Hayvancılık 3

1. Doğu Anadolu Projesi (DAP) kapsamında, bölgenin makro ekonomik yapısını güçlendirmek ve hayvancılık sektöründeki ticari randımanı tırmandırmak amacıyla planlanan en stratejik hamle hangisidir?

• A) Bölgede pamuk ekimini artırmak.
• B) Hayvan soylarının iyileştirilmesi ve mera ıslahı. ✓
• C) Derin deniz balıkçılığını desteklemek.
• D) İpek böcekçiliğini zorunlu hale getirmek.

DAP'ın asli önceliklerinden biri, bölgede ekstansif yürütülen hayvancılığı modernleştirmektir. Bu doğrultuda, et ve süt verimi düşük yerli ırkların kültür ırklarıyla melezlenmesi (ıslahı) ve tahrip olmuş meraların koruma altına alınarak iyileştirilmesi (ıslahı) hedeflenmektedir.

2. Türkiye'de yürütülen aşağıdaki hayvancılık faaliyetlerinden hangisinin, coğrafi yayılış alanı ve üretim sahası bitkisel bağımlılığı nedeniyle diğerlerine göre en dar sınırda kalmıştır?

• A) Merinos koyunu
• B) Tiftik keçisi
• C) Karaman koyunu
• D) İpek böceği ✓

İpek böcekçiliği, tırtılın beslendiği dut yaprağı varlığına doğrudan bağımlıdır. Suni ve sentetik iplik sanayisinin gelişmesiyle günümüzde bu hayvancılık kolu Diyarbakır, Antalya ve Bursa gibi sadece belirli yasal/endüstriyel teşvik alanlarında, çok sınırlı lokal sahalarda icra edilmektedir.

3. Türkiye genelinde yürütülen hayvancılık faaliyetlerinin yapısal ve sektörel özellikleri incelendiğinde, aşağıda sunulan bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) Kırsal alanda hayvancılık faaliyetleri hâlâ büyük oranda doğal otlaklara ve mera koşullarına dayalı olarak sürdürülmektedir.
• B) Modern, tam otomasyonlu besi ve ahır hayvancılığı ülkemizin tüm coğrafi bölgelerinde en yaygın hayvancılık metodudur. ✓
• C) Mera hayvancılığının baskın olduğu alanlarda et ve süt üretiminde yıldan yıla belirgin dalgalanmalar yaşanmaktadır.
• D) Büyük tüketim merkezlerinin ve yoğun nüfuslu şehirlerin çevresinde besi ve kümes hayvancılığı faaliyetleri kümelenmiştir.

Türkiye demografisinde ve kırsalında hayvancılık hâlâ büyük oranda doğal otlaklara dayalı (ekstansif/geleneksel) yapıldığı için iklimsel faktörlere bağımlılık yüksek, genel et/süt randımanı ise düşüktür. Tam otomasyonlu, modern besi ve ahır hayvancılığı ülke genelinde en yaygın yöntem değildir; yalnızca büyük pazar çeperlerinde ve belirli bölgelerde kümelenmiştir. Bu nedenle 2. seçenekte verilen bilgi yanlıştır.

4. Hayvancılık ekonomisinde verimlilik katsayısını tırmandırmak amacıyla, dış atmosferik şartlardan yalıtılmış kapalı binalarda, rasyonlu fenni yemlerle yapılan entansif sığırcılık türü hangisidir?

• A) Gezginci hayvancılık
• B) Mera hayvancılığı
• C) Ahır hayvancılığı ✓
• D) Ekolojik serbest otlatma

Kapalı ve kontrollü ahır/besi tesislerinde yürütülen modern sığırcılık, doğa şartlarının (yağış azlığı, kuraklık) üretime yön verme gücünü sıfırlar. Hayvanların dengeli beslenmesiyle et ve süt veriminde maksimum standardizasyon yakalanır.

5. Karadeniz havzasında avlanan balık tonajının diğer kıyı denizlerimize kıyasla devasa bir üstünlüğe sahip olmasında, aşağıdakilerden hangisinin hiçbir payı veya etkisi olmamıştır?

• A) Suların daha serin ve az tuzlu olması
• B) Oksijen miktarının yüksek olması
• C) Plankton miktarının fazla olması
• D) 200 metrenin altında canlı yaşamına uygun gazların bulunması ✓

Karadeniz'in 200 metrelik derinliğinden tabana kadar olan kısmında oksijensizlikten ötürü yoğun hidrojen sülfür gazı birikmiştir. Bu zehirli gaz tabakası canlı yaşamına izin vermez. Dolayısıyla bu durum balık bolluğunu artıran değil, ekosistemi derinlemesine sınırlayan olumsuz bir özelliktir.

6. Deniz ekosistemlerinde balık stoklarının yenilenebilirliği, tür popülasyonlarının korunması ve deniz avcılığının sürdürülebilirliği önündeki en büyük küresel ve yerel tehdit hangisidir?

• A) Kıyı şeridindeki turizm faaliyetleri
• B) Balıkların mevsimlik göç etmesi
• C) Aşırı, bilinçsiz ve yasa dışı avlanma ✓
• D) Deniz yüzeyinde kurulan kültür kafesleri

Denizlerde balık neslini bitiren ana etken; yasak dönemlerde yapılan kaçak avcılık, deniz tabanını kazıyarak yumurtaları yok eden trol ağları ve erginleşmemiş yavru balıkların yakalanmasıyla stokların tükenmesidir.

7. Güneydoğu Anadolu Projesi'nin (GAP) bölge genelinde geniş alanları sulu tarıma açması, sahadaki geleneksel hayvancılık yapısını hangi yönüyle en çok dönüştürmüştür?

• A) Doğal mera alanlarını genişletmiştir.
• B) Küçükbaş hayvancılık faaliyetlerini tamamen bitirmiştir.
• C) Sulama ile yem bitkileri üretimini artırmıştır. ✓
• D) Yüksek otomasyonlu kümes hayvancılığını zorunlu kılmıştır.

GAP kanallarıyla tarlaların sulanması; mısır silajı, yonca ve korunga gibi yüksek besleyici değeri olan yem bitkilerinin ekim alanlarını muazzam büyütmüştür. Bu hammadde bolluğu bölgede modern besi sığırcılığının gelişmesini tetiklemiştir.

8. Arıcılık sektörü zengin çiçek ve ağaç florasına, nemli yamaç iklimlerine doğrudan bağımlılık gösterir. Bu ekolojik istek dikkate alındığında, aşağıdaki sahaların hangisinde bal üretim potansiyeli ve arıcılık faaliyetleri diğerleri kadar gelişme gösteremez?

• A) Menteşe Yöresi
• B) Hakkari Bölümü
• C) Konya Ovası ✓
• D) Erzurum-Kars Platosu

Engebeli dağlık alanlar (Muğla, Hakkari, Erzurum, Rize) bitki ve endemik ot çeşitliliği yönüyle arıcılığın cennetidir. Ancak yerşekillerinin çok sade uzandığı, monokültür tahıl tarımının toprağı kapladığı ve bitki çeşitliliğinin en zayıf kaldığı Konya Ovası tabanında arıcılık gelişemez.

9. Kuzeydoğu Anadolu coğrafyasındaki Erzurum-Kars bölümünde temel geçim kaynağının ve makro sektörün büyükbaş mera hayvancılığı olmasında; I. Sert karasal iklimin yaz aylarını yağışlı geçirmesi II. Bazaltik lav örtülü toprakların killi yapısı III. Devletin bölgedeki et entegre tesislerine getirdiği taban fiyat alımları IV. Yaz yağışlarıyla kurumayan gür alpin çayır ve otlak florası faktörlerinden hangileri 'birincil ve doğrudan' belirleyici nedenler arasında yer almaz?

• A) I ve II
• B) I ve IV
• C) II ve III ✓
• D) III ve IV

Bölgede büyükbaş hayvancılığı zorunlu ve hakim kılan asli unsur iklim (yaz yağışları) ve bu iklimin doğurduğu alpin çayırlardır (I ve IV asıldır). Toprak cinsi veya dönemsel destekleme alımları bu sektörün bölgede coğrafi bir kimlik kazanmasındaki ilk ana nedenler değildir (II ve III doğrudan etkili değildir).

10. Türkiye'nin iç sulardaki (akarsular, soğuk kaynak suları ve baraj gölleri) su ürünleri yetiştiriciliğinde, toplam tonaj olarak en fazla üretimi yapılan tatlı su kültür balığı hangisidir?

• A) Levrek
• B) Alabalık ✓
• C) Çipura
• D) Deniz Somonu

Tatlı su kültür balıkçılığında lider, serin, temiz ve bol oksijenli suları seven alabalık türüdür. Akarsu vadileri ile baraj göllerindeki kafeslerde en çok alabalık üretilmektedir.

11. Baraj göllerinin yüzey genişliğine bağlı olarak, nehir tipi ağ kafes yöntemiyle iç su (tatlı su) kültür alabalık üretiminde Türkiye rekorunu elinde tutan şehrimiz hangisidir?

• A) Afyonkarahisar
• B) Samsun
• C) Elazığ ✓
• D) Trabzon

Denizlerdeki kafes balıkçılığıyla Karadeniz kıyıları öne çıksa da, 'iç su' yani tatlı su alabalık yetiştiriciliğinde Türkiye'nin lider şehri Keban ve Karakaya baraj göllerinin sağladığı devasa potansiyelle Doğu Anadolu'daki Elazığ ilidir.

12. Türkiye genelinde canlı hayvan varlığının büyük kısmının besi çiftlikleri yerine, hala geleneksel mera hayvancılığı (ekstansif yöntem) ile işletilmesinin en net ve kaçınılmaz coğrafi sonucu hangisidir?

• A) Hayvan sayısında Avrupa'da ilk sırada olunması
• B) Hayvancılıkta verimliliğin sürekli yüksek kalması
• C) Üretimde iklim dalgalanmalarına bağlı farkın fazla olması ✓
• D) Kırmızı et fiyatlarının istikrarlı seyretmesi

Mera hayvancılığı tamamen o yıl düşen yağışlara ve otlakların gürlüğüne bağlıdır. Kurak geçen yıllarda et ve süt rekoltesi dip yaparken, yağışlı yıllarda tırmanışa geçer; bu durum yıllık hayvansal üretim grafiğinde sert dalgalanmalara yol açar.

13. Hayvancılık işletmelerinde kafa sayısını artırmak yerine, hayvan başına elde edilen et ve süt randımanını (verimliliği) küresel standartlara ulaştırmak için yapılması gereken en köklü çalışma hangisidir?

• A) Sadece doğal mera alanlarının yüzölçümünü artırmak.
• B) Hayvan soylarını iyileştirmek ve yem kalitesini artırmak. ✓
• C) Yurt dışından canlı damızlık ithalatını sürekli kılmak.
• D) Sadece veterinerlik fakültelerinin sayısını artırmak.

Hayvancılıkta kalıcı verim artışının tek formülü; düşük verimli yerli ırkların kültür ırklarıyla melezlenerek ıslah edilmesi (soyların iyileştirilmesi) ve beslenmede protein değeri yüksek modern besi yemlerinin kullanılmasıdır.

14. Beşeri ve ekonomik coğrafya ilkeleri doğrultusunda, yaygın (ekstansif) nitelikteki 'mera hayvancılığı' faaliyetlerinin en karakteristik ayırt edici özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Hayvan başına alınan et ve süt verimi çok yüksektir.
• B) Üretim miktarı iklime bağlı olarak yıllara göre dalgalanır. ✓
• C) Yüksek otomasyonlu modern teknolojiler kullanılır.
• D) Büyük metropollerin çeperindeki kapalı entegre tesislerde yapılır.

Mera hayvancılığında üretim doğrudan doğanın kontrolündedir. Yağış azlığı otlakları kuruttuğunda hayvanların beslenmesi yetersiz kalır ve bu durum doğrudan et-süt üretim rakamlarında yıllara göre iniş çıkışlar (dalgalanma) yaratır.

15. Arazilerin çok büyük bir oranının endüstriyel tarıma, fabrikalara ve mega kentleşme alanlarına ayrılmasından ötürü, geleneksel açık alan otlatmacılığının (mera hayvancılığının) en az yapıldığı bölgemiz hangisidir?

• A) Marmara Bölgesi ✓
• B) Doğu Anadolu Bölgesi
• C) İç Anadolu Bölgesi
• D) Karadeniz Bölgesi

Marmara Bölgesi'nde boş aşınım düzlüğü veya boş otlak bulmak imkansıza yakındır. Arazi sanayi ve kentleşmeyle kaplandığı için geleneksel mera hayvancılığı yok denecek kadar azdır; bunun yerine kapalı besi sığırcılığı gelişmiştir.

16. Endüstriyel kümes hayvancılığı tesislerinin coğrafi konum seçimlerinde; yer şekillerinin sarp olması ya da iklimin karasallığı gibi fiziki etkenler rol oynamaz. Buna göre, kanatlı et ve yumurta üretim entegrelerinin yer seçimini belirleyen en temel beşeri kriter hangisidir?

• A) Tüketim alanlarına yakınlık ✓
• B) Geniş meraların varlığı
• C) Akarsu yataklarına yakınlık
• D) Yaz kuraklığının belirgin olması

Kümes hayvancılığı, yapay iklimlendirmeli kapalı bilgisayarlı hangarlarda yürütülür. Bozulabilir nitelikteki beyaz et ve yumurtanın hızla paraya çevrilebilmesi için tesisler İstanbul, İzmir, Ankara gibi devasa nüfuslu tüketim alanlarının (pazarın) çeperlerine kurulur.

17. Doğa şartlarının zorluğu, kış aylarında kar yollarının kapanması ve yem hammaddesi lojistiğindeki engeller nedeniyle, kapalı ahır hayvancılığının (entansif besi sığırcılığının) en az geliştiği coğrafi bölgemiz hangisidir?

• A) Marmara Bölgesi
• B) Ege Bölgesi
• C) Doğu Anadolu Bölgesi ✓
• D) İç Anadolu Bölgesi

Doğu Anadolu Bölgesi, sarp kış şartları ve yem fabrikalarının azlığı nedeniyle sermaye isteyen modern ahır hayvancılığı yatırımlarının en zayıf kaldığı alandır. Bölgede hala geleneksel açık alan mera hayvancılığı egemendir.

18. Türkiye genelinde nehir ağlarının ve doğal tatlı su göllerinin varlığı düşünüldüğünde, göl kaynaklı tatlı su balıkçılığının (sazan, tatlı su levreği avcılığının) en çok geliştiği göller havzası neresidir?

• A) Tuz Gölü
• B) Göller Yöresi ✓
• C) Doğu Karadeniz kıyıları
• D) Güneydoğu Anadolu ovaları

Akdeniz Bölgesi'nin iç kısmında kalan Göller Yöresi (özellikle gidenleri vasıtasıyla tatlı su karakterini koruyan Eğirdir ve Beyşehir Gölleri), Türkiye'de tatlı su balıkçılığının ve göl avcılığının en canlı yürütüldüğü asli merkezdir.

19. Üretim randımanının tamamen o yılki yağış miktarına, ilkbahar otlarının gürleşme derecesine bağlı kaldığı, hayvanların açık alanlarda otlatılması esasına dayanan geleneksel hayvancılık metodunun adı nedir?

• A) Mera hayvancılığı ✓
• B) Arıcılık
• C) Besi hayvancılığı
• D) Kümes hayvancılığı

Mera (ekstansif/yaygın) hayvancılıkta, yapay yemleme veya kapalı koruma odaları yoktur. Hayvan doğrudan meradaki otla beslendiğinden, kuraklık yıllarında otların cılız kalması et ve süt üretiminde sert düşüşlere yol açar.

20. Türkiye'de endüstriyel tavukçuluk ve entegre yumurta tesislerinin büyük metropollerin yakın çeperlerinde (Bolu, Sakarya, Manisa, Afyon gibi) yoğunlaşması, beşeri coğrafyadaki hangi kuralın en somut kanıtıdır?

• A) Doğal ortamın tavukçuluğa uygun olmasının
• B) Tavukçuluğun devlet tarafından sübvanse edilmesinin
• C) Tüketim merkezlerinin üretim merkezlerini belirlemesinin ✓
• D) Yem bitkilerinin sadece o illerde hasat edilmesinin

Kümes hayvancılığında yer seçimi doğal çevreye göre değil, beşeri çevreye göre yapılır. Taze olarak pazara sunulması gereken beyaz et ve yumurta, devasa nüfusun (tüketim merkezlerinin) hemen yanına konuşlanarak pazar-üretim entegrasyonunu doğrular.

21. Anadolu yarımadasında kısa mesafelerde bitki örtüsünün, endemik otların ve kır çiçeklerinin radikal bir zenginlik ve çeşitlilik göstermesi, aşağıdaki hayvancılık faaliyetlerinden hangisinin kalitesini ve gelişim potansiyelini doğrudan artırmıştır?

• A) Kümes hayvancılığı
• B) Balıkçılık
• C) Arıcılık ✓
• D) Besi sığırcılığı

Arıcılık, arıların nektar toplama döngüsüne dayalı biyolojik bir sektördür. Türkiye'nin topoğrafik engebeden kaynaklanan zengin bitki örtüsü (florası), üretilen balların kalitesini, enzim değerini ve kovan verimliliğini doğrudan besler.

22. Geniş çayırların ve plato meralarının bulunduğu Doğu Anadolu (özellikle Kars ve Ardahan çevresi), aşağıdaki sanayi kollarından hangisinin hammadde kaynağı olarak gelişim göstermiştir?

• A) Otomotiv sanayisi
• B) Et ve süt ürünleri sanayisi ✓
• C) Tekstil dokuma sanayisi
• D) Petrokimya sanayisi

Bölgedeki muazzam büyükbaş hayvan potansiyeli, hayvansal hammaddeye dayalı imalat sanayisini tetiklemiştir. Kars kaşarı, gravyeri, tereyağı üretimi ile et işleme kombinaları bölgenin en karakteristik endüstriyel kollarıdır.

23. Deniz suyunun yüksek sıcaklığı ve aşırı tuzluluk oranından ötürü toplam balık miktarının (tonajının) en düşük, ancak Süveyş Kanalı üzerinden gelen göçlerle 'tür çeşitliliğinin' en fazla olduğu denizimiz hangisidir?

• A) Karadeniz
• B) Akdeniz ✓
• C) Marmara Denizi
• D) Ege Denizi

Ekvator'a yakınlığı nedeniyle en sıcak ve en tuzlu denizimiz olan Akdeniz, plankton azlığından ötürü balık miktarı yönüyle fukaradır. Ancak Kızıldeniz'den (Süveyş Kanalı ile) göç eden tropikal egzotik canlılar nedeniyle tür biyoçeşitliliğinde ilk sıradadır.

24. Tiftik keçisinin üzerinden kırkılarak elde edilen, parlaklığı ve mukavemeti nedeniyle lüks dokuma endüstrisinde kullanılan kıymetli hayvansal life ne ad verilir?

• A) Kaşmir
• B) Mohair ✓
• C) Angora
• D) Gore-tex

Tiftik keçisinin (Angora Goat) tüylerinden elde edilen parlak ve dayanıklı iplik/lif malzemesinin tekstil ve coğrafya literatüründeki adı 'Mohair'dir (Moher). 💡 ÖSYM Püf Noktası (Kavram Karışıklığını Önleme): • Tiftik Keçisi lifi: Mohair (Moher) • Ankara Tavşanı yünü: Angora • Kaşmir Keçisi yünü: Kaşmir (Hayvanın ırk ismi Angora olsa da, elde edilen lif malzemesinin resmi adı Mohair'dir).

25. Yaş ipek kozası üretimine dayalı ipek böcekçiliği faaliyetlerinin sürdürülebilmesi ve tırtılların koza örecek erginliğe ulaşması, aşağıdaki ağaç türlerinden hangisinin varlığına mutlak surette bağımlıdır?

• A) Çam ağacı
• B) Meşe ağacı
• C) Dut ağacı ✓
• D) Zeytin ağacı

İpek böceği tırtıllarının tek ve seçici besin kaynağı dut ağacının taze yapraklarıdır. Tırtıl başka hiçbir vejetasyonla beslenemediği için dut ağacı varlığının bittiği veya ilaçlandığı yerlerde ipek böcekçiliği yapılması imkansızdır.