Deneme 26

1. Yalnızca enlem konumları göz önüne alındığında hangi il merkezinin temmuz ayı sıcaklık ortalamasının daha yüksek olması beklenir?

• A) Ankara
• B) Hakkâri ✓
• C) Burdur
• D) Zonguldak
• E) Sivas

Enlem küçülüp Ekvator'a yaklaşıldıkça Güneş ışınlarının düşme açısı büyür. Seçeneklerde en güneyde bulunan merkez Hakkâri olduğundan yalnızca mutlak konuma göre sıcaklığının daha yüksek olması beklenir.

2. Türkiye'deki sıcaklık dağılışında enlem, yükselti, denizellik ve karasallık etkilidir. Aşağıdaki il çiftlerinden hangisinin sıcaklık farkı enlemle açıklanamaz?

• A) Hatay - Rize
• B) Ankara - Erzurum ✓
• C) Muğla - Çanakkale
• D) Mersin - Samsun
• E) İzmir - Balıkesir

Ankara ile Erzurum yaklaşık aynı enlemlerdedir. Erzurum'un daha soğuk olması doğuya doğru artan yükselti ve karasallıkla açıklanır. Diğer çiftlerde güneydeki merkezin daha sıcak olması üzerinde enlem etkisi belirgindir.

3. Türkiye'de meltem rüzgârlarının oluşmasında ve yaygın görülmesinde; I. kara ve denizlerin farklı hızlarda ısınıp soğuması, II. ülkenin yarımada niteliği taşıması, III. yeryüzü şekilleri unsurlarından hangileri rol oynar?

• A) Yalnız I
• B) II ve III
• C) I ve III
• D) Yalnız II
• E) I, II ve III ✓

Kara ile denizin farklı ısınıp soğuması deniz-kara meltemlerini, yer şekilleri de dağ-vadi meltemlerini oluşturur. Türkiye'nin üç tarafının denizlerle çevrili olması kıyılardaki meltemlerin geniş alanlarda görülmesini sağlar. Bu nedenle üç unsur da oluşum veya yaygınlık üzerinde etkilidir.

4. Trakya'da yaygın vertisoller ile Akdeniz çevresinde görülen rendzinaların oluşumunda iklimden farklı bir coğrafi unsur belirleyicidir. Bu toprakların dağılışını temel olarak hangisi belirler?

• A) Arazideki ana kayanın yapısal özelliği ✓
• B) Yıllık yağış miktarının mevsimlere dağılışı
• C) Yeryüzü şekillerinin eğim ve bakı durumu
• D) Yeraltı su seviyesinin yüzeye yakınlığı
• E) Doğal bitki örtüsünün gürlük derecesi

Vertisol ve rendzinalar intrazonal topraklardır. Bu toprakların oluşumunda iklimden çok ana kayanın özelliği etkilidir. Vertisoller killi depolar, rendzinalar ise kireçli malzeme üzerinde gelişir. Bu nedenle dağılışlarını belirleyen temel unsur jeolojik yapı ve ana kayadır.

5. Türkiye'nin genç tektonik yapısı, fay hatları boyunca gelişen çöküntülerde çok sayıda göl oluşmasını sağlamıştır. I. Sapanca II. Burdur III. Eber IV. Salda Yukarıdaki göllerden hangileri tektonik kökenlidir?

• A) I ve II
• B) I ve III
• C) II ve IV
• D) I, II ve III ✓
• E) II, III ve IV

Aktif fay hatları boyunca oluşan çöküntülerin suyla dolması tektonik gölleri meydana getirir. Sapanca, Burdur ve Eber bu tür çukurluklarda oluşmuştur. Aynı çevrede bulunan Salda Gölü ise kolay çözünebilen kayaçların etkisiyle gelişmiş karstik kökenli bir göldür. Bu nedenle I, II ve III tektoniktir.

6. Türkiye'deki volkanik dağların dağılışı ve özellikleriyle ilgili; I. Genellikle fay hatları boyunca sıralanmaları, II. Çevrelerindeki toprakların mineralce zengin olması, III. Günümüzde düzenli olarak volkanik faaliyet göstermeleri yargılarından hangileri doğrudur?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II ✓
• D) II ve III
• E) I, II ve III

Magma yer kabuğundaki zayıf alanlardan yükseldiği için volkanik dağlar çoğunlukla fay hatlarıyla ilişkilidir (I). Lav ve küller ayrıştığında mineralce zengin topraklar oluşturur (II). Türkiye'de günümüzde düzenli biçimde lav çıkaran aktif bir volkan bulunmadığından III yanlıştır.

7. Dağların kıyı çizgisine paralel uzandığı bazı alanlarda vadilerin deniz suları altında kalmasıyla Dalmaçya tipi kıyılar oluşur. Bu kıyı tipiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Karadeniz kıyı şeridi boyunca yaygın olarak görülür. ✓
• B) Kıyı ile iç kesimler arası ulaşım oldukça zordur.
• C) Kıyı önünde anakaraya paralel uzanan adacıklar bulunur.
• D) Oluşumunda deniz seviyesindeki değişimlerin doğrudan etkisi vardır.
• E) Kaş ile Finike arasındaki kıyılar en iyi örneğidir.

Dalmaçya tipi kıyının oluşması için kıyıya paralel uzanan dağların arasındaki vadilerin deniz suları altında kalması gerekir. Suların dışında kalan yükseltiler, kıyıya paralel ada sıraları hâline gelir. Türkiye'deki en belirgin örneği Kaş-Finike arasındadır. Karadeniz'de dağlar kıyıya paralel olsa da ada dizileri oluşmadığından burada boyuna kıyı tipi görülür. Dağların uzanışı kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşımı da güçleştirir.

8. Akdeniz Bölgesi'ndeki dağ sıralarının kıyıya paralel uzanması aşağıdaki durumlardan hangisine neden olmamıştır?

• A) Toroslar üzerinde buzul şekillerine rastlanması ✓
• B) Kıyıda falezlere rastlanması
• C) Kıyı ile iç kesimler arasında iklim farkının belirginleşmesi
• D) Kuş uçumu kıyı uzunluğu ile gerçek kıyı uzunluğu arasındaki farkın az olması
• E) İç kesimlerle ulaşımda geçitlerin önem kazanması

Toroslar üzerindeki buzul şekillerinin oluşmasında dağların uzanış yönü değil, yükseltinin fazla olması etkilidir. Diğer seçenekler kıyıya paralel uzanışla bağlantılıdır.

9. Türkiye'nin güncel nüfus piramidinde taban bölümünün önceki yıllara göre belirgin biçimde daraldığı görülmektedir. Bu durum aşağıdakilerden hangisini kesin olarak gösterir?

• A) Nüfus artış hızının eksi değerlere düştüğünü
• B) Çalışma çağındaki nüfusun dışarıya göç verdiğini
• C) Genç bağımlı nüfus oranının artış gösterdiğini
• D) Doğum oranlarında belirgin bir düşüş yaşandığını ✓
• E) Toplam nüfus miktarının azalmaya başladığını

Nüfus piramidinin tabanı çocuk nüfusu ve doğum oranları hakkında bilgi verir. Tabanın daralması, doğum oranlarının önceki dönemlere göre düştüğünü gösterir. Bu durum toplam nüfusun mutlaka azaldığı anlamına gelmez; nüfus artış hızı yavaşlar, genç bağımlı nüfusun payı düşer ve ortanca yaş yükselir.

10. İlkbaharda gelişirken neme, yazın ise yağ oranının yükselmesi için kuraklığa ve bol güneşlenmeye ihtiyaç duyan bir üründür. Üretimde Konya'yı Tekirdağ ve Edirne izlemektedir. Bu tarım ürünü aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Susam
• B) Soya fasulyesi
• C) Ayçiçeği ✓
• D) Kanola
• E) Zeytin

Ayçiçeği, ilk gelişme döneminde suya; olgunlaşırken bol güneş ve kuraklığa ihtiyaç duyar. Verilen üretim sıralaması ve yetişme koşulları ayçiçeğini işaret eder.

11. Modern ve yoğun tarım uygulamalarının Türkiye'de yaygınlaşması aşağıdaki sonuçlardan hangisini ortaya çıkarmaz?

• A) Tarımda çalışan kişi sayısının azalmasına
• B) Üretimdeki yıllık dalgalanmaların artmasına ✓
• C) Tarımda iklime bağımlılığın azalmasına
• D) Ürün çeşitliliğinin artmasına
• E) Birim alandan alınan verimin artmasına

Sulama, bilinçli gübreleme, nitelikli tohum ve makine kullanımı üretimin iklime bağlı dalgalanmasını azaltır. Modern tarım verimle çeşitliliği artırabilir ve iş gücü ihtiyacını düşürebilir.

12. Modern tesislerde yapılan kümes hayvancılığı iklimden ve doğal çevreden büyük ölçüde bağımsızdır. Buna göre kümes hayvancılığının dağılışıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Yaz yağışlarının gür çayırlar oluşturduğu yörelerde et verimi en yüksek seviyededir. ✓
• B) Manisa, Balıkesir ve Bolu gibi merkezlerde oldukça gelişmiştir.
• C) Pazarlama ve ulaşım maliyetlerini düşürmek yer seçiminde temel hedeftir.
• D) Tesislerin kuruluş yerinde tüketim merkezlerine yakınlık belirleyicidir.
• E) Üretim miktarında yıllara göre iklim kaynaklı dalgalanmalar oldukça azdır.

Kümes hayvancılığı kapalı tesislerde yem ve suyla yürütüldüğünden bitki örtüsü, yağış ve doğal otlaklara bağlı değildir. Yer seçiminde temel unsur et ve yumurtanın tüketiciye hızla ulaştırılmasıdır. Bu nedenle büyük pazarlara ve ulaşım ağlarına yakın Manisa, Balıkesir ve Bolu gibi alanlarda gelişmiştir.

13. Türkiye'deki fosfat madeniyle ilgili; I. Mardin'in Mazıdağı ilçesinde çıkarılmaktadır. II. Tarımda suni gübre üretiminde yoğun olarak kullanılmaktadır. III. İhtiyacı karşılamadığı için ithal edilen madenler arasındadır. ifadelerinden hangileri doğrudur?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) II ve III
• E) I, II ve III ✓

Fosfat, suni gübre üretiminin temel ham maddelerindendir ve Türkiye'de Mardin'in Mazıdağı ilçesinde çıkarılır. Yerli üretim ihtiyacı karşılamadığından fosfat ithalatı da yapılır. Üç öncül de doğrudur.

14. Doğal soda külü kaynağı olan ve cam sanayisinde kullanılan bu maden Ankara'nın Beypazarı ve Kazan ilçelerinde çıkarılır. Özellikleri verilen yer altı kaynağı hangisidir?

• A) Asbest
• B) Trona ✓
• C) Barit
• D) Feldispat
• E) Bor mineralleri

Trona, doğal soda külü elde edilen ve cam sanayisinde kullanılan bir mineraldir. Türkiye'deki önemli yatakları Ankara'nın Beypazarı ve Kazan çevresinde bulunur. Borun başlıca çıkarım alanları ise Eskişehir, Kütahya ve Balıkesir'dedir.

15. Türkiye, suni gübre üretiminde kullanılan fosfat gibi bazı ham maddeleri ithal eder. Bu nedenle birçok gübre fabrikası, ham maddenin kolay taşınabildiği geniş hinterlantlı liman kentlerinde kurulmuştur. Aşağıdaki şehirlerden hangisi bu duruma örnektir?

• A) Trabzon
• B) Muğla
• C) Mersin ✓
• D) Rize
• E) Sinop

Yerli fosfat üretimi gübre sanayisinin ihtiyacını karşılamadığından ham madde deniz yoluyla ithal edilir. Gelişmiş limanı ve geniş ulaşım bağlantıları bulunan Mersin, ithal ham maddeye dayalı gübre sanayisinin kurulduğu merkezlerden biridir.

16. Aşağıdaki sanayi tesisi-kuruluş yeri eşleştirmelerinden hangisinde ham madde kaynağına yakınlık temel etkendir?

• A) İstanbul - Otomotiv
• B) İskenderun - Demir-çelik
• C) Kırıkkale - Petrol rafinerisi
• D) Muş - Şeker fabrikası ✓
• E) Samsun - Bakır işleme

Şeker pancarının hasattan kısa süre sonra işlenmesi gerekir ve uzak mesafeye taşınması maliyetlidir. Bu nedenle Muş Şeker Fabrikası pancar üretim sahasına yakın bir konumda kurulmuştur.

17. Türkiye'nin ihracattan elde ettiği geliri yükseltmeye yönelik uygulamalar arasında hangisi doğrudan yer almaz?

• A) AR-GE çalışmalarına ağırlık verilmesi
• B) Dış pazarların talebine uygun ürün üretilmesi
• C) Sanayi üretiminin niteliğinin yükseltilmesi
• D) Uluslararası ticaret anlaşmalarının artırılması
• E) Ulusal gelirin artırılması ✓

AR-GE, kaliteli sanayi üretimi, dış talebe uygun ürün geliştirme ve ticaret anlaşmaları ihracatı doğrudan destekler. Ulusal gelirin yükselmesi ise doğrudan bir ihracat önlemi değil, ekonomik gelişmenin sonucu olabilir.

18. Diyadin ile Sandıklı'da ortak olarak gelişme gösteren turizm türü hangisidir?

• A) Kültür turizmi
• B) Kış turizmi
• C) Termal turizm ✓
• D) Trekking turizmi
• E) İnanç turizmi

Ağrı'ya bağlı Diyadin ile Afyonkarahisar'a bağlı Sandıklı, sıcak su kaynakları ve kaplıcalarıyla öne çıkar. Bu doğal kaynaklar iki merkezde de termal turizmin gelişmesini sağlamıştır.