Karma Test 54

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ki' ekinin yazımı yanlıştır?

• A) Oysaki ben sana güvenmiştim.
• B) Anladım ki bu iş böyle yürümeyecek.
• C) Sanki bahçedeki çiçekler solmuş gibiydi.
• D) Evde ki hesap çarşıya uymadı. ✓

'Evdeki hesap' bir sıfat türeten '-ki' ekidir ve bitişik yazılmalıdır. Cümlede ayrı yazılması bir _yazım yanlışı_dır.

2. Çocuk iyi yedirilmek, giydirilmek, okula gönderilmekle geleceğin mutlu bir yetişkini olamaz. Dünyaya geldiği andan itibaren her geçen günün, yılın ona verdiği niteliklerin etkisinde büyür. Çeşitli olayların küçük ruhunda yarattığı tepkiler, benliğini örer. Çocuğun ruhsal hayatı, ruh sağlığı, ana-babanın, yakınlarının, öğretmenlerinin ve toplumun etkisiyle iyi veya kötü olarak değişir. Ana-baba çocuk eğitimini iyi bilirse çocuğunu bütün olay ve etkenlere karşı korur, hazırlar. Bu paragraftan aşağıdaki yargılardan hangisi çıkarılamaz?

• A) Çocuğun ihtiyaçlarını sadece fiziksel alanla sınırlamak büyük hata olur.
• B) Çocuk her an bir değişimin içinde gelişimini devam ettirir.
• C) Kişiliği oluşturan temel etken, çocuğun çevresinde kurulan dünyadır.
• D) Çocuğun kişiliğini doğuştan getirdiği genetik özellikler belirler. ✓

Parçada çocuğun ruh sağlığı ve kişiliğinin çevresel faktörler (aile, toplum) tarafından belirlendiği vurgulanmıştır. Genetik özelliklerin belirleyici olduğuna dair bir çıkarım yapılamaz. Cevap Anahtarı: D

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'pişmanlık' anlamı vardır?

• A) Keşke o sözü söylemeseydim. ✓
• B) İyi ki seninle tanışmışım.
• C) Umarım sınavı geçerim.
• D) Belki yarın gelir.

Doğru cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, Yapılan bir eylemden (söz söylemek) duyulan üzüntü pişmanlıktır. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'nicel' (sayılabilen/ölçülebilen) anlamlı bir sözcük vardır?

• A) Ağır bir çanta taşıyordu. ✓
• B) Ağır sözler söyledi.
• C) Davranışları çok soğuktu.
• D) Sıcak bir karşılama oldu.

Çantanın ağırlığı tartılabilir (nicel). Sözün ağırlığı (B), davranışın soğukluğu (C), karşılamanın sıcaklığı (D) ölçülemez, niteldir.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'devrik cümle' kullanılmıştır?

• A) Gidiyorum gurbeti gönlümde duya duya. ✓
• B) Yarın Ankara'ya gideceğim.
• C) Ders çalışıyorum.
• D) Her şeyi biliyorum.

Doğru cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, Yüklem (gidiyorum) baştadır, kurallı değildir. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _yazım yanlışı_ vardır?

• A) Herşey yoluna girecek, merak etme. ✓
• B) Birçok kişi aynı hatayı yapıyor.
• C) Hiç kimse onun kadar çalışkan değildi.
• D) Her gün mutlaka yürüyüş yapar.

'Her şey' sözcüğü TDK kurallarına göre daima ayrı yazılır. 'Herşey' şeklindeki bitişik yazım yanlıştır. ('Birçok' ve 'hiç kimse' doğru yazılmıştır).

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'hem yapım hem çekim eki' almış bir sözcük vardır?

• A) Kitapçılar ✓
• B) Evimiz
• C) Yolculuk
• D) Sözlük

Kitap-çı-lar. 'Kitap' kök, '-çı' yapım eki (isimden isim), '-lar' çekim ekidir (çoğul eki). B sadece çekim, C ve D sadece yapım eki almıştır.

8. Bu diyaloğa göre, boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir? Gazeteci: (...) Yazar: Çocukluğumda dinlediğim masallar. Onlardaki fantastik ögeler, hayal dünyamı zenginleştirdi ve bugünkü kurgularımın temelini attı.

• A) Yazarlığa ne zaman başladınız?
• B) Eserlerinizi oluştururken nelerden beslenirsiniz? ✓
• C) Masalları sever misiniz?
• D) Çocuklara yönelik kitaplar yazmayı düşünüyor musunuz?

Yazar, eserlerinin kaynağını (masallar, çocukluk) anlattığı için soru 'kaynak/beslenme' üzerinedir.

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'hayıflanma' (geçmişe yönelik üzüntü) vardır?

• A) Gençken daha çok kitap okusaydım keşke. ✓
• B) Gençken çok kitap okurdum.
• C) Gençlerin kitap okuması gerekiyor.
• D) Gençler neden kitap okumuyor?

'Hayıflanma', geçmişte kaçırılan bir fırsat (gençken daha çok okumak) için duyulan üzüntüdür. Cümle bu anlamı tam olarak karşılamaktadır.

10. Dünyadaki dijital kitap okuru sayısı her gün artmakta diye umutluyum. Bir süre sonra, kitap yazan herkes eserini internette sergileyebilme ve büyük kitlelere ulaşma olanağına kavuşacak. Ne mutlu ki o ortamı, Random House örneğinde görüldüğü gibi, “kitap sevmeyen yayıncı”ların dolar fetişizmi yönetmeyecek. Bu parçada aşağıdakilerden hangisi yoktur?

• A) Birden fazla ünsüz değişimi
• B) Kaynaştırma ünsüzü
• C) Büyük ünlü uyumuna uymayan sözcük
• D) Ünlü düşmesi ✓

Parçada ünlü düşmesine uğramış herhangi bir sözcük yoktur. Türkçede ünlü daralması genellikle '-yor' ekiyle aransa da 'demek' ve 'yemek' fiillerine gelen 'y' kaynaştırma harfi de daralmaya neden olur. Parçadaki 'diye' (de-y-e) sözcüğünde ünlü daralması mevcuttur. Ayrıca 'olanağına' ve 'görüldüğü' sözcüklerinde ünsüz değişimi (yumuşama), 'sayısı' sözcüğünde kaynaştırma ünsüzü, 'dijital' ve 'dünyadaki' sözcüklerinde ise büyük ünlü uyumuna aykırılık bulunmaktadır.

11. Türk edebiyatında büyük bir duraklamadan, hatta çöküşten söz ediliyor. Bu durum yalnız edebiyat için olsaydı belki hazmedilebilirdi. Ama sinema, tiyatro ve diğer kültür alanlarında da toplum kendi değerlerini üretemiyor; taklitten öteye gidemiyor. Bizi bir arada tutan kültürel duvarlar çatırdıyor, yabancılaşma her boyutta kendini gösteriyor. Şimdi herkes, tüm bu olumsuzlukları görmezden gelerek popüler kültürün sığ gündemlerine veya sanal dünyanın yapay kahramanlarına övgüler düzüyor. Arka planda ise aile bağları giderek zayıflıyor, sevgi ve hoşgörünün yerini bireysel hırslar alıyor. Maddi zenginlik arzusu, bizi biz yapan manevi değerleri hızla tüketiyor. Maalesef en acısı, çoğunluğun bu kültürel erozyonu doğal kabul edip başını kuma gömmesidir. Bu parçada aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?

• A) Sanat ve kültür alanlarında özgün üretimlerin yapılamadığına
• B) Toplumsal sorunların çözümünde popüler kültürden faydalanıldığına ✓
• C) Bireysel hırsların ve maddi beklentilerin manevi değerlere zarar verdiğine
• D) Toplumun büyük bir kesiminin yaşanan kültürel yozlaşmaya duyarsız kaldığına

Parçada sanat alanındaki taklitçiliğe, manevi değerlerin yok oluşuna ve toplumun bu yozlaşmaya duyarsız kalıp (başını kuma gömüp) görmezden geldiğine değinilmiştir. Ancak popüler kültürün sorunların çözümünde fayda sağladığına değinilmemiştir; yazar tam aksine, popüler kültürün gerçek sorunları görmezden gelmek ve onlardan kaçmak için bir araç olarak kullanıldığını eleştirmektedir.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ünlü düşmesi' kuralına uyulmamasından kaynaklanan yazım yanlışı vardır?

• A) Omzum ağrıyor.
• B) Sabır etmek zordur. ✓
• C) Kaybolan yıllar.
• D) Emretmek gerek.

Doğru cevap B seçeneğidir. Türkçe yazım kuralları açısından incelendiğinde, 'Sabır etmek' bitişik yazılmalı ve ünlü düşmesi olmalıdır: 'Sabretmek'. Türk Dil Kurumu (TDK) güncel kılavuzuna göre bu sözcüğün doğru yazımı 'Sabır etmek' şeklindedir.

13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'yüklem' türemiş bir fiildir?

• A) Çiçekleri suladı. ✓
• B) Eve geldi.
• C) Bize baktı.
• D) Yolu geçti.

Doğru cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, Su (isim) -> Su-la (fiil). Türemiş fiildir. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

14. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

• A) Öğretmen, konuyu _güzel_ anlattı.
• B) Lütfen içeride _sessizce_ bekleyin.
• C) _Hızlı_ adımlarla yanımızdan uzaklaştı. ✓
• D) Akşam bize _mutlaka_ uğramalısın.

'Güzel' (anlattı), 'sessizce' (bekleyin) ve 'mutlaka' (uğramalısın) sözcükleri fiilleri niteleyen 'zarf'lardır. 'Hızlı' sözcüğü ise 'adım' ismini nitelediği için 'sıfat'tır.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _özne-yüklem uyumsuzluğundan_ kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

• A) Ağaçlar sonbaharda yapraklarını döktü.
• B) Hiç kimse, sınavın iptal edildiğini bilmiyordu.
• C) Kuşlar neşeyle uçuşuyorlar. ✓
• D) Öğrenciler ve öğretmenler törene katıldı.

Özne-yüklem uyumunda 'insan dışı varlıklar' (hayvan, bitki, cansız) çoğul özne olduğunda, yüklem daima 'tekil' olur. 'Kuşlar (çoğul, insan dışı) uçuşuyorlar (çoğul)' kullanımı yanlıştır. Doğrusu 'Kuşlar neşeyle uçuşuyor.' (tekil yüklem) olmalıdır. (Kişileştirme yapılırsa çoğul olabilir: 'Kuşlar neşeyle şarkı söylüyorlardı.')

16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül (,) yanlış kullanılmıştır?

• A) Genç, adama bir şeyler sordu.
• B) Evet, bu konuyu daha önce konuşmuştuk.
• C) Sessizce odasına girip, ders çalışmaya başladı. ✓
• D) Akşam oldu, herkes evlerine dağıldı.

TDK kuralına göre, metin içinde tek bir zarf-fiil eki almış kelimeden (örneğin 'girip') sonra virgül konmaz. Doğrusu: '...girip ders çalışmaya başladı.' olmalıydı.

17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'türemiş fiil' vardır?

• A) Suladı. ✓
• B) Geldi.
• C) Yazdı.
• D) Baktı.

Doğru cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, Su (isim) -> Su-la (fiil). Türemiş fiildir. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _ünlü değişimine_ (kalınlaşması) örnek vardır?

• A) Ben, sana güveniyorum. ✓
• B) O, bize yarın gelecekmiş.
• C) Bütün dersleri çalışmış.
• D) Seninle konuşmak istiyor.

Birinci ve ikinci tekil kişi zamirlerine (ben, sen) yönelme hal eki (_-e_) geldiğinde kökteki ünlü _kalınlaşır_ (ben-e > _bana_, sen-e > _sana_).

19. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'sıfat-fiil' (ortaç) özne görevindedir?

• A) Gelen gideni aratır. ✓
• B) Koşarak eve gitti.
• C) Okumayı severim.
• D) Bildiğini anlat.

Doğru cevap A seçeneğidir. Dil bilgisi kurallarına göre, Aratan kim? -> Gelen (Özne). Gelen, adlaşmış sıfat-fiildir. Bu durum, Türkçe'deki kelime türlerinin işlevlerini ve cümle içindeki anlamsal katkılarını kavramak açısından önemli bir kuraldır.

20. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili bölüm, yüklem olarak **yanlış** gösterilmiştir?

• A) En sevdiğim mevsim _sonbahardır_.
• B) Bahçedeki çiçekleri her sabah _sular_.
• C) Dün akşam seni arayan _bendim_. ✓
• D) Masanın üzerindeki kitapları _topladı_.

C seçeneğindeki yüklem 'seni arayan bendim' ifadesinin tamamıdır (Sıfat tamlaması ek eylem almıştır). Sadece '_bendim_' sözcüğünün işaretlenmesi yanlıştır. Diğer seçeneklerdeki işaretlemeler doğrudur.

21. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir _yazım yanlışı_ yapılmıştır?

• A) Bu akşam ki maçı mutlaka izlemeliyiz. ✓
• B) Mademki gelmeyecektin, neden haber vermedin?
• C) Her şey yolunda görünüyor, endişelenme.
• D) TDK'nin son açıklamalarını dikkatle okudum.

Buradaki 'ki' bir sıfat türeten ektir ve kendinden önceki kelimeye bitişik yazılmalıdır ('akşamki'). Bağlaç olan 'ki' ayrı yazılır. Bu kullanım yanlıştır.

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ikileme, türü bakımından ötekilerden farklı görevde kullanılmıştır?

• A) Toplantıda aşağı yukarı on dakika konuştu.
• B) Eğri büğrü yollardan geçerek köye ulaştık. ✓
• C) Odanın içinde fısıl fısıl konuşuyorlardı.
• D) Arkadaşıma yaptığı işi aça aça anlattı.

B seçeneğindeki '**Eğri büğrü**' ikilemesi, 'yollardan' adını nitelediği için **sıfat** görevindedir. Diğer seçeneklerdeki ikilemeler (aşağı yukarı, fısıl fısıl, aça aça) eylemi niteleyen **belirteç (zarf)** görevindedir.

23. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir 'uyarı' yapılmaktadır?

• A) Kırmızı ışıkta durmak zorunludur.
• B) Kırmızı ışıkta geçtiğini gördüm.
• C) Kırmızı ışıkta geçersen ceza yiyebilirsin. ✓
• D) Kırmızı ışıkta beklemeyi sevmiyorum.

Cümle, 'kırmızı ışıkta geçme' eyleminin olumsuz bir sonucunu (ceza yemek) belirterek, kişiyi bu davranışı yapmaması yönünde uyarmaktadır.

24. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _büyük harflerin kullanımıyla_ ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

• A) Bu yıl 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı'nı coşkuyla kutladık.
• B) Teyzem yarın Almanya'dan dönecek.
• C) Toplantıda Doktor Ali Bey de bir konuşma yaptı.
• D) Van Kedisi, bu bölgenin en ünlü sembolüdür. ✓

Yer adlarıyla kurulan birleşik kelimelerde sadece özel isim büyük yazılır; tür adı küçük yazılır. • Yanlış: Van Kedisi • Doğru: **Van kedisi** (Benzer örnekler: Antep fıstığı, İngiliz anahtarı, Hindistan cevizi).

25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde _ünsüz düşmesi_ vardır?

• A) Ufacık bir evde yaşıyorlardı. ✓
• B) Biricik kardeşini yalnız bırakmadı.
• C) Şehrin tam ortasında oturuyor.
• D) Kaybolan eşyasını aradı.

_'Ufacık'_ kelimesi _ufak_ kelimesinin küçültme eki almasıyla oluşmuştur ve _k_ ünsüzü düşmüştür.