Temel Hak ve Hürriyet 5

1. Aşağıdaki anayasal hak ve kategori eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

• A) Toprak mülkiyeti - Sosyal ve ekonomik haklar
• B) Konut hakkı - Sosyal ve ekonomik haklar
• C) Konut dokunulmazlığı - Kişi hak ve ödevleri
• D) Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı - Siyasi haklar ✓
• E) Mülkiyet hakkı - Kişi hak ve ödevleri

Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı siyasi haklar arasında değil, kişi hak ve ödevleri arasında düzenlenmiştir. Yanlış eşleştirme D seçeneğidir.

2. Anayasa Mahkemesi kararıyla temelli kapatılan bir siyasi parti hakkında aşağıdaki hukuki sonuçlardan hangisi geçerlidir?

• A) Tüm kurucu üyeleri ömür boyu siyasetten yasaklanır.
• B) Başka bir isim altında yeniden kurulamaz. ✓
• C) Partinin tüm eski üyeleri beş yıl süreyle siyasetten men edilir.
• D) Kapatılan partinin tüm üyeleri beş yıl boyunca hiçbir partiye üye olamaz.
• E) Farklı bir isimle hemen yeniden örgütlenebilir.

Anayasa uyarınca, temelli kapatılan bir siyasi parti başka bir ad altında kurulamaz ve aynı kadro ile başka bir isim altında faaliyet gösteremez.

3. 1982 Anayasası uyarınca, temel hak ve özgürlüklerin kısmen veya tamamen durdurulabilmesi için geçerli olan olağanüstü durumlardan biri değildir?

• A) Hükûmetin istifa etmesi veya kabine değişikliği ✓
• B) Ülke genelinde seferberlik ilan edilmesi
• C) Yabancı bir devletle fiilen savaşa girilmesi
• D) Savaş durumunda hakların kısmen durdurulması
• E) Cumhurbaşkanı tarafından olağanüstü hâl ilan edilmesi

Savaş, seferberlik ve olağanüstü hal durumlarında temel haklar kısmen veya tamamen durdurulabilir; ancak sıradan siyasi veya kabine değişiklikleri bu kapsama girmez.

4. Aşağıdaki anayasal haklardan hangisi, 1982 Anayasası'nda düzenlendiği hak kategorisi (kişi, sosyal-ekonomik, siyasi) bakımından diğerlerinden farklıdır?

• A) Çalışma şartları ve dinlenme hakkı
• B) Toplu iş sözleşmesi ve toplu sözleşme hakkı
• C) Tarih, kültür ve tabiat varlıklarının korunması
• D) Çalışma hakkı ve ödevi
• E) Kişi dokunulmazlığı, maddi ve manevi bütünlük ✓

Kişi dokunulmazlığı, kişinin maddi ve manevi varlığı hakkı 'kişi hakları' (negatif statü) arasındadır; diğer tüm seçenekler ise sosyal ve ekonomik haklar kapsamındadır.

5. Siyasi partilere üye olma hakkına ilişkin anayasal ve yasal kurallar çerçevesinde, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Üniversitede okumakta olan 20 yaşındaki yükseköğrenim öğrencileri partilere üye olamazlar. ✓
• B) Türk Silahlı Kuvvetleri mensuplarının siyasi partilere üye olması yasaktır.
• C) Kamu hizmetlerinden yasaklı olan kişiler siyasi partilere üye olamazlar.
• D) Kamu kurumlarında devlet memuru olarak çalışanların siyasi partilere üye olması yasaktır.
• E) 18 yaşını doldurmuş olsalar bile lise ve dengi okul öğrencileri partilere üye olamazlar.

Yükseköğretim (üniversite) öğrencileri 18 yaşını doldurmuş olmak şartıyla siyasi partilere üye olabilirler. Dolayısıyla onların üye olamayacağını iddia eden seçenek yanlıştır.

6. Aşağıdaki anayasal haklardan hangisi, doğrudan iş hayatı ve çalışan hakları kapsamında yer alan 'çalışma hayatına ilişkin haklar' kategorisinde değerlendirilemez?

• A) Sendika kurma hakkı
• B) Lokavt hakkı
• C) Mülkiyet hakkı ✓
• D) Grev hakkı
• E) Dinlenme hakkı

Mülkiyet hakkı, bir mal üzerindeki ayni tasarruflarla ilgili olup; doğrudan işçi-işveren ilişkisini ve çalışma hayatını düzenleyen haklar arasında değildir.

7. Temel hak ve hürriyetlere getirilecek sınırlandırmanın Anayasa'nın metninde yer alan açık kurallara, yasaklara ve anayasanın taşıdığı felsefeye uygun olması hangi ölçütü ifade eder?

• A) Ölçülülük ilkesine uygunluk
• B) Demokratik toplum düzenine uygunluk
• C) Öze dokunmama
• D) Anayasa'nın sözüne ve ruhuna uygunluk ✓
• E) Özel sınırlama sebeplerine bağlılık

Temel hak kısıtlamalarının anayasa metniyle ve anayasanın temel felsefesiyle çelişmemesi, sınırlamanın anayasanın sözüne ve ruhuna uygun olmasını gerektirir.

8. Anayasa Mahkemesi, siyasi partilerin gelir-gider ve mali denetimlerini gerçekleştirirken bu denetimin teknik yönü için hangi kurumdan teknik yardım alır?

• A) Hazine ve Maliye Bakanlığından
• B) Strateji ve Bütçe Başkanlığından
• C) Sayıştaydan ✓
• D) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığından
• E) Yüksek Seçim Kurulundan

Anayasa Mahkemesi mali denetim görevini icra ederken bu alanda uzmanlaşmış olan Sayıştay organından teknik yardım ve rapor desteği alır.

9. Devlet memurlarının toplu sözleşme görüşmelerinde uzlaşma sağlanamaması durumunda, nihai kararı vermek üzere yetkilendirilmiş kurul hangisidir?

• A) Anayasa Mahkemesi
• B) Yüksek Seçim Kurulu
• C) Yüksek Hakem Kurulu
• D) Kamu Görevlileri Hakem Kurulu ✓
• E) Uyuşmazlık Mahkemesi

Kamu görevlilerinin toplu sözleşme uyuşmazlıklarında yetkili merci Kamu Görevlileri Hakem Kurulu'dur; Kurulun kararları kesin ve toplu sözleşme gücündedir.

10. Devletin sosyal adaleti ve refahı sağlamak amacıyla olumlu müdahalede bulunmasını gerektiren sosyal ve ekonomik haklar, anayasa hukukunda hangi isimle anılmaktadır?

• A) Negatif statü hakları
• B) Birinci kuşak haklar
• C) Aktif statü hakları
• D) Katılma hakları
• E) İsteme hakları ✓

Sosyal ve ekonomik haklara pozitif statü, isteme veya ikinci kuşak haklar da denir.

11. Derneklerin kurulabilmesi için fiil ehliyetine sahip en az kaç gerçek veya tüzel kişinin bir araya gelmesi anayasal olarak zorunludur?

• A) 5
• B) 20
• C) 7 ✓
• D) 10
• E) 30

Dernekler, önceden izin almaksızın, en az yedi gerçek veya tüzel kişinin kurucu iradelerini birleştirmesiyle kurulabilirler.

12. Kamu Denetçiliği Kurumu (Ombudsmanlık) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Kamu Başdenetçisi TBMM tarafından gizli oyla dört yıllığına seçilir.
• B) Kamu denetçisine başvurma hakkı yalnızca Türk vatandaşlarına tanınmıştır. ✓
• C) Kurum idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceleyen bir yapıdadır.
• D) Kamu Başdenetçisinin seçimindeki oylama turları TBMM Başkanının seçim usulüyle aynıdır.
• E) Kurum idari olarak TBMM Başkanlığına bağlı çalışmaktadır.

Kamu denetçisine başvurma hakkından, karşılıklılık ilkesine uyulması ve Türkiye'de ikamet edilmesi kaydıyla yabancı uyruklu kişiler de faydalanabilir.

13. Bireyi devletin ve toplumun müdahalelerine karşı koruyan, bu sebeple 'koruyucu haklar' veya 'negatif statü hakları' olarak da adlandırılan hak grubu hangisidir?

• A) Pozitif statü hakları
• B) Siyasi haklar ve ödevler
• C) Aktif statü hakları
• D) Sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler
• E) Kişinin hakları ve ödevleri ✓

Negatif statü hakları veya koruyucu haklar, bireyin kişisel alanını devlete karşı koruyan güvenceleri kapsar; anayasada kişinin hak ve ödevleri başlığında düzenlenmiştir.

14. 1982 Anayasası'na göre, aşağıdaki haklardan hangisi devletten olumlu bir hizmet talep etme yetkisi veren 'pozitif statü hakları' (isteme hakları) kapsamında yer alır?

• A) Bilim ve sanat hürriyeti
• B) Sosyal güvenlik hakkı ✓
• C) Süreli ve süresiz yayın hakkı
• D) Kamu hizmetlerine girme hakkı
• E) Seçme, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı

Sosyal güvenlik hakkı, devletin bireyleri koruma ödevini yansıtan sosyal ve ekonomik haklar (pozitif statü / isteme hakları) arasında yer almaktadır.

15. Aşağıdakilerden hangisi 1982 Anayasası'nda 'kişinin hakları ve ödevleri' (negatif statü hakları) arasında düzenlenmiş bir haktır?

• A) Mülkiyet hakkı ✓
• B) Konut hakkı
• C) Sağlık hakkı
• D) Eğitim hakkı
• E) Sosyal güvenlik hakkı

Mülkiyet hakkı, anayasada koruyucu haklar olan kişinin hakları ve ödevleri başlığı altında düzenlenmiştir; diğer şıklar sosyal-ekonomik haklardır.