VATANDASLIK - yasama tbmm (Bölüm 3)

1. Anayasa değişikliklerine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) Cumhurbaşkanı, Anayasa değişikliklerini Anayasa Mahkemesi'ne gönderemez; yalnızca referanduma sunabilir.
• B) Anayasa değişikliği teklifleri komisyon aşaması olmaksızın doğrudan Genel Kurul'a gelir.
• C) Anayasa değişikliklerinde her madde için iki tur oylama yapılır.
• D) TBMM üye tam sayısının üçte ikisi ile kabul edilen değişiklik referanduma götürülmeden yürürlüğe girer.
• E) Anayasa değişikliği teklifi en az 100 milletvekili tarafından verilebilir. ✓

Anayasa'nın 175. maddesine göre Anayasa değişikliği teklifi TBMM üye tam sayısının en az üçte biri, yani en az 200 milletvekili tarafından yazıyla yapılabilir. A şıkkı '100 milletvekili' dediği için yanlıştır. Değişiklikler, üçte iki çoğunlukla kabul edilirse Cumhurbaşkanı referanduma sunabilir; beşte üç ile üçte iki arasındaki çoğunlukta ise referandum zorunludur. Üçte iki çoğunlukla kabul edilen ve Cumhurbaşkanı'nın referanduma götürmediği değişiklik yürürlüğe girer; bu nedenle C şıkkı yanıltıcıdır ama A doğrudan yanlış bilgi içerdiğinden doğru yanıt A'dır.

2. TBMM'de gensoru uygulamasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) Gensoru yalnızca siyasi parti grupları tarafından verilebilir.
• B) Gensoru, Cumhurbaşkanı hakkında da açılabilir.
• C) Gensoru görüşmeleri sonucunda güvensizlik oyu verilmesi mümkündür. ✓
• D) Gensoru gündemine alınıp alınmaması Genel Kurul'un gizli oyuyla belirlenir.
• E) Gensoru önergesi en az elli milletvekili tarafından imzalanmalıdır.

Anayasa'nın 99. maddesine göre gensoru, siyasi parti grupları veya en az yirmi milletvekili tarafından verilebilir (A ve E yanlış). Gensoru yalnızca Bakanlar Kurulu veya bakanlar hakkında açılabilir; Cumhurbaşkanı hakkında gensoru açılamaz (D yanlış). Gensoru görüşmeleri sonucunda güvensizlik oyu verilebilir ve bakanın ya da Bakanlar Kurulu'nun düşürülmesi sağlanabilir (C doğru). Gündemine alınması açık oyla kararlaştırılır, gizli oyla değil (B yanlış). Ancak 2017 değişikliğiyle Bakanlar Kurulu kaldırıldığından gensoru artık bireysel bakanlar için geçerlidir.

3. Milletvekili seçilme yeterliliğiyle ilgili aşağıdaki koşulların hangisi Anayasa'da yer almamaktadır?

• A) Kısıtlı olmamak
• B) Askerlik hizmetini yapmış olmak ya da muaf tutulmuş olmak
• C) Türk vatandaşı olmak
• D) Otuz yaşını doldurmuş olmak
• E) En az ilkokul mezunu olmak ✓

Anayasa'nın 76. maddesine göre milletvekili seçilebilmek için Türk vatandaşı olmak, en az ilkokul mezunu olmak, otuz yaşını doldurmuş olmak, askerlik hizmetini yapmış olmak ya da muaf tutulmuş olmak ve kısıtlı olmamak gibi koşullar aranır. Buna göre 'en az ilkokul mezunu olmak' koşulu Anayasa'da yer almaktadır; yani C şıkkı bir tuzaktır. Dikkat edilirse D şıkkındaki 'askerlik hizmetini yapmış olmak' Anayasa metninde yer alan bir koşul iken günümüzde bu koşul 76. maddeden çıkarılmıştır. Dolayısıyla D şıkkı Anayasa'da artık yer almayan koşuldur.

4. Aşağıdaki işlemlerden hangisi kanun hükmünde kararname ile düzenlenemez?

• A) Devlet denetleme kuruluşlarının işleyişi
• B) Bakanlıkların kurulması, kaldırılması ve görevleri
• C) Temel haklar, kişi hakları ve ödevler ile siyasi haklar ve ödevler ✓
• D) Cumhurbaşkanlığı teşkilatı
• E) Üst kademe kamu yöneticilerinin atanması

Anayasa'nın 104. maddesine göre Cumhurbaşkanlığı kararnameleri; Anayasa'nın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile dördüncü bölümde yer alan siyasi haklar ve ödevleri düzenleyemez. Ayrıca kanunla açıkça düzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz. Bu nedenle D şıkkındaki temel haklar ve siyasi haklar alanı kanun hükmünde kararname ile düzenlenemez.

5. Meclis araştırması ve Meclis soruşturması arasındaki farka ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) Meclis soruşturması sonuçlarının uygulanması Danıştay'ın onayına bağlıdır.
• B) Her iki yol da yalnızca siyasi parti gruplarına tanınmıştır.
• C) Meclis araştırması belirli bir konuyu incelemek amacıyla açılırken Meclis soruşturması Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında cezai soruşturma başlatılmasını sağlayabilir. ✓
• D) Meclis soruşturması belirli bir konuyu incelemek için açılırken Meclis araştırması bakanlar hakkında cezai soruşturma başlatılmasını sağlayabilir.
• E) Meclis araştırması yalnızca iktidar partisi tarafından açılabilirken Meclis soruşturması muhalefet tarafından açılabilir.

Meclis araştırması (Anayasa md. 98), belli bir konuda bilgi edinmek amacıyla yapılan incelemedir; siyasi parti grupları veya en az yirmi milletvekili tarafından istenebilir. Meclis soruşturması (Anayasa md. 100) ise Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında cezai soruşturma ve kovuşturma açılmasına yol açabilecek özel bir denetim yoludur. C şıkkı bu ayrımı doğru biçimde tanımlamaktadır. Soruşturma sonucunda konu Yüce Divan'a (Anayasa Mahkemesi) gönderilebilir.

6. Anayasa'ya göre TBMM'nin kanun yapma süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) Kanun teklifleri yalnızca milletvekilleri tarafından verilebilir.
• B) Cumhurbaşkanı, kanun teklif etme yetkisine sahip değildir. ✓
• C) Komisyonların kabul ettiği kanun metni Genel Kurul'da değiştirilemez.
• D) Bütçe kanun teklifi, Maliye Bakanlığı tarafından doğrudan TBMM'ye sunulur.
• E) Kanun teklifleri Türkçe olmak zorunda değildir.

2017 Anayasa değişikliğiyle yürütme yetkisi Cumhurbaşkanı'na verilmiş, Bakanlar Kurulu kaldırılmıştır. Buna göre artık kanun tasarısı (hükümet tasarısı) usulü ortadan kalkmış ve kanun teklifleri yalnızca milletvekilleri tarafından verilebilir hâle gelmiştir. Cumhurbaşkanı'nın kanun teklif etme yetkisi Anayasa'da düzenlenmemiştir; dolayısıyla C şıkkı doğrudur. Bütçe teklifi ise Cumhurbaşkanı tarafından TBMM'ye sunulur (D yanlış). Komisyonların kabul ettiği metinler Genel Kurul'da değiştirilebilir (B yanlış).

7. Aşağıdaki ifadelerden hangisi, TBMM'nin olağanüstü hâl dönemindeki konumunu doğru biçimde açıklamaktadır?

• A) Olağanüstü hâl, Cumhurbaşkanı tarafından ilan edilir; ancak TBMM'nin onayına sunulmaz.
• B) Cumhurbaşkanı olağanüstü hâl ilan edebilir; TBMM bu süreyi uzatabilir, kısaltabilir veya kaldırabilir. ✓
• C) Olağanüstü hâl en fazla altı ay sürebilir ve bu süre uzatılamaz.
• D) Olağanüstü hâl döneminde TBMM toplanamaz; yürütme organı tek başına karar alır.
• E) Olağanüstü hâlde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri Anayasa Mahkemesi denetimine tabi değildir.

Anayasa'nın 119. maddesine göre Cumhurbaşkanı, olağanüstü hâl ilan edebilir; bu karar derhal TBMM'nin onayına sunulur. TBMM olağanüstü hâl süresini değiştirebilir, kısaltabilir veya tamamen kaldırabilir. Her defasında dört ayı geçmemek üzere uzatılabilir; sivil hayatta uygulanacak olağanüstü hâl süresi başlangıçta altı ayı geçemez. Dolayısıyla C şıkkı doğrudur. E şıkkı yanıltıcıdır; olağanüstü hâl kararnameleri şekil dışında Anayasa Mahkemesi denetimine konu olmaz, ancak bu mutlak bir muafiyet değildir.

8. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde bir kanun teklifinin komisyondan geçtikten sonra Genel Kurul'da görüşülmesi sırasında, milletvekilleri hangi aşamada önerge verebilir?

• A) Hem tümü üzerindeki görüşmeler hem de madde görüşmeleri sırasında ✓
• B) Yalnızca madde görüşmeleri sırasında
• C) Yalnızca kanun teklifi komisyona sevk edilmeden önce
• D) Yalnızca tümü üzerindeki görüşmeler sırasında
• E) Önerge verilemez, yalnızca sözlü görüş bildirilebilir

TBMM İç Tüzüğü'ne göre Genel Kurul görüşmelerinde milletvekilleri hem kanunun tümü üzerindeki görüşmeler sırasında hem de maddeler tek tek ele alınırken önerge verebilir. Madde görüşmelerinde verilen önergeler o maddenin değiştirilmesini, çıkarılmasını ya da yeni bir madde eklenmesini talep edebilir.

9. Cumhurbaşkanı tarafından bir kanun, bir daha görüşülmek üzere TBMM'ye geri gönderildiğinde, TBMM bu kanunu aynen kabul etmek için hangi çoğunlukla karar almalıdır?

• A) Toplantıya katılanların üçte ikisi
• B) Üye tam sayısının salt çoğunluğu (301 oy) ✓
• C) Toplantıya katılanların salt çoğunluğu
• D) Üye tam sayısının dörtte üçü (450 oy)
• E) Üye tam sayısının üçte ikisi (400 oy)

Anayasa'nın 89. maddesine göre Cumhurbaşkanı geri gönderdiği kanunu TBMM, üye tam sayısının salt çoğunluğuyla (600 üyenin 301'i) aynen kabul ederse kanun Cumhurbaşkanı tarafından yayımlanmak zorundadır. Bütçe kanunları geri gönderilemez.

10. TBMM'de meclis soruşturması ile meclis araştırması arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Her ikisi de yürütme organını denetleme amacı taşımaz; yalnızca yasal boşlukları tespit etmek için kullanılır
• B) Meclis araştırması sonucunda ilgili bakan görevden alınabilir; meclis soruşturması böyle bir yaptırım içermez
• C) Meclis araştırması yalnızca muhalefet tarafından açılabilirken meclis soruşturması iktidar tarafından açılır
• D) Meclis soruşturması yalnızca Cumhurbaşkanı hakkında açılabilir
• E) Meclis soruşturması Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında cezai sorumluluk doğurabilecek bir denetim aracıdır; meclis araştırması ise belirli bir konuyu incelemek amacıyla yapılan ön incelemedir ✓

Meclis araştırması (Anayasa m.98), belli bir konuda bilgi edinmek amacıyla yapılan incelemedir ve tüm siyasi parti grupları talep edebilir. Meclis soruşturması ise Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında Yüce Divan'a sevk edilip edilmeyeceğini belirlemek amacıyla yapılan ve cezai sonuçları olabilecek özel bir denetim aracıdır (Anayasa m.106).

11. Anayasa'ya göre TBMM seçimleri zamanından önce yenilenebilir. Bu konuda aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) Cumhurbaşkanı TBMM seçimlerinin yenilenmesine karar verirse yalnızca TBMM seçimleri yapılır, Cumhurbaşkanı görevine devam eder
• B) Seçimler yalnızca TBMM'nin üye tam sayısının dörtte üç çoğunluğuyla alacağı kararla yenilenebilir
• C) Yalnızca Cumhurbaşkanı seçimlerin yenilenmesine karar verebilir ve bu durumda yalnızca TBMM seçimleri yenilenir
• D) TBMM, üye tam sayısının beşte üç çoğunluğuyla seçimlerin yenilenmesine karar verirse hem TBMM hem de Cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yenilenir ✓
• E) Seçimlerin yenilenmesi kararı Anayasa Mahkemesi onayına tabidir

Anayasa'nın 116. maddesine göre TBMM, üye tam sayısının beşte üç (360) çoğunluğuyla seçimlerin yenilenmesine karar verirse ya da Cumhurbaşkanı seçimlerin yenilenmesine karar verirse, her iki seçim (TBMM ve Cumhurbaşkanlığı) birlikte yenilenir. Yani seçimler birbirinden bağımsız yenilenememekte, ikisi eş zamanlı yapılmaktadır.

12. TBMM Başkanı seçimiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Dördüncü oylamada en fazla oy alan iki aday arasında seçim yapılır
• B) İlk iki oylamada üye tam sayısının üçte iki çoğunluğu aranır
• C) Üçüncü oylamada üye tam sayısının salt çoğunluğu yeterlidir
• D) TBMM Başkanlık Divanı, her yasama döneminin başında seçilir
• E) TBMM Başkanı, yasama dokunulmazlığından yararlanamaz ✓

TBMM Başkanı da diğer milletvekilleri gibi yasama dokunulmazlığından yararlanır. Anayasa'nın 83. maddesi milletvekillerini dokunulmazlık kapsamında korur; Başkanlık bu hakkı ortadan kaldırmaz. Diğer şıklar doğrudur: ilk iki turda 2/3, üçüncü turda salt çoğunluk, dördüncü turda en çok oy alan iki aday yarışır ve Başkanlık Divanı her yasama döneminin başında seçilir.

13. Olağanüstü hal döneminde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) TBMM bu kararnameleri denetleyemez çünkü olağanüstü hal süresince yasama yetkisi askıya alınır
• B) Bu kararnamelerin TBMM'ye sunulması zorunlu değildir
• C) Olağanüstü hal kararnameleri ile temel haklar tamamen kaldırılabilir
• D) Bu kararnameler yalnızca Anayasa Mahkemesi denetimine tabidir, TBMM denetleyemez
• E) Bu kararnameler Resmî Gazete'de yayımlandığı gün yürürlüğe girer ve TBMM'ye sunulur; TBMM tarafından onaylanmazsa yürürlükten kalkar ✓

Anayasa'nın 119. maddesine göre olağanüstü hal süresince çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri Resmî Gazete'de yayımlanır ve aynı gün TBMM'nin onayına sunulur. TBMM tarafından onaylanmayan kararnameler yürürlükten kalkar. Ayrıca bu kararnamelerle temel haklar sınırlandırılabilir ancak tamamen kaldırılamaz; Anayasa'nın 15. maddesi bu konudaki sınırları belirler.

14. Bir milletvekilinin yasama dokunulmazlığının kaldırılabilmesi için aşağıdaki hangi koşulun sağlanması gerekir?

• A) İlgili milletvekilinin bağlı olduğu siyasi parti grubunun onayı ve ardından Genel Kurul kararı
• B) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın talebi üzerine Anayasa Mahkemesi kararı
• C) Yalnızca TBMM Genel Kurulu'nun üye tam sayısının beşte üç çoğunluğuyla alacağı karar
• D) Anayasa Mahkemesi'nin onayı ve TBMM Genel Kurulu'nun üye tam sayısının salt çoğunluğuyla alacağı karar
• E) Yalnızca TBMM Genel Kurulu'nun üye tam sayısının salt çoğunluğuyla alacağı karar ✓

Anayasa'nın 83. maddesine göre bir milletvekilinin yasama dokunulmazlığının kaldırılması TBMM Genel Kurulu'nun üye tam sayısının salt çoğunluğunun (301 oy) kararıyla mümkündür. Anayasa Mahkemesi onayı gerekmez; Yargıtay ya da savcılık doğrudan bu kararı verme yetkisine sahip değildir. Siyasi parti grubunun onayı da bir ön koşul değildir.

15. TBMM'nin gizli oturum yapabilmesi için hangi koşul aranır?

• A) Cumhurbaşkanı'nın talebi üzerine Başkanlık Divanı'nın kararı
• B) Hükümetin talebi veya en az yirmi milletvekilinin yazılı önergesi üzerine Genel Kurul'un salt çoğunlukla kararı ✓
• C) TBMM Başkanı'nın tek başına alacağı karar
• D) Tüm siyasi parti gruplarının mutabık kalması
• E) Anayasa Mahkemesi'nin ulusal güvenlik gerekçesiyle vereceği karar

TBMM İç Tüzüğü'ne göre gizli oturum yapılabilmesi için ya Bakanlar Kurulu/Cumhurbaşkanlığı makamının talebi ya da en az yirmi milletvekilinin yazılı önergesi gerekmekte, ardından Genel Kurul'un salt çoğunlukla karar alması aranmaktadır. TBMM Başkanı tek başına bu kararı veremez; Anayasa Mahkemesi'nin bu konuda bir yetkisi yoktur.

16. Kanun hükmünde kararname (KHK) ile Cumhurbaşkanlığı kararnamesi arasındaki en temel farklardan biri aşağıdakilerden hangisidir?

• A) KHK'lar Anayasa Mahkemesi denetimine tabi değildi; Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ise tabidir
• B) Cumhurbaşkanlığı kararnameleri temel hakları düzenleyebilirken KHK'lar düzenleyemezdi
• C) KHK'lar TBMM'nin yetki kanununa dayanarak çıkarılırdı; Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ise doğrudan Anayasa'dan doğan bir yetkiyle çıkarılır ✓
• D) KHK'lar yalnızca olağanüstü dönemlerde çıkarılabilirken Cumhurbaşkanlığı kararnameleri her zaman çıkarılabilir
• E) İki düzenleme arasında hukuki açıdan hiçbir fark yoktur

Eski parlamenter sistemde KHK'lar TBMM'nin bir yetki kanunuyla verdiği yetkiye dayanarak Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılırdı. 2017 anayasa değişiklikleriyle birlikte gelen Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nde ise Cumhurbaşkanlığı kararnameleri doğrudan Anayasa'nın 104. maddesinden kaynaklanan bir yetkiyle, yetki kanununa gerek duyulmaksızın çıkarılır. Her iki düzenleme de Anayasa Mahkemesi denetimine tabidir.

17. Milletvekilliği düşmesine neden olan durumlar arasında hangisi Anayasa'da açıkça yer almaz?

• A) Devlet ihalelerine katılmak
• B) Seçilmeye engel bir suçtan kesinleşmiş mahkûmiyet kararı
• C) Bağlı olduğu siyasi partinin kapatılması nedeniyle üyeliğin sona ermesi ✓
• D) İstifa
• E) Milletvekilliğiyle bağdaşmayan bir görev veya hizmeti sürdürmekte ısrar etmek

Anayasa'nın 84. maddesi milletvekilliğinin düşmesi hallerini saymaktadır: istifa, milletvekilliğiyle bağdaşmayan görevde ısrar, devlet ihalelerine katılmak, seçilmeye engel suçtan kesinleşmiş hüküm ve yasama dokunulmazlığının kaldırılarak kesinleşen mahkûmiyet bunlar arasındadır. Partinin kapatılması tek başına milletvekilliğini düşürmez; partiden ihraç ya da kapatma kararı otomatik olarak milletvekilliğini sona erdirmez.

18. TBMM'de bütçe kanunu görüşmeleri sürecinde aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

• A) Bütçe tasarısı Cumhurbaşkanı tarafından hazırlanır ve doğrudan Genel Kurul'a sunulur
• B) Bütçe tasarısı TBMM'de reddedilirse bir önceki yılın bütçesi yeni bir kanun çıkarılmaksızın uygulamaya devam eder
• C) Bütçe kanunu Cumhurbaşkanı tarafından geri gönderilebilir
• D) TBMM, bütçe tasarısında gider artırıcı veya gelir azaltıcı değişiklik yapma yetkisine sahiptir
• E) Bütçe tasarısı mali yılbaşından en az yetmiş beş gün önce TBMM'ye sunulur ve Plan ve Bütçe Komisyonu'nda görüşülür ✓

Anayasa'nın 161. ve 162. maddelerine göre bütçe tasarısı en geç mali yılbaşından yetmiş beş gün önce TBMM'ye sunulur ve Plan ve Bütçe Komisyonu'nda görüşülür. Milletvekilleri gider artırıcı veya gelir azaltıcı öneride bulunamazlar (A seçeneği yanlış; bütçeyi Cumhurbaşkanlığı hazırlar ama Plan ve Bütçe Komisyonu'na gönderilir). Bütçe kanunu geri gönderilemez. Bütçe kanunu yeni yılın başına kadar çıkarılamazsa geçici bütçe yapılır, otomatik devam söz konusu değildir.

19. Aşağıdaki yasama işlemlerinden hangisi Anayasa Mahkemesi'nin denetimine tabi değildir?

• A) Kanun hükmünde kararnameler
• B) Uluslararası antlaşmalar ✓
• C) Olağan kanunlar
• D) Cumhurbaşkanlığı kararnameleri
• E) İç tüzük

Anayasa'nın 90. maddesine göre usulüne göre yürürlüğe girmiş uluslararası antlaşmalar hakkında Anayasa Mahkemesi'ne iptal başvurusunda bulunulamaz. Bu antlaşmalar Anayasa denetimine tabi tutulmaz. Kanunlar, iç tüzük, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ve KHK'lar ise Anayasa Mahkemesi'nin denetim alanı içindedir.

20. Yasama sorumsuzluğu ile yasama dokunulmazlığı arasındaki fark aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru biçimde ifade edilmiştir?

• A) Yasama sorumsuzluğu milletvekilliği sona erince de devam eder; dokunulmazlık ise sona erer
• B) İkisi de yalnızca ceza hukukuna yönelik güvencelerdir ve hukuki davalar için geçerli değildir
• C) Yasama sorumsuzluğu milletvekilinin yasama faaliyetleri sırasındaki oy ve sözleri nedeniyle hiçbir şekilde sorumlu tutulamamasını ifade eder; dokunulmazlık ise görev süresince dokunulamaz olduğunu fakat TBMM kararıyla kaldırılabileceğini gösterir ✓
• D) Yasama dokunulmazlığı kaldırılamaz; yalnızca yasama sorumsuzluğu TBMM kararıyla sona erdirilebilir
• E) Yasama sorumsuzluğu geçici bir koruma sağlarken dokunulmazlık kalıcıdır

Anayasa'nın 83. maddesi iki ayrı güvence öngörür: Yasama sorumsuzluğu (mutlak güvence) milletvekilleri oyları ve sözleri nedeniyle hiçbir hukuki ya da cezai yaptırımla karşılaşamaz, bu güvence milletvekilliği sona erse de sürer. Yasama dokunulmazlığı ise görece bir güvence olup TBMM üye tam sayısının salt çoğunluğuyla kaldırılabilir; yalnızca görev süresi boyunca geçerlidir.

21. TBMM, 100 milletvekilinin yazılı talebi üzerine Meclis soruşturması açılmasına karar verirse bu soruşturma hangi organı doğrudan etkileyebilir?

• A) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı
• B) Milletvekilleri
• C) Danıştay üyeleri
• D) Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar ✓
• E) Cumhurbaşkanı

Anayasa'nın 106. maddesine göre meclis soruşturması yalnızca Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında açılabilir. Soruşturma sonucunda TBMM, üye tam sayısının beşte üç çoğunluğuyla ilgili kişileri Yüce Divan'a (Anayasa Mahkemesi) sevk edebilir. Cumhurbaşkanı'nın görevle ilgili suçları için farklı bir meclis soruşturması prosedürü öngörülmüştür (2/3 çoğunluk).

22. 1982 Anayasası'na göre TBMM'nin olağanüstü toplantıya çağrılmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) TBMM Başkanı, TBMM'yi olağanüstü toplantıya çağırabilir.
• B) Bakanlar Kurulu kararıyla da TBMM olağanüstü toplantıya çağrılabilir. ✓
• C) Olağanüstü toplantıda yalnızca toplantıyı gerektiren konu görüşülür.
• D) Üyelerin salt çoğunluğunun yazılı talebi üzerine TBMM olağanüstü toplanır.
• E) Cumhurbaşkanı, TBMM'yi olağanüstü toplantıya çağırabilir.

2017 anayasa değişiklikleriyle Bakanlar Kurulu kaldırılmıştır. Bunun yanı sıra anayasada TBMM'yi olağanüstü toplantıya çağırma yetkisi Cumhurbaşkanı, TBMM Başkanı ve üyelerin salt çoğunluğunun yazılı talebiyle sınırlandırılmıştır. Bakanlar Kurulu böyle bir yetkiye zaten sahip olmamıştır; dolayısıyla E seçeneği hem kurumsal hem de yetkisel açıdan yanlış bir ifadedir.

23. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde bir kanun teklifinin 'reddi' ile 'kadük olması' arasındaki temel fark nedir?

• A) Reddedilen teklif bir yıl, kadük olan teklif iki yıl boyunca yeniden verilemez.
• B) Her ikisi de aynı hukuki sonucu doğurur; ayrım yalnızca prosedüreldir.
• C) Ret, genel kurulun oylamasıyla gerçekleşirken kadük olma, yasama döneminin sona ermesiyle oluşur. ✓
• D) Kadük olan teklifler arşivden silinirken reddedilen teklifler dokümante edilmeye devam eder.
• E) Reddedilen teklif Anayasa Mahkemesi'ne taşınabilirken kadük olan teklif taşınamaz.

Ret, komisyon veya genel kurul aşamasında yapılan oylama sonucunda teklifin kabul edilmemesidir; aktif bir karar sürecinin ürünüdür. Kadük olma ise yasama dönemi sona erdiğinde veya TBMM seçime gidildiğinde komisyonda ya da genel kurul gündeminde bekleyen tekliflerin herhangi bir oylama yapılmaksızın hükümsüz sayılmasıdır. Yeni yasama döneminde söz konusu teklifler yeniden verilmek zorundadır. Bu ayrım salt usule ilişkin değil, hukuki sonuç bakımından da önemlidir.

24. Anayasanın 90. maddesi uyarınca usulüne göre yürürlüğe konulan milletlerarası antlaşmalar hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

• A) Milletlerarası antlaşmalar, anayasa normunun da üzerinde bir hiyerarşik konuma sahiptir.
• B) Tüm milletlerarası antlaşmalar, Anayasa Mahkemesi denetimine tabidir.
• C) Temel hak ve özgürlüklere ilişkin antlaşmalar ile kanunların çatışması hâlinde antlaşma hükümleri esas alınır. ✓
• D) Milletlerarası antlaşmaların onaylanması için her durumda TBMM'nin üçte iki çoğunluğu aranır.
• E) Antlaşmalar, Cumhurbaşkanı tarafından tek başına onaylanıp yürürlüğe konulabilir.

Anayasa'nın 90. maddesine 2004 yılında eklenen fıkrayla, temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi durumunda milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır. Bu hüküm sayesinde söz konusu antlaşmalar kanun üstü bir konuma çıkarılmıştır. Ancak antlaşmalar Anayasa'nın üzerinde değildir ve tamamı Anayasa Mahkemesi denetimine tabi tutulmaz. Olağan antlaşmalarda basit çoğunluk yeterliyken bazı özel durumlarda nitelikli çoğunluk aranmaktadır.

25. TBMM İçtüzüğü'ne göre genel görüşme ile meclis araştırması arasındaki temel ayrım nedir?

• A) Genel görüşme, toplumu ve devleti ilgilendiren belli bir konunun genel kurulda tartışılmasıyken meclis araştırması, belirli bir konuda bilgi edinmek amacıyla yapılan incelemedir. ✓
• B) Genel görüşme sonunda mutlaka bir karar alınırken meclis araştırması sonunda rapor düzenlenmez.
• C) Genel görüşme bir komisyon marifetiyle yürütülürken meclis araştırması genel kurulda açık oturumla gerçekleştirilir.
• D) Meclis araştırması yalnızca muhalefet partileri tarafından açılabilirken genel görüşme iktidar partisi tarafından açılabilir.
• E) Her ikisi de aynı prosedüre tabi olup yalnızca adları farklıdır.

Genel görüşme, toplumu ve devlet faaliyetlerini ilgilendiren belli bir konunun TBMM genel kurulunda görüşülmesidir; herhangi bir komisyon kurulmaz ve sonunda bağlayıcı bir karar alınmaz. Meclis araştırması ise belirli bir konuda bilgi edinmek amacıyla kurulan bir komisyonun sistematik inceleme yaparak rapor hazırlaması sürecidir. İkisi arasındaki temel fark hem yöntem hem de amaç bakımından belirgindir. Her ikisini de iktidar ve muhalefet grupları talep edebilir.