Altın Test 49

1. Modern Avrupa şiirindeki anlam kapalılığı, ikinci büyük yıkım yüzünden iç dünyası ve toplumsal yapısı bozulan toplumların sancılı ve çelişkili sorunlarından beslenir. Bu cümlenin dolaylı tümlecinde (yer tamlayıcısında) aşağıdakilerden hangisi _yoktur_?

• A) Sıfat-fiil
• B) Edat
• C) Bağlaç
• D) İsim-fiil ✓
• E) Sıra sayı sıfatı

Cümlenin dolaylı tümleci 'ikinci büyük yıkım yüzünden iç dünyası ve toplumsal yapısı bozulan toplumların sancılı ve çelişkili sorunlarından' kısmıdır. Bu tamlama grubunun içinde 'ikinci' (sıra sayı sıfatı), 'yüzünden' (edat), 've' (bağlaç) ve 'bozulan' (sıfat-fiil) yer alır. Ancak bu grupta '-me, -ma, -ış, -iş, -mak, -mek' ekleriyle türetilmiş herhangi bir isim-fiil bulunmamaktadır. Dolayısıyla doğru cevap D seçeneğidir.

2. “Herkes aynı şeyi düşünüyorsa aslında kimse derin düşünmüyor demektir.” sözüyle anlatılmak istenen nedir?

• A) Düşünmek, insanın başkalarını daha kolay anlamasını sağlar.
• B) Düşünce eyleme geçmediği sürece çözüm uzakta kalır.
• C) Üzerinde uzlaşmaya varılan düşünce en doğru düşüncedir.
• D) Özgün düşünceler ancak farklı düşüncelerin olduğu ortamlarda ortaya çıkar. ✓
• E) Düşünce birliği taşımayan topluluklar dağılmaya mahkûmdur.

Söz, farklı düşüncelerin olmadığı yerde gerçek düşünsel üretimin zayıflayacağını anlatır. Özgün fikirlerin farklı bakışların bulunduğu ortamlarda doğması bu anlamla örtüşür. Doğru cevap D seçeneğidir.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem veya eylem eksikliğinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

• A) O, üstlendiği her görevi başarıyla yerine getiren bir uzmandır.
• B) Heyecanla asansörle bir yukarı bir aşağı iniyordu. ✓
• C) Daha sağlıklı yaşamak istiyorsanız spor yapmanız şarttır.
• D) Tatlıyı çok tükettiği için kilo almaya başlamıştı son zamanlarda.
• E) Belirli ürünlerin fiyatlarında müşterilerimize özel kolaylıklar sunuyoruz.

B seçeneğindeki 'bir yukarı bir aşağı iniyordu' ifadesinde 'yukarı iniyordu' gibi mantık dışı ve dil bilgisine aykırı bir durum oluşmuştur. Eylem 'yukarı çıkıp aşağı iniyordu' şeklinde düzeltilmelidir. Fiilimsi/eylem eksikliği anlatım bozukluğuna yol açmıştır. Doğru cevap B seçeneğidir.

4. Devlet Planlama Teşkilatının ilk kez bindiğim asansöründe insanları İngilizce olarak günaydın, iyi akşamlar gibi sözlerle karşılayarak yine aynı dilde ayı, günü ve saati gösteren elektronik düzeneği görünce hayretler içinde kalmıştım. Ülkenin yarınlarını planlayan bir kurumun ana dil üzerinde göstermediği özeni kimden bekleyebiliriz? Türk Hava Yolları dergisinin adı bile Skylife. Yoksa bir süreden beri devletin resmî dili Türkçe değil de bizim mi haberimiz yok! Bu parçada özellikle aşağıdakilerden hangisi eleştirilmiştir?

• A) Devlet Planlama Teşkilatının özensizliği
• B) Türk Hava Yolları’nın dergisinin adının Türkçe olmaması
• C) Resmî kurumların Türkçeye gereken önemi vermemesi ✓
• D) İngilizce sözcük kullanmanın bir moda hâline gelmesi
• E) Tarihlerin Türkçe olarak değil de İngilizce olarak bildirilmesi

Yazar, Devlet Planlama Teşkilatı ve Türk Hava Yolları gibi resmi/devlet kurumlarında Türkçe yerine İngilizce ifadelerin (Skylife ismi, asansördeki İngilizce selamlama vb.) tercih edilmesini eleştirmektedir. Genel olarak eleştirilen durum, resmî kurumların Türkçeye gereken hassasiyeti ve önemi vermemesidir. Doğru cevap C seçeneğidir.

5. Anne babanın hayatında insana _değer vermek_ (I) (önemsemek), doğru davranışı önemsemek ve bunun için _mücadele etmek_ (II) (çaba göstermek) varsa çocuk da bu mücadelenin bir _neferi_ (III) (askeri) olarak ailedeki yerini alır. Bu durum, genç olup kendi başına hareket etme _aşamasına_ (IV) (kararına) geldiği zaman kişinin zihin heybesindeki materyali olacaktır. O da anne babasınınkine benzer davranışlar _sergileyecek_ (V) (gösterecek) ve idealindeki kişi olabilmenin arayışını tüm hayatına yayacaktır. Bu parçada numaralanmış sözlerden hangisinin anlamı parantez ( ) içinde verilen açıklamayla _uyuşmamaktadır_?

• A) I
• B) II
• C) III
• D) IV ✓
• E) V

IV numaralı 'aşamasına' ifadesi 'evre, basamak, aşama' anlamına gelmektedir. Parantez içinde verilen 'kararına' sözcüğü ise bu kelimenin anlamını karşılamaz ve onunla uyuşmamaktadır. Diğer tüm numaralandırılmış sözcükler parantez içindeki açıklamalarıyla anlamca uyuşmaktadır. Dolayısıyla doğru cevap D seçeneğidir.

6. Aşağıdaki dizelerin hangisinde amaç-sonuç ilişkisi kurulmuştur?

• A) Toprağın üstünde beyaz bir gelin Uyutur döşünde kardelenleri
• B) Tekbir Dağları’na düşer ilk cemre Kristal kristal parlayan karlar
• C) Kura ile başlar Hazar turuna Düşer Ardahan’a bahar cemresi.
• D) Her ırmak denize, deniz deryaya Ömrünce çırpınır ulaşmak için ✓
• E) Her geçtiği toprakları emzirir Ağaçlarda kuşlar yerde insanlar

D seçeneğinde ırmağın denize ulaşmak için çırpındığı söylenir. “Ulaşmak için” ifadesi amacı açıkça bildirir. Bu nedenle doğru cevap D seçeneğidir.

7. (I) Psikoloji camiasında yüz yılı aşkın süredir tartışılan ve üzerinde araştırmalar yapılan mitomaninin, belli başlı kişilik bozukluklarının belirtisi mi yoksa kendi başına psikolojik bir rahatsızlık mı olduğu henüz uzlaşıya varılamamış bir mevzudur. (II) Ancak mitomaninin kendine mahsus davranış biçimleri ile ilişkilendirildiği kişilik bozukluklarına dair belirtiler mukayeseli biçimde analiz edildiğinde mitomaninin bir hastalık belirtisi olmaktan fazlasını ifade ettiği düşünülmektedir. (III) Buna göre mitomani, geçici veya anlık değil, gayet uzun süreli hatta ömür boyunca sürdürülen, gerçek hayattan kopmaksızın kişinin kendinin de inandığı ve ne zaman son verileceği asla kestirilemeyen yalan söyleme durumu olarak açıklanabilir. (IV) Bu bağlamda Abdülhak Şinasi Hisar’ın kaleme aldığı Fahim Bey ve Biz adlı romanın başkişisi Fahim Bey, gerek gerçek hayatta gerekse edebî eserlerde eşine az rastlanır mitoman bir karakter olarak ön plana çıkar. (V) Zira bu özelliğiyle roman, diğer bir ifadeyle Fahim Bey’in yaşam öyküsü, âdeta klinik bir vakanın derlenip araştırmacılara sunulduğu bir rapor hüviyetindedir. Bu parçada numaralanmış cümlelerle ilgili aşağıdakilerin hangisi _yanlıştır_?

• A) I. cümlede bir belirsizlik üzerinde durulmuştur.
• B) II. cümlede mitomaninin bir hastalık olarak görülemeyeceği belirtilmiştir. ✓
• C) III. cümlede mitomani kavramının tanımı yapılmıştır.
• D) IV. cümlede edebiyat-psikoloji ilişkisine bir roman kahramanı üzerinden örnek verilmiştir.
• E) V. cümlede romanın bilimsel gerçekliğe uygunluğu belirtilirken benzetmeye başvurulmuştur.

II. cümlede mitomaninin sadece 'başka bir hastalığın sıradan bir belirtisi olmaktan çok daha fazlası' olduğu, yani müstakil bir hastalık veya derin bir rahatsızlık olarak değerlendirilebileceği savunulmuştur. Bu yüzden 'bir hastalık olarak görülemeyeceği' yargısı metinle çelişmektedir. Doğru cevap B seçeneğidir.

8. Birleşik sözcüğü oluşturan kelimelerden biri ya da ikisi birleşme sırasında yeni bir anlam kazanmışsa bu tür sözcükler bitişik yazılır. Aşağıdakilerin hangisinde bu kurala _aykırı_ bir yazım vardır?

• A) Bu işin altında da bir çapanoğlu mu var ama acaba?
• B) Gözümde itdirseği çıktığı için güneş gözlüğü takmaya başladım.
• C) Bahçemizdeki akasyaya bir çalıkuşu kondu. ✓
• D) Annem misafirlerimiz için kedidili tatlısı yapacakmış.
• E) Her sabah yalıçapkınlarının sesiyle güne başlardık çocukken.

“Çalı kuşu” kuş türü olarak ayrı yazılır. B seçeneğinde “çalıkuşu” bitişik yazıldığı için kural ihlali vardır. Yeni sıralamada doğru cevap C seçeneğidir.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “bir işi gereksiz yere uzatmak, sonuçlandırmayı geciktirmek” anlamında bir deyim kullanılmıştır?

• A) Babamı yeni bir bilgisayar almaya ikna edene kadar akla karayı seçtik.
• B) Abbas Bey, ev işini tereyağından kıl çeker gibi halletti.
• C) Kardeşim benimle maça gidebilmek için peşimde dört dönüyor, dibimden ayrılmıyordu.
• D) Bu işi sürüncemede bırakırsan en sonunda sen zarar edersin. ✓
• E) Selim, ne kadar ayak direse de en sonunda bizim sözümüzü dinlemek zorunda kaldı.

“Sürüncemede bırakmak” bir işi sonuçlanmadan bekletmek, uzatmak ve geciktirmek anlamına gelir. Bu anlam D seçeneğinde vardır. Diğer deyimler farklı durumları anlatır. Doğru cevap D seçeneğidir.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı _yoktur_?

• A) Tanınmış yazarların yanı sıra yazmaya gönül veren, gelecek için ümit vaat eden genç yazarlara da öykülerini yayımlama fırsatı sunacağız.
• B) İçeriği ve farklı tasarımıyla yayın hayatına başlayacak olan dergimizde baş rol, öykülerin olacak.
• C) Son olarak diyebilirimki dergimizin, yeni yazarları sevinçle, özenle tanıtacağından kimsenin kuşkusu olmamalı.
• D) Dergimiz, ülkenin birçok noktasından çalışma gruplarınında katkısını alacak.
• E) Geniş açılımlı bir edebiyat değerlendirme ve eleştiri dergisi olmasını planlıyoruz. ✓

A seçeneğindeki 'başrol' (birleşik olmalı), IV. cümlede 'gruplarının da' (da ayrı olmalı), V. cümlede 'diyebilirim ki' (ki ayrı olmalı) yazım hataları içerir. III. cümlede ise herhangi bir yazım hatası yoktur. Doğru cevap E seçeneğidir.

11. (I) Etik ve adalet kavramları, bireyler arası ilişkilerin bir sonucu olarak ortaya çıkar. (II) Dengeli her toplumsal bağ gibi bu etkileşim de ortak bir amacı gerçekleştirmeyi hedefler. (III) Kişinin tüm bilinçli tercihleri de bu ortak hedeflerden beslenir. (IV) Toplumsal barışın zemininde ise paylaşılan ortak bir kültür bulunur. (V) Çünkü insani kültürel yapı, inançların ve geleneklerin biçimlendirdiği bir alandır. (VI) Bu alanda tek tip bir kimlik dayatması, barış içinde bir arada var olmanın önündeki en büyük engeldir. Bu parça iki paragrafa ayrılmak istense ikinci paragraf numaralanmış cümlelerin hangisiyle başlar?

• A) II
• B) III
• C) IV ✓
• D) V
• E) VI

I, II ve III. cümlelerde etik, adalet ve bireyler arası ilişkilerdeki ortak hedefler üzerinde durulmuştur. IV. cümleden itibaren ise 'toplumsal barış' ve 'ortak kültür' kavramlarına geçiş yapılmış, yeni bir düşünce halkası başlatılmıştır. Dolayısıyla ikinci paragraf IV. cümle ile başlamalıdır. Doğru cevap C seçeneğidir.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtisiz ad tamlaması zarf görevinde kullanılmıştır?

• A) Bütün dükkânlar sezon sonu indirimlerine başlamışlar.
• B) Böyle önemsiz bir haber için insan gece yarısı uyandırılır mı? ✓
• C) Daha yolun yarısı bile tamamlanmadan akşam karanlığı çöktü.
• D) Yarım saatte tüm yaşam öyküsünü detaylıca anlattı bana.
• E) Eve dönmek istiyordu ama cüzdanında yol parası bile kalmamıştı.

C seçeneğindeki 'gece yarısı' ifadesi belirtisiz isim tamlamasıdır. Yükleme sorulan 'Ne zaman uyandırılır?' sorusuna cevap vererek zaman zarfı görevinde kullanılmıştır. Doğru cevap B seçeneğidir.

13. (I) Edebiyat eserlerimizi değerlendirişimizde kesin ölçütlerden yoksun yaşadığımız, oldukça yaygın bir kanıdır. (II) Herkes, kendine göre bir yol tutturmuş gidiyor. (III) Bu yüzden eleştiri diye ortaya koyduğumuz yargılar; alışkanlıklarımızdan, kişisel yaklaşımlardan öteye geçemiyor. (IV) Hâlbuki bir edebiyat eserinin değer ve gücünü, geçmişle kurduğu bağları ortaya çıkarmak; herkesçe kabul gören, belli kurallarla yapılmalıdır. (V) Herkez, kendi yöntemiyle eleştirisini yaparsa değerlendirilmek istenen yapıtta eksik değerlendirilmiş olur. Yukarıdaki paragrafta numaralanmış cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı vardır?

• A) I
• B) II
• C) III
• D) IV
• E) V ✓

V numaralı cümledeki 'Herkez' kelimesi 'Herkes' şeklinde yazılmalıdır. Ayrıca 'yapıtta' kelimesindeki 'ta' bağlaç olduğu için 'yapıt da' şeklinde ayrı yazılmalıdır. Doğru cevap E seçeneğidir.

14. Aşağıdaki dizelerin hangisinde dönüşlü çatılı bir eylem vardır?

• A) Sevindiğim anda sen üzülürsün. Sonbahar uğultusu duymamışsın ki ✓
• B) Aykırı bir yolcuyum dünya geniş Büyük bir kulak çınlıyor içimdeki
• C) Ne ağır imtihandır, başındaki, Sakarya Binbir başlı kartalı nasıl taşır kanarya
• D) Bir ısıtır, bir üşütür, bir ağlatır bir güldürür Sen hem bir hastalık hem de sağlık gibisin
• E) Kaç kez sana uzaktan baktım 5.45 vapurunda; Hangi şarkıyı duysam, bizim için söylenmiş sanki

A seçeneğinde “sevindiğim” fiilindeki “sevin-” dönüşlü çatılıdır; özne, eylemin etkisini yine kendisi üzerinde taşır. Doğru cevap A seçeneğidir.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisi sadece temel ögelerden (özne ve yüklem) oluşmuştur?

• A) Okumak, insan zihninin sınırlarını aşma çabasıdır. ✓
• B) Başarı, sistemli bir çalışmanın doğal bir sonucudur her zaman.
• C) Gençler, geleceğe dair planlarını büyük bir umutla yaparlar.
• D) Hayat, karşılaştığımız zorluklarla mücadele ettikçe anlam kazanır.
• E) Sanatçının son yapıtı okurlardan büyük bir ilgi gördü.

A seçeneğindeki 'insan zihninin sınırlarını aşma çabasıdır' yüklemdir (isim tamlaması grubu). Bu eylemi/durumu karşılayan 'Okumak' ise öznedir. Cümle sadece özne ve yüklemden (temel ögeler) oluşmuştur. Diğer cümlelerde nesne, zarf tümleci veya yer tamlayıcısı gibi yardımcı ögeler de bulunmaktadır. Doğru cevap A seçeneğidir.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü düşmesinin örneği _yoktur_?

• A) Kazayı hafif sıyrıklarla atlattığım için çok şanslıydım.
• B) Baharın gelmesiyle çevremiz yemyeşil olmuştu.
• C) Bu sırrın, kendisi ile mezara gideceğini söylemiş.
• D) Selin Hanım, çocuklarını kaldırımda oynamaları konusunda uyardı. ✓
• E) Aklıma gelen bu enteresan fikri ağabeyimle paylaşmalıydım.

B, C, D ve E seçeneklerinde sır, sıyırık, akıl, yeşil gibi sözcüklerde eklenme ya da türeme sırasında ünlü düşmesi görülür. A seçeneğinde belirgin bir ünlü düşmesi yoktur. Doğru cevap D seçeneğidir.

17. “Yüz” kelimesi aşağıdaki cümlelerin hangisinde “neden, sebep” anlamında kullanılmıştır?

• A) Küçük çocuklar bahçe duvarının öbür yüzünü beyaza boyamışlar.
• B) Kimseye olumsuz yanıt vermeye yüzü tutmadıkça herkes onu yıpratacaktı.
• C) Yavaş yavaş yüze çıkmaya başlayan bu durum herkesi rahatsız ediyordu.
• D) Bu yüzden babam benimle konuşmadan hayata gözlerini yumdu. ✓
• E) Sesinin titremesinden ve yüzünün kızarmasından durumu anlamıştım.

B seçeneğindeki 'bu yüzden' ifadesi 'bu nedenden dolayı, bu sebeple' anlamı taşır ve cümleye sebep anlamı katar. Doğru cevap D seçeneğidir.

18. Doğanın en planlı canlı topluluklarından karıncaların kendi aralarında kusursuz bir iş bölümü bulunduğunu duygu değerleriyle biliyor muydunuz ( ) karıncaların bu ortaklıklarına daha önce hiç şahit oldunuz mu ( ) Karıncalar, organize olma konusunda son derece ustadır. Kolonilerinde her üyenin belirli bir rolü vardır ( ) nöbetçilik, temizlikçilik, avcılık ( ) Bu ( ) muazzam bir hiyerarşi içinde her birey tarafından hassasiyetle icra edilir. Bu parçada ayraçlarla ( ) belirtilen yerlere sırasıyla getirilmesi gereken noktalama işaretleri aşağıdakilerden hangisidir?

• A) (,) (?) (;) (.) (,)
• B) (?) (?) (:) (…) (,)
• C) (,) (?) (;) (…) (,)
• D) (,) (!) (:) (.) (,)
• E) (,) (?) (:) (…) (,) ✓

İlk ayraçtan sonra gelen 'karıncaların' kelimesi küçük harfle başladığı için sıralı soru cümlelerini ayırmak amacıyla (,) gelmelidir. İkinci ayraç ilk tam soruyu bitirdiği için (?) almalıdır. Üçüncü ayraçtan sonra karınca rollerine dair örnekler sıralandığı için açıklama işareti olan (:) kullanılmalıdır. Dördüncü ayraç, benzer rollerin devam edebileceğini (benzer örneklerin sürdüğünü) belirtmek için (…) almalıdır. Beşinci ayraç ise cümlenin öznesi olan 'Bu' zamirini vurgulamak için (,) almalıdır. Doğru sıralama (,) (?) (:) (...) (,) şeklindedir. Doğru cevap E seçeneğidir.

19. “Türkçede kelimelere önce yapım eki, sonra çekim eki gelir.” Aşağıdakilerden hangisinde bu kurala uyulmamıştır?

• A) Matematik dersinden iyi not almalıyım.
• B) Çocuk annemsiz yapamam, diye ağlıyordu. ✓
• C) Arabaya yapılan bakım bize pahalıya mal oldu.
• D) Kendi çapında özgün bir eserdi.
• E) Büyükçe bir ev arıyorduk.

'Annemsiz' sözcüğünde önce iyelik eki (-m), sonra yapım eki (-siz) gelmiştir. Türkçede genel sıra yapım eki + çekim eki olduğundan bu kullanım kurala aykırı örnektir.

20. “Acı” sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde somut (gerçek tat alma duyusuyla algılanabilen) anlamıyla kullanılmıştır?

• A) Dışarıda insanın tenini sızlatan acı bir rüzgâr esiyordu.
• B) Yakın dostunun ani vefatının acısına katlanamadı.
• C) Pul biber bazı insanlar için oldukça acıdır. ✓
• D) Doktor aşıyı yaparken çocuk acı bir feryat kopardı.
• E) Bu büyük vicdan acısıyla fazla yaşayamayacağını söylerdi.

A seçeneğindeki 'acı pul biber' ifadesindeki 'acı' kelimesi dilimizle (tat alma duyumuzla) algılayabildiğimiz somut bir gerçektir. Diğer seçeneklerde ise acı kelimesi soyut veya mecazi (keder, sert, şiddetli) anlamlarda kullanılmıştır. Doğru cevap C seçeneğidir.