Deneme 5

1. Cumhurbaşkanlığı forsunda on altı Türk devleti temsil edilmektedir. Bu devletlerden biri hangisidir?

• A) İtil Bulgarları
• B) Kırgızlar
• C) Tuna Bulgarları
• D) Sibirler
• E) Hazarlar ✓

Cumhurbaşkanlığı forsundaki 16 Türk devleti şunlardır: Büyük Hun, Batı Hun, Avrupa Hun, Ak Hun, Karahan, Gazne, Büyük Selçuklu, Harzemşah, Kök Türk, Avar, Hazar, Uygur, Altınordu, Timur, Babür ve Osmanlı. Hazarlar bu devletler arasında yer alır.

2. Türk-İslam devletlerinde melikleri yöneticiliğe hazırlamak ve eğitmekle görevli kişiye hangi ad verilirdi?

• A) İnal
• B) Lala
• C) Şıhne
• D) Atabey ✓
• E) Ataman

Atabey, Türk-İslam devletlerinde şehzadelerin ve meliklerin eğitiminden sorumlu tutulan, onları hükümdarlığa hazırlayan devlet görevlisidir.

3. Fuat Köprülü'nün tezine göre Osmanlı Beyliği'nin kuruluş ve gelişmesinde etkili olmayan unsur hangisidir?

• A) Fatih Sultan Mehmet'in İstanbul'u fethetmesi ✓
• B) Gaziyan-ı Rum ve Ahiyan-ı Rum gibi grupların destek sağlaması
• C) Kuruluş Dönemi hükümdarlarının yetenekli olması
• D) Selçukluların zayıflaması üzerine Anadolu'da siyasi bir boşluk yaşanması
• E) Türkmenlerin gaza ruhu ile Bizans üzerine seferler yapması

Fuat Köprülü'nün tezi Osmanlı'nın kuruluş ve erken gelişme dönemine odaklanır. Fatih Sultan Mehmet Yükselme Dönemi padişahıdır ve İstanbul'un fethi kuruluş sürecinin değil, imparatorluk aşamasının ürünüdür; Köprülü'nün tezleri arasında yer almaz.

4. Osmanlı Devleti'nin ilk defa top kullandığı ve Anadolu beyliklerinden destek aldığı savaş hangisidir?

• A) Niğbolu
• B) Bafeus
• C) Palekanon
• D) II. Kosova
• E) I. Kosova ✓

I. Murat 1389 yılındaki I. Kosova Savaşı'nda Hırvat, Leh, Macar, Arnavut, Bulgar, Sırp ve Eflak birliklerinden oluşan Haçlı Ordusunu yenilgiye uğratmıştır. İlk kez bu savaşta Osmanlı Devleti top kullanmış ve Anadolu beylikleri Osmanlı'ya yardım etmiştir.

5. I. Murat Dönemi'nde kurulan Yeniçeri Ocağı, zamanla çeşitli ayaklanmalara katılmıştır. İlk yeniçeri isyanı kabul edilen Buçuktepe Ayaklanması hangi padişah döneminde çıkmıştır?

• A) I. Mehmet
• B) I. Selim
• C) I. Murat
• D) II. Murat ✓
• E) II. Mehmet

Buçuk Tepe Ayaklanması, ilk yeniçeri isyanı olup II. Murat döneminde (1444) gerçekleşmiştir.

6. XVII. yüzyılda tımar sisteminin bozulması, vergi yükünün artması ve taşradaki yöneticilerin haksız uygulamaları Celali İsyanlarına yol açmıştır. Hangisi bu isyanlardan biri değildir?

• A) Canbolatoğlu İsyanı
• B) Tavil Ahmet İsyanı
• C) Baba Zünnun İsyanı ✓
• D) Kör Mahmut İsyanı
• E) Karayazıcı İsyanı

Baba Zünnun İsyanı, Celali İsyanlarından farklı olarak Kanuni döneminde vergilerin ağırlığından dolayı çıkmış ve dini içerik de taşımaktadır. Diğer seçeneklerdeki isyanlar XVII. yüzyıl Celali İsyanları kapsamındadır.

7. Osmanlı Devleti, Kırım'ın Rusya'ya ait olduğunu hangi antlaşmayla tanımıştır?

• A) Ziştovi Antlaşması
• B) Yaş Antlaşması ✓
• C) Belgrat Antlaşması
• D) Küçük Kaynarca Antlaşması
• E) Aynalıkavak Tenkihnamesi

1774 Küçük Kaynarca Antlaşması ile Kırım'ın bağımsızlığı tanınmış, 1779 Aynalıkavak Tenkihnamesi ile Rus yanlısı Şahin Giray'ın Kırım Hanı olması kabul edilmiş, 1792 Yaş Antlaşması ile ise Kırım'ın Rusya'ya ait olduğu resmen kabul edilmiştir.

8. Üst düzey askerlerin Sultan Abdülmecid'i tahttan indirip yerine Sultan Abdülaziz'i geçirmek amacıyla planladığı girişim hangisidir?

• A) Kuleli Vakası ✓
• B) 31 Mart Olayı
• C) 6-7 Eylül Olayları
• D) Çırağan Baskını
• E) Edirne Olayı

Kuleli Vakası (1859), Osmanlı tarihinde ilk askeri suikast girişimi olup Sultan Abdülmecid'i tahttan indirip Abdülaziz'i tahta çıkarmayı amaçlayan subaylar tarafından planlanmıştır.

9. Osmanlı Devleti'nde sürekli elçi bulundurma hakkı kazanan ilk yabancı devlet hangisidir?

• A) Fransa
• B) Rusya
• C) Ceneviz
• D) İngiltere
• E) Venedik ✓

Venedik, Osmanlı Devleti'nde daimi elçi bulundurma hakkını elde eden ilk yabancı devlettir.

10. Osmanlı Devleti'nde iltizam usulü Mart 1840'tan itibaren kaldırılınca taşradaki mültezim ve voyvodaların görevleri sona ermiştir. Mültezimlerin yerini alması için hangi memuriyet kurulmuştur?

• A) Hidiv
• B) Muhassıllık ✓
• C) Muhtar
• D) Mütesellim
• E) Mutasarrıf

Mültezimlerin bıraktığı boşluğu doldurmak ve devletin ihtiyacı olan vergilerin doğrudan tahsili için taşrada "muhassıl" veya "muhassıl-ı emval" denilen memurluklar oluşturulmuştur.

11. Dirlik sisteminde toprağını mazeretsiz olarak üç yıl ekmeyen çiftçiden çiftbozan vergisi alınır, arazi gerekirse başka bir çiftçiye verilirdi. Bu uygulamayla ulaşılmak istenen amaç hangisidir?

• A) Gaza ve cihat politikasını uygulamak
• B) Hazinenin nakit ihtiyacını gidermek
• C) Üretimde sürekliliği sağlamak ✓
• D) Ticari faaliyetleri yaygınlaştırmak
• E) Yeni istihdam alanları oluşturmak

Çiftbozan vergisi ve topraklara el koyma uygulaması, tarım arazilerinin boş kalmasını önleyerek üretimde sürekliliği sağlamaya yöneliktir.

12. Osmanlı Devleti'nin resmî dili Türkçe olmasına karşın edebiyatta Farsça, bilimde ise Arapça kullanılmıştır. Bu durumun; I. toplumda dikey hareketliliğin görülmesi, II. İran kültürünün etkili olması, III. Türkçenin gelişiminin yavaşlaması sonuçlarından hangilerine yol açtığı söylenebilir?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve III
• D) II ve III ✓
• E) I, II ve III

Farsça ve Arapçanın yaygın kullanımı; Arap ve Fars kültürünün etkisinin artmasına (II) ve Türkçenin gelişiminin yavaşlamasına (III) ortam hazırlamıştır. Dikey hareketlilik ise sosyolojik bir kavram olup kullanılan dillerle doğrudan ilgisi yoktur.

13. Trablusgarp Savaşı sürerken hangi devletin Osmanlı Devleti'ne saldırması I. Balkan Savaşı'nı başlatmıştır?

• A) Karadağ ✓
• B) Sırbistan
• C) Yunanistan
• D) Romanya
• E) Bulgaristan

I. Balkan Savaşı, Trablusgarp Savaşı sürerken Karadağ'ın Osmanlı'ya savaş ilan etmesiyle (Ekim 1912) başlamıştır.

14. Wilson İlkelerinde bulunan; I. her ulusun kendi geleceğini belirlemesi, II. galiplerin mağlup devletlerden toprak ve savaş tazminatı almaması, III. gizli diplomasiye son verilmesi maddelerinden hangileri imparatorlukların dağılmasını doğrudan etkilemiştir?

• A) Yalnız I ✓
• B) Yalnız III
• C) I ve II
• D) II ve III
• E) I, II ve III

Ulusların kendi geleceğini kendisinin belirlemesi (self-determinasyon) ilkesi, imparatorluk sınırları içindeki ulusların bağımsızlık taleplerini meşrulaştırarak imparatorlukların parçalanmasına doğrudan zemin hazırlamıştır. II. ve III. maddeler ise bu sonuçla doğrudan ilişkili değildir.

15. Millî Mücadele sırasında geçici bir süre de olsa yararlı faaliyet göstermeyen oluşum hangisidir?

• A) Karakeçili Müfrezesi
• B) İrşat Heyetleri
• C) Kuva-yı Seyyare
• D) Kuva-yı İnzibatiye ✓
• E) Kuvayımilliye

Kuva-yı İnzibatiye (Hilafet Ordusu), Kurtuluş Savaşı'nda İstanbul Hükümeti'nin Kuvayımilliye'ye karşı kurduğu askeri örgüttür; dolayısıyla milli mücadeleye yararlı bir katkısı olmamıştır. Karakeçili müfrezesi ise Afyon bölgesinde Arif Bey tarafından düşmana karşı kurulmuş bir kuvvettir.

16. Mustafa Kemal'in önerisiyle Yunus Nadi ve Halide Edip tarafından halkı Millî Mücadele hakkında bilgilendirmek amacıyla kurulan yayın organı hangisidir?

• A) Sivas Kongresi
• B) Hukuku Beşer
• C) Anadolu Ajansı ✓
• D) Erzurum Kongresi
• E) Aydede

Anadolu Ajansı, Milli Mücadele'yi kamuoyuna duyurmak amacıyla Mustafa Kemal'in önerisiyle Yunus Nadi ve Halide Edip tarafından 1920'de kurulmuştur.

17. Neden — Sonuç I. Gediz Muharebesi — Ali Fuat Paşa'nın Moskova elçiliğine atanması II. Birinci İnönü Savaşı — Londra Konferansı III. İkinci İnönü Savaşı — Fransızların Zonguldak'ı boşaltması IV. Kütahya-Eskişehir Savaşı — Batı Cephesi komutanlığına İsmet Paşa'nın getirilmesi V. Başkomutanlık Meydan Savaşı — Mudanya Ateşkes Antlaşması Bu eşleştirmelerin hangisinde neden-sonuç ilişkisi hatalıdır?

• A) I
• B) II
• C) III
• D) IV ✓
• E) V

A, B, C ve E seçeneklerinde verilen neden-sonuç ilişkileri doğrudur. İsmet Bey, Batı Cephesi'nin başına Gediz yenilgisinden sonra getirilmiştir; Kütahya-Eskişehir yenilgisinin sonucu değildir.

18. Millî Mücadele Dönemi'nde kapitülasyonlara karşı ilk tepki hangi belgede ortaya konulmuştur?

• A) Samsun Raporu
• B) Misak-ı Milli ✓
• C) Amasya Genelgesi
• D) Erzurum Kongresi
• E) Sivas Kongresi

Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edilen Misak-ı Milli'de "Millî ve ekonomik gelişmemizi engelleyen siyasi, adli ve mali sınırlamalar (kapitülasyonlar) kaldırılmalıdır" kararı alınmış; böylece Milli Mücadele Dönemi'nde kapitülasyonlara ilk kez karşı çıkılmıştır.

19. Birinci Büyük Millet Meclisi döneminde önemli kararlar alınmıştır. Hangisi bu meclisin aldığı kararlardan biri değildir?

• A) Hıyanet-i Vataniye Kanunu
• B) Meclis hükümeti sistemi
• C) İstiklal Mahkemelerinin kurulması
• D) Teşkilat-ı Esasiye Kanunu
• E) Türk devletinin adının belirlenmesi ✓

Meclis hükümeti sistemi, Hıyanet-i Vataniye Kanunu, İstiklal Mahkemelerinin kurulması ve Teşkilat-ı Esasiye Kanunu I. TBMM döneminde alınan kararlardır. "Türk" devletinin adı ise II. TBMM döneminde 29 Ekim 1923'te ilan edilen Cumhuriyet ile birlikte "Türkiye Cumhuriyeti" olarak belirlenmiştir.

20. Halifeliğin kaldırılmasına ilişkin 3 Mart 1924 tarihli kanunla gerçekleştirilmeyen düzenleme hangisidir?

• A) Osmanlı hanedanının yurt dışına çıkarılması
• B) Tekke ve Zaviyelerin kapatılması ✓
• C) Eğitim ve öğretimin tek bir elde toplanması
• D) Şeriye mahkemelerinin kaldırılması
• E) Genel Kurmay Riyaseti'nin kurulması

3 Mart 1924 tarihli kanunla; Tevhid-i Tedrisat Kanunu çıkarıldı (C), Şeriye ve Evkaf Vekâleti kaldırılarak Diyanet İşleri Bakanlığı ve Vakıflar Genel Müdürlüğü kuruldu (D), Erkan-ı Harbiye Umumiye Vekâleti kaldırılarak Genel Kurmay Başkanlığı kuruldu (E), Osmanlı hanedanının yurt dışına çıkarılması kararı alındı (A). Tekke ve Zaviyelerin kapatılması ise 1925'te ayrı bir kanunla gerçekleştirilmiştir.

21. Kabotaj Kanunu'yla kazanılan hakları geliştirmek amacıyla hangi banka kurulmuştur?

• A) Halkbank
• B) Sanayi ve Maadin Bankası
• C) İş Bankası
• D) Emlak ve Eytam Bankası
• E) Denizbank ✓

1 Temmuz 1926'da çıkarılan Kabotaj Kanunu ile Türk kara sularında yalnızca Türkiye vatandaşlarının gemi işletmesine karar verildi. Bu alandaki çalışmalara mali destek sağlamak amacıyla Denizbank kuruldu.

22. Atatürk Dönemi'nde; I. Kazım Karabekir, II. Ali Fuat Cebesoy, III. Ali Fethi Okyar kişilerinden hangileri çok partili hayata geçiş denemelerinde bir siyasi partiye başkanlık yapmıştır?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) I ve III ✓
• E) I, II ve III

Kazım Karabekir Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın, Ali Fethi Okyar ise Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın başkanlığını yapmıştır. Ali Fuat Cebesoy Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın kurucuları arasında yer almış ancak başkanlığını yapmamıştır.

23. • İzmir İktisat Kongresi'nin toplanması • Kapitülasyonların ve Düyun-u Umumiye'nin kaldırılması • Türk Tarih Kurumunun açılması Bu gelişmelerin tamamı hangi Atatürk ilkesiyle ilişkilidir?

• A) Halkçılık
• B) Laiklik
• C) Milliyetçilik ✓
• D) Devletçilik
• E) Cumhuriyetçilik

İzmir İktisat Kongresi ve kapitülasyonların kaldırılması tam bağımsız ekonomi; Türk Tarih Kurumu ise ulusal tarih bilincinin geliştirilmesi hedefini taşır. Her üçü de Milliyetçilik ilkesiyle doğrudan bağlantılıdır.

24. Atatürk, Türk milletinin çağdaşlaşma ve ilerleme yolundaki rehberinin pozitif bilim olduğunu vurgulamıştır. Bu düşünce hangi inkılaplarla ilişkilendirilebilir?

• A) Devletçilik - Milliyetçilik
• B) Halkçılık - Devletçilik
• C) Cumhuriyetçilik - Halkçılık
• D) İnkılapçılık - Devletçilik
• E) İnkılapçılık - Laiklik ✓

Müspet ilim vurgusu dini dogmalardan uzaklaşmayı (Laiklik) ve çağdaşlaşma için sürekli dönüşümü (İnkılapçılık) ifade etmektedir.

25. Pablo Picasso, Guernica tablosunun ortaya çıkışından kendisini sorgulayanları sorumlu tutmuştur. Sanatçının bu tabloyla dikkat çektiği tarihî olay hangisidir?

• A) İspanya İç Savaşı ✓
• B) Barbarossa Harekatı
• C) Normandiya Çıkarması
• D) Kartal Hücumu
• E) Stalingrad Savaşı

Guernica, İspanya İç Savaşı sırasında (1937) Alman ve İtalyan uçaklarının Guernica şehrini bombalamasını resmetmektedir. Picasso bu vahşetin sorumluluğunu faşist güçlere yüklemiştir.

26. Soğuk Savaş Dönemi'nde gerçekleşmeyen gelişme hangisidir?

• A) Berlin Buhranı
• B) Varşova Paktı'nın kurulması
• C) İlk atom bombasının yapılması ✓
• D) 6-7 Eylül Olayları
• E) Kore Savaşı

6-7 Eylül Olayları, Berlin Buhranı, Kore Savaşı ve Varşova Paktı'nın kurulması 1945-1961 yılları arasında Soğuk Savaş döneminde yaşanmıştır. İlk atom bombası ise II. Dünya Savaşı yıllarında yapılmış ve 1945'te ABD tarafından Hiroşima ve Nagazaki'ye atılmıştır.

27. Madiba adıyla tanınan, Güney Afrika'nın özgürlük mücadelesinde önemli rol oynayan ve 2013'te hayatını kaybeden lider kimdir?

• A) Şerif Hüseyin
• B) Nelson Mandela ✓
• C) Nehru
• D) Muhammed Ali Cinnah
• E) Mahatma Gandhi

Nelson Mandela, Madiba lakabıyla da tanınan, apartheid rejimine karşı mücadelesi ve Güney Afrika'nın ilk siyahi cumhurbaşkanı olmasıyla tarihe geçen liderdir. 2013 yılında vefat etmiştir.