Karma Test 16

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'açmak' sözcüğü 'bir engeli kaldırmak' anlamında kullanılmıştır?

• A) Hava çok sıcak, pencereyi açar mısın?
• B) Belediye ekipleri kapanan köy yolunu açtı. ✓
• C) Bu kumaş kendini hiç göstermemiş, rengi seni açmamış.
• D) Çiçekler bu sabah güneşe karşı açtı.

B seçeneğinde 'açmak', kapalı olan bir yolu (engeli) işler duruma getirmek anlamındadır.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'dolaylama' yapılmıştır?

• A) Ankara, Türkiye'nin başkentidir.
• B) Bacasız sanayi, ülke ekonomisine can veriyor. ✓
• C) Yazarın son kitabı çok satanlar listesinde.
• D) Akşam yemeğinde balık yedik.

Doğru cevap B seçeneğidir. Sorunun doğru cevabına ve çözüm mantığına bakıldığında, Turizm yerine 'bacasız sanayi' ifadesi kullanılarak dolaylama yapılmıştır. Bu kural ve açıklamalar, ALES/KPSS Türkçe sınavındaki benzer soru tiplerini çözebilmek için temel bir rehber niteliğindedir.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'sitem' anlamı vardır?

• A) Keşke o gün ben de sizinle gelseydim.
• B) Aşk olsun, insan İstanbul'a gelir de beni aramaz mı? ✓
• C) Bu işi başaracağını en başından beri biliyordum.
• D) Nerede o eski, samimi dostluklar!

Bir kimseye, yaptığı bir hareketin üzüntü veya alınganlık yarattığını yumuşak bir dille belirtme (sitem) B seçeneğinde vardır.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesnel bir anlatım vardır?

• A) Roman, sürükleyici kurgusuyla okuyucuyu büyülüyor.
• B) Yazarın dili, dönemine göre oldukça ağırdır.
• C) Şair, bu şiirinde hece ölçüsünün 11'li kalıbını kullanmıştır. ✓
• D) Filmdeki müzikler sahnelere harika bir derinlik katmış.

C seçeneği kanıtlanabilir, kişisel yorum içermeyen nesnel bir yargıdır. Diğerleri özneldir.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ünlü daralması'na örnek vardır?

• A) Çocuklar bahçede top oynuyor. ✓
• B) Her sabah erkenden kalkıyor.
• C) Bize doğru geliyor.
• D) Soruları dikkatle okuyor.

Oyna-yor -> Oynuyor. (a ünlüsü daralarak u olmuştur). Diğerlerinde (gel-iyor, kalk-ıyor) daralma yoktur, yardımcı ses vardır.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ünsüz düşmesi'ne uğramış bir sözcük vardır?

• A) Daracık sokaklarda kaybolduk.
• B) Minicik elleriyle kalemi tuttu. ✓
• C) Azıcık aşım, ağrısız başım.
• D) Biricik kızını çok özlemişti.

Minik-cik -> Minicik (k ünsüzü düşmüştür). A, C ve D seçeneklerinde ünlü türemesi (dar-a-cık, az-ı-cık, bir-i-cik) vardır.

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı yapılmıştır?

• A) Toplantıda alınan kararları terk etti.
• B) Sonunda hatasını fark etti.
• C) Olayı duyunca kahroldu.
• D) Bana yardım ettiğin için teşekkürederim. ✓

'Teşekkür ederim' ayrı yazılmalıdır. Birleşik fiillerde ses düşmesi veya türemesi yoksa ayrı yazılır.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sayıların yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) Yarışmada 2'nci olduğuna çok üzüldü.
• B) Bu okulda yüz elli öğrenci var.
• C) Toplantı 14.00'da başlayacak. ✓
• D) Kardeşim 5. sınıfa gidiyor.

Tam saatlerde sıfırlar okunmaz. 14.00'da değil, 14.00'te (On dörtte) şeklinde yazılmalıdır.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül (,) 'sıralı cümleleri ayırmak' görevinde kullanılmıştır?

• A) Eve geldi, üzerini değiştirdi, yemeğini yedi. ✓
• B) Çalışkan, dürüst, terbiyeli bir çocuktu.
• C) Genç, doktora derdini anlatmaya çalışıyordu.
• D) Akşam, yine akşam, yine akşam...

Birden fazla yüklemi olan cümleleri (Eve geldi / üzerini değiştirdi...) ayırmak için kullanılmıştır.

10. Aşağıdaki sözcüklerden hangisinin kökü türü bakımından 'fiil'dir?

• A) Yolcu
• B) Gözlük
• C) Tuzluk
• D) Bilgi ✓

Yol (isim), Göz (isim), Tuz (isim). Bilgi sözcüğünün kökü 'Bil-' (fiil) köküdür.

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'belirtili isim tamlaması' vardır?

• A) Evin bahçesi çok güzeldi. ✓
• B) Sokak lambası yanmıyordu.
• C) Eski defterleri karıştırdım.
• D) Tahta masayı boyadık.

Tamlayan ve tamlananın ek aldığı 'Evin bahçesi' belirtili isim tamlamasıdır. B (Belirtisiz), C ve D (Sıfat tamlaması).

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'niteleme sıfatı' kullanılmamıştır?

• A) Kırmızı elbiseyi çok beğendim.
• B) Yaşlı adam bankta oturuyordu.
• C) Bu konuyu daha sonra konuşalım. ✓
• D) Soğuk su içince hastalandı.

'Bu konu' ifadesindeki 'Bu' işaret sıfatıdır (belirtme sıfatı). Diğerlerinde (Kırmızı, Yaşlı, Soğuk) niteleme sıfatı vardır.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'zamir' (adıl) yoktur?

• A) Bunları kim masaya bıraktı?
• B) Herkes kendi işine baksın.
• C) O gün çok yorulmuştuk. ✓
• D) Sana bir hediye aldım.

C seçeneğinde 'O' sözcüğü 'gün' ismini nitelediği için işaret sıfatıdır. Diğerlerinde zamir vardır (Bunları, Kim, Herkes, Kendi, Sana).

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'zarf' (belirteç) cümleye 'durum' anlamı katmıştır?

• A) Akşamleyin size uğrayacağım.
• B) Çocuk ağlaya ağlaya içeri girdi. ✓
• C) Daha çok çalışmalısın.
• D) Yukarı çıkıp manzaraya baktı.

Doğru cevap B seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, Nasıl girdi? -> Ağlaya ağlaya (Durum zarfı). A(Zaman), C(Miktar), D(Yer-Yön). Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde edat (ilgeç) kullanılmıştır?

• A) Eve gittim ama onu bulamadım.
• B) Sabaha kadar ders çalıştı. ✓
• C) Hem suçlu hem güçlü.
• D) Kitabı okudu ve özetini çıkardı.

'Kadar' sözcüğü edattır. Diğer seçeneklerde (ama, hem...hem, ve) bağlaç kullanılmıştır.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem 'ettirgen' çatılıdır?

• A) Çocuğu parkta gezdirdi.
• B) Bütün gün güldük.
• C) Yemeği ocakta pişirdi.
• D) Mektubu arkadaşına yazdırdı. ✓

Yazmak (geçişli) -> Yazdırmak (geçişli). Geçişlilik derecesi artırılmış ve iş başkasına yaptırılmıştır. A ve C de oldurgan/ettirgen ekleri almış olabilir ancak 'yazdırmak' en net ettirgen (işi başkasına yaptırma) örneğidir. Gez-mek (geçişsiz) -> Gez-dir-mek (geçişli/oldurgan). Piş-mek (geçişsiz) -> Piş-ir-mek (geçişli/oldurgan).

17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiilimsi (eylemsi) yoktur?

• A) Gelen gideni aratır.
• B) Konuşarak sorunları çözebiliriz.
• C) Dondurma yemeyi çok severim.
• D) Çocuklar bahçede koşuyor. ✓

D seçeneğinde sadece çekimli fiil (koşuyor) vardır. A(Sıfat-fiil), B(Zarf-fiil), C(İsim-fiil).

18. 'Seni sabahtan beri burada bekliyorum.' cümlesinin ögeleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Nesne - Zarf Tümleci - Yer Tamlayıcısı - Yüklem ✓
• B) Özne - Nesne - Zarf Tümleci - Yüklem
• C) Nesne - Yer Tamlayıcısı - Zarf Tümleci - Yüklem
• D) Zarf Tümleci - Nesne - Yüklem - Özne

Bekliyorum (Yüklem). Kim? Ben (Gizli Özne). Kimi? Seni (B.li Nesne). Ne zamandan beri? Sabahtan beri (Zarf Tümleci). Nerede? Burada (Yer Tamlayıcısı / Dolaylı Tümleç).

19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ara söz' dolaylı tümlecin açıklayıcısıdır?

• A) Ankara'ya, doğduğum şehre, gidiyorum. ✓
• B) Ali, sınıfın en çalışkanı, birinci oldu.
• C) Bu kitabı, elindekini, bana ver.
• D) Dün, o yağmurlu günde, seni aradım.

Nereye gidiyorum? Ankara'ya (Dolaylı Tümleç). 'Doğduğum şehre' ifadesi bu ögeyi açıklamaktadır.

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisi yapısı bakımından 'bağlı' cümledir?

• A) Eve geldi ve hemen uyudu. ✓
• B) Hava soğuk olduğu için dışarı çıkmadık.
• C) Kitap okumayı çok seviyorum.
• D) Sakla samanı, gelir zamanı.

İki yüklemin (Geldi, Uyudu) 've' bağlacı ile bağlandığı cümleler bağlı cümledir. D seçeneği sıralı cümledir (virgül ile ayrılmış).

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne-yüklem uyumsuzluğundan kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

• A) Kuşlar neşeyle uçuşuyorlar.
• B) Köpekler sabaha kadar havladı.
• C) Herkes bu olayı konuşuyor.
• D) Çiçekler susuzluktan kurumuşlar. ✓

Özne insan dışı varlık ve çoğulsa (Çiçekler), yüklem tekil olur (kurumuş). 'Kurumuşlar' kullanımı bozukluktur. A şıkkında kişileştirme varsa çoğul olabilir ama genel kural D'deki gibidir.

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _anlamca çelişen sözcüklerin bir arada kullanılmasından_ kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

• A) Aşağı yukarı tam üç yıldır bu mahallede oturuyoruz. ✓
• B) Okulun bitmesine az kaldı, tatile gideceğiz.
• C) Sabahları genellikle yürüyüş yapmayı severim.
• D) Bence bu konuyu en iyi o biliyordur.

• Analiz: Cümlede geçen 'aşağı yukarı' sözü yaklaşıklık (tahmin), 'tam' sözü ise kesinlik bildirir. • Hata: Bir cümlede hem kesinlik hem de ihtimal bildiren ifadelerin aynı anda kullanılması anlatım bozukluğuna yol açar.

23. Bu parçada üzerinde durulan asıl düşünce (ana fikir) aşağıdakilerden hangisidir? 'Eğitim sadece okulda dört duvar arasında yapılan bir faaliyet değildir. Hayatın her anında, sokakta, evde, iş yerinde öğrenme devam eder. İnsan son nefesine kadar öğrenci kalmalıdır.'

• A) Okullar gereksizdir.
• B) Öğrenme, hayat boyu devam eden bir süreçtir. ✓
• C) En iyi eğitim ailede verilir.
• D) İş hayatında eğitim çok önemlidir.

Parça, eğitimin sadece okulla sınırlı olmadığını ve ömür boyu sürdüğünü vurgular.

24. Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir? 'Eleştirmen, eserle okur arasında bir köprüdür. Ancak bu köprüyü kurarken ... davranmalıdır. Kendi kişisel zevklerini ve önyargılarını işin içine katmamalıdır.'

• A) öznel
• B) taraflı
• C) nesnel ✓
• D) duygusal

Doğru cevap C seçeneğidir. Metnin anlam bütünlüğü ve iletisi göz önüne alındığında, Kişisel zevk ve önyargı katmamak 'nesnel' olmayı gerektirir. Bu doğrultuda paragrafta veya cümlede vurgulanan temel düşünceyi doğrudan yansıtan seçenek doğru cevaptır.

25. Aşağıdaki cümlelerin hangisi bir paragrafın 'sonuç' cümlesi olabilir?

• A) Bu konuda farklı görüşler de var.
• B) Örneğin, geçen yıl yaşanan olaylar bunu kanıtlıyor.
• C) Kısacası, sağlık her şeyin başıdır. ✓
• D) İlk olarak yapmamız gereken planlı çalışmaktır.

'Kısacası' ifadesi, anlatılanların toparlandığını ve sonuca bağlandığını gösterir.