XIX. Yüzyıl Osmanlı (Dağılma Dönemi) 3

1. Osmanlı Devleti'nde 1881 yılında kurularak adeta 'devlet içinde devlet' konumuna gelen teşkilat aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Yeniçeri Ocağı
• B) Muhassıllık Meclisleri
• C) Düyun-u Umumiye İdaresi ✓
• D) Sekban-ı Cedit

Muharrem Kararnamesi ile kurulan Düyun-u Umumiye İdaresi, Osmanlı'nın önemli gelir kaynaklarına el koyarak 'Devlet içinde devlet' haline gelmiştir.

2. Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat Fermanı'nın ilan edilmesindeki temel dış etkeni (uluslararası amacı) ifade etmektedir?

• A) Yunan İsyanı'nı bastırmak
• B) Mısır Sorunu ve Boğazlar konusunda Avrupa'nın desteğini almak ✓
• C) Rusya'nın desteğini almak
• D) Fransız İhtilali'nin etkilerini başlatmak

Tanzimat Fermanı (1839), Kavalalı Mehmed Ali Paşa'nın tekrar isyan ettiği ve Nizip'te Osmanlı'yı yendiği bir döneme denk gelmiştir. Osmanlı, bu fermanla Batılı devletlere 'Biz modernleşiyoruz' mesajı vererek, Kavalalı ve Rusya'ya (Hünkar İskelesi) karşı İngiltere ve Fransa'nın desteğini almayı amaçlamıştır.

3. II. Mahmut devrinde, Yunan İsyanı'nın bastırılmasındaki çabalarının karşılığını alamadığı için devlete başkaldıran ve başlangıçta bir iç meseleyken sonrasında 'Mısır Sorunu' olarak uluslararası bir krize dönüşen isyanın elebaşı hangi validir?

• A) Tepedelenli Ali Paşa
• B) Alemdar Mustafa Paşa
• C) Cezzar Ahmet Paşa
• D) Kavalalı Mehmed Ali Paşa ✓

Mısır Valisi Kavalalı Mehmed Ali Paşa, Yunan İsyanı'ndaki yardımlarına karşılık Mora yerine Suriye valiliğini istemiştir. II. Mahmut'un reddetmesi üzerine Kütahya'ya kadar ilerlemiş, Osmanlı Devleti 'denize düşen yılana sarılır' diyerek Rusya'dan (Hünkar İskelesi) yardım istemek zorunda kalmıştır. Böylece sorun uluslararası hale gelmiştir.

4. Hükümdarlığı süresince açtırdığı çok sayıdaki eğitim kurumu sebebiyle 'Maarifperver' lakabıyla anılan Osmanlı padişahı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) 1.Selim
• B) II.Mehmet
• C) II.Abdülhamid ✓
• D) III.Selim

Eğitime verdiği önem ve açtırdığı sayısız okul nedeniyle II. Abdülhamid 'Maarifperver' (Eğitimsever) olarak anılmıştır.

5. 1875 senesinde Sultan Abdülaziz tarafından ilan edilen 'Ramazan Kararnamesi'nin temel içeriği aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İlk Meşrutiyet'in ilan edileceğini
• B) Ramazan ayında vergilerin affedildiğini
• C) Osmanlı Devleti'nin dış borçlarının faizlerini bile ödeyemeyeceğini ✓
• D) Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılacağını

Ramazan Kararnamesi (1875), Sultan Abdülaziz dönemindeki aşırı borçlanma ve saray harcamaları sonucunda Osmanlı Devleti'nin borçlarının (faizler dahil) yarısını ödeyebileceğini, yarısını ödeyemeyeceğini dünyaya duyurduğu moratoryumdur (iflas açıklaması). Bu, Düyun-u Umumiye'ye giden süreci başlatmıştır.

6. 1878'deki Berlin Konferansı'nda Ayastefanos Antlaşması'nın ağır maddelerini hafifletme sözü veren İngiltere, bunun bedeli olarak Osmanlı Devleti'nden nerenin idaresini talep etmiştir?

• A) Kırım
• B) Girit
• C) Rodos
• D) Kıbrıs ✓

İngiltere, Rusya'ya karşı Osmanlı'yı savunma ve Doğu Akdeniz'i kontrol etme bahanesiyle Kıbrıs'ın yönetimini (geçici olarak) istemiş ve almıştır (1878).

7. 1856 tarihli Islahat Fermanı'nı, 1839 tarihli Tanzimat Fermanı'ndan ayıran en belirgin fark aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Sadece Müslümanlara hak vermesi
• B) Sadece gayrimüslimlerin haklarına odaklanması ✓
• C) Yeniçeri Ocağı'nı kaldırması
• D) Padişahın yetkilerini kısıtlaması

Tanzimat Fermanı, 'tüm tebaa' (Müslüman ve gayrimüslim) için kanun eşitliği getirirken; Islahat Fermanı, Avrupalı devletlerin baskısıyla, özellikle gayrimüslimlere (cizyenin kaldırılması, memur olabilme, kendi okullarını açabilme) yönelik ayrıcalıklar tanımış ve Müslüman tebaanın tepkisini çekmiştir. Tanzimat Fermanı din farkı gözetmeksizin tüm Osmanlı tebaasının haklarını eşitlerken, Islahat Fermanı özellikle Avrupalı devletlerin baskısıyla doğrudan gayrimüslimlerin haklarını genişletmeye ve onlara yeni ayrıcalıklar tanımaya yönelik olarak ilan edilmiştir.

8. 19. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin demir yolu yapımına hız vermesinin ardında yatan sebepler düşünüldüğünde, aşağıdakilerden hangisi bu amaçlardan biri olarak gösterilemez?

• A) Savaş dönemlerinde cepheye asker ve malzeme sevk etmek
• B) İsyan bölgelerine kısa sürede ulaşarak iç güvenliği sağlamak
• C) Tarımsal vergileri toplamak
• D) Fetih yapılan bölgelere Türkmenleri yerleştirmek ✓

XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti fetih politikasından çok savunma ve eldeki toprakları koruma politikası izlediğinden, fethedilen yerlere iskan (Türkmen yerleştirme) gibi bir amaç demiryolu yapım nedenleri arasında yoktur.

9. I. Osmanlı sınırları içindeki halkı İslam sancağı etrafında birleştirmek II. Sınır ötesindeki Müslümanları halifelik nüfuzuyla bir araya getirmek III. Şii ve Sünni ayrılıklarını gidererek İngilizlerin Orta Doğu'daki emellerine engel olmak Yukarıda sayılan hedeflerden hangileri II. Abdülhamid'in benimsediği İslamcılık (Panislamizm) politikasının gayeleri arasındadır?

• A) I ve III
• B) Yalnız II
• C) Yalnız III
• D) I, II ve III ✓

İslamcılık politikası; Osmanlı Müslümanlarını birleştirmeyi, dünya Müslümanlarının desteğini sağlamayı ve mezhep çatışmalarını (Sünni-Şii) önleyerek emperyalist planları bozmayı hedeflemiştir.

10. 1878 yılında II. Abdülhamid'in Kanun-i Esasi'deki hangi mazerete ve yetkiye tutunarak Meclis-i Mebusan'ı feshetmesi, tarihe 'İstibdat Dönemi' olarak geçen süreci başlatmıştır?

• A) 93 Harbi'ni (Osmanlı-Rus Savaşı) bahane ederek ✓
• B) Sürgün yetkisine (Madde 113) dayanarak
• C) Halifelik yetkisini kullanarak
• D) İç borçlanmaya giderek

II. Abdülhamid, 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı'nı (93 Harbi) ve Meclis'teki gayrimüslim mebusların tutumunu bahane ederek, anayasanın (Kanun-i Esasi) kendisine verdiği 'Meclis'i açma-kapama' yetkisini kullanmıştır. Böylece 1878'den 1908'e kadar sürecek olan 30 yıllık 'İstibdat' (Baskı/Tek Adam) dönemi başlamıştır.

11. II. Abdülhamid döneminde devletin resmi dış politikası olan ancak I. Dünya Savaşı'nda Arap liderlerin İngilizlerle ittifak kurmasıyla uygulanabilirliğini ve geçerliliğini kaybeden kurtuluş ideolojisi hangisidir?

• A) Batıcılık
• B) İslamcılık ✓
• C) Türkçülük
• D) Osmanlıcılık

II. Abdülhamid'in devlet politikası haline getirdiği İslamcılık (Ümmetçilik) fikri, I. Dünya Savaşı'nda Arapların İngilizlerle işbirliği yapmasıyla (Kanal Cephesi, Hicaz-Yemen vb.) geçerliliğini yitirmiştir.

12. 1878 ile 1908 yılları arasını kapsayan İstibdat Dönemi boyunca, II. Abdülhamid'in milliyetçilik akımlarının yıkıcı etkisini kırıp imparatorluğun bütünlüğünü korumak maksadıyla devlet politikası haline getirdiği düşünce sistemi nedir?

• A) Türkçülük
• B) Batıcılık
• C) Panislamizm ✓
• D) Osmanlıcılık

II. Abdülhamid, Berlin Antlaşması ile Balkanlardaki Hristiyan tebaanın (Sırp, Rumen vb.) kaybedildiğini görmüştür. Bu nedenle, elde kalan Müslüman tebaayı (Arap, Arnavut, Kürt, Türk) Halifelik sancağı altında birleştirmeyi amaçlayan 'Panislamizm' (İslamcılık) politikasına ağırlık vermiştir. (Hicaz Demiryolu bu politikanın bir parçasıdır).

13. 19. yüzyıl Osmanlı tarihinde, akıl sağlığını yitirdiği iddiasıyla şeyhülislam fetvası doğrultusunda tahttan indirilen hükümdar kimdir?

• A) Sultan Abdülaziz
• B) II.Abdülhamid
• C) II.Mahmud
• D) V.Murat ✓

V. Murat, tahta çıktıktan kısa bir süre sonra (93 gün) akıl sağlığının yerinde olmadığı gerekçesiyle tahttan indirilmiştir. En kısa süre tahtta kalan padişahtır.

14. 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması sürecinde Rus tehdidine karşı diplomatik arka çıkması karşılığında, Osmanlı İmparatorluğu Kıbrıs'ın idaresini geçici bir süreliğine hangi ülkeye bırakmıştır?

• A) Fransa
• B) Almanya
• C) İtalya
• D) İngiltere ✓

Osmanlı, Rusya'nın (Ayastefanos) tehlikesine karşı Berlin Kongresi'nde İngiltere'nin desteğini alabilmek için, 1878'de imzaladığı bir antlaşmayla, mülkiyeti Osmanlı'da kalmak şartıyla Kıbrıs adasının yönetimini 'geçici' olarak (bir askeri üs gibi) İngiltere'ye devretmiştir. (İngiltere, I. Dünya Savaşı'nda adayı ilhak edecektir).

15. 1853-1856 yıllarındaki Kırım Savaşı'nda, Rus İmparatorluğu'na karşı Osmanlı Devleti'nin safında yer alan müttefik devletler aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

• A) ABD ve Japonya
• B) İngiltere, Fransa ve Piyemonte ✓
• C) Almanya ve İtalya
• D) Avusturya ve Prusya

Kırım Savaşı, Rusya'nın 'Kutsal Yerler' sorununu bahane ederek Osmanlı'ya saldırmasıyla başlamıştır. Ancak Rusya'nın Akdeniz'e inmesinden çekinen İngiltere ve Fransa (ve İtalya birliği için destek arayan Piyemonte), Osmanlı'nın yanında savaşa girmiştir. Bu, 'Denge Politikası'nın en net örneğidir.

16. Günümüzdeki Danıştay kurumunun Osmanlı'daki karşılığı olan ve Sultan Abdülaziz devrinde faaliyete geçirilen idari yüksek mahkemenin ismi nedir?

• A) Divan-ı Hümayun
• B) Divan-ı Ahkam-ı Adliye
• C) Şura-yı Devlet ✓
• D) Mekteb-i Mülkiye

Sultan Abdülaziz döneminde (1868), Tanzimat reformları çerçevesinde Fransız modeli örnek alınarak idari davalara bakmak ve kanun tasarılarını hazırlamak üzere Şura-yı Devlet (Danıştay) ve hukuki davalara bakmak üzere Divan-ı Ahkam-ı Adliye (Yargıtay) kurulmuştur.

17. İstanbul'da II. Meşrutiyet yönetimine son vermek amacıyla 'Şeriat isteriz' nidalarıyla patlak veren ve tarihimize ilk irticai ayaklanma olarak geçen olayın adı nedir?

• A) 31 Mart Vakası (1909) ✓
• B) Şeyh Said İsyanı (1925)
• C) Patrona Halil İsyanı (1730)
• D) Kabakçı Mustafa İsyanı (1807)

31 Mart Vakası (Rumi takvime göre 31 Mart 1325), II. Meşrutiyet'in getirdiği özgürlüklere ve İttihat ve Terakki yönetimine karşı, Avcı Taburları ve bazı alimlerin öncülüğünde çıkan, anayasal düzene karşı Osmanlı tarihindeki ilk gerici isyandır.

18. Yeniçeri Ocağı'nın yerine kurulan 'Asakir-i Mansure-i Muhammediye' ordusunun subay ihtiyacını karşılamak için II. Mahmut tarafından Avrupa usulüne göre açılan eğitim kurumu aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Mekteb-i Harbiye (Harp Okulu) ✓
• B) Mekteb-i Mülkiye
• C) Mekteb-i Sultani (Galatasaray)
• D) Mühendishane-i Berr-i Hümayun

Mekteb-i Harbiye (1834) ve Mekteb-i Tıbbiye (1827), II. Mahmut'un Vaka-i Hayriye sonrası kurduğu Asakir-i Mansure-i Muhammediye ordusuna modern subay ve askeri doktor yetiştirmek amacıyla açtığı Batı tarzı okullardır.

19. Aşağıda sayılan durumlardan hangisi, 1821'de patlak veren Rum İsyanı'nı hazırlayan sebeplerden biri olarak kabul edilemez?

• A) Fransız İhtilali'nin getirdiği milliyetçilik akımı
• B) Rusların ve Yunanların eski Bizans İmparatorluğu'nu yeniden kurmak istemeleri
• C) Yanya Valisi Tepedelenli Ali Paşa'nın isyan etmesi
• D) Osmanlının Tersane Konferansı'nda alınan kararları kabul etmemesi ✓

Rum İsyanı 1821'de başlamıştır. Tersane Konferansı ise 1876'da toplanmıştır, bu olayla ilgisi yoktur. (Seçenekler düzenlenmiştir).

20. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) sırasında, Plevne Kalesi'ni Rus güçlerine karşı büyük bir kahramanlıkla müdafaa eden ve bu başarısıyla tarihe geçen Osmanlı paşası kimdir?

• A) Alemdar Mustafa Paşa
• B) Cezzar Ahmet Paşa
• C) Gazi Osman Paşa ✓
• D) Enver Paşa

Gazi Osman Paşa, 93 Harbi'nde (1877) Plevne'de sayıca çok üstün Rus ve Rumen ordularına karşı olağanüstü bir savunma yapmış, Rus ilerleyişini aylarca durdurmuştur. Bu savunma, savaşın kaybedilmesine rağmen ona 'Gazi' unvanını ve dünya çapında bir şöhret kazandırmıştır.

21. 31 Mart Olayı'nın bastırılmasının ardından 1909 yılında Kanun-i Esasi'de gerçekleştirilen tadilatlarla, Osmanlı devlet yönetiminde hangi makamın gücü ve etkinliği çoğaltılmıştır?

• A) Şeyhülislamın
• B) Padişahın
• C) Meclis-i Mebusan'ın ✓
• D) Ayan Meclisi'nin

1909 değişikliği ile İttihat ve Terakki, 1876 Anayasası'ndaki padişaha (II. Abdülhamid) verilen geniş yetkileri kısıtlamıştır. Padişahın 'sürgün' ve 'meclisi kapatma' yetkileri zorlaştırılmış, 'Meclis-i Mebusan'ın' (yani seçilmiş halkın) padişah karşısındaki gücü ve yetkileri artırılmıştır.

22. Osmanlı donanmasının 1853'te (Kırım Savaşı başlangıcında) Karadeniz'de demirliyken Rus filosu tarafından ani bir saldırıyla imha edildiği büyük deniz faciası tarihe hangi isimle geçmiştir?

• A) Navarin Olayı
• B) Çeşme Baskını
• C) Preveze Deniz Savaşı
• D) Sinop Baskını ✓

Sinop Baskını (1853), Kırım Savaşı'nın başında Rus Karadeniz donanmasının, Sinop'taki Osmanlı donanmasını gafil avlayarak tamamen yok etmesidir. Bu baskın, İngiltere ve Fransa'nın savaşa Osmanlı lehine girmesini hızlandırmıştır.

23. Osmanlı İmparatorluğu sınırları içerisinde yayımlanmaya başlayan ilk resmi devlet gazetesi hangisidir?

• A) Tercüman-ı Ahval
• B) Ceride-i Havadis
• C) Takvim-i Vekayi ✓
• D) İrade-i Milliye

Osmanlı Devleti'nin ilk resmi gazetesi, II. Mahmud döneminde 1831 yılında çıkarılan 'Takvim-i Vekayi'dir.

24. 1876 senesinde I. Meşrutiyet rejiminin yürürlüğe girmesinde başrolü oynayan ve Batı'da 'Jön Türkler' sıfatıyla tanınan Osmanlı aydın topluluğu kimlerdir?

• A) İttihat ve Terakki
• B) Genç Osmanlılar ✓
• C) Ulema
• D) Ayanlar

Genç Osmanlılar (Namık Kemal, Ziya Paşa, Mithat Paşa, Şinasi gibi aydınlar), Tanzimat'ın yetersiz kaldığını, devleti kurtarmanın tek yolunun anayasal bir monarşiye (Meşrutiyet) geçmek olduğunu savunmuşlar ve II. Abdülhamid'e I. Meşrutiyet'i ilan ettirmişlerdir.

25. Osmanlı padişahının mutlak egemenliği dışında farklı bir yerel gücün (ayanların) varlığını ve haklarını Türk tarihinde ilk defa resmen kabul ettiği gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması
• B) Kanunuesasi'nin ilan edilmesi
• C) Senedi İttifak'ın imzalanması ✓
• D) Tanzimat Fermanı'nın yayımlanması

II. Mahmud'un Ayanlar ile imzaladığı Sened-i İttifak (1808) ile Türk tarihinde ilk kez bir padişah, kendi mutlak otoritesi dışında bir başka gücün (Ayanların) varlığını resmen tanımıştır.