Altın Test 40

1. (I) Çalışma odanızdaki masa, siz özenle düzenlemezseniz kendi kendine dağılır; her eşyayı titizlikle yerine yerleştiren biri olsanız bile zamanla tozlanıp kirlenecektir. (II) Büyük bir emekle inşa ettiğimiz, düzene soktuğumuz her mekan veya nesne zamanla yıpranır, çürür ya da düzenini yitirir. (III) Bu durum, dışarıdan müdahale edilmediğinde her sistemin en düzensiz ve en düşük enerjili hale evrileceğini öngören 'entropi' yasasının doğal bir sonucudur. (IV) Biyolojik yaşam ise fizik kurallarına meydan okuyan benzersiz bir metabolik dengedir. (V) Bu temel yasayı kavradığınızda, 'artık öğrendiklerim bana yeter' diyerek konfor alanımıza çekildiğimiz an neden kişisel ve entelektüel olarak gerilemeye başlayacağımız da netlik kazanır. Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?

• A) I
• B) II
• C) III
• D) IV ✓
• E) V

Paragraf genel olarak entropi yasasını, nesnelerin kendi haline bırakıldığında bozulacağını ve bu fizik yasasının kişisel konfor alanındaki gerilemelere olan etkisini anlatmaktadır. Ancak IV. cümlede konuyla ilgisiz bir şekilde doğrudan biyolojik yaşamın metabolik dengesine geçilmiş ve akış bölünmüştür. Dolayısıyla IV. cümle akışı bozmaktadır. Doğru cevap D seçeneğidir.

2. Eğitim araştırmalarına göre çocukların soyut matematiksel kavramları algılama becerisi her geçen gün zayıflıyor. Üstelik bu durum formülleri ezberlemekle sınırlı kalıyor ve matematiğin mantığı kavranamıyor. Gelecek nesillere matematiğin büyüleyici dünyasını sevdirebilmek ve ezberci eğitim sisteminin yarattığı önyargıların önüne geçebilmek amacıyla kurulan 'Matematik Müzesi', anlamlı bir gün olan Dünya Pi Günü'nde (14 Mart) kapılarını açtı. Hedef kitlesi çocuklar ve gençler; temel amacı ise formüllerin, sayıların ve geometrik kuralların hayatımızdaki somut karşılıklarını öğretebilmek olan müzenin kurucusu ödüllü akademisyen Canan Hoca, kendini sayılara aşık biri olarak tanımlıyor. Müzenin kurulumu için tam bir yıl boyunca aralıksız emek vermiş ancak içindeki her bir ünitenin tasarımını yıllar öncesinden zihninde planlamaya başlamış. Her bir kuram, anlamı kolaylaştıracak üç boyutlu oyuncaklar ve düzeneklerle desteklenmiş. Örneğin, 'Pisagor Teoremi' için su tanklarının dönerek kare alanları doldurduğu mekanik bir çark, 'fraktal' kavramı için sonsuz yansımalı aynalar, her formülün tarihsel kökenine ait özel panolar ve daha niceleri... Bu parçada Matematik Müzesi ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine _değinilmemiştir_?

• A) Müzede hangi tür düzeneklerin ve görsellerin sergilendiğine
• B) Hangi toplumsal ve eğitsel amaçla kurulduğuna
• C) Kurulum ve hazırlık aşamasının ne kadar zaman aldığına
• D) Müzenin kimin öncülüğünde ve çabalarıyla açıldığına
• E) Hangi okul düzeyindeki öğrencilere girişin ücretsiz olduğuna ✓

Metinde müzenin sergilenen düzenekleri (çark, aynalar), kuruluş amacı (matematiğin mantığını sevdirmek), hazırlık süresi (bir yıl) ve kurucusu (Canan Hoca) açıkça belirtilmiştir. Ancak öğrencilere girişin ücretsiz olduğuna veya bilet fiyatlarına dair hiçbir bilgi yer almamaktadır. Doğru cevap E seçeneğidir.

3. 15 ve 16. yüzyılda yazıya geçirildiği düşünülen Dede Korkut’ta görülen Oğuz kültürünün bazı ögelerine, popüler kültürde rastlamak mümkün. Genellikle dönemin gençlerinin takip ettiği bu kültürün izlerini bugün müzikten Yeşilçam’a, çizgi romandan tiyatro ve dizi sektörüne dek birçok alanda görüyoruz. 1960’ların ikinci yarısında ortaya çıkan ve Anadolu Rock adıyla bilinen müzik akımı, şarkı sözlerinde çoğunlukla Dede Korkut ’taki söz öbeklerine yaslandı. Söz gelimi Barış Manço’nun Aynalı Kemer şarkısında kullandığı “sabah yeli ılgıt ılgıt eserken” sözleri, Dede Korkut Kitabı ’ndaki “salkım salkım tan yelleri estiğinde” dizesinin tekrarı gibidir. Müzik dışında Dede Korkut’taki söz kalıplapından esinlenen bir başka alan da Yeşilçam oldu. 1960 ve 1970’lerde başrolünü ağırlıklı olarak Cüneyt Arkın ve Kartal Tibet’in oynadığı tarihî filmlerde, orijinalini Dede Korkut’ta bulduğumuz birkaç klişenin yoğun olarak kullanıldığını görüyoruz. Bu parçadan aşağıdakilerin hangisine ulaşılabilir?

• A) Yazıya geçirildiği yüzyıldan itibaren Dede Korkut kitabı kendisini okuyan her sanatçıya ilham olmuş öykülerden oluşmaktadır.
• B) Dede Korkut gibi Türk halk hikâyelerinin yüzyılları aşarak halkla buluşmasında en etkin rolü, popüler kültür eserleri oynamıştır.
• C) Her ne kadar yeni kuşaklara hitap etse de popüler kültüre ait eserlerde de geçmişten esintiler duyulabilir. ✓
• D) Dede Korkut öykülerinde yer alan söz öbekleri popüler kültür ürünleri sayesinde sokaktaki vatandaşın günlük konuşma diline girmiştir.
• E) Barış Manço, Cüneyt Arkın gibi sanatçılar kökeni Orta Asya’ya dayanan Türk gelenek ve göreneklerinin yeni kuşaklarca tanınması için sanatı bir araç olarak kullanmışlardır.

Parçada popüler kültüre ait olan Anadolu Rock müzik örnekleri (Barış Manço) ve Yeşilçam filmlerinde (Cüneyt Arkın, Kartal Tibet) yüzyıllar öncesine ait olan Dede Korkut Kitabı'ndaki söz öbeklerinin ve kalıpların kullanıldığı anlatılmıştır. Bu durum, popüler kültür yapıtlarının dahi arka planında köklü geçmişten ve geleneksel birikimden esintiler taşıyabileceğini (C seçeneği) doğrular.

4. Aşağıdakilerin hangisinde “ancak” sözcüğü belirteç görevindedir?

• A) Bu adaya ancak vapurla ulaşabilirsiniz.
• B) Defterini kapla ancak üzerine etiket yapıştırma.
• C) Çoğu sözünüze katılıyorum ancak bir konuda itirazım var.
• D) Bu gürültüde ancak bağırırsan sesini duyabilirim.
• E) Kaynar su ile yıkarsanız burası ancak temizlenir. ✓

E seçeneğinde “ancak” sözcüğü “temizlenir” eyleminin gerçekleşme şartını ve ölçüsünü belirterek zarf görevindedir. B ve C’de bağlaç, A ve D’de sınırlama anlamı öne çıkar. Doğru cevap E seçeneğidir.

5. Artık hizmet alanı o kadar gelişti ki … düşünenler var; bana okuduğunuz gazeteyi ya da izlediğiniz televizyon kanalını söyleyin, olup bitenler hakkında ne düşündüğünüzü … Bu cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangileri getirilmelidir?

• A) çok derin – ortaya çıkarayım
• B) sıra dışı – anlatayım
• C) daha rahat – açıklayayım
• D) yüzeysel – belirteyim
• E) bizim yerimize – söyleyeyim ✓

Cümlede medyanın ve hizmet sektörünün insanların yerine düşünmeye başladığı eleştirilmektedir. 'Bizim yerimize' düşünenlerin var olduğu tespitiyle, gazete/televizyon tercihine göre insanın ne düşüneceğini 'söyleyebilme' iddiası birbiriyle uyumludur. Bu nedenle boşluklara C seçeneğindeki ifadeler gelmelidir. Doğru cevap E seçeneğidir.

6. Aşağıdaki dizelerin hangisinde ek fiil kullanılmamıştır?

• A) Bir insan boyu yukardan geçiyorum toprağı Dünyanın ışığı arkamda kalıyor hep ✓
• B) Ben yordum ruhumu biraz da sen yor Çünkü bence şimdi herkes gibisin
• C) İnsan bu, su misali, kıvrım kıvrım akar ya Bir yanda akan benim, öbür yanda Sakarya
• D) Dün sabaha karşı kendimle konuştum Ben hep kendime çıkan bir yokuştum
• E) Ağıldaydınız sanki çocuklar Yaz geldi mi açılacak kapılar

A seçeneğinde yüklemler çekimli fiildir; isim soylu bir sözcüğü yüklem yapan ya da fiili birleşik zamanlı yapan ek fiil yoktur. Diğer seçeneklerde “gibisin, benim, yokuştum, ağıldaydınız” gibi ek fiilli kullanımlar vardır. Doğru cevap A seçeneğidir.

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisi yapısına göre basit, söz dizimine göre devrik, yükleminin türüne göre ise isim cümlesidir?

• A) Yeni kararların alınması hepimizi heyecanlandırdı toplantıda.
• B) Huzur içindeydim bu eski bahçede gün boyunca. ✓
• C) Her zaman zordur hayallerin peşinden koşmak.
• D) Kitap okumak en sadık dostudur insanın.
• E) Olayları tüm çıplaklığıyla anlatıyordu dinleyicilere.

B seçeneğindeki 'Huzur içindeydim bu eski bahçede gün boyunca' cümlesinin yüklemi 'Huzur içindeydim' edat/isim grubudur (isim cümlesidir). Yüklem başta olduğu için devriktir. Cümlede herhangi bir fiilimsi yer almadığı için yapısına göre basittir. Doğru cevap B seçeneğidir.

8. Aşağıdaki dizelerin hangisinde tamlayanı düşmüş isim tamlaması _yoktur_?

• A) Kalbim yine üzgün, seni andım da derinden Geçtim yine dün eski hazan bahçelerinden
• B) Gidiyordum, gurbeti gönlümle duya duya, Ulukışla yolundan Orta Anadolu’ya.
• C) İstanbul’u dinliyorum, gözlerim kapalı Önce hafiften bir rüzgâr esiyor;
• D) Yarın gece gideceğim bu kentten Bir ırmağa yolcuyum sular çekiyor beni ✓
• E) O coşkun gençliğimi bütün yoluma verdim, Git, kanlı gözlerimde ateşlenmesin derdim

B, C, D ve E seçeneklerinde tamlayanı düşmüş isim tamlaması vardır. A seçeneğinde böyle bir kullanım yoktur. Yeni sıralamada doğru cevap D seçeneğidir.

9. Aşağıdaki dizelerin hangisinde birleşik zamanlı (hikaye, rivayet veya şart birleşik zamanlı) eylem kullanılmıştır?

• A) Yavaş yavaş süzüldü akşamın gölgesi / Uzaktan yankılandı çoban kavalının sesi
• B) Bir rüzgâr esiyordu deniz kenarından / Yapraklar titriyordu ağaçların dalından ✓
• C) Dağların arkasında eridi karlar / Baharla birlikte uyandı topraklar
• D) Ellerim üşüdü bu soğuk kış gününde / Bir bardak sıcak çay aradım hemen
• E) Kendimi rüzgârın akışına bıraktım / Gökyüzündeki beyaz bulutları izledim

B seçeneğinde geçen 'esiyordu' (esiyor idi) ve 'titriyordu' (titriyor idi) fiilleri şimdiki zamanın hikayesiyle çekimlenmiş birer birleşik zamanlı fiildir. Diğer seçeneklerdeki eylemler ise tek bir zaman eki alarak basit zamanlı fiil olarak çekimlenmiştir. Doğru cevap B seçeneğidir.

10. Edilgen çatılı fiillerde eylemi gerçekleştiren gerçek özne değil, yapılan işten etkilenen sözde özne bulunur. Aşağıdaki atasözlerinin hangisinde yüklem, özne-yüklem ilişkisi (çatı) bakımından "Abanın kadri yağmurda bilinir." atasözüyle özdeştir?

• A) Rüzgâr eken fırtına biçer.
• B) Mum dibine ışık vermez.
• C) Gülü seven dikenine katlanır.
• D) Demir tavında dövülür. ✓
• E) İyilik eden iyilik bulur.

'Abanın kadri yağmurda bilinir' atasözünün yüklemi olan 'bilinir' edilgen çatılıdır (bil-in-ir). D seçeneğindeki 'Demir tavında dövülür' atasözünün yüklemi 'dövülür' de edilgen çatılıdır (döv-ül-ür). Her iki cümlede de eylemin kimin tarafından yapıldığı belli değildir ve nesne durumundaki ögeler sözde özne olmuştur. Diğer atasözlerinin yüklemleri ise etken çatılıdır. Doğru cevap D seçeneğidir.

11. Sıfat tamlaması ile isim tamlamasının ortak bir tamlanana bağlanması, tamlama yanlışlığından kaynaklanan bir anlatım bozukluğuna yol açar. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu duruma örnek bir anlatım bozukluğu vardır?

• A) Bu çalışmada belgisiz ve işaret zamirlerinin işlevlerini inceleyeceğiz. ✓
• B) Sanatçının resimlerinde doğa ve insan manzaraları ön plandadır.
• C) Eski ve yeni üyeler toplantıda bir araya gelerek sorunları görüştü.
• D) Müziğin ve şiirin etkileyici dünyasında kendimizi buluruz.
• E) Matematik ve fizik derslerinde başarılı olmak için düzenli çalışmalıyız.

A seçeneğindeki 'belgisiz ve işaret zamirlerinin' tamlamasında 'belgisiz' sıfattır ve sıfat tamlaması kurar ('belgisiz zamirler'), 'işaret' ise isimdir ve belirtisiz isim tamlaması kurar ('işaret zamirleri'). İkisinin ortak tamlanana ('zamirlerinin') bağlanması 'belgisiz zamirlerinin' şeklinde dil bilgisi dışı bir kullanıma yol açmıştır. Doğrusu 'belgisiz zamirlerin ve işaret zamirlerinin' şeklinde olmalıdır. Doğru cevap A seçeneğidir.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “doğru” sözcüğü edat görevindedir?

• A) Sahile doğru yürüdüğünüzde saat kulesini göreceksiniz. ✓
• B) Buradan sağa sapıp doğru gidersen okula varırsın.
• C) Doğrudan ayrılmamayı ilke edinen bir insandı arkadaşım.
• D) Dünyada en kazançlı kişi, doğru insanlarla dost olandır.
• E) Bize doğru gelen kimi davranışlar başkalarınca yadırganabilir.

A seçeneğinde “sahile doğru” sözünde “doğru” yönelme anlamı veren edattır. Diğer seçeneklerde doğru sözcüğü sıfat, zarf ya da ad kökenli kullanımlardadır. Doğru cevap A seçeneğidir.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı _yapılmıştır_?

• A) Dayımlar, İstanbul’un Anadolu Yakası’nda bulunan Bostancı semtinde oturuyorlar.
• B) 2007’de Satürn’ün, ayın arkasından geçtiği anın video kaydı gerçekten fevkaladeydi. ✓
• C) Türk resim sanatı içinde haklı bir şöhrete kavuşan tablolardan diğeri ise Kaplumbağa Terbiyecisi’dir.
• D) Gençken günler çok mu kısa idi ya da bize mi öyle geliyordu, o yıllarda anlayamıyorduk.
• E) Çocuklar, Öğretmen Hasan Bey’in peşi sıra bahçeye çıkıp yakan top oynadılar.

Gök cismi olan “Ay” özel ad olarak büyük harfle yazılır. B seçeneğinde “ayın” küçük yazıldığı için yazım yanlışı vardır. Yeni sıralamada doğru cevap B seçeneğidir.

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "bir işin gerçekleşmesi söz konusuyken gerçekleşmemesi durumu"nu belirten bir ifade kullanılmıştır?

• A) Lafın nereye varacağını, nasıl anlaşılacağını önceden hesap etmek zorundaydı.
• B) Antikacıdan aldığı porselen vazoyu az kalsın yere düşürüyordu. ✓
• C) En zor zamanlarda bile sitemi aklının ucundan, gönlünün kıyısından geçirmemişti.
• D) Hekim; en ağır, en tehlikeli görevlere oyuna gider gibi giden Salih’i düşündü.
• E) Kendini tutamayarak Halis’e sordu: "Nasıl bir insandır şu kolsuz adam?"

Cümledeki 'az kalsın' ifadesi, bir eylemin gerçekleşmek üzereyken son anda gerçekleşmediğini bildirir. Dolayısıyla doğru cevap B seçeneğidir.

15. Aşağıdakilerin hangisinde hem yapım hem de çekim eki almış bir sözcük vardır?

• A) Dilden gelen elden köleler padişah olurdu.
• B) Aşk başta karar etse akıl baştan firar eder.
• C) Akıllı düşmandan korkma, deli dosttan kork.
• D) Garibe bir selam, altın yerine geçer.
• E) Elin tuttuğu kuşun kuyruğu kısadır. ✓

E seçeneğinde 'tuttuğu' sözcüğü 'tut-' fiiline getirilen fiilimsi/yapım eki ve ardından gelen iyelik ekiyle hem yapım hem çekim eki almıştır.

16. “asıldı” kelimesi aşağıdaki cümlelerin hangisinde çatı bakımından diğerlerinden farklı olarak kullanılmıştır?

• A) Duvarlara değişik ressamların eserleri asıldı.
• B) Mahkûm bir gece vakti gizlice asıldı.
• C) Gemiden filikalara indirilen yolcular küreklere asıldı. ✓
• D) Kışlık eşyalar dolaplara asıldı.
• E) Tavana, kurutulmuş soğanlar sırayla asıldı.

'Gemiden filikalara indirilen yolcular küreklere asıldı' cümlesindeki 'asıldı' eylemi dönüşlü çatılıdır (işi yapan yolculardır ve işten etkilenen de yolculardır). Diğer seçeneklerdeki 'asıldı' eylemleri ise edilgen çatılıdır.

17. Aşağıdaki cümlelerin hangisi ayraç içinde verilen kavramla uyuşmamaktadır?

• A) Kemal Tahir’i okuyanlar ilk eserinde neyi savunmuşsa son eserinde de onu savunmaya devam ettiğini görecektir. (tutarlılık)
• B) Ahmet Kutsi’nin sözcükleri özenle seçilmiştir âdeta; sözcükler sizi hiç duraksatmaz, bir nehir gibi uzanır gider. (duruluk) ✓
• C) Bir şiiri okuyup şairini tahmin edebiliyorsanız o şairi okumaya devam edin mutlaka. (özgünlük)
• D) Ömer Seyfettin öyle sade yazmış ki öykülerini, sanki 100 sene önce değil de dün kaleme alınmış gibi öyküleri. (yalınlık)
• E) Onun yazıları mesajı okura doğrudan verir, herkes aynı şeyi anlar onun satırlarından. (açıklık)

B seçeneğinde sözcüklerin okuru duraksatmaması ve metnin akıp gitmesi “akıcılık”la ilgilidir. Ayraçta verilen “duruluk” ise gereksiz sözcük bulunmaması anlamına gelir. Bu nedenle eşleştirme yanlıştır. Doğru cevap B seçeneğidir.

18. Sanat eleştirmeni de nihayetinde kişisel beğenileri, öznel fikirleri olan bir bireydir. İncelediği eserleri kendi penceresinden süzerek yorumlaması son derece doğaldır. ----- Çünkü nesnellik yalnızca pozitif bilimlerin sınırları dahilindedir. Sanatsal değerlendirmede ise mutlak bir bilimsellik aranamaz. 'Değişmez doğruluk' ile 'sanat eleştirisi' yan yana gelemeyecek iki alandır. Bu yüzden eleştirel yazılarda eleştirmenin kendi hisleri başroldedir ve biz orada sanatçıdan ziyade eleştirmenin kendi portresini görürüz. Bu parçada boş bırakılan yere, düşüncenin akışına göre aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

• A) Eleştirmen böylece inceleme yaparken kendi değer yargılarını tamamen silmiş olur.
• B) Dolayısıyla bir eleştirmenin bütünüyle tarafsız kalabilmesi mümkün değildir. ✓
• C) Buna rağmen eleştirmenin nesnel ölçütleri elden bırakmaması beklenir.
• D) Başarılı bir eleştirmen, araştırmalarını bir laboratuvar titizliğiyle yürütmelidir.
• E) Eleştirinin inandırıcılığı, yazarın kendi duygularını gizlemesine bağlıdır.

Metinde eleştirmenin öznelliği, kişisel zevkleri ve tarafsız olamayacağı vurgulanmaktadır. Boşluktan hemen sonra gelen 'Çünkü nesnellik yalnızca pozitif bilimlerin sınırları dahilindedir.' ifadesi, öncesinde 'tarafsız kalamayacağı' yönündeki bir yargıyı zorunlu kılar. B seçeneğindeki 'bütünüyle tarafsız kalabilmesi mümkün değildir' yargısı bu akışa tam uyum sağlar. Doğru cevap B seçeneğidir.

19. Aşağıdaki yargılardan hangisi kişisel düşünce _içermemektedir_?

• A) Tarihî dokusuyla büyüleyen Safranbolu; ahşap konakları, Arnavut kaldırımlı sokaklarıyla sadece ülkemizin değil, tüm dünya mirasının en nadide köşesidir.
• B) Edebiyat dünyasına adım attığı ilk romanıyla beklenen ilgiyi göremeyen yazar, son öykü kitabıyla okurların gönlünde taht kurmayı başardı.
• C) Ülke genelinde yapılan bir araştırmaya göre, en çok kitap okuma oranı Marmara ve Ege bölgelerinde, en düşük kitap okuma oranı ise Doğu Anadolu bölgesinde tespit edilmiştir. ✓
• D) Yıllar önce kaybolduğu sanılan klasik müzik bestesinin orijinal notalarının bir kütüphanede bulunması, müzik tarihçileri arasında haklı bir coşku yarattı.
• E) Millî sporcumuz, uluslararası organizasyonun finalinde rakibini yenerek ülkemize asla hafızalardan silinmeyecek muhteşem bir gurur yaşattı.

C seçeneğindeki yargı, bilimsel ve istatistiksel bir araştırmanın sonuçlarını nesnel bir biçimde aktardığı için kişisel düşünce içermez. Diğer tüm seçeneklerde ise 'en nadide köşesi', 'gönlünde taht kurmayı başardı', 'haklı bir coşku', 'muhteşem bir gurur' gibi öznel (kişisel) değerlendirmeler yer almaktadır. Doğru cevap C seçeneğidir.

20. Kahve ( ) yolculuğunun başından beri gittiği her yerde popüler olmuş ( ) yerleştiği bölgenin kültürüyle harmanlanarak oraya has bir kültür oluşturmuş ( ) zamana meydan okuyan yegâne içecektir ( ) Bu cümlede yay ayraçla gösterilen yerlere sırasıyla aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangileri getirilmelidir?

• A) (;) (,) (,) (.) ✓
• B) (,) (;) (,) (…)
• C) (,) (;) (;) (…)
• D) (;) (;) (,) (.)
• E) (;) (,) (;) (.)

Cümlede ilk boşluğa özneyi ayıran noktalı virgül, sonraki iki yere virgül, sona nokta gelmelidir. Sıralama (;), (,), (,), (.) biçimindedir. Yeni sıralamada doğru cevap A seçeneğidir.