I. TBMM Dönemi ve Kurtuluş Savaşı 2

1. I. TBMM'nin ihtilalci ve 'Kurucu Meclis' niteliği taşıdığını gösteren _en belirgin kanıt_ aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Vergi toplaması
• B) Yeni bir Anayasa yapması ve Saltanatı kaldırması ✓
• C) İstanbul Hükümeti ile görüşmesi
• D) Savaşı yönetmesi

Bir meclisin 'Kurucu Meclis' sayılabilmesi için o devletin rejimini ve temel yapısını belirleyen yeni bir anayasa yapması gerekir. I. TBMM'nin 1921 Anayasası'nı (Teşkilat-ı Esasiye) yapması ve 623 yıllık monarşiyi (Saltanat) yıkması, onun 'Kurucu Meclis' olduğunun en net kanıtıdır.

2. Aşağıdakilerden hangisi, 23 Nisan 1920 tarihinde faaliyetlerine başlayan Büyük Millet Meclisinin temel kuruluş hedeflerinden biri değildir?

• A) Millet iradesini ön plana çıkarma
• B) Ulusal birlik ve beraberliği sağlama
• C) İşgallere karşı düzenli bir ordu kurma
• D) Siyasi, toplumsal ve hukuk alanında yapılacak olan tüm inkılapları belirleme ✓

I.TBMM'nin öncelikli amacı vatanın kurtuluşu olduğu için köklü inkılaplar (savaş sırasında ayrılık yaratmamak amacıyla) bu dönemin önceliği olmamıştır.

3. I. TBMM döneminde meclis içerisinden seçilen bir milletvekilinin hükümet işlerini yürüttüğü ve aynı zamanda meclis başkanı sayıldığı yönetim sistemi hangisidir?

• A) Yarı başkanlık
• B) Kabine
• C) Meclis hükûmeti ✓
• D) Başkanlık

I.TBMM'de uygulanan, meclis başkanının aynı zamanda hükümet başkanı olduğu sisteme 'Meclis Hükûmeti' sistemi denir.

4. Ermenilerle mücadele edilen _Doğu Cephesi_'nin komutanlığını üstlenen ve _Gümrü Antlaşması_'na imza atan devlet adamı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İsmet İnönü
• B) Ali Fuat Cebesoy
• C) Kazım Karabekir Paşa ✓
• D) Fevzi Çakmak

Kazım Karabekir Paşa, Mondros'tan sonra ordusunu (15. Kolordu) terhis etmemiş ve Erzurum'da kalarak Milli Mücadele'ye katılmıştır. Doğu Cephesi Komutanı olarak Ermenileri yenilgiye uğratmış ve TBMM adına Gümrü Antlaşması'nı imzalamıştır.

5. I. Ali Batı II. Kuvay-ı İnzibatiye III. Ahmet Anzavur IV. Çopur Musa Verilen bu isyanlardan hangileri bizzat İstanbul Hükümeti'nin organize ettiği ayaklanmalar içinde _yer almaz?_

• A) Yalnız III
• B) Yalnız I
• C) I ve III
• D) I ve IV ✓

Kuvay-ı İnzibatiye ve Ahmet Anzavur doğrudan İstanbul Hükümeti ayaklanmalarıdır. Ali Batı ve Çopur Musa, İstanbul Hükümeti ve İtilaf Devletleri kışkırtmasıyla çıkan diğer ayaklanmalardır.

6. I. TBMM'nin yasama ve yürütme güçlerini kendi bünyesinde birleştirmesi; 1. Memlekette olağanüstü koşulların bulunması 2. Süratli kararlar alma ihtiyacı 3. Milli bağımsızlığa ulaşılmış olması gibi durumlardan hangilerine bağlanabilir?

• A) Yalnız 1
• B) 1 ve 3
• C) 1 ve 2 ✓
• D) Yalnız 2

Güçler birliği ilkesinin uygulanmasının nedeni, olağanüstü savaş koşullarında hızlı karar alıp uygulayabilmektir.

7. Hıfzı Veldet Velidedeoğlu'nun I. TBMM vekilleri için yaptığı '...formasyonları çok değişik olan bu insanlar bir tek amaç etrafında birleşmişlerdi.' şeklindeki tanıma göre, bu mebusları bir araya getiren en temel hedef nedir?

• A) Kapatılan Osmanlı Mebusan Meclisinin devamını sağlamak
• B) Hilafet ve saltanatı birbirinden ayırmak
• C) Ulusal bağımsızlığı sağlamak ✓
• D) Osmanlı Devleti'ni düştüğü durumdan kurtarmak

Farklı görüşten insanların 'birinci grup' altında birleşmelerinin yegane amacı 'Misak-ı Milli'yi gerçekleştirmek' yani 'ulusal bağımsızlığı sağlamak'tır.

8. I. TBMM çatısı altında siyasi partiler kurmak yerine (Tesanüt, Islahat vb. gibi) _çeşitli grupların_ yer almasının ana gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Sadece tek bir partinin (İttihat ve Terakki) var olması
• B) Padişahın partileri yasaklaması
• C) Savaş döneminde 'vatanın kurtuluşu' ortak amacı etrafında birleşilmiş olması ✓
• D) Parti kuracak kadar aydın olmaması

I. TBMM (Savaş Meclisi), olağanüstü bir dönemde toplanmıştır. Temel amaç (parti içi çekişmeleri bırakıp) 'vatanın kurtuluşu' (Misak-ı Milli) olduğu için Mustafa Kemal, siyasi partileşmeye izin vermemiş, mecliste 'gruplar' (görüş ayrılıkları) şeklinde örgütlenme olmuştur.

9. Düzenli ordunun kurulması aşamasında _askerden kaçmaları_ engellemek ve orduya katılımı mecburi tutmak amacıyla I. TBMM'nin kabul ettiği kanun nedir?

• A) Hıyanet-i Vataniye Kanunu
• B) Men-i Müskirat Kanunu
• C) Firariler Kanunu ✓
• D) Tekalif-i Milliye Emirleri

Düzenli orduya geçiş sürecinde en büyük sorun asker kaçaklarıydı. TBMM, 11 Eylül 1920'de çıkardığı 'Firariler Kanunu' ile asker kaçaklarının ve onlara yardım edenlerin İstiklal Mahkemeleri'nde yargılanarak cezalandırılmasını kararlaştırmış ve böylece düzenli orduyu güçlendirmiştir.

10. 1 Kasım 1922 tarihinde TBMM tarafından saltanata son verilmesini sağlayan en temel etken aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Toplumsal ve hukuksal alanda yapılacak olan inkılapların önünde engel oluşturması
• B) Çok partili hayata geçilme isteği
• C) İstanbul Hükümetinin de içinde olduğu tarafa karşı askerî zaferin kesin olarak kazanılması ✓
• D) Cumhuriyet'in ilan edilmiş olması

Askeri zaferin kazanılması (Mudanya Mütarekesi) sonrası Lozan'a İstanbul Hükümeti'nin de davet edilmesi, saltanatın kaldırılmasını zorunlu kılmıştır.

11. '_Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz'dir. İleri!_' tarihi emri, Mustafa Kemal Paşa tarafından hangi askerî harekât sırasında verilmiştir?

• A) I. İnönü Savaşı
• B) Çanakkale Savaşı
• C) Sakarya Meydan Muharebesi
• D) Büyük Taarruz ✓

Bu tarihi emir, 30 Ağustos 1922'de Dumlupınar'da Yunan ordusunun ana kuvvetleri imha edildikten sonra, kaçan (geri çekilen) Yunan birliklerinin takip edilmesi ve Ege Denizi'ne (İzmir - o dönemde Ege'ye de Akdeniz denirdi) dökülmesi için verilmiştir. Takip 9 Eylül'de İzmir'in kurtuluşuyla sonuçlanmıştır.

12. Doğrudan _İstanbul Hükümeti_ desteğiyle Boğazlar çevresini güvence altına almak için I. TBMM'ye yönelik olarak başlatılan isyanın adı nedir?

• A) Kuvâ-yi İnzibatiye İsyanı ✓
• B) Bolu-Düzce İsyanı
• C) Pontus Rum İsyanı
• D) Çerkez Ethem İsyanı

Kuvâ-yi İnzibatiye ('Halifelik Ordusu' veya 'Terbiye Ordusu'), TBMM'yi ve Kuvâ-yi Milliye'yi yok etmek amacıyla doğrudan İstanbul Hükümeti (Damat Ferit) tarafından kurulan ve İngilizlerce desteklenen bir ordudur. Ali Fuat Paşa tarafından Geyve civarında yenilgiye uğratılmıştır.

13. Aşağıdakilerden hangisi, I. TBMM'nin _olağanüstü yetkilerle donatılmış_ bir meclis olduğunu kanıtlar niteliktedir?

• A) Ankara'da toplanması
• B) Yasama, Yürütme ve Yargı yetkilerini kendinde toplaması ✓
• C) Padişaha bağlı olması
• D) Seçimle gelmesi

I. TBMM, 'olağanüstü' bir meclistir çünkü normal bir parlamentoda olan 'Güçler Ayrılığı' ilkesini değil, savaş koşulları nedeniyle 'Güçler Birliği' ilkesini benimsemiştir. Meclis, hem kanun çıkarmış (Yasama), hem bu kanunları bakanlar (İcra Vekilleri) aracılığıyla uygulamış (Yürütme) hem de İstiklal Mahkemeleri (üyeleri vekildi) aracılığıyla yargılama yapmıştır (Yargı).

14. Osmanlı Devleti'ne dayatılan Sevr Barış Antlaşması'nın maddeleri hangi konferansta şekillendirilmiştir?

• A) İstanbul
• B) San Remo ✓
• C) Londra
• D) Paris

Tarih testlerinde antlaşmaların taslaklarının hazırlandığı yerler ile imzalandığı yerler sıklıkla birbirine karıştırılır. Sevr Antlaşması, Fransa'nın başkenti Paris'in Sevr banliyösünde imzalanmıştır ve adını da buradan alır. Ancak antlaşmanın Osmanlı'yı parçalayan çok ağır maddeleri (taslağı), imza aşamasından aylar önce İtalya'nın San Remo kentinde toplanan konferansta şekillendirilmiştir. Soru kökünde imza yeri değil, maddelerin şekillendirildiği yer sorulduğu için doğru cevap San Remo olmalıdır.

15. Aşağıdakilerden hangisi, I. TBMM döneminde _laik devlet düzenine_ geçiş için atılan _yegâne_ adımdır?

• A) Halifeliğin kaldırılması
• B) Medeni Kanun'un kabulü
• C) Saltanatın kaldırılması ✓
• D) Cumhuriyetin ilanı

I. TBMM, önceliği savaşa verdiği için laiklik konusunda radikal adımlar atmamıştır. Ancak 1 Kasım 1922'de Saltanat'ı (siyasi güç) Halifelik'ten (dini güç) ayırarak kaldırması, siyasi egemenliği dinsel egemenlikten ayırdığı için laiklik yolunda atılmış _ilk ve tek_ adımıdır.

16. Ankara'daki I. TBMM Hükümeti'nin varlığını resmen kabul eden _ilk Müslüman ülke_ aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Pakistan
• B) Mısır
• C) Afganistan ✓
• D) İran

Afganistan, I. İnönü Zaferi'nden sonra Moskova'da bulunan TBMM heyeti ile 1 Mart 1921'de 'Dostluk Antlaşması' imzalamıştır. Bu, TBMM'yi tanıyan ilk Müslüman devlettir ve iki ülke arasında (eğitim, askeri) yardımlaşmayı öngörmüştür.

17. Ölü doğmuş bir antlaşma olan ve Türk milletinin bağımsızlık mücadelesiyle geçersiz kılınan Sevr Antlaşması'nın yerini daha sonra hangi antlaşma almıştır?

• A) Ankara
• B) Gümrü
• C) Mudanya
• D) Lozan ✓

Kurtuluş Savaşı'nın zaferle sonuçlanması üzerine hiçbir zaman yürürlüğe girmeyen (ölü doğmuş) Sevr Antlaşması geçersiz kılınmış ve yerine bağımsız yeni Türk Devleti'nin tapusu niteliğindeki Lozan Barış Antlaşması imzalanmıştır. (Ek Bilgi: Tarih müfredatına göre Osmanlı Devleti'ni fiilen bitiren gelişme Mondros Ateşkes Antlaşması, hukuken bitiren gelişme Mudanya Ateşkes Antlaşması, resmen bitiren gelişme ise Saltanatın Kaldırılması'dır.)

18. I. Temel hak ve hürriyetlere değinmemiştir. II. Çerçeve (kısa) anayasa niteliğindedir. III. 1924 yılına dek uygulanmıştır. Bu ifadelerden hangileri 1921 Anayasası'nın (Teşkilat-ı Esasiye) özellikleri arasında sayılır?

• A) Yalnız II
• B) I ve III
• C) I ve II
• D) I, II ve III ✓

1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye) savaş döneminde hazırlandığı için kısa (çerçeve) anayasadır, kişi haklarına değinmemiştir ve 1924 Anayasası'na kadar yürürlükte kalmıştır.

19. Milli Mücadele Dönemi'nde, Ankara merkezli I. TBMM Hükümeti'ni resmen tanıyan 'ilk büyük Avrupa devleti' aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Almanya
• B) İngiltere
• C) Sovyet Rusya ✓
• D) Fransa

TBMM'yi tanıyan ilk büyük Avrupa devleti, 16 Mart 1921 tarihli Moskova Antlaşması ile Sovyet Rusya'dır. Adaylar genellikle bu bilgiyi Fransa ile karıştırırlar. Fransa, 20 Ekim 1921 tarihli Ankara Antlaşması ile TBMM'yi tanıyan 'ilk İtilaf Devleti' olma özelliğini taşır. TBMM'yi tanıyan ilk devlet Ermenistan (Gümrü Antlaşması), ilk Müslüman devlet ise Afganistan'dır.

20. I. TBMM'nin siyasi varlığının _İtilaf Devletlerince_ hukuken ve _resmen kabul edildiği_ ilk uluslararası olay aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Gümrü Antlaşması
• B) Moskova Antlaşması
• C) Londra Konferansı (1921) ✓
• D) Ankara Antlaşması (1921)

Londra Konferansı (Şubat 1921), I. İnönü Zaferi'nden sonra toplanmıştır. İtilaf Devletleri, bu konferansa hem İstanbul Hükümeti'ni (Tevfik Paşa) hem de TBMM Hükümeti'ni (Bekir Sami Bey) birlikte davet ederek, TBMM'nin varlığını hukuken (resmen) tanımak zorunda kalmışlardır.

21. Doğu sınırlarımıza _kesin şeklini veren_ ve Sakarya Meydan Muharebesi sonrasında _Sovyet güdümündeki Kafkas Cumhuriyetleri_ ile TBMM arasında yapılan antlaşma hangisidir?

• A) Moskova Antlaşması
• B) Gümrü Antlaşması
• C) Kars Antlaşması ✓
• D) Brest-Litovsk Antlaşması

Kars Antlaşması (13 Ekim 1921), Sakarya Zaferi'nin bir diğer diplomatik sonucudur. Moskova Antlaşması'nın (Mart 1921) teyidi niteliğindedir ve Kafkas Cumhuriyetleri ile imzalanarak Türkiye'nin Doğu sınırlarını (Batum'un Gürcistan'a bırakılmasıyla) kesin olarak çizmiştir.

22. Sevr Antlaşması'nın hazırlanıp imzalanma sürecinin uzamasında; I. İtilaf güçleri arasındaki paylaşım sorunları, II. Anadolu'da Milli Mücadele'nin filizlenmesi, III. TBMM'ye yönelik isyanların baş göstermesi gibi gelişmelerden hangileri rol oynamıştır?

• A) Yalnız II
• B) Yalnız I
• C) I ve II ✓
• D) I ve III

Antlaşmanın gecikmesinde İtilaf devletleri arasındaki çıkar çatışmaları ve Anadolu'daki direniş hareketi (Milli Mücadele) etkili olmuştur.

23. I. Ahmet Anzavur II. Çerkez Ethem III. Kuvay-ı İnzibatiye Yukarıdaki ayaklanmalardan hangileri I. TBMM'ye karşı İngiltere'nin doğrudan desteğiyle ortaya çıkmıştır?

• A) Yalnız I
• B) Yalnız II
• C) I ve II
• D) I ve III ✓

Doğrudan İstanbul Hükümeti tarafından çıkarılan Ahmet Anzavur ve Kuvay-ı İnzibatiye ayaklanmalarına İngiltere doğrudan destek (silah, para) sağlamıştır.

24. _Doğu Cephesi_'ndeki mücadeleyi sona erdiren ve (Batum dışarıda kalmak şartıyla) _Kars, Ardahan ile Artvin_'in TBMM'de kalmasını sağlayan antlaşmalar sırasıyla hangi seçenekte verilmiştir?

• A) Sevr ve Mondros
• B) Gümrü, Moskova ve Kars ✓
• C) Mudanya ve Lozan
• D) Ankara ve Lozan

Doğu Cephesi'ni kapatan antlaşmalar: 1. Gümrü (1920): Ermenistan ile imzalandı, cephe kapandı. 2. Moskova (1921): Sovyet Rusya ile imzalandı, Gümrü'nün şartları (Batum'un Gürcistan'a verilmesi şartıyla) kabul edildi. 3. Kars (1921): Kafkas Cumhuriyetleri (Ermenistan, Gürcistan, Azerbaycan) ile imzalandı ve Doğu sınırı _kesinleşti_.

25. Aşağıdaki gelişmelerden hangisinin I. TBMM'nin gücünü ve otoritesini pekiştiren olaylar arasında olduğu söylenemez?

• A) Düzenli bir ordu kurması
• B) İstiklal Mahkemelerini kurması
• C) Ayaklanmaları bastırması
• D) Cumhuriyet'i ilan etmesi ✓

Cumhuriyet'in ilanı (29 Ekim 1923), II. TBMM döneminde gerçekleşmiştir.