Deneme 21

1. Güneş ışınlarının geliş açısı büyüdükçe dik duran cisimlerin gölge boyu kısalır. Buna göre 21 Haziran günü öğle vakti aşağıdaki şehirlerin hangisinde gölge boyu daha kısadır?

• A) Hatay ✓
• B) Ankara
• C) Sinop
• D) Trabzon
• E) İzmir

Türkiye Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde olduğundan güneş ışınlarını dik açıyla almaz. Aynı anda güneye, yani Ekvator'a yaklaştıkça ışınların geliş açısı büyür ve gölge kısalır. Seçenekler içinde en güneyde bulunan Hatay'da gölge boyu en kısadır.

2. Farklı ana iklim bölgelerinin kesiştiği alanlarda geçiş iklimi oluşur. Aşağıdaki illerden hangisi belirgin bir geçiş iklimine sahiptir?

• A) Sivas
• B) İstanbul ✓
• C) Eskişehir
• D) Burdur
• E) Malatya

İstanbul, Karadeniz ve Akdeniz iklimlerinin etkilerinin buluştuğu Marmara geçiş kuşağındadır. Bu nedenle kentteki iklim özelliklerini yalnızca tek bir ana iklim tipiyle açıklamak mümkün değildir.

3. Nemli ve serin Karadeniz ikliminde yaygın olan kayın ağaçlarına, Amanos Dağları'nın yüksek ve denize dönük yamaçlarında da rastlanır. Bu kayınlar aşağıdaki bitki gruplarından hangisine örnektir?

• A) Klimaks bitki
• B) Endemik bitki
• C) Antropojen bitki
• D) Kozmopolit bitki
• E) Relikt (Kalıntı) bitki ✓

Buzul dönemlerinde güneye yayılan serin ve nemcil bitkiler, iklim ısınınca büyük ölçüde kuzeye çekilmiştir. Amanosların uygun yamaçlarında varlığını sürdüren kayınlar geçmiş iklim döneminden kalmış relikt bitkilerdir. Relikt kavramı, yalnızca belirli bir alanda yetişen endemik türden farklıdır.

4. Türkiye'nin genç volkanik arazilerinden olan bu yörede çok sayıda kül konisi bulunur ve alan Türkiye'nin ilk jeoparkı olarak kabul edilir. Özellikleri verilen volkanik yöre hangisidir?

• A) Aksaray - Hasan Dağı çevresi
• B) Nevşehir - Ürgüp yöresi
• C) Bitlis - Nemrut kalderası
• D) Manisa - Kula yöresi ✓
• E) Erzurum - Kars platosu

Manisa'nın Kula yöresi genç volkanik şekilleri, lav akıntıları ve çok sayıdaki kül konisiyle tanınır. Kula-Salihli Jeoparkı Türkiye'nin ilk jeopark alanıdır. Diğer seçenekler volkanik özellik taşısa da bu unvana sahip değildir.

5. Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında dağların kıyıya paralel uzanması, fiziki ve beşerî özellikleri doğrudan etkiler. Buna göre bu alanlarda aşağıdakilerden hangisinin görülmesi beklenmez?

• A) İç kesimlere ulaşım maliyetlerinin düşük olması ✓
• B) Kıta sahanlığının dar, derinliğin fazla olması
• C) Kıyıya dökülen akarsu boylarının kısa olması
• D) Doğal liman sayısının ve hinterlandın dar olması
• E) Denizel iklimin dar bir şeritte kalması

Dağların kıyıya paralel uzanması deniz etkisinin iç kesimlere geçmesini sınırlar ve kıta sahanlığını daraltır. Akarsular kısa, kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşım güçtür. Yol yapımında tünel ve viyadük ihtiyacı arttığından maliyet yükselir; doğal limanların gelişimi de sınırlanır.

6. Çivril Ovası ile Kestel Ovası'nın ortak oluşum özelliği hangisidir?

• A) Delta özelliği göstermeleri
• B) Tamamının kalın alüvyonlarla kaplı olması
• C) Deprem risklerinin çok yüksek olması
• D) Aynı tarım ürünlerinin yetiştirilmesi
• E) Karstik ova olmaları ✓

Çivril ve Kestel ovaları, kalkerli arazilerde çözünme sonucunda gelişmiş geniş karstik çanaklardır. Bu oluşumlara polye adı verilir.

7. Türkiye'de çalışma çağındaki (15-64 yaş) nüfus oranının yüksek olması ekonomi için önemli bir potansiyeldir. Bu potansiyelin kalkınmaya dönüştürülebilmesi için; I. Yeni istihdam alanlarının oluşturulması, II. Nüfusun niteliğini artıracak eğitim yatırımlarının yapılması, III. Emeklilik yaşının düşürülerek gençlere yer açılması uygulamalarından hangilerinin gerçekleştirilmesi gerekir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II ✓
• D) I ve III
• E) II ve III

Çalışma çağındaki nüfusun ekonomik güce dönüşmesi için yeni iş alanlarının açılması ve eğitim yoluyla iş gücünün niteliğinin yükseltilmesi gerekir (I ve II). Emeklilik yaşını düşürmek ise yaşlanan nüfusla birlikte sosyal güvenlik sisteminin yükünü artırabilir. Bu nedenle aktif nüfus, istihdam ve nitelikli eğitim politikalarıyla değerlendirilmelidir.

8. Türkiye'deki iç göçler çoğunlukla ekonomik olanakları sınırlı kırsal alanlardan sanayi ve hizmetlerin geliştiği kentlere yönelir. Yoğun göç veren yörelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Kadın nüfus oranı erkek nüfusundan daha fazladır
• B) Tarım ve hayvancılık temel geçim kaynağıdır
• C) Eğitim ve sağlık hizmetleri genellikle yetersizdir
• D) İş imkanları sınırlı olup sektörel çeşitlilik azdır
• E) Demografik yatırımlara duyulan ihtiyaç giderek artmaktadır ✓

Göç veren yörelerde iş olanakları ve sektörel çeşitlilik az, tarım ve hayvancılık yaygındır. Çalışma çağındaki erkeklerin göç etmesi kadın oranını yükseltebilir. Nüfus azaldığı için demografik yatırım baskısı artmaz; bu ihtiyaç daha çok hızla göç alan kentlerde büyür.

9. Başta Toroslar olmak üzere Akdeniz ile Orta Karadeniz'in yüksek kesimlerinde, Yörük ve Türkmenlerin mevsimlik olarak kurduğu çadır topluluklarından oluşan geçici köy altı yerleşmesi hangisidir?

• A) Ağıl
• B) Oba ✓
• C) Dam
• D) Kom
• E) Yayla

Obalar, özellikle Toroslar ve Orta Karadeniz'deki Canik Dağları çevresinde Yörük ve Türkmenlerin hayvancılık amacıyla kullandığı mevsimlik barınma alanlarıdır. Aileler sürüleriyle yüksek kesimlere çıkar ve kolay taşınabilen çadırlar kurar. Doğu Anadolu'daki kom ve Ege'deki dam yerleşmelerinden farklı olarak oba, çadır kültürüyle ve göçebe hayvancılıkla özdeşleşmiştir.

10. Aşağıdaki ürünlerden hangisi Türkiye'de doğal koşullar bakımından daha geniş bir yetişme alanına sahiptir?

• A) Fındık
• B) Kivi
• C) Şeker pancarı ✓
• D) Mısır
• E) Çay

Şeker pancarı düşük sıcaklıklara dayanabilir ve çeşitli karasal iklim koşullarında yetiştirilebilir. Diğer ürünlerin nem, sıcaklık veya su istekleri doğal yetişme alanlarını daha fazla sınırlar.

11. Benzer enlemlerde yer alan Birecik Ovası ile Yüksekova'da farklı tarım ürünlerinin yetiştirilmesi hangi özellikle açıklanabilir?

• A) Yükseltilerinin farklı olması ✓
• B) Yüzölçümlerinin farklı olması
• C) Boylam derecelerinin farklı olması
• D) Doğal bitki örtülerinin farklı olması
• E) Eğim değerlerinin farklı olması

Birecik Ovası daha alçak ve sıcak, Yüksekova ise oldukça yüksek ve serindir. Enlemleri yakın olsa da yükselti sıcaklık şartlarını değiştirdiği için yetiştirilen ürünler farklılaşır.

12. Besi ve ahır hayvancılığı kapalı alanlarda modern yöntemlerle yürütülen yüksek verimli bir üretim biçimidir. Bu yöntemle ilgili aşağıdaki özelliklerden hangisi yanlıştır?

• A) Hayvan beslenmesinde sanayi yemlerinin kullanılması
• B) Tesislerin büyük tüketim merkezlerine yakın kurulması
• C) Üretimde yıllara göre dalgalanmaların fazla olması ✓
• D) Et ve süt verimi yüksek kültür ırklarının seçilmesi
• E) Doğal çevre koşullarına bağımlılığın düşük olması

Besi ve ahır hayvancılığında kültür ırkları, hazır yem ve kontrollü barınaklar kullanılır. Doğal çevreye bağımlılık düşük olduğu için üretim yıllar arasında büyük dalgalanmalar göstermez. Dalgalanma mera hayvancılığında daha belirgindir.

13. Doğada sıvı bulunan tek metal olarak bilinen, eczacılık ve elektrik-elektronikte kullanılan bu maden İzmir-Ödemiş ile Konya-Sarayönü çevresinde çıkarılmıştır. Bu maden hangisidir?

• A) Antimon
• B) Krom
• C) Kurşun
• D) Manganez
• E) Cıva ✓

Cıva, doğada sıvı hâlde bulunan tek metaldir ve eczacılık ile elektrik-elektronik alanlarında kullanılır. Önemli yatakları Ödemiş, Karaburun ve Sarayönü çevresindedir. Zehirli yapısı nedeniyle günümüzde üretimi yapılmamakta, ihtiyaç ithalatla karşılanmaktadır.

14. Yılın genelinde güneş enerjisinden ısınma amacıyla yararlanma imkânı hangi ilde daha yüksektir?

• A) Bolu
• B) Konya ✓
• C) Çorum
• D) Erzurum
• E) Ordu

Konya'da yağış ve bulutluluk az, güneşlenme süresi uzundur. Erzurum'un çok sert kışları ile Bolu ve Ordu'daki yüksek bulutluluk, güneş enerjisinden yıl boyunca yararlanma imkânını sınırlar.

15. 1936 yılında üretime başlayan Türkiye'nin ilk modern kâğıt fabrikası hangi kentte kurulmuştur?

• A) Taşköprü
• B) İzmit ✓
• C) Yalova
• D) Taşucu
• E) Çaycuma

İlk modern kâğıt tesisi, Sümerbank Kâğıt ve Karton Fabrikası adıyla 1936'da İzmit'te faaliyete geçmiştir. Fabrika sonraki yıllarda SEKA adıyla tanınmıştır.

16. Hasattan sonra bekletilmeden işlenmesi gereken şeker pancarına dayalı bir fabrikanın aşağıdaki illerden hangisinde kurulması beklenmez?

• A) Rize ✓
• B) Erzurum
• C) Muş
• D) Konya
• E) Burdur

Şeker fabrikalarının pancar üretim sahalarına yakın kurulması gerekir. Rize'nin yıl boyunca yağışlı iklimi ve asitli toprakları şeker pancarına uygun olmadığından burada pancara dayalı fabrika beklenmez.

17. Türkiye'deki ulaşım sistemleri hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir?

• A) Ulaşım hatları genel olarak doğu-batı yönünde gelişmiştir.
• B) 1950'lerden sonra kara yolu yatırımları hızlanmıştır.
• C) Cumhuriyetin ilk yıllarında demir yolu yapımına önem verilmiştir.
• D) Türkiye'de ulaşım yatırımları tamamen durmuştur. ✓
• E) Dış ticarette deniz yolunun payı yüksektir.

Türkiye'de kara, demir ve hava yollarıyla limanlara yönelik yatırımlar devam etmektedir. İlk Cumhuriyet yıllarında demir yolu, 1950'den sonra kara yolu öne çıkmış; dış ticarette deniz yolu önemini sürdürmüştür.

18. Türkiye'deki turizm faaliyetlerini etkileyen unsurlardan hangisi kaynağı bakımından diğerlerinden ayrılır?

• A) Bitki örtüsü
• B) Yer şekilleri
• C) İklim özellikleri
• D) Tarihî değerler ✓
• E) Su kaynakları

İklim, yeryüzü şekilleri, bitki örtüsü ve su kaynakları doğal çekiciliklerdir. Tarihî değerler insan faaliyetleri sonucunda ortaya çıktığından beşerî turizm unsuru sayılır.