Karma Test 10

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'yanmak' sözcüğü _farklı bir anlamda_ (mecaz) kullanılmıştır?

• A) Pişmanlıktan içi yanıyordu adeta. ✓
• B) Sobadaki odunlar çıtır çıtır yanıyordu.
• C) Güneşte fazla kalınca teni yanmış.
• D) Dikkatsizlik yüzünden orman yandı.

'Pişmanlıktan içi yanıyordu adeta.' cümlesinde 'yanmak' sözcüğü 'çok üzülmek, acı çekmek' anlamında mecazen kullanılmıştır. Diğer seçeneklerde alev almak veya ısı etkisiyle zarar görmek gibi gerçek anlamlarında kullanılmıştır.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _somutlaştırma_ yapılmıştır?

• A) Umut, karanlık gecede yol gösteren bir ışıktır. ✓
• B) Bu soğuk havada dışarı çıkmak istemiyorum.
• C) Masanın üzerinde duran kitapları topladı.
• D) Dün akşam ilginç bir rüya gördüm.

Soyut bir kavram olan 'umut', somut bir varlık olan 'ışık'a benzetilerek (somutlama) daha anlaşılır hale getirilmiştir.

3. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisi _yoktur_? 'Kapadokya, eşsiz doğal güzellikleriyle ziyaretçilerini büyülüyor. Milyonlarca yıl önce volkanik küllerin aşınmasıyla oluşan peri bacaları, bölgenin en dikkat çekici yapısıdır. Özellikle gün doğumunda sıcak hava balonlarıyla yapılan gezintiler, bu masalsı manzarayı kuşbakışı izleme fırsatı sunar. Bölgedeki kaya oyma kiliseler ve yeraltı şehirleri de tarihî bir yolculuğa çıkarır.'

• A) Betimleme
• B) Açıklama
• C) Örneklendirme
• D) Tartışma ✓

Parçada Kapadokya'nın doğal ve tarihî güzellikleri tasvir edilerek ('peri bacaları', 'masalsı manzara' - betimleme), oluşumu hakkında bilgi verilerek ('volkanik küllerin aşınmasıyla' - açıklama) anlatılmıştır. 'Peri bacaları', 'kiliseler' gibi unsurlar 'doğal güzellikler' ve 'tarihi yapılar' için 'örneklendirme' sayılabilir. Ancak herhangi bir düşünceyi çürütme veya savunma amacı güdülmediği için 'tartışma' yoktur.

4. Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde hem _ünsüz yumuşaması_ hem de _ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi)_ vardır?

• A) Ulaştığı ✓
• B) Sokakta
• C) Ağacı
• D) Kitapçık

'Ulaştığı' kelimesi 'ulaş-dık-ı' şeklindedir. 'ş' (sert) ünsüzü, '-dık' ekinin başındaki 'd'yi 't'ye dönüştürmüştür (benzeşme/sertleşme). Kelime sonundaki 'k' ünsüzü ise ünlüyle başlayan ek alınca 'ğ'ye dönüşmüştür (yumuşama).

5. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi _kökünün türü_ bakımından diğerlerinden farklıdır?

• A) Hava _sıcaklıkları_ mevsim normallerinin üzerine çıktı.
• B) Bu olay hepimizi derinden _sarstı_. ✓
• C) _Rengarenk_ çiçekler bahçeyi süslüyordu.
• D) Soruları dikkatlice _yanıtladı_.

'Sarstı' kelimesinin kökü 'sars-mak' (fiil) köküdür. Diğer seçeneklerin kökleri isimdir: 'Sıcaklıklar' < sıcak (isim/sıfat kökü), 'Rengarenk' < renk (isim kökü), 'Yanıtladı' < yan (isim kökü).

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _zarf (belirteç)_ kullanılmamıştır?

• A) Kırmızı araba güzeldi. ✓
• B) Dün akşam konuştuk.
• C) İçeri sessizce girdi.
• D) Çok hızlı koşuyordu.

'Kırmızı araba güzeldi.' cümlesinde zarf yoktur. 'Kırmızı' (sıfat), 'araba' (isim), 'güzeldi' (isim-yüklem). Diğer cümlelerde zarf vardır: • 'Dün akşam konuştuk.' → 'dün akşam' (zaman zarfı) • 'İçeri sessizce girdi.' → 'içeri' (yer-yön zarfı), 'sessizce' (durum zarfı) • 'Çok hızlı koşuyordu.' → 'çok' (miktar zarfı), 'hızlı' (durum zarfı)

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisi yalnızca temel ögelerden (özne ve yüklem) oluşmuştur?

• A) Kitap okumak, ufku genişletir.
• B) Baharın gelmesiyle doğa canlandı.
• C) Yazarın son kitabı, edebi bir şaheserdi. ✓
• D) Dün akşam arkadaşlarla sinemaya gittik.

Cümlelerin öge dizilişi şu şekildedir: A) Kitap okumak (Özne) / ufku (Belirtili Nesne) / genişletir (Yüklem). B) Baharın gelmesiyle (Zarf Tümleci) / doğa (Özne) / canlandı (Yüklem). C) Yazarın son kitabı (Özne) / edebi bir şaheserdi (Yüklem). D) Dün akşam (Zarf Tümleci) / arkadaşlarla (Edat-Zarf Tümleci) / sinemaya (Dolaylı Tümleç) / gittik (Yüklem). Doğru cevap, yalnızca özne ve yüklemden oluşan C seçeneğidir.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'mi' soru ekinin yazımı _yanlıştır_?

• A) Bunu sen mi söyledin?
• B) Güzel mi güzel bir kızı vardı.
• C) Yağmur yağdı mı her yer toprak kokar.
• D) Akşam oldumu eve dönerdi. ✓

'Akşam oldumu eve dönerdi.' cümlesinde 'mi' eki '-ınca/-ince' zarf-fiil eki anlamında (zaman) kullanılmıştır ve TDK kurallarına göre her zaman ayrı yazılması gerekir ('Akşam oldu mu...'). Bitişik yazımı yanlıştır.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinin sonuna _farklı bir noktalama işareti_ getirilmelidir?

• A) Eyvah, anahtarımı evde unuttum
• B) Ne kadar dağınık bir oda
• C) Of, yine mi aynı hata
• D) Neden böyle davrandığını anlamıyorum ✓

İlk üç cümle duygu (telaş, şaşkınlık, bıkkınlık) bildirdiği için sonlarına ünlem işareti (!) getirilmelidir. Son cümle ise tamamlanmış bir yargı bildirdiği için (soru sormuyor, durumu belirtiyor) sonuna nokta (.) getirilmelidir.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _gereksiz yardımcı fiil_ kullanımından kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

• A) Bu konuda size yardımcı olabilirim.
• B) Boşuna umut etmeyin, sonuç değişmeyecek. ✓
• C) Öğrenciler sınavdan sonra kayıt oldular.
• D) Her zaman onunla mutlu oldum.

'Umut etmek' (isim + yardımcı fiil) yerine, bu anlamı tek başına karşılayan 'umutlanmak' (fiil) kullanılabilir. 'Boşuna umutlanmayın...' denilebildiği için 'etmek' yardımcı fiili gereksiz kullanılmıştır. Diğerleri: 'Yardımcı olmak', 'Kayıt olmak', 'Mutlu olmak' kalıplaşmıştır.

11. 'Can kulağıyla dinlemek' deyiminin _karşıt anlamlısı_ sayılabilecek deyim aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Kulak misafiri olmak
• B) Kulağına küpe olmak
• C) Kulak ardı etmek ✓
• D) Kulağını çınlatmak

'Can kulağıyla dinlemek' çok dikkatli dinlemek, çok önemsemek anlamına gelirken, 'kulak ardı etmek' söylenenleri dikkate almamak, önemsememek, dinlememek anlamına gelir. Bu iki deyim anlamca birbirinin karşıtıdır.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili bölüm cümlenin _farklı bir öğesidir_?

• A) Yarın sabah erkenden _yola çıkacağız_. ✓
• B) Kitaplarını _masanın üzerine_ bıraktı.
• C) Bu haberi dün akşam _televizyonda_ duyduk.
• D) Çocuklar _bahçede_ neşeyle oynuyorlardı.

İlk seçenekte altı çizili bölüm 'yola çıkacağız' (deyimleşmiş birleşik fiil) cümlenin YÜKLEMİ'dir. Diğer seçeneklerdeki 'masanın üzerine' (nereye?), 'televizyonda' (nerede?), 'bahçede' (nerede?) ifadeleri ise DOLAYLI TÜMLEÇ'tir (yer tamlayıcısıdır).

13. Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisi _vardır_? 'Hayatta başarılı olmanın tek bir yolu yoktur. Kimi insan çok çalışarak, kimi insan yeteneklerini kullanarak, kimi insan ise doğru zamanda doğru yerde olarak başarıya ulaşır. Önemli olan, kişinin kendi potansiyelini keşfetmesi ve ona uygun bir yol çizmesidir.'

• A) Öyküleme
• B) Betimleme
• C) Karşılaştırma ✓
• D) Benzetme

Parçada başarıya ulaşmanın farklı yolları ('Kimi insan...', 'Kimi insan...') sıralanarak bu yollar ve insan tipleri arasında bir nevi farklılık vurgusu yapılmıştır. Bu durum 'Karşılaştırma' yapıldığını gösterir.

14. Aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözcüklerden hangisi _fiilden isim yapım eki_ almıştır?

• A) Evin _bahçesi_ oldukça bakımlı görünüyordu.
• B) Yeni bir _seçim_ süreci yarın başlıyor. ✓
• C) Masadaki siyah _gözlük_ dedeme aitmiş.
• D) Çocukların _sesi_ bütün sokağı inletti.

B seçeneğindeki 'seçim' kelimesi, 'seç-mek' fiil köküne '-im' yapım ekinin gelmesiyle oluşmuş ve fiilden isim türetilmiştir (seç-im). A ve D seçeneklerindeki sözcükler isim köklüdür ve sadece çekim eki almıştır. C seçeneğindeki 'gözlük' kelimesi ise isim köküne (göz) isimden isim yapım eki (-lük) getirilerek türetilmiştir.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _yazım yanlışı_ vardır?

• A) Bu konudaki hiç bir fikrim yok. ✓
• B) Herhangi bir sorunla karşılaşırsan bana haber ver.
• C) Birçok insan aynı hatayı yapıyor.
• D) Birkaç gün sonra tekrar görüşürüz.

'Hiçbir' kelimesi belgisizlik bildiren bir sıfattır ve TDK kurallarına göre daima bitişik yazılır. 'Hiç bir' şeklindeki ayrı yazım yanlıştır. ('Herhangi bir', 'Birçok', 'Birkaç' kelimelerinin yazımları doğrudur.)

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zarf-fiil (ulaç) _farklı bir sorunun yanıtıdır_?

• A) Koşa koşa yanıma geldi.
• B) Sen gidince buralar sessizleşti. ✓
• C) Ağlamadan derdini anlatmaya çalıştı.
• D) İstemeyerek bu kararı kabul etti.

'Sen gidince...' ifadesi yükleme (sessizleşti) sorulan 'Ne zaman?' sorusuna cevap verir (Zaman Zarfı). Diğer seçeneklerdeki 'Koşa koşa', 'Ağlamadan', 'İstemeyerek' ifadeleri ise yükleme sorulan 'Nasıl?' sorusuna cevap verir (Durum Zarfı).

17. Aşağıdaki cümlelerden hangisi _anlamca olumlu, yapıca olumsuz_ bir cümledir?

• A) Bu yemek hiç lezzetli değil.
• B) Onu tanımıyor değilim. ✓
• C) Dışarıda ne yağmur ne de rüzgar var.
• D) Bu konuyu anlamadım.

Yapıca olumsuz cümlelerde olumsuzluk eki (-ma, -mez) veya 'değil', 'yok' gibi kelimeler bulunur. Anlamca olumlu olması için ifadenin olumlu bir durumu anlatması gerekir. 'Onu tanımıyor değilim.' cümlesi yapıca ('-mıyor' ve 'değil' nedeniyle) olumsuzdur, ancak anlamca 'Onu tanıyorum' demektir, yani olumludur.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde parantez (yay ayraç) _gereksiz_ kullanılmıştır?

• A) Bu eserde metafor (eğretileme) sanatına sıkça başvurulmuş.
• B) Yazarın doğum tarihi (1950) kesin olarak bilinmiyor.
• C) Öğretmen, Ali'ye (sessizce) bir şeyler söyledi. ✓
• D) Olayın geçtiği yer Ankara (Türkiye) idi.

Yay ayraç; eş anlamlıları (A), açıklamaları (B), ek bilgileri (D) veya alıntıları belirtmek için kullanılır. 'Öğretmen, Ali'ye (sessizce) bir şeyler söyledi.' cümlesinde 'sessizce' ifadesi cümlenin zarf tümlecidir ve parantez içinde verilmesi gereksizdir, anlatımı bozar. (Eğer bir tiyatro metni olsaydı, hareket bildirir ve doğru olurdu.)

19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ama' bağlacı '_koşul_' anlamı katmıştır?

• A) Çok çalıştı ama sınavı geçemedi.
• B) Dışarı çıkabilirsin ama erken döneceksin. ✓
• C) Hava güzel ama biraz serin.
• D) Kitabı okudum ama pek beğenmedim.

'Dışarı çıkabilirsin ama erken döneceksin.' cümlesinde 'ama' bağlacı, 'erken dönmen şartıyla/koşuluyla' dışarı çıkabileceği anlamını katmıştır.

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem, _ek fiilin geniş zamanıyla_ çekimlenmiştir?

• A) Dün hava çok soğuktu.
• B) Buralar eskiden hep tarlaymış.
• C) En sevdiğim renk mavidir. ✓
• D) Eğer yorgunsan biraz dinlen.

Ek fiilin geniş zamanı isim soylu sözcüklere '-dır/-dir' eki getirilerek yapılır (bazen bu ek düşebilir). 'En sevdiğim renk mavidir.' cümlesinde 'mavi' ismine '-dir' eki getirilerek yüklem yapılmıştır. A (-di'li geçmiş zaman), B (-miş'li geçmiş zaman), D (-se şart kipi).

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _ikileme_ bir 'sıfat' görevinde kullanılmıştır?

• A) Merdivenleri ağır ağır çıkıyordu.
• B) Yalan yanlış sözlerle bizi oyaladı. ✓
• C) İşlerini er geç bitireceğini söyledi.
• D) Bata çıka ilerlemeye çalışıyorduk.

'Yalan yanlış sözlerle...' ifadesinde 'yalan yanlış' ikilemesi, 'söz' (isim) kelimesini nitelediği için sıfat görevindedir. Diğer seçeneklerde ikilemeler (ağır ağır, er geç, bata çıka) fiilleri veya fiilimsileri nitelediği için 'zarf' görevindedir.

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _noktalı virgül (;)_, özneyi kendisinden sonra gelen ve virgüllerle ayrılmış eş görevli sözcüklerden ayırmak için kullanılmıştır?

• A) Pazardan elma, armut, muz; marketten süt, ekmek aldık.
• B) At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır.
• C) Ahmet; Ali, Veli ve Ayşe'den daha çalışkandır.
• D) Yeni şiirimiz; zevksiz, köksüz, acemice görünüyordu. ✓

'Yeni şiirimiz; zevksiz, köksüz, acemice görünüyordu.' cümlesinde 'Yeni şiirimiz' öznedir. Özneden sonra virgülle ayrılmış eş görevli sözcükler (zevksiz, köksüz, acemice) geldiği için, özneyi bu gruptan ayırmak ve anlam karışıklığını önlemek amacıyla noktalı virgül kullanılmıştır.

23. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _gereksiz sözcük kullanımından_ kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

• A) Yaklaşık on yıl kadar önce buraya taşındık. ✓
• B) Bu sorunu mutlaka çözeceğiz.
• C) Onunla tanıştığımız günü hatırlıyorum.
• D) Herkesi eleştirmeyi bırakmalısın.

'Yaklaşık' ve 'kadar' sözcükleri cümleye aynı anlamı (tahmin, ortalama) katmaktadır. Biri gereksizdir. Cümle 'Yaklaşık on yıl önce...' veya 'On yıl kadar önce...' şeklinde olmalıdır.

24. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'yalnız' sözcüğü _zarf (belirteç)_ görevinde kullanılmıştır?

• A) Bu işi yalnız sen yapabilirsin.
• B) Evde yalnız oturmayı sevmezdi. ✓
• C) Çok çalıştı yalnız sınavı kazanamadı.
• D) O, ailesinin yalnız çocuğuydu.

'Evde yalnız oturmayı sevmezdi.' cümlesinde 'yalnız' sözcüğü, 'oturmayı' fiilimsinin nasıl yapıldığını belirttiği için durum zarfıdır. Diğerleri: A ('sadece' anlamında edat), C ('ama/fakat' anlamında bağlaç), D ('yalnız çocuk' - sıfat).

25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _zarf tümleci_ yoktur?

• A) Akşam olunca hepimiz evlere dağıldık.
• B) Soğuk havaya rağmen dışarı çıktı.
• C) Bu sabah seni okulda gördüm.
• D) Elindeki kitabı masaya bıraktı. ✓

'Bıraktı' (yüklem). Kim? 'O' (Gizli Özne). Neyi? 'Elindeki kitabı' (Belirtili Nesne). Nereye? 'Masaya' (Dolaylı Tümleç). Bu cümlede 'Nasıl, Ne zaman, Neden, Ne kadar?' sorularına cevap veren bir zarf tümleci yoktur. Diğerleri: 'Akşam olunca' (zaman zarfı), 'Soğuk havaya rağmen' (edat tümleci/zarf tümleci), 'Bu sabah' (zaman zarfı).