Harita Bilgisi ve Ölçek

1. Aşağıdaki ölçeklerden hangisi en büyük ölçeklidir?

• A) 1/1.000.000
• B) 1/500.000
• C) 1/100.000
• D) 1/25.000 ✓
• E) 1/5.000.000

Ölçek kesrinde payda ne kadar küçükse harita o kadar büyük ölçeklidir. 1/25.000 seçenekler arasında en küçük paydaya sahip olduğu için en büyük ölçekli haritadır; küçük alanı ayrıntılı gösterir.

2. Haritada eş yükselti eğrilerinin sık (sıkışık) olduğu bir alan hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

• A) Arazi düz ve ovaya benzemektedir
• B) Arazi eğimlidir, eğim fazladır ✓
• C) Arazi deniz seviyesinin altındadır
• D) Arazi çok geniş bir alanı kapsamaktadır
• E) Arazi bataklıktır

Eş yükselti eğrileri birbirine yakın (sıkışık) olduğunda, kısa yatay mesafede yükseklik çok değişiyor demektir; bu durum dik eğimli araziyi gösterir. Seyrek eğriler ise düz araziyi ifade eder.

3. Haritada ölçeğin temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Haritadaki renklerin anlamını açıklamak
• B) Haritanın hangi yönünün kuzey olduğunu göstermek
• C) Haritadaki uzunlukların gerçekteki uzunluklara oranını belirtmek ✓
• D) Haritanın yapıldığı tarihi belirtmek
• E) Haritadaki sembollerin listesini vermek

Ölçek, harita üzerindeki bir uzunluğun gerçek arazideki uzunluğuna oranını gösteren katsayıdır. Bu sayede haritadan gerçek mesafe hesaplanabilir.

4. Topoğrafya haritasında bir tepeyi gösteren eş yükselti eğrilerinin genel biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Dışa doğru açılan yay biçimli eğriler
• B) İçe doğru kıvrılan kapalı halkalar (en dış eğri en düşük, en iç eğri en yüksek) ✓
• C) Paralel düz çizgiler
• D) Birbirine dik kesişen çizgiler
• E) Sarmal çizgiler

Tepelerde eş yükselti eğrileri kapalı halkalar oluşturur; merkeze gidildikçe yükseklik artar (en içteki halka en yüksek noktayı temsil eder). Bu biçim topoğrafya haritasında tepelerin temel görsel karakteridir.

5. 1/25.000 ölçekli bir haritada 5 cm'lik bir mesafe gerçekte kaç km'ye karşılık gelir?

• A) 0,5 km
• B) 1,25 km ✓
• C) 1,5 km
• D) 2,5 km
• E) 5 km

1/25.000 ölçeğinde haritada 1 cm = gerçekte 25.000 cm = 250 m'ye karşılık gelir. 5 cm ise 5 × 250 m = 1.250 m = 1,25 km eder.

6. Aşağıdaki harita türlerinden hangisi büyük ölçekli haritaya örnek gösterilebilir?

• A) Dünya siyasi haritası
• B) Türkiye fiziki haritası
• C) Kadastro (tapu-kadastro) haritası ✓
• D) Kıta haritası
• E) Ülke yol haritası

Kadastro haritaları, arsalar ve parselleri ayrıntılı biçimde göstermek için kullanılan büyük ölçekli haritalardır (genellikle 1/500 veya 1/1.000). Dünya ve Türkiye haritaları ise küçük ölçeklidir.

7. Projeksiyon nedir?

• A) Haritadaki sembollerin açıklanma yöntemi
• B) Küresel yeryüzünün düzleme aktarılma yöntemi ✓
• C) Haritanın ölçeğinin belirlenmesi işlemi
• D) Eş yükselti eğrilerinin çizilme tekniği
• E) Haritada kuzey yönünün belirlenmesi

Projeksiyon, küresel bir yüzeyin (yeryüzü) bir düzleme (kâğıt) aktarılmasında kullanılan matematiksel yöntemdir. Tüm projeksiyonlarda alan, şekil, mesafe veya yön açısından bir bozulma kaçınılmazdır.

8. Topoğrafya haritasında iki komşu eş yükselti eğrisi arasındaki dikey mesafeye ne ad verilir?

• A) İzohips aralığı
• B) Eş yükselti farkı
• C) Eşyükselti aralığı (ekidistans) ✓
• D) Kontur farkı
• E) Yükselti katsayısı

İki komşu eş yükselti eğrisi arasındaki sabit yükseklik farkına 'eşyükselti aralığı' (ekidistans) denir. Bu değer haritanın ölçeği ve amacına göre belirlenir; büyük ölçekli haritalarda daha küçük, küçük ölçekli haritalarda daha büyük tutulur.

9. Aşağıdakilerden hangisi topoğrafya haritasında bir vadi görünümünü tanımlar?

• A) Eş yükselti eğrilerinin kapalı halkalar oluşturması
• B) Eş yükselti eğrilerinin yukarıya (yüksek kesime) doğru sivrilmesi ✓
• C) Eş yükselti eğrilerinin düz ve paralel çizgiler oluşturması
• D) Eş yükselti eğrilerinin aşağıya (alçak kesime) doğru sivrilmesi
• E) Eş yükselti eğrilerinin birbirine eşit aralıklı olması

Topoğrafya haritasında vadiler, eş yükselti eğrilerinin yüksek kesime doğru (yukarıya doğru) sivrilerek girmesiyle gösterilir. Sırtlarda ise eğriler alçak kesime doğru (aşağıya) sivrilerek çıkar.

10. Küçük ölçekli haritaların büyük ölçekli haritalara göre en belirgin özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Daha fazla ayrıntı göstermeleri
• B) Daha küçük bir alanı kapsamaları
• C) Daha geniş bir alanı daha az ayrıntıyla göstermeleri ✓
• D) Topoğrafya amacıyla kullanılmaları
• E) Kadastro işlerinde kullanılmaları

Küçük ölçekli haritalar (örneğin 1/1.000.000), büyük ölçekli haritalara kıyasla çok daha geniş alanları kapsar; ancak bu geniş alanı sığdırabilmek için ayrıntıdan ödün verilir.

11. Haritada lejant (açıklama kutusu) ne işe yarar?

• A) Haritanın küçültme oranını gösterir
• B) Haritada kullanılan renk ve sembollerin ne anlama geldiğini açıklar ✓
• C) Haritanın kuzeyini belirler
• D) Haritanın çizildiği tarihi belirtir
• E) Harita üzerindeki koordinat ağını oluşturur

Lejant, haritada kullanılan renk, çizgi, simge ve diğer grafik öğelerin anlamını açıklayan rehber kutucuktur; haritanın okunabilmesi için vazgeçilmezdir.

12. 1/100.000 ölçekli bir haritada gerçekte 20 km olan bir yolun harita üzerindeki uzunluğu kaç cm'dir?

• A) 2 cm
• B) 5 cm
• C) 10 cm
• D) 20 cm ✓
• E) 50 cm

1/100.000 ölçeğinde gerçekte 1 km = 100.000 cm, haritada ise 1 cm'ye karşılık gelir. 20 km = 2.000.000 cm → haritada 2.000.000 / 100.000 = 20 cm eder.

13. 1/100.000 ölçekli haritada 1 cm gerçekte kaç km'ye karşılık gelir?

• A) 1 km ✓
• B) 5 km
• C) 10 km
• D) 100 km
• E) 0,1 km

1/100.000 ölçekli haritada 1 cm = 100.000 cm = 1 km'ye karşılık gelir.

14. Harita üzerinde iki nokta arası mesafe 5 cm, ölçek 1/50.000 ise gerçek mesafe kaç km'dir?

• A) 1,5 km
• B) 2 km
• C) 2,5 km ✓
• D) 5 km
• E) 10 km

Gerçek mesafe = harita mesafesi × payda = 5 cm × 50.000 = 250.000 cm = 2,5 km.

15. Eşyükselti eğrilerinin (izohips) birbirine çok yakın olması neyi ifade eder?

• A) Düz arazi
• B) Derin çukur
• C) Sarp eğim, arazi dik ✓
• D) Plato
• E) Geniş ova

Eşyükselti eğrilerinin sık ve birbirine yakın olması, arazinin dik ve sarp olduğunu gösterir.