Anayasa Tarihi 5

1. 1215 yılında İngiltere'de imzalanan ve kralın yetkilerini sınırlayarak dünyadaki ilk yazılı anayasal belge kabul edilen sözleşme aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye
• B) Sened-i İttifak
• C) Magna Carta Libertatum ✓
• D) Kanun-ı Esasi
• E) Common Law

1215 yılında İngiltere'de Kral Yurtsuz John ile soylular (baronlar) arasında akdedilen Magna Carta Libertatum, hükümdarın yetkilerini yasal olarak sınırlandırmayan ve kişisel hakları güvence altına alan ilk tarihi anayasal belge niteliğindedir.

2. Farklı görüşlerin temsiline imkan tanıyan, azınlık haklarını koruyan ve 'çoğulcu demokrasi' anlayışını benimseyen ilk anayasamız hangisidir?

• A) 1921 Anayasası
• B) 1924 Anayasası
• C) 1982 Anayasası
• D) 1961 Anayasası ✓
• E) 1876 Kanun-ı Esasi

Azınlıkta kalan veya farklı düşünen siyasi/sosyal grupların haklarını çoğunluğun mutlak iktidarına karşı koruyan 'çoğulcu demokrasi' modeli ilk kez 1961 Anayasası ile Türk anayasa hukukuna dahil edilmiştir.

3. Türk anayasa tarihindeki egemenlik anlayışı ve başlangıç metinleriyle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

• A) 1982 Anayasası'nda da 1961 Anayasası gibi başlangıç metnine anayasa metninin bir parçası olarak yer verilmiştir.
• B) 1961 Anayasası egemenliğin millet adına kullanılmasında tek yetkili kılınan organ olarak TBMM'yi belirlemiştir. ✓
• C) Türk anayasa tarihinde başlangıç (preamble) metnine ilk kez 1961 Anayasası ile yer verilmiştir.
• D) 1921 ve 1924 anayasalarında egemenliği millet adına kullanmaya yetkili tek organ TBMM olarak düzenlenmiştir.
• E) 1921 Anayasası egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunu kabul eden ilk anayasal metindir.

1961 Anayasası, milli egemenliğin yalnızca meclis (TBMM) tarafından değil, 'yetkili organlar' eliyle de kullanılacağını kabul ederek meclisin egemenliği tek başına temsil ettiği 1921 ve 1924 dönemi meclis üstünlüğü anlayışını sona erdirmiştir. Dolayısıyla ilk seçenekteki ifade hatalıdır.

4. 1961 Anayasası'nın hazırlanış ve kabul edilerek yürürlüğe giriş süreciyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) Kurucu Meclis, Millî Birlik Komitesi ve Temsilciler Meclisi'nden meydana gelmiştir.
• B) 27 Mayıs 1960 askerî müdahalesiyle Millî Birlik Komitesi iktidarı üstlenmiştir.
• C) Kurucu Meclis tarafından kabul edilen anayasa tasarısı halk oylamasıyla kesinleşmiştir.
• D) Yeni anayasa metninin hazırlanması amacıyla bir Kurucu Meclis oluşturulmuştur.
• E) Temsilciler Meclisi üyeleri doğrudan genel oya dayalı seçimlerle belirlenmiştir. ✓

1961 Anayasası'nı hazırlayan Temsilciler Meclisi üyeleri genel seçimlerle halk tarafından doğrudan seçilmemiştir; çeşitli meslek grupları, partiler ve barolar gibi kurumlar tarafından dolaylı olarak atama ve temsil yöntemiyle belirlenmiştir.

5. Temel hak ve özgürlükleri geniş bir yelpazede düzenleyip bunları güçlü anayasal güvencelere bağlayan ilk anayasamız hangisidir?

• A) 1961 Anayasası ✓
• B) 1924 Anayasası
• C) 1921 Anayasası
• D) 1982 Anayasası
• E) 1876 Kanun-ı Esasi

Hukukumuzda haklar ilk olarak 1876'da anayasaya girse de, hakları ayrıntılı biçimde sınıflandıran, sosyal-ekonomik hakları getiren ve bunları yargısal güvencelere bağlayan ilk modern metin 1961 Anayasası'dır.

6. 1876 Kanun-ı Esasi'ye göre yasama görevini yürüten Heyet-i Âyan ile Heyet-i Mebusan'ın birlikte oluşturduğu parlamento yapısına ne ad verilir?

• A) Meclis-i Meşveret
• B) Meclis-i Vâlâ
• C) Meclis-i Umumi ✓
• D) Meclis-i Şûra
• E) Meclis-i Ahkâm-ı Adliye

1876 Kanun-ı Esasi'ye göre oluşturulan Osmanlı parlamentosu, atanan üyelerden oluşan Heyet-i Âyan ile seçilen üyelerden oluşan Heyet-i Mebusan'ın ortak katılımıyla toplanırdı. Bu iki yapının ortaklaşa oluşturduğu genel kurula anayasada 'Meclis-i Umumi' adı verilmiştir.

7. Çoğunluğun iradesini mutlak üstün kabul eden 'çoğunlukçu demokrasi' anlayışını benimseyen anayasa aşağıdakilerden hangisidir?

• A) 1876 Anayasası
• B) 1961 Anayasası
• C) 1961 Anayasası'nın 1971 değişikliği
• D) 1924 Anayasası ✓
• E) 1921 Anayasası

Meclisin aldığı kararların sorgulanamaz olduğu ve halkın çoğunluğunun iradesini mutlak gören 'çoğunlukçu demokrasi' yaklaşımı 1924 Anayasası'nın temel felsefesini oluşturmaktadır.

8. Yasama ve yürütme yetkilerinin mecliste toplandığı kuvvetler birliği esasına dayalı anayasalar hangileridir? I. 1921 Anayasası II. 1924 Anayasası III. 1961 Anayasası

• A) II ve III
• B) I ve II ✓
• C) Yalnız I
• D) Yalnız II
• E) I ve III

Güçler birliği ilkesi, 1921 Anayasası'nda saf meclis hükûmeti şeklinde; 1924 Anayasası'nda ise 'kuvvetler birliği, görevler ayrılığı' şeklinde uygulanmıştır. Her iki anayasada da yasama ve yürütme yetkileri mecliste toplanmıştır. 1961 Anayasası ile bu uygulamadan vazgeçilerek kuvvetler ayrılığı sistemine geçilmiştir.

9. Çok partili ve tek dereceli ilk genel seçim ile gizli oy ve açık sayım ilkelerinin uygulandığı ilk genel seçim sırasıyla hangi yıllarda yapılmıştır?

• A) 1946 - 1950 ✓
• B) 1950 - 1954
• C) 1937 - 1945
• D) 1934 - 1937
• E) 1945 - 1946

Türkiye'de tek dereceli ve çok partili seçim ilk kez 1946 yılında yapılmıştır. Ancak bu seçimde 'açık oy, gizli sayım' yöntemi uygulanmıştır. Demokratik bir seçimin olmazsa olmazı olan 'gizli oy, açık tasnif' ilkesi ve yargısal denetim ise ilk defa 1950 seçimlerinde hayata geçirilmiştir.

10. 1961 Anayasası'nda yapılan 1971-1973 değişiklikleri arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?

• A) Bakanlar Kuruluna kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisinin tanınması
• B) Millî Güvenlik Kurulunun kurulması ✓
• C) Memurların sendika kurma hakkının kaldırılması
• D) TRT'nin özerkliğinin kaldırılması ve üniversite özerkliğinin zayıflatılması
• E) Devlet Güvenlik Mahkemelerinin kurulması

1971 ve 1973 askeri muhtıraları sonrasında yürütme organını güçlendirmek amacıyla anayasada köklü revizyonlara gidilmiştir. Bu kapsamda TRT'nin özerkliği kaldırılmış, DGM'ler kurulmuş ve KHK çıkarma yetkisi tanınmıştır. Ancak MGK, bu değişikliklerle değil 1961 anayasal düzeninin en başından itibaren yürürlükte olan bir kurumdur.

11. Türk siyasi tarihinde seçmenlerin anayasa metinlerini veya anayasa değişikliklerini onaylamak için katıldığı halk oylaması (referandum) sayısı kaçtır?

• A) 4
• B) 5
• C) 6
• D) 8
• E) 7 ✓

Türkiye'de doğrudan halkın oy kullandığı anayasal nitelikteki referandumlar sırasıyla 1961 (Anayasa oylaması), 1982 (Anayasa oylaması), 1987 (Siyasi yasaklar), 1988 (Yerel seçim ertelemesi), 2007, 2010 ve 2017 (Anayasa değişiklikleri) yıllarında yapılmıştır. Bu süreçler toplamda 7 referanduma karşılık gelir.

12. Belirli sayıdaki seçmenin imzasıyla Meclise kanun teklifi sunulabilmesi esasına dayanan yarı doğrudan demokrasi aracı aşağıdakilerden hangidir?

• A) Geri çağırma
• B) Referandum
• C) Halk vetosu
• D) Halk girişimi ✓
• E) Temsilcilerin azli

Seçmenlerin belirli bir imza sayısına ulaşarak doğrudan meclise yasa tasarısı önerebilmesi yeteneğine yarı doğrudan demokraside 'halk girişimi' denilmektedir. Bu yöntem halkın yasa yapım sürecini doğrudan tetiklemesini sağlar.

13. Osmanlı Devleti'nde padişahın yetkilerini kendi iradesiyle sınırladığı anayasal nitelikteki ilk belge aşağıdakilerden hangisi kabul edilir?

• A) Kanun-ı Esasi
• B) Teşkilat-ı Esasiye Kanunu
• C) Tanzimat Fermanı
• D) Islahat Fermanı
• E) Sened-i İttifak ✓

1808 yılında Padişah II. Mahmud ile taşradaki güçlü feodal yapılar (âyanlar) arasında imzalanan Sened-i İttifak, padişahın yetkilerini ilk kez kendi iradesiyle sınırlandırdığı belge olup Türk anayasacılık hareketlerinin başlangıç noktası olarak görülür.

14. Türk anayasa tarihinde çift meclis sisteminin uygulandığı 1876 ve 1961 yıllarında, doğrudan halkın oylarıyla seçilen meclis kanatları sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

• A) Heyet-i Mebusan - Millet Meclisi ✓
• B) Meclis-i Umumi - Millet Meclisi
• C) Heyet-i Âyan - Millet Meclisi
• D) Heyet-i Mebusan - Cumhuriyet Senatosu
• E) Heyet-i Âyan - Cumhuriyet Senatosu

1876'da yasama meclisinin iki kanatından Heyet-i Mebusan üyeleri halk tarafından (iki dereceli seçimle) belirlenirken, Heyet-i Âyan üyeleri padişah tarafından seçilmekteydi. Benzer şekilde 1961 Anayasası'nda da çift meclis yapısı kurulmuş ve halkın doğrudan seçtiği Millet Meclisi'nin yanında Cumhuriyet Senatosu oluşturulmuştur. Bu doğrultuda doğrudan seçime dayanan kanatlar Heyet-i Mebusan ve Millet Meclisi'dir.

15. 1961 ve 1982 anayasalarını hazırlamak üzere oluşturulan kurucu meclislerin sivil kanatları sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

• A) Millî Birlik Komitesi - Danışma Meclisi
• B) Millî Birlik Komitesi - Millî Güvenlik Konseyi
• C) Temsilciler Meclisi - Danışma Meclisi ✓
• D) Danışma Meclisi - Temsilciler Meclisi
• E) Temsilciler Meclisi - Millî Güvenlik Konseyi

1960 ve 1980 askeri müdahaleleri sonrası anayasaları hazırlayan kurucu meclisler iki kanatlı olarak kurulmuştur. 1961 sürecindeki sivil kanat 'Temsilciler Meclisi', 1982 sürecindeki sivil kanat ise 'Danışma Meclisi'dir. Askeri kanatları ise sırasıyla Milli Birlik Komitesi ile Milli Güvenlik Konseyi oluşturmuştur.