Temel Hak ve Hürriyet 11

1. Aşağıdaki hak ve güvencelerden hangisi, olağanüstü yönetim dönemlerinde dahi dokunulması veya durdurulması yasak olan 'çekirdek haklar' kapsamında değildir?

• A) Özel hayatın gizliliği ✓
• B) Din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanmama
• C) Masumiyet karinesi
• D) Suç ve cezaların geçmişe yürümemesi
• E) Savaş hukukuna uygun fiiller sonucu meydana gelen ölümler dışında yaşama ve bütünlük hakkı

Yaşama hakkı, suçların kanuniliği, masumiyet karinesi ve din/kanaat hürriyeti çekirdek haktır. Özel hayatın gizliliği ise olağanüstü hallerde durdurulabilen haklar arasındadır.

2. Anayasa'da yer alan 'ceza ve güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulabilir' hükmü ceza hukukunun hangi temel güvencesini oluşturur?

• A) Cezaların devredilmezliği ilkesi
• B) Suç ve cezaların kanuniliği ilkesi ✓
• C) Kusursuz ceza olamaz ilkesi
• D) Hukuka aykırı delil yasağı ilkesi
• E) Ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkesi

Suçların ve bunlara uygulanacak yaptırım veya güvenlik tedbirlerinin sadece yasama organı tarafından çıkarılan kanunlarla belirlenebilmesi kuralı ceza hukukundaki 'kanunilik' (suç ve cezaların kanuniliği) ilkesidir.

3. Anayasa'ya göre, siyasi partilerin gelir, gider ve tüm mali hesaplarının kanuna uygunluğunu denetlemekle görevli olan yetkili organ hangisidir?

• A) Sayıştay
• B) Hazine ve Maliye Bakanlığı
• C) Anayasa Mahkemesi ✓
• D) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı
• E) TBMM Anayasa Komisyonu

Siyasi partilerin gelir, gider ve mali yapılarının anayasaya ve kanunlara uygunluğunu denetleme yetkisi Anayasa Mahkemesi'ne aittir.

4. Kamu Denetçiliği Kurumunun en üst yöneticisi olan Kamu Başdenetçisini seçme yetkisi hangi mercie aittir?

• A) Anayasa Mahkemesi Genel Kuruluna
• B) Hazine ve Maliye Bakanlığına
• C) Cumhurbaşkanına
• D) Adalet Bakanlığına
• E) Türkiye Büyük Millet Meclisine ✓

Kamu Başdenetçisi, TBMM Genel Kurulunda yapılan gizli oylama ile dört turlu seçim sonucunda seçilir.

5. 1982 Anayasası ve ilgili mevzuat uyarınca, devlet memurları için kesin olarak yasaklanmış olan iki hak ve yetki hangisidir?

• A) Seçimlerde oy kullanmak ve dilekçe hakkını kullanmak
• B) Mal bildiriminde bulunmak ve sendikaya üye olmak
• C) Kamu denetçisine başvurmak ve sendika kurmak
• D) Grev yapmak ve siyasi partilere üye olmak ✓
• E) Toplu sözleşme yapmak ve mal bildiriminde bulunmak

Devlet memurları sendikaya üye olabilir ve mal bildiriminde bulunurlar. Ancak grev yapmaları ve siyasi partilere üye olmaları kanunen yasaktır.

6. Aşağıdakilerden hangisi, 1982 Anayasası'nın temel haklar kısmında 2011 yılında yapılan anayasa değişikliğiyle eklenen bir düzenlemedir?

• A) Spor federasyonlarının yönetim ve disiplin kararlarına karşı yalnızca zorunlu tahkim yoluna başvurulabilmesi ✓
• B) Kişinin kendisini ve yakınlarını suçlayan beyanda bulunmaya zorlanamaması
• C) Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğinin güvence altına alınması
• D) Düşünceyi açıklama ve yayma hakkının düzenlenmesi
• E) Memurlar ve diğer kamu görevlilerine toplu sözleşme hakkı tanınması

Spor tahkim kurulu kararlarının kesinliğini ve spor federasyonlarının disiplin kararlarına karşı zorunlu tahkim yolunu getiren madde 2011 yılında anayasaya eklenmiştir.

7. Anayasa'da düzenlenmiş kanun önünde eşitlik ilkesi çerçevesinde, aşağıdaki uygulamalardan hangisi meşru bir nedene dayandığı için eşitlik ilkesinin ihlali olarak kabul edilemez?

• A) Cinsiyet ayrımcılığı
• B) Eğitim düzeyine göre farklı şart aranması ✓
• C) Sınıf ayrımcılığı
• D) Dinî inanç ayrımcılığı
• E) Irk ayrımcılığı

Belirli görev veya meslekler için eğitim düzeyi şartı aranması nesnel ve meşru bir ölçüte dayanabilir. Diğer ayrımcılık türleri eşitlik ilkesine aykırıdır.

8. Anayasa'ya göre vergi, harç veya benzeri mali yükümlülüklerin muaflık, istisna ve oranlarında kanunun çizdiği sınırlar dahilinde değişiklik yapma yetkisi hangisine verilebilir?

• A) Cumhurbaşkanına ✓
• B) Sayıştay Genel Kuruluna
• C) TBMM Plan ve Bütçe Komisyonuna
• D) Gelir İdaresi Başkanına
• E) Hazine ve Maliye Bakanına

Verginin kanuniliği ilkesinin anayasal istisnası olarak, vergi oranları, muafiyet ve istisnalarında kanunun belirlediği alt ve üst limitler içinde değişiklik yapma yetkisi Cumhurbaşkanına tanınabilir.

9. 1982 Anayasası'na göre devletin, anayasal ödevlerini 'mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde' yerine getireceği belirtilen sosyal hakkı hangisidir?

• A) Dilekçe hakkı
• B) Mülkiyet hakkı
• C) Dernek kurma hürriyeti
• D) Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı
• E) Eğitim ve öğrenim hakkı ✓

Devlet, sosyal ve ekonomik haklardan olan eğitim ve öğretim hakkı kapsamındaki ödevlerini mali imkanları ve kaynaklarının yeterliliği oranında yerine getirmekle yükümlüdür.

10. Aşağıdakilerden hangisi anayasal veya kamusal haklardan biri olmayıp, özel hukuk kapsamında korunan bir fikri haktır?

• A) Yerleşme ve seyahat hürriyeti
• B) Kıyılardan yararlanma hakkı
• C) Telif hakkı ✓
• D) Dilekçe hakkı
• E) Toprak mülkiyeti

Telif hakkı, kişilerin fikri ve sanatsal eserleri üzerindeki haklarını koruyan özel hukuk nitelikli bir haktır. Diğer şıklar ise anayasal kamusal haklardır.

11. Siyasi partilerin kapatılmasına yönelik davaları açmaya yetkili resmi makam ile bu davayı inceleyip karara bağlayan yüksek mahkeme sırasıyla hangisidir?

• A) Danıştay Başsavcısı - Anayasa Mahkemesi
• B) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı - Yüksek Seçim Kurulu
• C) Danıştay Başsavcısı - Danıştay Genel Kurulu
• D) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı - Anayasa Mahkemesi ✓
• E) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı - Yargıtay Genel Kurulu

Siyasi partilerin kapatılması davalarını açma yetkisi münhasıran Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'na verilmiştir. Davaları karara bağlayan organ ise Anayasa Mahkemesi'dir.

12. 1982 Anayasası uyarınca, yabancıların temel hak ve hürriyetleri hangi yöntemle kısıtlanabilir?

• A) Uluslararası hukuka uygun olarak içtihatla
• B) Sınırlandırılamaz
• C) Uluslararası hukuka uygun olarak kanunla ✓
• D) Uluslararası hukuka uygun olarak Anayasa ile
• E) Uluslararası hukuka uygun olarak uluslararası anlaşmayla

Yabancı uyruklu kişilerin temel hak ve hürriyetleri, uluslararası hukuka ve antlaşmalara aykırı düşmeyecek şekilde sadece kanunla sınırlandırılabilir.

13. Kamu Denetçiliği Kurumunun başında bulunan Kamu Başdenetçisi aşağıdakilerden hangisi tarafından seçilmektedir?

• A) Cumhurbaşkanı
• B) Türkiye Büyük Millet Meclisi ✓
• C) Anayasa Mahkemesi
• D) Bakanlar Kurulu
• E) Danıştay

Kamu Başdenetçisi, anayasa uyarınca Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu tarafından gizli oyla ve dört yıllığına seçilmektedir.

14. Temel hakların kısıtlanmasında uygulanan kısıtlama aracı ile hedeflenen kamu yararı amacı arasındaki dengenin kurulmasını zorunlu kılan evrensel ilke hangisidir?

• A) Hakkın özüne dokunmama ilkesi
• B) Kanun önünde eşitlik ilkesi
• C) Demokratik toplum düzeni gerekleri
• D) Ölçülülük ilkesi ✓
• E) Hakkın kötüye kullanılmaması ilkesi

Ölçülülük ilkesi, temel haklara getirilen sınırlamada başvurulan aracın sınırlama amacıyla orantılı, elverişli ve amaca ulaşmak için en hafif (zorunlu) müdahale olmasını ifade eden evrensel bir hukuk kuralıdır.

15. 1982 Anayasası'nın 13. maddesi kapsamında, temel hak ve özgürlüklere getirilen sınırlamalarda uyulması zorunlu olan anayasal ölçütlerden biri değildir?

• A) Anayasanın sözüne ve ruhuna uygun olması
• B) Ölçülülük ilkesine riayet edilmesi
• C) Hakların özlerine dokunulmaması
• D) Sınırlamanın sadece kanunla yapılması
• E) Sosyal devletin gerekliliklerine uygun şekilde kısıtlanması ✓

Temel hak sınırlamalarında demokratik toplum düzeninin ve laik cumhuriyetin gerekleri ile ölçülülük ilkesi aranır; sosyal devletin gereklerine uygunluk adında bir kısıtlama ölçütü anayasada yer almaz.