Deneme 5

1. Yerel rüzgârlar estikleri yönün sıcaklık özelliklerini taşır. Kışın kuzeydoğudan esen rüzgârların, yer şekilleri nedeniyle en geniş alanı etkilediği yöre hangisidir?

• A) Çatalca-Kocaeli Bölümü ✓
• B) Hakkâri Bölümü
• C) Doğu Karadeniz Bölümü
• D) Erzurum-Kars Bölümü
• E) Antalya Bölümü

Rüzgârların yayılışını yükselti ve dağların uzanışı belirler. Poyraz, Doğu Karadeniz'de yüksek dağlara takılır; Erzurum-Kars'ta engebeli arazi etkisini sınırlar. Marmara'da yükseltinin az ve doğal engellerin zayıf olması, kuzeydoğu rüzgârlarının geniş alana yayılmasını sağlar.

2. Kuzey Anadolu Dağları, Toroslar ve Kuzeydoğu Anadolu'nun yükseklerinde görülen; kardelen, yumak, mine ve düğün çiçeği gibi türleri barındıran bitki topluluğu hangisidir?

• A) Psödomaki
• B) Garig
• C) Maki
• D) Çayır ✓
• E) Bozkır

Yüksek dağlık alanlarda karların erimesinin ardından gelişen gür ot örtüsüne dağ çayırı denir. Kardelen ve düğün çiçeği bu toplulukta rastlanan türler arasındadır.

3. Bulunduğu yerde gelişen topraklar, yerel iklim ve ana kayanın özelliklerini yansıtır. Aşağıdakilerden hangisi buzullar tarafından taşınıp biriktirildiği için bu grupta değerlendirilemez?

• A) Çernezyom
• B) Moren ✓
• C) Terra rossa
• D) Podzol
• E) Kahverengi bozkır toprağı

Çernezyom, podzol, terra rossa ve kahverengi bozkır toprakları bulundukları yerde gelişir. Morenler ise buzulların aşındırdığı malzemeleri başka bir yere taşıyıp biriktirmesiyle oluştuğundan taşınmış materyal niteliğindedir.

4. Akışkan lavların geniş bir yüzeye yayılmasıyla oluşan basık ve yayvan kalkan volkanına aşağıdaki dağlardan hangisi örnektir?

• A) Uludağ
• B) Karacadağ ✓
• C) Erciyes Dağı
• D) Süphan Dağı
• E) Hasan Dağı

Karacadağ'da akışkan bazalt lavlarının geniş alanlara yayılması, eğimi düşük ve yayvan bir volkan şekli meydana getirmiştir. Bu görünüm kalkan tipi volkanların özelliğidir.

5. Akarsuların eğimi ve akış hızı azaldığında taşıma gücü düşer, alüvyonlar birikmeye başlar. Aşağıdaki yer şekillerinden hangisi bu süreçle oluşmaz?

• A) Irmak adası
• B) Dağ eteği ovası
• C) Birikinti konisi
• D) Delta ovası
• E) Dev kazanı ✓

Irmak adası, birikinti konisi, dağ eteği ovası ve delta akarsu biriktirme şekilleridir. Dev kazanı ise şelaleden düşen suyun tabanı aşındırmasıyla oluşur. Bu nedenle birikim değil, akarsu aşındırma şeklidir.

6. Çukurova ve Bafra gibi delta ovalarının oluşabilmesi belirli kıyı koşullarına bağlıdır. Buna göre; I. Kıyıda güçlü gelgit akıntılarının bulunması, II. Kıta sahanlığının geniş ve sığ olması, III. Akarsuların havzasından bol alüvyon taşıması şartlarından hangileri delta oluşumu için gereklidir?

• A) Yalnız II
• B) I ve II
• C) I ve III
• D) II ve III ✓
• E) I, II ve III

Delta için alüvyonun birikebileceği geniş ve sığ kıta sahanlığı ile bol malzeme taşıyan akarsu gerekir. Güçlü gelgit akıntıları biriken malzemeyi uzaklaştırdığı için deltayı desteklemez. II ve III doğrudur.

7. Doğu Karadeniz Dağları'nın kuzeyinden doğan akarsular, denize döküldükleri kesimlerde büyük deltalar oluşturamamıştır. Bunun temel nedeni nedir?

• A) Akarsu rejimlerinin düzenli olması
• B) Kıyının kısa mesafede derinleşmesi ✓
• C) Yıllık yağış miktarının fazla olması
• D) Akarsu havzalarında bitki örtüsünün gür olması
• E) Havzalardaki kayaçların litolojik özellikleri

Doğu Karadeniz'de dağların kıyıya yakın ve paralel uzanması kıta sahanlığını daraltır; deniz hızla derinleşir. Akarsuların taşıdığı alüvyonlar birikebilecek sığ alan bulamadığından büyük delta ovaları gelişmez.

8. İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu akarsularının yaz debilerinde belirgin azalmalar görülebilir. İklim değişikliğinin yanında hangi beşerî faaliyet bu durumu daha fazla etkiler?

• A) Sanayi atıklarının sulara karışması
• B) Akarsu boylarında turizmin gelişmesi
• C) Tarımsal sulamada aşırı su çekilmesi ✓
• D) Hidroelektrik santrallerinin inşa edilmesi
• E) Yataklarda kum ocaklarının işletilmesi

Kurak ve yarı kurak bölgelerde yazın sulama ihtiyacı artar. Akarsulardan aşırı su çekilmesi ve verimsiz sulama yöntemleri yatağa ulaşan suyu azaltarak debinin düşmesine neden olur.

9. Aşağıdaki il ile nüfuslanmasında etkili olan beşerî unsur eşleştirmelerinden hangisi uygun değildir?

• A) Eskişehir - Eğitim
• B) Artvin - Ulaşım ✓
• C) İstanbul - Sanayi
• D) Zonguldak - Madencilik
• E) Nevşehir - Turizm

Artvin'in engebeli yapısı ulaşımı zorlaştırır; dolayısıyla ulaşım ilin nüfuslanmasını artıran temel bir unsur değildir. Diğer faaliyetler karşılarında verilen illerin nüfus gelişiminde belirgin rol oynar.

10. Aşağıdaki illerden hangisi kırsal yerleşme biçimi bakımından diğerlerinden ayrılır?

• A) Şanlıurfa
• B) Amasya
• C) Rize ✓
• D) Eskişehir
• E) Bursa

Rize'nin engebeli yapısı ve yaygın su kaynakları dağınık yerleşmeyi destekler. Diğer illerin kırsalında ise düz alanlar ya da su kaynaklarının belirli noktalarda toplanması nedeniyle toplu yerleşme daha yaygındır.

11. Ekstansif tarım yöntemlerinin uygulandığı ve modernleşmenin sınırlı kaldığı alanlarda üretim iklime daha bağımlıdır. Aşağıdaki ovaların hangisinde iklimin tarımsal üretime etkisi daha belirgindir?

• A) Muş Ovası ✓
• B) Harran Ovası
• C) Gediz Ovası
• D) Çukurova
• E) Bafra Ovası

Çukurova, Bafra ve Gediz'de modern tarım; Harran'da ise GAP sulamaları iklime bağımlılığı azaltmıştır. Muş Ovası'nda karasal iklim hâkimdir ve sulama olanakları daha sınırlıdır. Bu nedenle yağışın az olduğu yıllarda üretim belirgin biçimde düşer ve rekolte dalgalanır.

12. Türkiye'deki yağ bitkilerinin yetişme alanları iklim ve toprak koşullarına göre farklılaşır. Bu ürünlerin dağılışıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Ayçiçeği, yetişme döneminde su ve olgunlaşma döneminde kuraklık ister; en fazla Konya'da üretilir.
• B) Soya fasulyesi, kısa sürede hasat edilebildiği için Çukurova'da ikinci ürün olarak yaygınlaşmıştır.
• C) Kanola, biyodizel üretiminde kullanılır ve üretiminde Tekirdağ ile Edirne ilk sıralardadır.
• D) Zeytin, don olaylarına karşı dirençli bir bitki olduğundan karasal iklim bölgelerinde de yetiştirilir. ✓
• E) Yer fıstığı, sıcaklık isteği yüksek bir bitki olup üretiminde Akdeniz Bölgesi ilk sırada yer alır.

Zeytin kış ılıklığı ister ve şiddetli dona karşı hassastır; bu nedenle karasal iklim bölgelerinde yaygın değildir. Ayçiçeği ve kanola üretiminde İç Anadolu ile Trakya, soya ve yer fıstığında ise Akdeniz illeri öne çıkar. Yanlış ifade zeytinin dona dayanıklı olduğunu söyleyen seçenektir.

13. Aşağıdaki hayvancılık türü ile yaygın olarak yapıldığı il eşleştirmelerinden hangisi hatalıdır?

• A) Kümes hayvancılığı - Manisa
• B) İpek böcekçiliği - Diyarbakır
• C) Koyun yetiştiriciliği - Kastamonu ✓
• D) Arıcılık - Ordu
• E) Kıl keçisi - Mersin

Koyun yetiştiriciliğinde geniş bozkır ve meralara sahip Van, Konya ve Şanlıurfa gibi iller ön plandadır. Kastamonu ise koyun varlığı bakımından önde gelen iller arasında bulunmaz.

14. Tarım ve kimya sanayisinde kullanılan, Türkiye'deki en bilinen yatağı Isparta'nın Keçiborlu ilçesinde bulunan maden hangisidir?

• A) Kükürt ✓
• B) Trona
• C) Cıva
• D) Fosfat
• E) Barit

Keçiborlu, Türkiye'deki en bilinen kükürt yatağıdır; buradaki maden işletmesi günümüzde kapalıdır. Kükürt tarım ve kimya sanayisinde kullanılır, ayrıca petrol rafinerilerinde yan ürün olarak da elde edilir.

15. I. Tortum Gölü II. Tuz Gölü III. Van Gölü Verilen göllerden hangilerinden hidroelektrik enerji üretiminde yararlanılır?

• A) I ve II
• B) II ve III
• C) I ve III
• D) Yalnız I ✓
• E) Yalnız III

Tortum Gölü'nün çıkışındaki yükselti farkı hidroelektrik enerji üretimine imkân verir. Dışa akışı olmayan Tuz ve Van göllerinde ise bu yöntemle elektrik üretilmez. Bu nedenle yalnız I doğrudur.

16. Çimento fabrikalarına Türkiye'nin hemen her bölgesinde rastlanır. Bu sanayi kolunun ülke geneline yayılmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İnşaat sektörünün her bölgede devletçe teşvik edilmesi
• B) Tesislerin düşük enerji maliyetiyle çalışması
• C) İhracat potansiyelinin yüksek olması
• D) Üretilen ürünün uzun süre bozulmadan depolanabilmesi
• E) Hammaddenin yaygınlığı ve taşıma maliyetinin yüksekliği ✓

Çimentonun ham maddeleri olan kalker ve kil Türkiye'de yaygındır. Hacimli ve ağır ham maddenin taşınması pahalı olduğundan fabrikalar çıkarım alanlarına yakın kurulur. Ham maddenin geniş alana dağılması tesislerin de ülke geneline yayılmasını sağlar.

17. Aşağıdaki liman kentlerinden hangisi Türkiye'deki Ro-Ro taşımacılığında öne çıkan merkezler arasında yer almaz?

• A) Tekirdağ
• B) Çeşme
• C) Mersin
• D) Trabzon
• E) Ordu ✓

Tekirdağ, Çeşme, Mersin ve Trabzon limanlarında Ro-Ro taşımacılığı önem taşır. Ordu ise bu taşımacılık türünün başlıca merkezleri arasında gösterilmez.

18. Karadeniz'deki akarsularla yarılmış yüksek düzlükler yaylacılık amacıyla kullanılır. Ordu sınırlarında bulunan ve doğa turizmi potansiyeli yüksek olan bu aşınım platosu hangisidir?

• A) Perşembe Platosu ✓
• B) Safranbolu Platosu
• C) Uzunyayla Platosu
• D) Çatalca-Kocaeli Platosu
• E) Ardahan Platosu

Ordu'daki Perşembe Platosu, Çatalca-Kocaeli ve Safranbolu ile birlikte aşınım platolarındandır ve yaylacılık-doğa turizmi potansiyeli taşır. Çatalca-Kocaeli Marmara'dadır; Uzunyayla tabaka düzlüğü, Ardahan ise lav platosudur.