Karma Test 28

1. Bu parçada altı çizili sözle ('sözcüklerin tozunu almak') anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir? 'Usta yazar, eserlerinde **sözcüklerin tozunu alarak** onları okuyucuya sunar; böylece dilin paslanmış kapılarını ardına kadar açar.'

• A) Eski sözcükleri gün yüzüne çıkarmak.
• B) Sözcükleri, bilinen anlamlarının dışında, yeni ve taze bir kullanımla sunmak. ✓
• C) Sözcükleri gerçek anlamlarıyla kullanmak.
• D) Yabancı kökenli sözcükleri ayıklamak.

Tozunu almak, bir şeyi temizleyip parlatmaktır. Mecazen, sözcükleri kalıplaşmış, eskimiş kullanımlarından kurtarıp onlara canlılık kazandırmak kastedilmiştir.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'yadsıma' (inkâr etme) anlamı vardır?

• A) Bu makaleyi ben mi yazmışım? ✓
• B) Keşke ona bu kadar sert davranmasaydım.
• C) Böyle bir teklifi kabul etmem mümkün değil.
• D) Sanırım toplantıya yetişemeyeceğiz.

Yadsıma, bir şeyi inkâr etme, kabul etmeme anlamı taşır. 'Bu makaleyi ben mi yazmışım?' cümlesi, sözde soru yoluyla 'Ben bu makaleyi yazmadım, inkâr ediyorum' anlamı taşıdığı için yadsıma bildirmektedir. Diğer seçeneklerde ise sırasıyla pişmanlık (keşke...), reddetme/kararlılık ve olasılık anlamları vardır.

3. (I) Şiir, sözcüklerin dansıdır. (II) Şair, bu dansı yöneten bir koreograf gibidir. (III) Ancak her şairin ritim duygusu aynı değildir. (IV) İyi bir şiir, okuyucunun ruhunda fırtınalar koparır. (V) Bazı şairler kelimeleri sadece yan yana dizer, dans ettiremez. Parçadaki numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?

• A) II
• B) III
• C) IV ✓
• D) V

Parça, şairin kelimelerle olan ilişkisi (dans metaforu) üzerine kuruludur. IV. cümle ise şiirin okuyucu üzerindeki etkisinden bahsederek konuyu dağıtmaktadır.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'birleşik sözcüğün yazımı' ile ilgili yanlışlık yapılmıştır?

• A) Olaylar birdenbire gelişti.
• B) Akşamüzeri size uğrarım.
• C) Bu işi oldubittiye getirdiler.
• D) Yarın akşam üstü buluşalım. ✓

Somut bir yer bildirmeyen alt, üst ve üzeri sözcükleriyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır. 'Akşamüstü' bitişik yazılmalıdır.

5. Sözel Mantık: Bir kütüphanede A, B, C, D, E adlı beş öğrenci yan yana masalarda oturmaktadır. 1. A, uçtaki masalardan birindedir. 2. C, D'nin hemen sağındadır. 3. B, A'nın yanındaki masadadır. 4. E, C'nin hemen yanındaki masadadır. Bu bilgilere göre ortadaki masada kim oturmaktadır?

• A) A
• B) B
• C) D ✓
• D) E

Bu bilgilere göre tek olası dizilim: A(1) - B(2) - D(3) - C(4) - E(5) şeklindedir. Ortadaki (3. masa) D kişisidir.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'zincirleme ad tamlaması' arasına sıfat girmiştir?

• A) Okulun demir kapısının kolu kırıldı.
• B) Evin yıkık bahçe duvarını onardık. ✓
• C) Şehrin gürültülü havasından sıkıldım.
• D) Ali'nin yeni arabasının rengi çok güzel.

Tamlama: 'Evin bahçe duvarı' (Zincirleme İT). Araya giren sözcük: 'Yıkık' (Sıfat). 'Yıkık' sözcüğü 'bahçe duvarını' nitelemiştir.

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eylemsi (fiilimsi) ekini aldığı halde kalıplaşarak bir varlığın adı olmuş sözcük vardır?

• A) Danışmada kimse yoktu. ✓
• B) Görüşmeye gitmedim.
• C) Çiviyi çakmak için çekiç lazım.
• D) Dondurma yemeyi severim.

'Danışma' sözcüğü burada fiilimsi özelliğini yitirmiş, bir yerin/bölümün adı olmuştur.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'Cümlenin Ögeleri'ne ayırmada bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) Bu konuyu / detaylıca / incelemeliyiz.
• B) Yazarın / son kitabını / büyük bir / zevkle / okudum. ✓
• C) Dün akşam / sahilde / yürüyüş yaptık.
• D) Seni / her zaman / destekleyeceğim.

B seçeneği yanlıştır. 'Büyük bir zevkle' bir edat/zarf grubudur ve bölünemez. Doğrusu: Yazarın son kitabını (Nesne) / büyük bir zevkle (Zarf T.) / okudum (Yüklem).

9. Hangi cümlede 'ki' bağlacı, 'sebep-sonuç' ilişkisi kurmuştur?

• A) Bir şey biliyor ki konuşuyor. ✓
• B) Çalış ki başarasın.
• C) Baktım ki gelmiyor, aradım.
• D) Öyle yorgunum ki anlatamam.

Konuşmasının sebebi bir şey bilmesidir. B (Koşul), C (Şaşkınlık/Durum), D (Pekiştirme/Derece).

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'kaynaşmış birleşik fiil' (deyimleşmiş) kullanılmıştır?

• A) Teklifimizi kabul etti.
• B) Sorunları halletti.
• C) Haberi duyunca küplere bindi. ✓
• D) Gidenin arkasından bakakaldı.

'Küplere binmek' bir deyimdir ve anlamca kaynaşmış birleşik fiil grubuna girer. A ve B yardımcı eylem, D kurallı birleşiktir.

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'yüklem eksikliğinden' kaynaklanan anlatım bozukluğu vardır?

• A) Ben şiir, o roman okumayı sever.
• B) Çayı çok, kahveyi hiç içmem. ✓
• C) Dün okula gitmedim, evde oturdum.
• D) Kardeşimle top oynadık.

'Çayı çok (içerim), kahveyi hiç içmem.' Birinci cümleye olumlu yüklem gereklidir.

12. Bu parçada 'altı çizili' sözcüğün anlamı hangisidir? 'Yazar, olayları anlatırken **objektif** bir tutum sergilemiş.'

• A) Yansız, nesnel. ✓
• B) Duygusal, içten.
• C) Eleştirel.
• D) Karamsar.

Doğru cevap A seçeneğidir. Metnin anlam bütünlüğü ve iletisi göz önüne alındığında, Objektif; tarafsız, kişisel görüş katmayan, nesnel demektir. Bu doğrultuda paragrafta veya cümlede vurgulanan temel düşünceyi doğrudan yansıtan seçenek doğru cevaptır.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'tamlayanı ile tamlananı yer değiştirmiş' isim tamlaması vardır?

• A) Sesi duyulmuyor artık bülbülün. ✓
• B) Masanın ayağı kırılmış.
• C) Evin bahçesinde oynadık.
• D) Gönlümün sultanı sensin.

Normalde 'Bülbülün sesi' olması gerekirken şiirsel anlatımla yer değiştirmiştir: 'Sesi ... bülbülün'.

14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ünlü düşmesi' türetme sırasında (yapım eki alırken) gerçekleşmiştir?

• A) Oğlu askerden döndü.
• B) Karnım ağrıyor.
• C) Çevresi çok kalabalıktı. ✓
• D) Beyni yoruldu.

'Çevir-e' > 'Çevre'. Fiilden isim yapan '-e' ekini alırken kökteki 'i' düşmüştür. Diğerlerinde çekim eki alırken düşme olmuştur.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'dolaylama' yapılmamıştır?

• A) Yedi tepeli şehir (İstanbul) bizi büyüledi.
• B) Ulu önder (Atatürk) anıldı.
• C) Vatan borcu (askerlik) bitti.
• D) Kırmızı elma çok tatlıydı. ✓

Doğru cevap D seçeneğidir. Sorunun doğru cevabına ve çözüm mantığına bakıldığında, D şıkkında dolaylama yoktur, düz anlatım vardır. Bu kural ve açıklamalar, ALES/KPSS Türkçe sınavındaki benzer soru tiplerini çözebilmek için temel bir rehber niteliğindedir.

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül (,) 'özneyi' diğer ögelerden ayırmak için kullanılmıştır?

• A) Kitap, en iyi dosttur. ✓
• B) Pazardan elma, armut aldım.
• C) Efendiler, yarın cumhuriyeti ilan edeceğiz.
• D) Evet, sana katılıyorum.

Yüklem: Dosttur. Dost olan ne? Kitap (Özne). Özneyi belirtmek için virgül kullanılmıştır.

17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'zaman anlamı' taşıyan bir zarf-fiil vardır?

• A) Koşarak geldi.
• B) Gülüp geçti.
• C) Eve varınca beni ara. ✓
• D) Ağlaya ağlaya gitti.

'Ne zaman ara? -> Varınca'. (-ınca/-ince) zaman bildirir. Diğerleri 'Nasıl?' sorusuna cevap verir (Durum).

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'birleşik isim' ayrı yazılmalıdır?

• A) Köpekbalığı ✓
• B) Karafatma
• C) Sivrisinek
• D) Aslanağzı

Hayvan türlerinden birinin adıyla kurulan birleşik kelimelerde, ikinci kelime gerçek anlamını koruyorsa ayrı yazılır. 'Köpek balığı' bir balıktır, ayrı yazılır. (İstisnalar: Karafatma, sivrisinek bitişiktir).

19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ilgi zamiri' (-ki) kullanılmıştır?

• A) Bahçedeki çiçekler solmuş.
• B) Benim kalemim kırık, seninki nerede? ✓
• C) Anladım ki gelmeyecek.
• D) Evdeki hesap çarşıya uymaz.

'Seninki' sözcüğündeki -ki, 'kalem' isminin yerini tuttuğu için ilgi zamiridir. A ve D sıfat yapan ki, C bağlaçtır.

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'yüklemin türüne göre' cümle farklıdır?

• A) En sevdiğim renk mavidir.
• B) Bugün hava çok soğuktu.
• C) Kapı aniden açıldı. ✓
• D) Onun evi çok uzaktı.

A, B ve D yüklemi isim soyludur (İsim Cümlesi). C şıkkında 'açıldı' fiildir (Fiil Cümlesi).

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'nesne' açıklayıcısıyla (ara söz) birlikte verilmiştir?

• A) Ankara'yı, başkentimizi, çok seviyorum. ✓
• B) Dün akşam, saat on gibi, uyudum.
• C) Ahmet, sınıfın en çalışkanı, geldi.
• D) Okula, bilgi yuvasına, gidiyorum.

Doğru cevap A seçeneğidir. Sorunun doğru cevabına ve çözüm mantığına bakıldığında, 'Ankara'yı' (Nesne). 'başkentimizi' ara sözü nesneyi açıklamıştır. Bu kural ve açıklamalar, ALES/KPSS Türkçe sınavındaki benzer soru tiplerini çözebilmek için temel bir rehber niteliğindedir.

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'N-M' değişimi (dudak ünsüzlerinin benzeşmesi) kuralına uyulmuştur?

• A) İstanbul
• B) Sümbül ✓
• C) Onbaşı
• D) Binbaşı

Sünbül -> Sümbül. (b'den önce gelen n, m'ye dönüşür). Özel isimlerde (İstanbul) ve birleşik kelimelerde (Onbaşı, Binbaşı) bu kural aranmaz.

23. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'azlık-çokluk' (miktar) zarfı kullanılmıştır?

• A) Daha güzel bir ev aldık. ✓
• B) Hızlı yürüdü.
• C) Akşam geldi.
• D) İçeri girdi.

Doğru cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, 'Daha' sözcüğü 'güzel' sıfatının derecesini (miktarını) belirtir. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

24. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'soru anlamı' bir edatla sağlanmıştır?

• A) Beni mi aradın? ✓
• B) Kim geldi?
• C) Neden gülüyorsun?
• D) Hangi kalemi istiyorsun?

Doğru cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, Soru eki 'mi' bir edattır. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'yapım eki' almış bir fiil (türemiş fiil) vardır?

• A) Yazdı.
• B) Gördü.
• C) Başladı. ✓
• D) Geldi.

Doğru cevap C seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, Baş (isim) -> Baş-la (fiil). İsimden fiil yapım eki almıştır. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.