Yargı 4

1. Görevleriyle ilgili suçlardan ötürü Yüce Divan sıfatıyla yargılanacak makam sahipleri göz önüne alındığında, aşağıdaki isimlerden hangisi bu listede yer almaz?

• A) Hâkimler ve Savcılar Kurulu Başkanı
• B) Cumhurbaşkanı yardımcısı
• C) Jandarma Genel Komutanı ✓
• D) Anayasa Mahkemesi Başkanı
• E) Cumhurbaşkanı

Jandarma Genel Komutanı 2017 Anayasa değişikliği sonrasında Yüce Divanda yargılanacak kişiler arasında yer almaz. Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları, Anayasa Mahkemesi Başkanı ve HSK Başkanı ise göreve ilişkin suçlar bakımından Yüce Divan kapsamındadır. Yüce Divanda yargılanacak kişiler Anayasa'da sınırlı biçimde sayılmıştır; yorumla bu liste genişletilemez.

2. Kamu hizmetlerinin özel teşebbüslere verilmesini öngören imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hakkında iki ay içinde görüş bildirmekle görevli organ hangisidir?

• A) Yargıtay
• B) Danıştay ✓
• C) Devlet Planlama Teşkilatı
• D) Yüksek Denetleme Kurulu
• E) Sayıştay

Danıştay; davaları görmek, idari uyuşmazlıkları çözmek ve kanunla gösterilen diğer görevlerin yanında kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hakkında iki ay içinde düşüncesini bildirmekle görevlidir. Buradaki görev bir yargı kararı vermek değil, imtiyaz sözleşmesi hakkında görüş bildirmektir. Sayıştay mali denetim, Yargıtay ise adli yargının temyiz göreviyle ilişkilidir.

3. Anayasal kararlara göre, Anayasa Mahkemesi tarafından verilen kararların hukuken yürürlüğe girmesi ve geçerlilik kazanması hangi aşamada gerçekleşir?

• A) Resmi Gazete'de yayımlanarak ilan edildiğinde ✓
• B) TBMM Genel Kurulu'nda okunup kabul edildiğinde
• C) Cumhurbaşkanı tarafından onaylanıp imzalandığında
• D) Yargıtay Büyük Genel Kurulu tarafından tescil edildiğinde
• E) Danıştay Başkanlık Divanı'nca uygun bulunduğunda

Anayasa Mahkemesi kararları kesindir ve gerekçeli olarak Resmî Gazete'de yayımlanır. İptal kararları, Mahkeme tarafından ayrıca ileri bir tarih belirlenmemişse Resmî Gazete'de yayımlandıkları tarihte yürürlüğe girer. Anayasa Mahkemesi kararlarının yürürlüğe girmesi başka bir organın onayına bağlı değildir. Cumhurbaşkanı, TBMM, Yargıtay veya Danıştay bu kararları onaylayamaz.

4. Anayasal bir kurul olan Uyuşmazlık Mahkemesi'nin başkanlık görevini yürütecek üyeyi görevlendirme yetkisi hangi mahkemeye verilmiştir?

• A) Yargıtay
• B) Anayasa Mahkemesi ✓
• C) Sayıştay
• D) Danıştay
• E) Uyuşmazlık Mahkemesi Genel Kurulu

Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığını, Anayasa Mahkemesinin kendi üyeleri arasından görevlendirdiği üye yapar. Başkanın belirlenmesi Uyuşmazlık Mahkemesinin kendi üyelerine veya diğer yüksek mahkemelere bırakılmamıştır. Uyuşmazlık Mahkemesi ayrı bir yüksek mahkeme olsa da başkanını seçme yetkisi Anayasa Mahkemesine aittir.

5. Anayasa yargısındaki soyut norm denetimi (iptal davası) hak düşürücü süreleri ve denetim sınırları hakkında aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) Yasalaşan kanunların esastan iptali için dava açma süresi yayımdan itibaren 60 gündür.
• B) TBMM İçtüzüğü'nün esastan iptali için dava açma süresi yayımdan itibaren 60 gündür.
• C) Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin şekil yönünden iptali için dava açma süresi yayımdan itibaren 60 gündür.
• D) Anayasa değişikliklerinin esastan denetlenmesi için dava açma süresi yayımdan itibaren 10 gündür. ✓
• E) Kanunların şekil yönünden denetlenmesi amacıyla dava açma süresi yayımdan itibaren 10 gündür.

Anayasa değişiklikleri Anayasa Mahkemesi tarafından yalnızca şekil bakımından denetlenebilir; esas bakımından denetlenmeleri mümkün değildir. Kanunların şekil denetiminde süre on gün, esas denetiminde ise altmış gündür. ilgili seçenek yalnız süreyi değil denetimin türünü de yanlış vermektedir. Anayasa değişikliği için “esas yönünden iptal davası” açılamaz.

6. Adli yargının zirvesi olan Yargıtay'da Birinci Başkanlık ve başkan vekilliği makamlarının görev süresi kaç yıldır?

• A) 12 yıl
• B) 6 yıl
• C) 10 yıl
• D) 5 yıl
• E) 4 yıl ✓

Yargıtay Birinci Başkanı ile başkan vekilleri kendi üyeleri arasından Yargıtay Büyük Genel Kurulunca dört yıl için seçilir. Görev süresi sona erenler yeniden seçilebilir. Yargıtay üyelerinin 12 yıllık görev süresi ile başkan ve başkan vekillerinin 4 yıllık görev süresi farklıdır.

7. Yüksek mahkemelerin ve anayasal kurulların üye seçim esasları uyarınca, aşağıda belirtilen kurumların hangilerine atanan bir üyenin görev süresi bittikten sonra aynı göreve yeniden seçilmesi anayasal olarak yasaktır?

• A) Hâkimler ve Savcılar Kurulu ile Yargıtay
• B) Anayasa Mahkemesi ve Danıştay
• C) Anayasa Mahkemesi, Danıştay ve Yargıtay ✓
• D) Danıştay, Hâkimler ve Savcılar Kurulu ve Yargıtay
• E) Danıştay ve Yargıtay

Anayasa Mahkemesi, Danıştay ve Yargıtay üyeleri 12 yıllık görev süresinin ardından aynı kuruma yeniden üye seçilemez. Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) üyeleri ise 4 yıl için seçilir ve görev süresi sona eren üyelerin yeniden seçilmesi mümkündür. Yeniden seçilme yasağı I, II ve IV numaralı kurumlar için geçerlidir.

8. Yargı bağımsızlığı ve tarafsızlığının korunması amacıyla anayasada düzenlenen güvenceler dikkate alındığında, doğrudan bu kapsamda yer almayıp hâkimlik teminatı başlığı altında düzenlenen kural hangisidir?

• A) Yasama ile yürütme organlarının ve idarenin yargı organlarınca verilen kararlara aynen uyması
• B) Hâkim ve savcıların görev süreleri boyunca azledilememesi güvencesi ✓
• C) Devam eden bir dava hakkında mecliste soru sorulamaması veya herhangi bir görüşme yapılamaması
• D) Yargı kararlarının idari veya yasal hiçbir organ tarafından değiştirilememesi veya geciktirilememesi
• E) Hiçbir makam ya da merciin mahkemelere genelge gönderememesi, emir ve talimat verememesi

Mahkemelere talimat verilememesi, görülmekte olan davalar hakkında yasama organında görüşme yapılamaması ve mahkeme kararlarının değiştirilmeden uygulanması mahkemelerin bağımsızlığını koruyan kurallardır. Hâkim ve savcıların azledilememesi ise hâkimlik ve savcılık teminatıyla ilgilidir. Bağımsızlık, yargı yetkisinin dış müdahaleden korunmasını; teminat ise hâkim ve savcıların görev ve özlük statülerinin güvence altına alınmasını ifade eder.

9. Anayasal kurallara göre, görevleriyle ilgili işledikleri iddia edilen suçlardan ötürü Yüce Divan sıfatıyla yargılanacak üst düzey görevliler arasında yer almayanlar hangisidir?

• A) Kara Kuvvetleri Komutanı
• B) Cumhurbaşkanı yardımcısı
• C) Yürütmenin başı olan Cumhurbaşkanı
• D) Yasama organı üyesi sıfatıyla milletvekilleri ✓
• E) Bakanlar kurulu üyesi sıfatıyla Adalet Bakanı

Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar ve kuvvet komutanları göreve ilişkin suçları bakımından Yüce Divanda yargılanabilir. Milletvekilleri ise yalnız milletvekili sıfatları nedeniyle Yüce Divan kapsamına girmez ve genel görevli mahkemelerde yargılanır. Yüce Divanda yargılanacak kişiler Anayasa'da sınırlı olarak sayılmıştır. Milletvekilliği bu listede yer alan bir sıfat değildir.

10. Anayasal hak ihlali iddiasıyla AYM'ye yapılacak olan bireysel başvurular, olağan kanun yollarının tüketildiği tarihten itibaren en geç kaç gün içinde sunulmalıdır?

• A) 30 gün ✓
• B) 15 gün
• C) 90 gün
• D) 45 gün
• E) 60 gün

Bireysel başvuru, olağan başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır. Haklı bir mazeret nedeniyle süresinde başvurulamaması için kanunda ayrıca düzenleme vardır. Bireysel başvuru olağan kanun yollarının yerine geçen yeni bir temyiz yolu değildir. Önce kullanılabilir olağan yollar tüketilir, ardından otuz günlük süre işlemeye başlar.

11. Anayasa Mahkemesi nezdinde itiraz yoluyla (somut norm denetimi) bir denetim sürecinin başlatılabilmesi için bulunması mecburi olan temel unsur hangisidir?

• A) İtiraz başvurusunun Cumhurbaşkanı ya da TBMM üye tam sayısının beşte biri tarafından yapılması
• B) İtiraz başvurusunun mutlaka yetkili bir kamu kurumu veya idari birim tarafından yapılması
• C) İtiraz konusu yasa maddesinin yayımlanmasından itibaren en geç altmış gün geçmiş olması
• D) Aynı norm aleyhine son yirmi yıllık süreçte Anayasa Mahkemesi kararı çıkmamış olması
• E) İtirazın, görülmekte olan somut bir davaya bakan mahkeme tarafından AYM'ye taşınması ✓

Somut norm denetimi için bakılmakta olan bir dava ve o davaya bakmakta olan bir mahkeme bulunmalıdır. Mahkeme davada uygulayacağı kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmünü Anayasa'ya aykırı görmeli ya da tarafın iddiasını ciddi bulmalıdır. Cumhurbaşkanı ve milletvekillerinin başvurusu soyut norm denetimine ilişkindir. İtiraz yolunda hareket noktası görülmekte olan somut davadır.

12. Anayasa yargısının denetim sınırları incelendiğinde, AYM aşağıdaki işlemlerden hangisinin anayasaya uygunluğunu sadece şekil (usul) bakımından denetleyebilir?

• A) Meclisin iç işleyişine dair kabul edilen TBMM İçtüzüğü'nü
• B) Mahkemenin denetimine tabi tutulmuş olan istisnai parlamento kararlarını
• C) Yürütme organınca çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnamelerini
• D) Meclis Genel Kurulu'nda kabul edilen anayasa değişikliklerini ✓
• E) TBMM tarafından yasalaştırılan kanunları

Anayasa Mahkemesi anayasa değişikliklerini yalnızca şekil bakımından denetleyebilir; değişikliğin esas bakımından Anayasa'ya uygunluğunu inceleyemez. Kanunlar, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ve TBMM İçtüzüğü ise şekil ve esas yönlerinden denetlenebilir. Anayasa değişikliklerinde şekil denetimi teklif ve oylama çoğunlukları ile ivedilikle görüşülememe şartına bağlıdır. Esas denetimi yapılması mümkün değildir.

13. Anayasa Mahkemesi'nin kararları ve hukuki sonuçları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

• A) Kararların geçmişe yürümezliği kuralı gereği, iptal hükümleri geçmişteki durumları etkilemez.
• B) Mahkeme gerekli görürse iptal hükmünün yürürlüğe girişini en fazla bir yıl süreyle erteleyebilir.
• C) Mahkeme, iptal ettiği yasal düzenlemenin yerine kanun koyucu gibi yeni bir kural getirebilir. ✓
• D) Mahkemenin aldığı tüm kararlar mutlaka gerekçeli olarak yazılır.
• E) Verilen kararlar Resmi Gazete'de yayımlanarak duyurulur.

Anayasa Mahkemesinin kararları kesindir, gerekçeli olarak yazılır, Resmî Gazete'de yayımlanır ve iptal kararları geçmişe yürümez. Mahkeme gerekli görürse iptal hükmünün yürürlüğe girişini kararın yayımlanmasından başlayarak en fazla bir yıl erteleyebilir. Anayasa Mahkemesi bir normu iptal ederken kanun koyucu gibi hareket edemez ve iptal edilen kuralın yerine yeni bir kural koyamaz. Yeni düzenleme yapma yetkisi ilgili yasama veya düzenleyici makama aittir.

14. Anayasa'ya göre, yeni bir mahkemenin kurulması, kaldırılması ya da görevlerinin belirlenmesi hangi düzenleme ile gerçekleştirilebilir?

• A) Meclis tarafından çıkarılacak bir kanunla ✓
• B) İlgili bakanlığın hazırlayacağı bir idari yönetmelikle
• C) TBMM Genel Kurulu'nda kabul edilecek bir meclis içtüzüğüyle
• D) Bakanlıklar ve Cumhurbaşkanı ortaklığındaki müşterek kararnameyle
• E) Doğrudan yayımlanacak bir Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle

Anayasa'ya göre mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri kanunla düzenlenir. Bu alan, yargı bağımsızlığı ve kanuni hâkim güvencesi nedeniyle yürütmenin düzenleyici işlemlerine bırakılamaz. Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle yürütmeye ilişkin konular düzenlenebilir; mahkemelerin kuruluşu ise münhasıran kanunla düzenlenmesi gereken bir alandır.

15. 1982 Anayasası hükümleri uyarınca Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun (HSK) yapısı, işleyişi ve kararları hakkında aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

• A) Üyeler dört yıllık süre için seçilir ve süreleri bittiğinde tekrar seçilmeleri mümkündür.
• B) Kurulun başkanı Adalet Bakanı iken, doğal üyesi ise Adalet Bakanı yardımcısıdır.
• C) Adalet Bakanı, kurul bünyesindeki dairelerin olağan çalışmalarına ve toplantılarına katılamaz.
• D) Kurul, toplam on üç asil üyeden oluşacak şekilde yapılandırılmıştır.
• E) Meslekten çıkarma kararı da dahil olmak üzere HSK'nin aldığı tüm kararlara karşı yargı yolu açıktır. ✓

Hâkimler ve Savcılar Kurulunun meslekten çıkarma cezalarına ilişkin kararlarına karşı yargı yolu açıktır; bunun dışındaki kararlarına karşı kural olarak yargı mercilerine başvurulamaz. Kurul on üç üyeden oluşur ve üyelerin görev süresi dört yıldır. ilgili seçenek yargı yoluna ilişkin kuralı tersine çevirmiştir. Doğru ifade, “meslekten çıkarma kararları hariç Kurul kararlarına karşı yargı yolu kapalıdır” şeklindedir.