Deneme 11

1. Türkiye, saat birliği sağlamak amacıyla yıl boyunca 45° Doğu boylamındaki Iğdır'ın yerel saatini ortak saat olarak kullanır. Aşağıdaki illerden hangisinde yerel saat ile ulusal saat arasındaki fark en azdır?

• A) Diyarbakır
• B) Gaziantep
• C) Erzurum
• D) Trabzon
• E) Kars ✓

Bir merkezin Iğdır'ın bulunduğu 45° Doğu boylamına uzaklığı azaldıkça yerel saati ile ortak saat arasındaki fark da küçülür. Seçenekler içinde en doğuda ve Iğdır'a en yakın boylamda bulunan il Kars'tır. Daha batıdaki illerde zaman farkı artar.

2. Yazın Balkanlar'daki yüksek basınç ile Anadolu'daki alçak basınç arasında oluşan fark, Ege Denizi'nde kuzeyden güneye doğru bir hava akımı meydana getirir. Bu yerel rüzgâr hangisidir?

• A) Etezyen ✓
• B) Karayel
• C) Samyeli
• D) İmbat
• E) Lodos

Balkanlar'dan Ege'ye doğru yazın kuzeyden esen mevsimlik rüzgâra etezyen denir. İmbat ise gün içinde denizden karaya esen yerel deniz meltemidir. Bu nedenle iki rüzgâr oluşum süresi ve yönü bakımından farklıdır.

3. Kuzeybatı yönünden gelerek Marmara ve Batı Karadeniz'de sıcaklığı düşüren, kışın kar yağışını destekleyebilen rüzgâr hangisidir?

• A) Poyraz
• B) Karayel ✓
• C) Kıble
• D) İmbat
• E) Keşişleme

Karayel kuzeybatıdan eserek soğuk hava getirir. Marmara ve Batı Karadeniz'de sıcaklığın düşmesine, böylece kar yağışı için uygun şartların oluşmasına neden olabilir.

4. Doğu Anadolu'da faylanmayla oluşan Erzurum, Pasinler ve Muş gibi yüksek tektonik ovalar bulunur. Bu ovalarla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Etrafları yüksek dağlarla çevrili olduğundan ulaşım geçitlerle sağlanır.
• B) Yıl içindeki donlu gün sayısı kıyı ovalarına göre fazladır.
• C) Fay hatları üzerinde yer aldıkları için tektonik deprem riski taşırlar.
• D) Kış aylarında çanak şeklindeki bu alanlara soğuk hava çöker.
• E) Tarımsal üretimde makine kullanımı yer şekillerinden dolayı zordur. ✓

Bu ovaların tabanları düz olduğundan tarım makinelerinin kullanımı yer şekilleri nedeniyle zor değildir. Yüksek rakım donlu gün sayısını artırır; çevredeki dağlar ulaşımı geçitlere yönlendirir. Faylı yapıları da deprem riskini yükseltir.

5. İstanbul ve Çanakkale boğazları, Kuvaterner'de eski akarsu vadilerinin deniz altında kalmasıyla oluşmuş ria tipi kıyılardır. Bu oluşum, Türkiye'nin jeolojik geçmişinde aşağıdakilerden hangisinin yaşandığını kanıtlar?

• A) Orojenik hareketlerin kıyı çizgisini değiştirdiğine
• B) Buzul çağlarında deniz seviyesinin alçaldığına
• C) Epirojenik çökme hareketlerinin yaşandığına ✓
• D) İklim değişiklikleriyle akarsu debilerinin arttığına
• E) Şiddetli faylanmalarla grabenlerin sular altında kaldığına

Ria kıyıları, akarsu vadilerinin deniz suları altında kalmasıyla oluşur. Kuvaterner'de Egeid karasının epirojenik olarak çökmesiyle deniz suları eski vadilere ilerlemiş ve boğazlar meydana gelmiştir. Bu oluşum faylanmadan çok geniş alanlı epirojenik çökmenin kanıtıdır.

6. Eski akarsu vadilerinin çökme ya da deniz seviyesinin yükselmesiyle sular altında kalması ria tipi kıyıları oluşturur. Aşağıdaki alanlardan hangisi Türkiye'deki ria kıyılarına örnek değildir?

• A) İstanbul Boğazı
• B) Sinop Hamsilos Koyu
• C) Çanakkale Boğazı
• D) Muğla Menteşe kıyıları
• E) Kaş - Finike arası kıyılar ✓

İstanbul ve Çanakkale boğazları, Hamsilos Koyu ve Menteşe kıyıları ria tipine örnektir. Kaş-Finike arasında ise kıyıya paralel uzanan dağ sıralarının sular altında kalmasıyla Dalmaçya tipi kıyılar gelişmiştir.

7. Türkiye'de yer şekilleri ve iklim koşullarına bağlı olarak farklı doğal afetler öne çıkar. Doğal afetlerin coğrafi dağılışıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Doğu Karadeniz'de eğim ve yağışın fazlalığı kütle hareketlerini yaygınlaştırmıştır.
• B) İç Anadolu'da yaz kuraklığının şiddetli olması orman yangınlarını artırmıştır. ✓
• C) Doğu Anadolu'da yükselti ve kar yağışına bağlı çığ felaketleri yaşanır.
• D) Akdeniz'deki karstik arazilerde yer altı mağaralarının çökmesiyle obruklar oluşur.
• E) Ege Bölgesi'ndeki çöküntü ovalarında tektonik deprem riski yüksektir.

Orman yangını için yaz kuraklığının yanında geniş orman örtüsü de gerekir. İç Anadolu'da kuraklık güçlü olsa da bozkır yaygın olduğundan orman yangınları Akdeniz ve Ege kıyıları kadar fazla değildir. Diğer eşleştirmeler bölgelerin doğal koşullarıyla uyumludur.

8. Türkiye, demografik ve ekonomik koşullara göre farklı dönemlerde farklı nüfus politikaları uygulamıştır. Bu politikalarla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

• A) 1965 yılından sonra aile planlaması uygulamalarına geçilmiştir
• B) Nüfusun niteliğini iyileştirmek tüm dönemlerin ortak amaçlarındandır
• C) 1923-1965 döneminde nüfus artış hızını yükseltici politikalar izlenmiştir
• D) Günümüzde nüfus artış hızını düşürmek temel devlet politikasıdır ✓
• E) 2014 sonrasında nüfus artış hızını artırıcı teşvikler verilmiştir

1923-1965 arasında artırıcı, 1965 sonrasında bir dönem azaltıcı nüfus politikaları uygulanmıştır. Doğurganlığın düşmesi ve nüfusun yaşlanmasıyla 2010'lu yıllardan itibaren doğumları destekleyen teşvikler öne çıkmıştır. Bu nedenle günümüzde temel politikanın nüfus artış hızını düşürmek olduğu söylenemez.

9. Eğitimli ve alanında uzman kişilerin daha iyi çalışma koşulları için başka ülkelere gitmesine beyin göçü denir. Türkiye'nin beyin göçü vermesinin ekonomik gelişme üzerindeki en önemli olumsuz etkisi hangisidir?

• A) Cinsiyet oranlarında belirgin bir dengesizlik yaşanması
• B) Kırsal kesimden kentlere olan iç göçlerin hız kazanması
• C) Toplam nüfus içindeki genç oranının hızla azalması
• D) Nitelikli iş gücü ve yenilikçi üretim potansiyelinin zayıflaması ✓
• E) Nüfus artış hızının eksi değerlere doğru gerilemesi

Beyin göçüyle ülkenin yüksek maliyetlerle yetiştirdiği doktor, mühendis ve bilim insanları başka ülkelere gider. Göç edenlerin sayısı toplam nüfus içinde sınırlı olduğundan demografik göstergeleri büyük ölçüde değiştirmez. Asıl kayıp; teknoloji üretecek, yenilik geliştirecek ve kalkınmayı hızlandıracak nitelikli insan gücünün azalmasıdır.

10. Bisküvi ve şekerleme üretiminden hayvan yemine, kabuklarıyla suni tahta yapımına kadar farklı alanlarda kullanılan ürün hangisidir?

• A) Kanola
• B) Aspir
• C) Yer fıstığı ✓
• D) Kivi
• E) Ayçiçeği

Yer fıstığı bisküvi, pasta ve şekerleme gibi gıdaların üretiminde kullanılır. Yağıyla işleme artıkları yem sanayisinde, kabukları da suni tahta üretiminde değerlendirilebilir.

11. Tarımda makine kullanımının Türkiye genelinde yaygınlaşması aşağıdaki sonuçlardan hangisini doğurmaz?

• A) Kırsal alanda iş gücü ihtiyacının azalmasına
• B) Kırdan kente göçün hızlanmasına
• C) Birim zamanda yapılan iş miktarının artmasına
• D) Tarımsal üretimde iklime bağlı dalgalanmaların artmasına ✓
• E) İşlenebilen tarım alanlarının genişlemesine

Makineleşme tarımsal işleri hızlandırır, iş gücü ihtiyacını azaltır ve bazı yeni alanların tarıma açılmasını kolaylaştırır. İklime bağlı üretim dalgalanmalarının artması ise makine kullanımının bir sonucu değildir.

12. Kapalı alanlarda modern yöntemlerle yapılan besi ve ahır hayvancılığı doğal bitki örtüsüne bağlı değildir; tesislerde pazara yakınlık önem taşır. Aşağıdaki yörelerin hangisinde besi hayvancılığının gelişmesi güçlü pazar olanaklarıyla açıklanır?

• A) Hakkâri Yöresi
• B) Erzurum-Kars Yöresi
• C) Güney Marmara Bölümü ✓
• D) Doğu Karadeniz Bölümü
• E) Teke Yöresi

Besi hayvancılığı hazır yeme dayalı, pazar bağlantısı güçlü bir faaliyettir. Güney Marmara, yoğun nüfuslu sanayi ve hizmet merkezlerine yakın olduğundan büyük bir tüketici pazarına sahiptir. Bu durum besi çiftliklerinin burada gelişmesini destekler. Erzurum-Kars'taki büyükbaş hayvancılık ise pazardan çok gür çayırlara bağlıdır.

13. Aşağıdaki merkez-maden eşleştirmelerinden hangisinde çıkarılan veya işlenen maden yanlış verilmiştir?

• A) Ankara-Beypazarı - Trona
• B) Seydişehir - Bakır ✓
• C) Guleman - Krom
• D) Muş - Barit
• E) Mardin - Fosfat

Seydişehir bakırla değil, boksit yatakları ve alüminyum tesisleriyle öne çıkar. Diğer merkezler karşılarında verilen madenlerin önemli çıkarım alanlarıdır.

14. Aşağıdaki termik santrallerden hangisi elektrik üretiminde taş kömüründen yararlanır?

• A) Soma
• B) Çan
• C) Tunçbilek
• D) Çayırhan
• E) Çatalağzı ✓

Zonguldak'ta bulunan Çatalağzı Termik Santrali taş kömürü kullanır. Soma, Tunçbilek, Çayırhan ve Çan santrallerinin temel enerji kaynağı ise linyittir.

15. Aşağıdaki sanayi kollarından hangisinin kuruluş yerinin seçiminde ham madde kaynağına yakınlık önceliklidir?

• A) Çay ✓
• B) Demir-çelik
• C) Otomotiv
• D) Petrokimya
• E) Makine

Toplanan çay yaprakları kısa sürede işlenmediğinde kalitesini kaybeder. Taşıma süresini kısaltmak amacıyla çay fabrikaları üretim sahalarının yakınına kurulur.

16. Aşağıdaki sanayi tesisi-kuruluş yeri eşleştirmelerinden hangisinde ham madde kaynağına yakınlık temel kuruluş etkeni olmamıştır?

• A) Denizli - Dokuma
• B) Elazığ - Ferrokrom
• C) İskenderun - Demir-çelik ✓
• D) Seydişehir - Alüminyum
• E) Konya - Şeker

İskenderun demir-çelik tesislerinin kuruluşunda maden yataklarına yakınlıktan çok liman ve ulaşım olanakları etkili olmuştur. Demir cevheriyle taş kömürü deniz yoluyla tesise taşınabilmektedir.

17. Kara yolu taşımacılığının Türkiye'de diğer ulaşım türlerinden daha yaygın kullanılmasının başlıca nedeni nedir?

• A) İl ve ilçelerin tamamına ulaşabilen esnek bir ağ sunması ✓
• B) Taşıma kapasitesinin diğer sistemlerden yüksek olması
• C) Diğer ulaşım sistemlerinin her zaman daha pahalı olması
• D) Dinlenme tesislerinin fazla olması
• E) Yatırımların yalnızca kara yollarına yapılması

Kara yolları kapıdan kapıya taşımaya elverişlidir ve yerleşmelerin büyük çoğunluğuna ulaşabilen esnek bir ağ sunar. Yaygınlığının temelinde bu güzergâh ve erişim avantajı bulunur.

18. Türkiye Turizm Stratejisi kapsamında Sapanca, Mudurnu ve Beypazarı hangi turizm gelişim koridoru içinde ele alınmıştır?

• A) İpek Yolu Turizm Koridoru ✓
• B) Zeytin Koridoru
• C) İnanç Turizmi Koridoru
• D) Trakya Kültür Koridoru
• E) Batı Karadeniz Kıyı Koridoru

Tarihî güzergâhları ve geleneksel kent dokularıyla tanınan Sapanca, Mudurnu ve Beypazarı, İpek Yolu Turizm Koridoru içinde değerlendirilmiştir.