Türkiye'nin İklimi ve Bitki Örtüsü 1

1. Türkiye'de görülen Karadeniz iklimini, ülkedeki diğer ana iklim tiplerinden ayıran en temel karakteristik gösterge aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Sıcak ve kurak yazlar
• B) Her mevsim yağış alması ✓
• C) Düşük nem oranı
• D) Yazın da bol yağış alması

Karadeniz iklimini diğer iklim rejimlerinden ayıran en belirgin fark, yağışın yıl genelinde düzenli dağılması ve her mevsim nemli geçmesidir. Bu yağış kararlılığı, bölgede gür orman kuşaklarının oluşmasına zemin hazırlar.

2. Akdeniz iklim sahasında asıl orman örtüsünün yok edilmesi sonucu ortaya çıkan maki florası, genel olarak hangi bitki türlerini bünyesinde barındırır?

• A) Ladin ve Sarıçam
• B) Kayın ve Gürgen
• C) Meşe ve Göknar
• D) Defne ve Yabani Zeytin ✓

Kızılçam, Akdeniz ikliminin birincil orman ağacıdır. Maki ise bu ormanların tahrip edildiği alanlarda gelişen ikincil, kısa boylu ve sert yapraklı çalı topluluğudur. Defne, delice (yabani zeytin), mersin, zakkum ve kocayemiş gibi çalılar maki florasına örnektir.

3. Türkiye'nin İç Anadolu Bölgesi'nde geniş alanlara yayılan doğal ve karakteristik bitki örtüsü aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Maki
• B) Orman
• C) Bozkır ✓
• D) Mera

İç Anadolu Bölgesi'nde ilkbahar yağışlarıyla yeşerip yaz kuraklığıyla sararan kısa boylu ot topluluklarından oluşan bozkır (step) bitki örtüsü egemendir. Bu durum bölgedeki yarı kurak karasal iklimin doğrudan sonucudur.

4. Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin yıllık bazda az yağış almasının ve kuraklığın şiddetlenmesinin temel coğrafi gerekçesi hangisidir?

• A) Alçak enlem etkisi
• B) Yüksek dağlar
• C) Denizlere uzaklık ✓
• D) Rüzgarların etkisi

Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin denizel hava kütlelerine kapalı olması (karasallık etkisi) az yağış almasının temel nedenidir. Unutulmamalıdır ki Türkiye'nin en az yağış alan bölgesi İç Anadolu iken; yüksek buharlaşma ve güneyden gelen sıcak rüzgarlar nedeniyle en kurak bölgesi Güneydoğu Anadolu'dur.

5. Marmara Bölgesi'nin morfolojik ve coğrafi yapısı düşünüldüğünde, bölgede görülen iklim tipi hangi iki ana iklim arasında belirgin bir geçiş kuşağı oluşturur?

• A) Karadeniz ve Akdeniz ✓
• B) Akdeniz ve Tundra
• C) Karasal ve Akdeniz
• D) Karadeniz ve Karasal

Marmara Bölgesi, kuzeydeki nemli Karadeniz iklimi ile güneydeki yazları kurak Akdeniz iklimi arasında köprü görevi gören makro bir geçiş iklimine sahiptir. İç kesimlerde ise karasal etkiler hissedilir.

6. Yıllık toplam yağış miktarı ve yağış gün sayısı baz alındığında, Türkiye'nin en fazla yağış bırakan coğrafi bölgesi hangisidir?

• A) İç Anadolu Bölgesi
• B) Ege Bölgesi
• C) Akdeniz Bölgesi
• D) Karadeniz Bölgesi ✓

Dağların kıyıya paralel uzanması ve nemli hava kütlelerinin yamaç boyunca yükselmesi (orografik yağışlar) sebebiyle Karadeniz Bölgesi, özellikle Doğu Karadeniz bölümü, Türkiye'nin en çok yağış alan sahasıdır.

7. Türkiye genelinde kışları soğuk ve kar yağışlı, yazları sıcak geçen Ilıman Karasal (Step) iklim tipi en belirgin olarak hangi bölgelerimizde geniş alan kaplar?

• A) Güneydoğu Anadolu ve İç Anadolu ✓
• B) Ege ve Marmara Bölgesi
• C) Akdeniz ve Ege Bölgesi
• D) Marmara ve Karadeniz

Ilıman Karasal (Step) iklim ülkemizde en yaygın olarak İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde görülür. Doğu Anadolu'nun yüksek platolarında ise yükseltiden ötürü Sert Karasal iklim hakimdir.

8. Akdeniz Bölgesi'nde yaz mevsiminin aşırı sıcak ve kurak geçmesinin temel meteorolojik nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Deniz etkisinin olmaması
• B) Bölgenin yükseltisi
• C) Yüksek basınç sistemlerinin etkisi ✓
• D) Okyanus akıntılarının etkisi
• E) Yükselici hava hareketleri

Akdeniz kıyı kuşağı, yaz aylarında Azor Dinamik Yüksek Basınç merkezinin etkisi altına girer. Bu yüksek basınç altındaki alçalıcı hava hareketleri yağış oluşumunu engellediği için yazlar oldukça sıcak ve kurak geçer.

9. Karadeniz Bölgesi'nin kıyı şeridi boyunca orman örtüsünün çok sık, gür ve zengin çeşitliliğe sahip olmasının temel iklimsel dayanağı hangisidir?

• A) Kıyı morfolojisi
• B) Rüzgarların yönü
• C) İklim özellikleri ✓
• D) Yükseklik

Bölgede her mevsim nem oranının yüksek olması ve kurak bir dönemin yaşanmaması, orman ekosisteminin kesintisiz ve gür bir şekilde gelişmesini sağlayan ana iklimsel etkendir.

10. Kıyı Ege bölümünde zeytin bahçelerinin çok geniş alanlarda ekonomik olarak işletilmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Sulamaya uygun araziler
• B) Yüksek sıcaklıklar
• C) Rüzgarların etkisi
• D) Akdeniz iklimi etkisi ✓

Zeytin, kış ılıklığı isteyen tipik bir Akdeniz iklimi bitkisidir. Ege Bölgesi'nde dağların dik uzanmasıyla Akdeniz iklim etkileri iç kısımlara kadar sokulduğu için zeytin tarımı geniş alanlarda yapılabilir.

11. Doğu Anadolu Bölgesi'nde kış mevsiminin çok ekstrem soğuk, donlu ve uzun süreli yaşanmasında aşağıdakilerden hangisi ortak birer etken olarak gösterilir? I. Deniz etkisinden uzak olması (Karasallık) II. Sibirya kökenli yüksek basınç sistemi III. Ortalama yükseltinin (rakım) fazla olması

• A) Yalnız I
• B) I ve II
• C) I, II ve III ✓
• D) Yalnız III

Doğu Anadolu Bölgesi'nde kış şartlarının bu denli ağır ve uzun geçmesi; denize uzak olmasından (karasallık), kışın bölgeye çöken Sibirya termik yüksek basıncından ve ortalama yükseltinin çok fazla olmasından kaynaklanır. Öncüllerin tamamı bu durumda etkilidir.

12. İç Anadolu Bölgesi'nde yaz aylarında nem azlığı ve yüksek sıcaklıklar nedeniyle en çok hangi klimatolojik sorunla karşılaşılır?

• A) Don olayı
• B) Sel
• C) Kuraklık ✓
• D) Fırtına

İç Anadolu Bölgesi'nde yaz mevsiminde yağışların dip yapması ve buharlaşma şiddetinin tırmanması, tarımı ve su kaynaklarını olumsuz etkileyen meteorolojik kuraklığa yol açar.

13. Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin doğal iklim şartları dikkate alındığında, bölge genelinde ekim alanı en geniş olan temel tarım ürünü hangisidir?

• A) Zeytin
• B) Pamuk
• C) Buğday ✓
• D) Pirinç

Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin karasal iklim şartlarına tam uyum sağlayan ve bölge genelinde ekim alanı en geniş olan temel tarım ürünü BUĞDAY'dır. 💡 ÖSYM Püf Noktası (Karıştırılmaması Gereken Bilgi): • İl bazında Türkiye buğday üretim lideri Konya'dır. • Ancak Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin kendi içinde en çok ekilen temel tahıl ürünü yine Buğday'dır.

14. Yaz aylarındaki aşırı kuraklık ve yüksek sıcaklıklar göz önüne alındığında, Akdeniz Bölgesi'nde risk düzeyi en yüksek olan doğal afet hangisidir?

• A) Tsunami
• B) Orman yangını ✓
• C) Kuraklık
• D) Deprem

Akdeniz ikliminde yazların aşırı kurak geçmesi ve kolay tutuşabilen reçineli kızılçam ormanlarının varlığı, bölgedeki orman yangını riskini zirveye taşımaktadır.

15. Marmara Bölgesi'ndeki yoğun endüstriyel tesislerin ve kontrolsüz şehirleşmenin, bölgenin lokal iklim yapısı üzerindeki en belirgin modifikasyonu hangisidir?

• A) Bölgede soğuma yaratır
• B) Sıcaklık farklarını azaltır
• C) Rüzgar hızını artırır
• D) Hava kirliliğini ve şehir ısı adasını artırır ✓

Bölgedeki yoğun sanayi emisyonları hava kirliliğine; betonlaşma ve asfalt yüzeyler ise şehirlerin kırsal alanlara göre daha sıcak kalmasına, yani 'şehir ısı adası' etkisine sebep olmaktadır.

16. Ege Bölgesi'nde çöküntü alanlarında oluşan ve alüvyal topraklar barındıran graben ovaları, kış ılıklığı isteyen aşağıdaki tarımsal ürün gruplarından hangisinin yetiştirilmesi için en elverişli ortamı sunar?

• A) Çay ve Fındık
• B) Şeker Pancarı ve Patates
• C) Zeytin, İncir ve Turunçgiller ✓
• D) Kenevir ve Haşhaş

Gediz, Bakırçay, Küçük ve Büyük Menderes gibi tektonik kökenli graben ovaları, verimli alüvyal toprakları ve Ege'nin iç kısımlarına kadar sokulan kış ılıklığı sayesinde zeytin, incir ve turunçgil gibi ekonomik değeri yüksek Akdeniz iklimi ürünlerinin yetiştirilmesi için son derece elverişlidir.

17. Çay bitkisinin ekolojik istekleri düşünüldüğünde, Doğu Karadeniz'de bu tarımın başarıyla yapılmasını sağlayan birincil atmosferik koşul hangisidir?

• A) Kıyıya paralel dağlar
• B) Rüzgarların etkisi
• C) Toprak türü
• D) Bol yağış alması ✓

Çay bitkisi, yıl boyunca yüksek neme ve düzenli bir sulama rejimine ihtiyaç duyar. Doğu Karadeniz kıyılarının her mevsim bol ve kesintisiz yağış alması bu fizyolojik ihtiyacı doğrudan karşılar.

18. Türkiye'de çay üretiminin neredeyse %100'lük kısmının yapıldığı coğrafi bölge hangisidir?

• A) Doğu Anadolu Bölgesi
• B) Ege Bölgesi
• C) Karadeniz Bölgesi ✓
• D) Akdeniz Bölgesi

Yıl geneline yayılan sürekli nemlilik, bulutluluk oranının yüksekliği ve asidik yıkanmış toprak şartları yalnızca Karadeniz Bölgesi'nde (özellikle Doğu Karadeniz bölümünde) bulunduğundan çay üretimi burada yoğunlaşmıştır.

19. Akdeniz kıyı kuşağında kış aylarında örtü altı tarımın (seracılık) çok yaygın ve düşük maliyetli olarak yapılabilmesinin temel iklimsel sebebi hangisidir?

• A) Sulama imkânlarının artması
• B) Kışların ılık geçmesi ✓
• C) Bölgenin yüksekliği
• D) Rüzgarlara açık olması

Akdeniz Bölgesi'nde kış sıcaklıklarının yüksek olması (kış ılıklığı) ve don olaylarının nadir görülmesi, seraların yapay yollarla ısıtılma ihtiyacını ve maliyetini minimuma indirir.

20. Karadeniz Bölgesi'nin dik yamaç yapısı, killi toprakları ve iklim şartları bir araya geldiğinde bölgede en sık yaşanan jeomorfolojik afet hangisidir?

• A) Volkanik patlama
• B) Heyelan ✓
• C) Deprem
• D) Sel

Aşırı ve ani yağışların killi toprak tabakasını suya doygun hale getirmesi ve yüksek eğim faktörü, Karadeniz Bölgesi'nde kütle hareketlerinin (heyelan/toprak kayması) çok sık yaşanmasına neden olur.

21. Doğu Anadolu'nun Erzurum-Kars gibi yüksek platolarında etkili olan, kış mevsiminin aşırı dondurucu ve uzun, yaz mevsiminin ise kısa ve serin geçtiği iklim tipi hangisidir?

• A) Sert Karasal İklim ✓
• B) Step İklimi
• C) Okyanusal İklim
• D) Karadeniz İklimi

Yüksek rakım ve Sibirya yüksek basıncının etkisiyle Kuzeydoğu Anadolu'da (Erzurum, Kars, Ardahan) kış aylarında sıcaklıkların sıklıkla -30 °C'lerin altına indiği Sert Karasal iklim özellikleri görülür.

22. Kuzeydoğu Anadolu platolarında yaz yağışlarının etkisiyle yeşeren, boyları bozkırlardan daha uzun olan ve büyükbaş hayvancılığı destekleyen gür ve doğal vejetasyon hangisidir?

• A) Maki
• B) Bozkır
• C) Alpin Çayırlar ✓
• D) Psödomaki

Sert karasal iklim bölgelerinde en fazla yağış yazın düşer. Bu yaz yağışlarıyla beslenen, yüksek dağ ve plato kuşaklarında orman sınırının üzerinde yer alan ot topluluklarına alpin çayır adı verilir.

23. İç Anadolu'da geçmiş yüzyıllarda var olan kuru orman alanlarının insan eliyle yok edilmesi neticesinde ortaya çıkan yapay bozkır alanlarına ne ad verilir?

• A) İğne Yapraklı Orman
• B) Psödomaki
• C) Maki
• D) Antropojen Bozkır ✓

İnsan yerleşmeleri, yakacak ihtiyacı ve otlatma gibi beşeri (antropo) etkilerle ormanların tahrip edildiği alanlarda oluşan ikincil ot topluluklarına antropojen bozkır denir.

24. Ilıman Karasal (Step) iklimin hakim olduğu İç Anadolu Bölgesi'nde, konveksiyonel (yükselim) kökenli yağışların en yoğun düştüğü mevsim hangisidir?

• A) İlkbahar ✓
• B) Yaz
• C) Sonbahar
• D) Tüm mevsimler

İç Anadolu'da ısınan havanın dikey yükselmesiyle oluşan ve halk arasında kırkikindi denilen yükselim yağışları en fazla ilkbahar mevsiminde görülür. Coğrafyadaki 'küçük e' harfi kuralına göre de yağış halkası İç Anadolu'da ilkbaharla başlar.

25. Karakteristik Akdeniz iklim rejiminde, cephesel kökenli hava hareketlerine bağlı olarak yıllık yağışın en büyük oranı hangi mevsimde yeryüzüne düşer?

• A) İlkbahar
• B) Yaz
• C) Her mevsim eşit
• D) Kış ✓

Akdeniz ikliminin en temel formülü 'yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı' olmasıdır. Bölge, kış aylarında gezici alçak basınçların ve cephesel sistemlerin etkisiyle yıllık yağışının yarısından fazlasını kışın alır.