yolu kapalıdır; yargı yolu anayasal güvence altındaki itiraz yollarıyla sınırlıdır. Sayıştay, TBMM adına denetim yapar; özelleştirme denetimi de görevleri arasında yer alır.

25. Askeri yargı organlarına ilişkin aşağıdakilerden hangisi 2017 sonrası anayasal düzeni doğru yansıtmaktadır?

• A) Askeri yüksek mahkemeler lağvedilmiş; askeri personele ilişkin davalar adli ve idari yargıya devredilmiştir. ✓
• B) Yüce Divan sıfatı artık Askeri Yargıtay tarafından kullanılmaktadır.
• C) Askeri personelin disiplin uyuşmazlıkları Danıştay'da görülmektedir.
• D) Askeri mahkemeler yalnızca savaş dönemlerinde kapatılmıştır.
• E) Askeri Yargıtay hâlâ faaliyetini sürdürmektedir.

2017 anayasa değişiklikleriyle Askeri Yargıtay ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi kaldırılmıştır. Askeri personelin suç ve uyuşmazlıklarına ilişkin davalar artık genel adli ve idari yargı mahkemelerinde görülmektedir. Savaş döneminde askeri mahkemelerin kurulabileceğine dair hüküm Anayasa'da yer almakla birlikte barış döneminde askeri yüksek mahkemeler artık mevcut değildir.