Anayasa Tarihi 4

1. Kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı ilk kez hangi yılda yapılan anayasa ve seçim kanunu değişiklikleriyle tanınmıştır?

• A) 1961
• B) 1933
• C) 1945
• D) 1934 ✓
• E) 1930

Türk kadınının siyasi hakları aşamalı olarak verilmiştir. 1930'da belediye, 1933'te muhtarlık seçimlerine katılma hakkı tanınmış, milletvekili seçme ve seçilme hakkı ise 5 Aralık 1934'te yapılan anayasa değişikliğiyle hayata geçirilmiştir.

2. Türk hukuk tarihinde aşağıdaki anayasal gelişmelerin hangisinde halk oylamasına (referanduma) başvurulmamıştır?

• A) 1982 Anayasası'nın yürürlüğe girmesi
• B) 2004 yılındaki anayasa değişiklikleri ✓
• C) 1961 Anayasası'nın yürürlüğe girmesi
• D) 2010 yılındaki anayasa değişiklikleri
• E) 1987 yılında siyasi yasakların kaldırılması

Türk hukuk tarihinde 1961 ve 1982 anayasaları kabul edilirken halkoyuna sunulmuştur. Ayrıca 1987, 1988, 2007, 2010 ve 2017 anayasa değişikliklerinde de referandum yapılmıştır. Buna karşılık, 2004 yılındaki anayasal düzenlemeler doğrudan parlamento kararıyla yürürlüğe girmiş, halk oylaması yapılmamıştır.

3. 1961 Anayasası'nda 1971-1973 değişiklikler içinde, yürütme organını güçlendirme amacı taşıyan düzenlemelerden biri değildir?

• A) Bakanlar Kuruluna kanun hükmünde kararname (KHK) çıkarma yetkisi verilmesi
• B) Üniversite özerkliğinin anayasal düzeyde sınırlandırılması
• C) TRT'nin özerk yapısının sonlandırılması
• D) Anayasa Mahkemesinin anayasa değişikliklerini denetleme yetkisinin yalnızca şekil yönünden sınırlandırılması ✓
• E) Vergi, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin oran ve muafiyetlerini belirleme yetkisinin Bakanlar Kuruluna tanınması

Anayasa Mahkemesinin anayasa değişikliklerini yalnızca şekil yönünden incelemesi yürütmeyle değil, yargıyla ilgili bir düzenlemedir.

4. Osmanlı'da hukuk devleti yolundaki ilk adım kabul edilen, tüm vatandaşların can, mal ve namus güvenliğini garanti altına alan 1839 tarihli belge hangisidir?

• A) Tanzimat Fermanı ✓
• B) Sened-i İttifak
• C) Teşkilat-ı Esasiye Kanunu
• D) Islahat Fermanı
• E) Kanun-ı Esasi

Sultan Abdülmecid döneminde ilan edilen Tanzimat Fermanı (1839), tüm Osmanlı tebaasına din farkı gözetmeksizin can, mal ve namus güvenliği tanıyarak hukuk devleti fikrini Osmanlı toplumuna yerleştiren ikinci büyük anayasal aşamadır.

5. 1961 Anayasası'nın ilk halinde, bir siyasi partinin Millet Meclisinde grup kurabilmesi için asgari üye sayısı kaç olarak belirlenmiştir?

• A) 25
• B) 10 ✓
• C) 20
• D) 15
• E) 30

1961 Anayasası'nda siyasi partilerin parlamento çalışmalarına daha aktif katılması hedeflendiğinden mecliste grup kurabilmek için asgari 10 milletvekili yeterli sayılmıştır. Bu sayı 1982 Anayasası ile 20'ye çıkarılmıştır.

6. Aşağıdakilerden hangisi 1921 Anayasası'nın getirdiği düzenleme ve özelliklerden biri değildir?

• A) Seçimlerin iki yılda bir yapılmasının öngörülmesi
• B) İcra vekillerinin tek tek meclis tarafından seçilmesi
• C) Kuvvetler birliği ilkesinin kabul edilmesi
• D) Karma hükûmet sisteminin benimsenmesi ✓
• E) Anayasal ikilik sürecinin yaşanması

1921 Anayasası meclisin üstünlüğüne dayalı saf 'meclis hükûmeti' modelini benimsemiştir. Karma hükûmet yapısı ise daha sonra 1924 Anayasası ile getirilmiştir.

7. Aşağıdakilerden hangisi ilk kez 1982 Anayasası ile anayasal sistemimize giren bir kurumdur?

• A) Diyanet İşleri Başkanlığı
• B) Anayasa Mahkemesi
• C) Yüksek Seçim Kurulu
• D) Millî Güvenlik Kurulu
• E) Devlet Denetleme Kurulu ✓

Devlet Denetleme Kurulu (DDK), yürütmenin başı olan Cumhurbaşkanlığı makamına bağlı bir denetleme organı olarak ilk kez 1982 Anayasası ile tesis edilmiştir. Diğer seçeneklerde yer alan organlar ise daha eski tarihlerde kurulmuş veya önceki anayasalarda yer almıştır.

8. Hükümdarın yetkilerinin herhangi bir meclis veya anayasal kural ile sınırlandırılmadığı yönetim biçimine ne ad verilir?

• A) Oligarşi
• B) Meşrutiyet
• C) Mutlakiyet ✓
• D) Teokrasi
• E) Federasyon

Devlet iktidarının tek bir kişinin (hükümdar, kral, padişah) elinde toplandığı, bu gücün anayasa veya parlamento gibi kurumlarla kısıtlanmadığı monarşik yönetim modeline mutlakiyet (mutlak monarşi) denir.

9. Osmanlı Devleti'nde Birinci ve İkinci Meşrutiyet'in ilan edildiği yıllar aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

• A) 1876 - 1909
• B) 1839 - 1856
• C) 1808 - 1839
• D) 1856 - 1876
• E) 1876 - 1908 ✓

Osmanlı'da meşruti yönetime geçişi sağlayan I. Meşrutiyet Kanun-ı Esasi'nin ilanıyla 1876'da; parlamentonun otuz yıllık aradan sonra yeniden açıldığı II. Meşrutiyet ise 1908 yılında ilan edilmiştir.

10. Osmanlı Devleti'nde 'Meclis-i Umumi' adı verilen ilk parlamento yapısı aşağıdaki belgelerin hangisiyle kurulmuştur?

• A) Kanun-ı Esasi ✓
• B) Islahat Fermanı
• C) Tanzimat Fermanı
• D) Sened-i İttifak
• E) Teşkilat-ı Esasiye Kanunu

Osmanlı Devleti'nin ilk parlamentosu olan Meclis-i Umumi, Heyet-i Âyan ve Heyet-i Mebusan kanatlarıyla birlikte ilk defa 1876 tarihli Kanun-ı Esasi'nin ilanı ile resmen kurulmuştur.

11. 1876 Kanun-ı Esasi'nin kabul edildiği ilk şekliyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) Heyet-i Âyan üyeleri padişahça atanır.
• B) Heyet-i Mebusan üyeleri iki dereceli seçimle belirlenir.
• C) Hükûmetin Heyet-i Mebusana karşı siyasi sorumluluğu açıkça kabul edilmiştir. ✓
• D) Parlamentonun kanun yapma yetkisi padişah karşısında sınırlandırılmıştır.
• E) Meclis-i Umumi iki kanatlıdır.

1876 Kanun-ı Esasi'nin orijinal metninde hükûmet üyeleri (Heyet-i Vükela) meclise karşı siyasi olarak sorumlu kılınmamıştır; bakanların görevde kalması veya azledilmesi tamamen padişahın takdirindeydi.

12. Aşağıdakilerden hangisi 1924 Anayasası'nda yapılan anayasa değişikliklerinden biri değildir?

• A) 1934 yılında kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkının verilmesi
• B) 1928 yılında 'Devletin dini İslam'dır' hükmünün anayasadan çıkarılması
• C) 1937 yılında Atatürk ilkelerinin anayasaya eklenmesi
• D) 1928 yılında meclisin şer'i hükümleri yürütme görevinin kaldırılması
• E) 1924 yılında Şeriye ve Evkâf Vekâletinin kaldırılması ✓

3 Mart 1924'te çıkarılan 429 sayılı kanunla Şeriye ve Evkaf Vekaleti kaldırılmıştır. Bu kanuni bir düzenleme olup doğrudan bir anayasa değişikliği niteliği taşımaz. Diğer tüm şıklar (dinin çıkarılması, laiklik ilkesinin eklenmesi, kadın hakları vb.) ise anayasa metninde değişiklik yapan anayasal düzenlemelerdir.

13. Aşağıdakilerden hangisi 1961 Anayasası'nda 1971 ve 1973 yıllarında yapılan anayasa değişiklikleri arasında yer almaz?

• A) Meclisin kanunları bağlayıcı olarak yorumlayabileceğine dair yasama yorumu hükmünün getirilmesi ✓
• B) Temel hak ve hürriyetler için genel sınırlama nedenlerinin getirilmesi
• C) Siyasi parti gruplarının meclis faaliyetleriyle ilgili düzenlemeler yapılması
• D) Devlet memurlarının siyasi partilere ve sendikalara üye olmalarının yasaklanması
• E) Siyasi partilere mali devlet yardımının anayasa hükmü haline getirilmesi

Yasama yorumu uygulaması (meclisin kanunları yorumlaması) Türk anayasa tarihinde yalnızca 1924 Anayasası döneminde mevcuttu. 1961 anayasal düzeninde ve sonrasında yasama yorumuna yer verilmemiştir.

14. Aşağıdakilerden hangisi 1839 Tanzimat Fermanı'nda kabul edilen esas ve ilkelerden biri değildir?

• A) Yargılamaların açık ve adil kurallarla yapılması
• B) Padişahın yetkilerinin meclis denetimine tabi kılınması ✓
• C) Can, mal ve namus güvenliğinin herkes için sağlanması
• D) Vergilerin kişilerin kazançlarına göre toplanması
• E) Askerliğin belirli kurallara bağlanarak süresinin sınırlandırılması

1839 Tanzimat Fermanı, Osmanlı padişahının kendi yetkilerini kanun gücüyle sınırlandırmayı vadettiği tek taraflı bir beyandır. Bu fermanla can ve mal güvenliği, vergide adalet ve açık yargılama gibi temel haklar güvenceye alınmıştır. Ancak ferman, meclis denetimi veya anayasal bir meclis yapısı kurarak padişahın yetkilerini sınırlandırmamıştır.

15. 1839 yılında ilan edilen Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt-ı Hümayunu) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Tanzimat Fermanı olarak da bilinir.
• B) İdarenin keyfî işlem yapmaması ve cezaların şahsiliği gibi ilkeler güvence altına alınmıştır.
• C) Padişah ve halk temsilcilerinin katılımıyla iki taraflı bir antlaşma olarak hazırlanmıştır. ✓
• D) Fermandaki haklardan din ayrımı olmaksızın bütün Osmanlı uyruklarının yararlanması öngörülmüştür.
• E) Mustafa Reşit Paşa tarafından kaleme alınmış ve 3 Kasım 1839'da ilan edilmiştir.

Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt-ı Hümayunu), padişahın halkla yaptığı ortak bir sözleşme değildir. Padişahın tek taraflı iradesinin bir ürünü (tek taraflı tasarruf) olarak kaleme alınmış ve ilan edilmiştir.