Deneme 17

1. Türkiye'nin coğrafi özelliklerinden bazıları mutlak, bazıları ise göreceli konumuyla açıklanır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin göreceli konumunun bir sonucu değildir?

• A) Asya ile Avrupa arasında transit ticaretin gelişmesi
• B) Dağların güney yamaçlarında karların daha erken erimesi ✓
• C) Akarsuların hidroelektrik enerji potansiyelinin yüksek olması
• D) Kısa mesafelerde farklı hava durumlarının yaşanması
• E) Fay hatlarına bağlı olarak jeotermal kaynakların yaygınlığı

Kıtalar arasındaki konum transit ticareti, yüksek ve engebeli yapı hidroelektrik potansiyelini, kırıklı arazi ise jeotermal kaynakları artırır. Bunlar göreceli konumla ilgilidir. Güney yamaçlarda karların daha erken erimesi ise Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'de bulunmasına bağlı bakı etkisidir ve mutlak konumun sonucudur.

2. Türkiye'deki güneşlenme süreleri hakkında verilen bilgilerden hangisi doğru değildir?

• A) Bulutluluk arttıkça güneşlenme süresi genellikle azalır.
• B) Türkiye'de güneşlenme süresinin en düşük olduğu alan Erzurum-Kars çevresidir. ✓
• C) Güneydoğu Anadolu, güneşlenme süresinin yüksek olduğu alanlardandır.
• D) Doğu Karadeniz kıyıları bulutluluk nedeniyle düşük güneşlenme süresine sahiptir.
• E) Güneşlenme süresi güney ve iç kesimlerde genellikle daha yüksektir.

Türkiye'de güneşlenme süresinin en az olduğu yerler, yoğun ve sürekli bulutluluğun görüldüğü Doğu Karadeniz kıyılarıdır. Erzurum-Kars çevresinde kış uzun sürse de bulutluluk bu kıyılar kadar devamlı değildir.

3. Yaz yağışları alan yüksek platolarda gür çayırların altında oluşan koyu renkli topraklar organik madde bakımından çok zengindir. Buna rağmen bu toprakların bulunduğu alanlarda tarım sınırlıdır. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Topraktaki tuz ve kireç birikiminin fazla olması
• B) Taban suyu seviyesinin yüzeye çok yakın olması
• C) Arazinin aşırı engebeli ve dağlık bir yapıda olması
• D) Yıllık yağış miktarının yetersiz kalması
• E) Yaz süresinin kısa ve sıcaklıkların düşük olması ✓

Çernezyomlar, çayırların ayrışmasıyla humus bakımından zenginleşir ve Erzurum-Kars çevresinde görülür. Ancak yüksekliğe bağlı olarak yaz mevsimi kısa, sıcaklıklar düşüktür. Ürünlerin olgunlaşma süresi yetersiz kaldığından verimli toprağa rağmen tarım sınırlanır.

4. Yüzeyi çevredeki volkanlardan çıkan lav ve diğer volkanik malzemelerle geniş ölçüde örtülen ovalara aşağıdakilerden hangisi örnek gösterilebilir?

• A) Çarşamba Ovası
• B) Malazgirt Ovası ✓
• C) Bafra Ovası
• D) Nazilli Ovası
• E) Ergene Ovası

Malazgirt Ovası'nın bulunduğu çöküntü alanı tektonik süreçlerle biçimlenmiş, yüzeyi ise Süphan Dağı ve çevredeki volkanlardan yayılan lavlarla geniş ölçüde örtülmüştür. Bu nedenle KPSS coğrafya sınıflandırmasında lav örtüsü ovaları arasında gösterilir. Bafra ile Çarşamba delta, Nazilli tektonik; Ergene ise aşınım ve dolgu özellikleri taşıyan bir ovadır.

5. Sığ kıyılarda dalga ve akıntıların taşıdığı malzemelerin birikmesiyle kıyıya yakın bir ada karaya bağlanabilir. Bu şekilde oluşan yer şekline tombolo (saplı ada) denir. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'deki en tipik tombolo örneğidir?

• A) Çukurova Deltası
• B) Büyükçekmece Gölü
• C) Biga Yarımadası
• D) Ölüdeniz Lagünü
• E) Kapıdağ Yarımadası ✓

Dalga ve akıntıların taşıdığı kumlar, kıyı ile açıktaki ada arasında birikerek adayı zamanla karaya bağlar ve tombolo oluşur. Türkiye'deki en belirgin örnek Balıkesir'deki Kapıdağ Yarımadası'dır. Büyükçekmece ve Ölüdeniz dalga biriktirmesiyle oluşan kıyı set gölleridir; Çukurova ise akarsuların oluşturduğu bir deltadır.

6. İç Anadolu'daki Cihanbeyli, Haymana, Bozok ve Uzunyayla; yatay tortul tabakaların akarsularca yarılmasıyla oluşan tabaka düzlüğü platolarıdır. Bu platolarda aşağıdaki ekonomik faaliyetlerden hangisinin daha yaygın olması beklenir?

• A) Tahıl tarımı ve küçükbaş mera hayvancılığı ✓
• B) Büyükbaş mera hayvancılığı ve arıcılık
• C) Modern yöntemlerle sanayi bitkileri tarımı
• D) Serbest otlatmaya dayalı kıl keçisi yetiştiriciliği
• E) İklimden bağımsız kapalı ahır hayvancılığı

İç Anadolu platolarında yarı kurak karasal iklim ve bozkır bitki örtüsü hâkimdir. Kısa boylu otlar koyun yetiştiriciliğine elverişlidir. Bu nedenle tahıl tarımının yanında küçükbaş hayvancılık temel ekonomik faaliyettir. Yaz yağışlarıyla gür çayırların geliştiği Erzurum-Kars'ta ise büyükbaş mera hayvancılığı öne çıkar.

7. Erozyon, toprağın üst bölümünün taşınması; heyelan ise toprak ve kaya tabakalarının kütle hâlinde kaymasıdır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi erozyonu azaltırken heyelanı önlemede yeterli değildir?

• A) Yamaçlarda dengeleri bozacak plansız yapılaşmaların engellenmesi
• B) Eğimli yamaçların ağaçlandırılarak bitki örtüsünün gürleştirilmesi ✓
• C) Yamaçlardaki suların drenaj kanallarıyla bölgeden uzaklaştırılması
• D) Yol yapım çalışmalarında yamaç dengesinin korunması
• E) Yamaçların eteklerine sağlam istinat duvarları inşa edilmesi

Bitki örtüsü, toprağın üst kısmını tutarak erozyonu azaltan en etkili önlemlerden biridir. Heyelan ise alt tabakaların eğim yönünde kütle hâlinde kaymasıdır; bu nedenle bitki örtüsü tek başına yeterli olmaz. Ormanların gür olduğu Karadeniz'de heyelanın yaygın görülmesi bunun göstergesidir. İstinat duvarları, drenaj kanalları ve yamaç dengesinin korunması heyelana karşı daha etkili önlemlerdir.

8. Gebeliği önleyici araçların yaygınlaştırılması ve aile planlaması hizmetlerinin sağlık çalışanlarınca sunulması hangi dönemin nüfus politikasına aittir?

• A) 2000-2018
• B) 1923-1965
• C) 1980-1990
• D) 1990-2000
• E) 1965-1980 ✓

Türkiye 1965'ten sonra hızlı nüfus artışını yavaşlatmaya yönelik politikalar benimsemiştir. Aile planlaması hizmetleriyle gebeliği önleyici yöntemlere erişim, 1965-1980 döneminin temel uygulamaları arasındadır.

9. Türkiye'de kırsal alanlardan kentlere yönelen göçün 1950'lerden itibaren hız kazanmasında temel etken hangisidir?

• A) Avrupa'ya işçi göçlerinin başlaması
• B) Kırsal alanda kan davalarının artması
• C) Tarımda makineleşmenin hızlanması ✓
• D) II. Dünya Savaşı'nın başlaması
• E) Bütün kırsal alanlarda şiddetli erozyon görülmesi

Tarım makinelerinin yaygınlaşması kırsal kesimde ihtiyaç duyulan iş gücünü azaltmıştır. Geçim imkânı daralan nüfus, sanayi ve hizmet sektörlerinde iş bulmak için kentlere göç etmiştir.

10. Ege ve Akdeniz kıyılarındaki sığ koylar ile lagün kenarlarında, su ürünleri avcılığı ve yetiştiriciliğine bağlı geçici yerleşmeler kurulmuştur. Özellikleri verilen köy altı yerleşmesi hangisidir?

• A) Dalyan ✓
• B) Divan
• C) Oba
• D) Kom
• E) Dam

Dalyanlar, sığ koy ve lagünlerde balık avcılığı ile yetiştiriciliğine bağlı geçici yerleşmelerdir. Kom ve oba hayvancılıkla, dam tarım ve hayvancılıkla ilişkilidir. Divan ise Karadeniz'e özgü sürekli bir yerleşmedir.

11. 2013-2017 dönemini kapsayan TRAGEP kapsamında sulama sorunlarının azaltılması hedeflenen bölge hangisidir?

• A) Doğu Anadolu
• B) İç Anadolu
• C) Trakya ✓
• D) Güneydoğu Anadolu
• E) Doğu Karadeniz

TRAGEP, Trakya Gelişim Projesi'nin kısaltmasıdır. 2013-2017 dönemini kapsayan proje; sulama, içme suyu, atık su arıtma, dere ıslahı ve ağaçlandırma gibi çalışmalarla Trakya'nın kalkınma sorunlarına çözüm üretmek amacıyla hazırlanmıştır.

12. Arıcılığın bitki örtüsü ve iklime bağlı olması; I. bitki çeşitliliğine bağlı olarak çam, Anzer ve turunçgil balı gibi farklı türlerin üretilmesi, II. iklimdeki değişimlerin çiçeklenme dönemlerini etkilemesiyle üretimde dalgalanmalar yaşanması, III. arıcılık faaliyetlerinin yalnızca yüksek dağlık alanlarda yapılabilmesi sonuçlarından hangilerini ortaya çıkarır?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II ✓
• D) I ve III
• E) II ve III

Bitki çeşitliliği farklı bal türlerinin üretilmesini sağlar. Yağış ve sıcaklığın çiçeklenmeyi değiştirmesi bal üretiminde yıllık dalgalanmalara yol açabilir. Arıcılık yalnızca dağlarda değil ovalardaki turunçgil bahçelerinde de yapılır. I ve II doğrudur.

13. Güneş enerjisi potansiyeli bulutluluk ve güneşlenme süresine bağlıdır. Buna göre; I. Güneydoğu Anadolu II. Doğu Karadeniz III. Akdeniz bölgelerinden hangilerinde elektrik üretme potansiyeli daha yüksektir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) I ve III ✓
• E) II ve III

Güneydoğu Anadolu uzun güneşlenme süresiyle (I), Akdeniz ise belirgin yaz kuraklığıyla (III) yüksek güneş enerjisi potansiyeline sahiptir. Doğu Karadeniz'de yıl boyu yağış ve bulutluluk fazla olduğundan potansiyel düşüktür (II). Bu nedenle I ve III doğrudur.

14. 1998 yılında faaliyete geçen ve Türkiye'nin şebekeye bağlı ilk rüzgâr enerji santrallerinden sayılan tesis hangi merkezde kurulmuştur?

• A) Alaçatı ✓
• B) Çatalca
• C) Osmaniye
• D) Aydın
• E) Orhaneli

İzmir'in Çeşme ilçesindeki Alaçatı'da kurulan tesis, 1998'de üretime başlayarak Türkiye'nin ilk şebeke bağlantılı rüzgâr santralleri arasında yer almıştır.

15. Şeker pancarı hasattan kısa süre sonra işlenmelidir; bu nedenle fabrikalar üretim alanlarına yakın kurulur. Aşağıdaki illerden hangisinde şeker fabrikası bulunması beklenmez?

• A) Uşak
• B) Kayseri
• C) Eskişehir
• D) Antalya ✓
• E) Konya

Konya, Kayseri, Uşak ve Eskişehir'de şeker pancarı üretimi yaygın olduğu için fabrikalar da ham maddeye yakın kurulmuştur. Antalya'da çiftçiler seracılık ve turunçgil gibi getirisi daha yüksek ürünlere yönelir. Şeker pancarı üretimi sınırlı kaldığından şeker fabrikası beklenmez.

16. Türkiye'de ulaşımı güçleştiren aşağıdaki etkenlerden hangisi oluşum kaynağı bakımından diğerlerinden farklıdır?

• A) Heyelan ve çığ olaylarının yaşanması
• B) Yükselti ve engebenin fazla olması
• C) Sermaye ve teknolojinin yetersiz olması ✓
• D) Kışın kar, buzlanma ve sis olaylarının görülmesi
• E) Kuzey ve güneydeki dağların kıyıya paralel uzanması

Sermaye ve teknolojinin yetersizliği ekonomik ve beşerî kökenlidir. Diğer seçeneklerdeki ulaşım engelleri ise yer şekilleri, iklim koşulları veya doğal afetlerle ilgilidir.

17. Türkiye'de oluşturulan serbest bölgelerin temel kuruluş amaçları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

• A) İç ticarete canlılık kazandırmak ✓
• B) Üretimi teşvik etmek
• C) İhracatı artırmak
• D) Teknoloji girişini hızlandırmak
• E) Yabancı yatırımcıyı ülkeye çekmek

Serbest bölgeler üretim ve ihracatı geliştirmek, yabancı yatırım çekmek ve teknoloji transferini hızlandırmak için kurulur. Dış ticarete yönelik bu bölgelerin başlıca amacı iç ticareti canlandırmak değildir.

18. Yerel mimariyi ve geleneksel yaşamı korumayı amaçlayan Sakin Şehir (Cittaslow) ağı, Türkiye'de alternatif turizm merkezleri oluşturur. Aşağıdaki yerleşmelerden hangisi bu ağa üyedir?

• A) Göreme
• B) Alaçatı
• C) Şirince
• D) Halfeti ✓
• E) Uzungöl

Cittaslow hareketi yerel kültürü, mimariyi ve doğal çevreyi korumayı hedefler. Şanlıurfa'nın Halfeti ilçesi Sakin Şehir unvanına sahiptir. Şirince, Alaçatı, Uzungöl ve Göreme önemli turizm merkezleri olsa da verilen seçenekler içinde bu ağa üye olan yer Halfeti'dir.