Yargı 2

1. Anayasa Mahkemesi nezdinde bir siyasi partinin kapatılması veya devlet yardımından yoksun bırakılması davasını açma yetkisi kime aittir?

• A) Cumhurbaşkanı yardımcısı
• B) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ✓
• C) İçişleri Bakanı
• D) Adalet Bakanı
• E) Cumhurbaşkanı

Siyasi partilerin kapatılması, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının açacağı dava üzerine Anayasa Mahkemesince kesin olarak karara bağlanır. Siyasi parti kapatma kararı için toplantıya katılan üyelerin üçte iki çoğunluğu gerekir. Davayı açan makam Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, davayı karara bağlayan mahkeme ise Anayasa Mahkemesidir.

2. 1982 Anayasası'ne göre, ülkede kurulu olan bağımsız ve tarafsız mahkemeler yargılama yetkisini kimin adına yerine getirir?

• A) Cumhurbaşkanı
• B) Cumhurbaşkanı yardımcısı
• C) Türk Devleti
• D) Türkiye Büyük Millet Meclisi
• E) Türk Milleti ✓

Anayasa'nın 9. maddesine göre yargı yetkisi Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır. Mahkemeler karar verirken yasama veya yürütme organını temsil etmez. Yetkinin sahibi Türk Milletidir; bu yetkiyi millet adına kullananlar ise bağımsız ve tarafsız mahkemelerdir.

3. Anayasa Mahkemesi, somut norm denetimi yoluyla önüne getirilen bir kanun ya da kararname maddesini esastan inceleyip reddederse, aynı yasa maddesi aleyhine en az kaç yıl geçmedikçe tekrar itiraz başvurusunda bulunulamaz?

• A) 5 yıl
• B) 10 yıl ✓
• C) 1 yıl
• D) 2 yıl
• E) 3 yıl

Anayasa Mahkemesi bir hükme ilişkin itirazı işin esasına girerek reddederse, ret kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından itibaren on yıl geçmedikçe aynı hükmün Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla yeniden başvurulamaz. On yıllık yasak yalnızca işin esasına girilerek verilen ret kararlarında uygulanır. Usule ilişkin ret kararları aynı sonucu doğurmaz.

4. Mali yükümlülükler ve vergilere ilişkin idari işlemler hakkında, Sayıştay ile Danıştay kararları arasında çıkabilecek hukuki çelişkilerde hangi merciin kararı üstün tutulur?

• A) Bölge İdare Mahkemesi
• B) Uyuşmazlık Mahkemesi
• C) Danıştay ✓
• D) Sayıştay
• E) Anayasa Mahkemesi

Vergi, benzeri mali yükümlülükler ve ödevler hakkında Danıştay ile Sayıştay kararları arasında uyuşmazlık çıkarsa Danıştay kararı esas alınır. Bu özel üstünlük kuralı Anayasa'da açıkça düzenlenmiştir. Buradaki uyuşmazlığı Uyuşmazlık Mahkemesi çözmez; Anayasa doğrudan Danıştay kararına üstünlük tanır.

5. Anayasa yargısındaki somut norm denetimi (itiraz yolu) kapsamında, görülmekte olan bir davada uygulanacak olan aşağıdaki hukuki metinlerden hangisi Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla denetlenebilir?

• A) Yürürlükteki bir Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ✓
• B) TBMM İçtüzüğü hükümleri
• C) İmzalanmış bir milletlerarası antlaşma
• D) Kabul edilmiş bir anayasa değişikliği
• E) Bakanlıklarca çıkarılan idari bir yönetmelik

Somut norm denetiminde, görülmekte olan davada uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmünün Anayasa'ya aykırılığı Anayasa Mahkemesinin önüne taşınır. Yönetmelikler idari yargıda, milletlerarası antlaşmalar ise kendi anayasal rejimleri içinde değerlendirilir. TBMM İçtüzüğü soyut norm denetimine konu olabilir; ancak somut norm denetiminde yalnız kanun ve Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümleri incelenebilir.

6. 2017 yılında kabul edilen anayasa değişiklikleriyle ülkemizdeki yargı kolları sadeleştirilmiş ve hangi yargı kolu anayasal sistemden tamamen çıkarılmıştır?

• A) Uyuşmazlık yargısı kolu
• B) İdari yargı kolu
• C) Askerî yargı kolu ✓
• D) Anayasa yargısı denetimi
• E) Adli yargı düzeni

2017 Anayasa değişikliğiyle askerî yargı kolu kaldırılmış, Askerî Yargıtay ve Askerî Yüksek İdare Mahkemesi kapatılmıştır. Anayasa yalnız savaş hâlinde asker kişilerin görev suçlarına bakmak üzere askerî mahkeme kurulabilmesine sınırlı bir istisna tanır. Disiplin mahkemeleri askerî yargı kolunun devam ettiği anlamına gelmez; genel ve sürekli askerî yargı örgütü kaldırılmıştır.

7. Kabul edilen kanunların veya anayasa değişikliklerinin usul ve şekil hataları taşıdığı gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi'nde doğrudan şekil yönünden iptal davası açmaya yetkili olanlar hangileridir?

• A) Cumhurbaşkanı ile TBMM üye tam sayısının beşte biri ✓
• B) Yalnızca Cumhurbaşkanı
• C) Yalnızca Cumhurbaşkanı yardımcısı
• D) Cumhurbaşkanı ve Cumhurbaşkanı yardımcısı
• E) Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanı yardımcısı, meclis beşte biri ve Adalet Bakanı

Kanunların şekil bakımından denetlenmesini Cumhurbaşkanı veya TBMM üye tam sayısının en az beşte biri isteyebilir. Anayasa değişikliklerine ilişkin şekil denetiminde de başvuru yetkisi bu iki gruba aittir. Cumhurbaşkanı yardımcısı ile Adalet Bakanının bu sıfatları nedeniyle doğrudan iptal davası açma yetkisi bulunmaz. Bu nedenle I ve III birlikte alınır.

8. Mevcut anayasal düzenlemelere göre, Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) kendi iç işleyişinde toplam kaç daire halinde çalışmaktadır?

• A) 4 daire
• B) 2 daire ✓
• C) 3 daire
• D) 5 daire
• E) 1 daire

Hâkimler ve Savcılar Kurulu on üç üyeden oluşur ve iki daire hâlinde çalışır. Kurulun Başkanı Adalet Bakanı, doğal üyesi ise Adalet Bakanı yardımcısıdır. HSK'nin üye sayısı ile daire sayısı karıştırılmamalıdır. Üye sayısı on üç, daire sayısı ikidir.

9. Anayasal bir organ olan Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun (HSK) doğal (ex-officio) üyesi olan makam sahibi hangisidir?

• A) Kurulun başkanı olan Adalet Bakanı
• B) Yürütmenin başı olan Cumhurbaşkanı tarafından atanacak dışarıdan bir kişi
• C) Kurulun kendi üyeleri arasından belirleyeceği temsilci
• D) Anayasa Mahkemesi Başkanı
• E) Adalet Bakanlığı Müsteşarı (fiilen Adalet Bakan Yardımcısı) ✓

1982 Anayasası'nın 159. maddesine göre HSK'nin Başkanı Adalet Bakanı, doğal (tabii) üyesi ise Adalet Bakanlığı Müsteşarı'dır. 2017 anayasa değişiklikleriyle müsteşarlık makamı kaldırıldığından, bu görevi fiilen Adalet Bakanı Yardımcısı yürütmektedir.

10. 1982 Anayasası uyarınca, adli yargının yüksek dereceli mahkemesi olan Yargıtay'ın daire üyelerini seçmeye yetkili organ hangisidir?

• A) Uyuşmazlık Mahkemesi
• B) Anayasa Mahkemesi
• C) Danıştay ve Cumhurbaşkanı ortaklığı
• D) Hâkimler ve Savcılar Kurulu ✓
• E) Cumhurbaşkanı

Yargıtay üyeleri, birinci sınıfa ayrılmış adli yargı hâkim ve Cumhuriyet savcıları ile bu meslekten sayılanlar arasından Hâkimler ve Savcılar Kurulunca seçilir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Vekilinin seçim usulü farklıdır. Yargıtay üyelerini HSK seçer; Cumhurbaşkanı ise Yargıtay Büyük Genel Kurulunun gösterdiği adaylar arasından Başsavcı ve Başsavcı Vekilini seçer.

11. Yürürlüğe giren kanun, kararname veya içtüzük maddelerinin esastan anayasaya aykırılığı gerekçesiyle doğrudan iptal davası açma yetkisine sahip kılınmayan makam hangisidir?

• A) Cumhurbaşkanı
• B) TBMM üye tam sayısının en az beşte biri
• C) Cumhurbaşkanı yardımcısı ✓
• D) TBMM Genel Kurulu'nda en fazla üyeye sahip ikinci siyasi parti grubu
• E) TBMM Genel Kurulu'nda en fazla üyeye sahip siyasi parti grubu

Esas bakımından iptal davası açma yetkisi Cumhurbaşkanına, TBMM üye tam sayısının en az beşte birine ve Mecliste en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubuna tanınmıştır. Cumhurbaşkanı yardımcısının doğrudan iptal davası açma yetkisi yoktur. Cumhurbaşkanına ait anayasal yetkiler Cumhurbaşkanı yardımcısına kendiliğinden geçmez. Yardımcının vekâlet hâli dışındaki sıfatı ona iptal davası açma yetkisi vermez.

12. Anayasal teşkilat yapısı uyarınca, Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun (HSK) doğal üyesi olan makam hangisidir?

• A) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı
• B) Kurulun başkanı olan Adalet Bakanı
• C) Adalet Bakanı ve yardımcısı
• D) Adalet Bakanı, yardımcısı, AYM Başkanı ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı
• E) Adalet Bakanı yardımcısı ✓

Hâkimler ve Savcılar Kurulunun Başkanı Adalet Bakanıdır; Adalet Bakanı Yardımcısı ise Kurulun doğal üyesidir. Anayasa Mahkemesi Başkanı ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı HSK üyesi değildir.

13. Yüksek mahkeme sayılmamasına rağmen anayasal denetim yapan Sayıştay'ın başkanı ve kurul üyeleri kim tarafından seçilir?

• A) Hâkimler ve Savcılar Kurulu
• B) Sayıştay Genel Kurulu
• C) Cumhurbaşkanı
• D) Türkiye Büyük Millet Meclisi ✓
• E) Anayasa Mahkemesi

Sayıştay Başkanı ve üyeleri Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilir. Sayıştay, merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının gelir, gider ve mallarını TBMM adına denetler. Sayıştayın TBMM adına denetim yapması ile başkan ve üyelerinin TBMM tarafından seçilmesi birbiriyle bağlantılıdır. Cumhurbaşkanı veya HSK bu seçimi yapmaz.

14. Anayasa Mahkemesi nezdinde somut norm denetimi (itiraz yolu) mekanizmasının işletilebilmesi için gereken ön şartlar arasında yer almayan durum hangisidir?

• A) Anayasaya aykırılık itirazının en geç otuz gün içinde yapılmış olması ✓
• B) Mahkemenin uygulanacak kuralı anayasaya aykırı bulması veya tarafların iddiasını ciddi görmesi
• C) Davayı yürütmekte olan merciin anayasal anlamda bir mahkeme olması
• D) Görülmekte olan fiili bir davanın mevcut bulunması
• E) Denetime konu edilecek normun kanun ya da Cumhurbaşkanlığı kararnamesi olması

Somut norm denetimi için görülmekte olan bir dava, davaya bakan bir mahkeme ve davada uygulanacak kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmü bulunmalıdır. Mahkeme hükmü Anayasa'ya aykırı görmeli ya da tarafın aykırılık iddiasını ciddi bulmalıdır. Somut norm denetimine başvuru otuz günlük bir süreye bağlı değildir. Otuz gün, bireysel başvuruyla ilgili süredir; somut norm denetiminde Anayasa Mahkemesinin karar vermesi için beş aylık bekleme süresi vardır.

15. İdari yargı teşkilatındaki kademeli yargılama sistemi incelendiğinde, bu yargı kolunun ikinci derece (istinaf) mahkemesi hangisidir?

• A) Vergi Mahkemesi
• B) Danıştay
• C) Bölge Adliye Mahkemesi
• D) Bölge İdare Mahkemesi ✓
• E) İdare Mahkemesi

İdare ve vergi mahkemeleri idari yargının ilk derece mahkemeleridir. Bu mahkemelerin kararlarını istinaf yoluyla Bölge İdare Mahkemeleri, temyiz yoluyla ise koşulları varsa Danıştay inceler. Bölge İdare Mahkemesi idari yargının, Bölge Adliye Mahkemesi ise adli yargının istinaf merciidir.